Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 41 2920981 2882286 2026-08-01T20:20:20Z CommonsDelinker 1161 "Gaborone_Airport.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]] 2920981 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Botswana |volle_naam = <small>''Lefatshe la Botswana'' ([[Tswana]])<br />''Republic of Botswana'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Botswana |beeld_vlag = Flag of Botswana.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Botswana.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Botswana AU Africa.svg |leuse = ''Pula''<br /><small>''(Tswana vir: "Reën")''</small> |volkslied = ''Fatshe leno la rona''<br /><small>''(Tswana vir: "Geseënd is die edele land")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Tswana]] en [[Engels]] |hoofstad = [[Gaborone]] {{Koördinate|24|40|S|25|55|O}} |latd = 24 |latm = 40 |latNS = S |longd = 25 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Gaborone]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Botswana|President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[Duma Boko]]<br />[[Ndaba Gaolathe]] |oppervlak_rang = 50^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 581&nbsp;730<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/|title=Botswana|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 November 2024|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 224&nbsp;607 |persent_water = 2,7 |bevolking_skatting = 2&nbsp;450&nbsp;668<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 146^ste |bevolking_sensus = 2&nbsp;359&nbsp;609<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Population%20Distribution%20Structure%20and%20Density%20in%20Botswana.pdf |title=Population and Housing Census 2022 : Population Distribution Structure and Density in Botswana |publisher=Statistiek Botswana |accessdate=3 November 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 4,2 |bevolkingsdigtheidmi² = 10,9 |bevolkingsdigtheidrang = 231^ste |BBP_PPP = $53,642&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=616,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Botswana |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 124^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $19&nbsp;723<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 83^ste |BBP = $19,966&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 122^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $7&nbsp;341<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 87^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Betsjoeanaland]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[31 Maart]] [[1885]]<br />[[30 September]] [[1966]] |MOI = {{wins}} 0,708<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> |MOI_rang = 114^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 53,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BW |title=Gini Index – Botswana |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=3 November 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Botswana pula|Pula]] |geldeenheid_kode = BWP |land_kode = BW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.bw]] |skakelkode = 267 |voetskrif = }} '''Botswana''', amptelik die '''Republiek Botswana''' ([[Tswana]]: ''Lefatshe la Botswana'', [[Engels]]: ''Republic of Botswana''), is ’n [[landingeslote land]] in [[Suider-Afrika]]. Die land was voorheen die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[protektoraat]] [[Betsjoeanaland]] binne die [[Volkebond]]. Met onafhanklikheid op 30 September 1966 verander die land se naam na Botswana.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://generalknowledgefacts.com/2013/09/bechuanaland-was-former-name-of-botswana.html |title=Bechuanaland was the former name of Botswana |website=generalknowledgefacts.com |accessdate=20 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017225723/http://www.generalknowledgefacts.com/2013/09/bechuanaland-was-former-name-of-botswana.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedertdien handhaaf Botswana ’n tradisie van ’n stabiele verteenwoordigende republiek met ’n konsekwente stelsel van ononderbroke demokratiese verkiesings<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> en die beste posisie van [[Afrika]] in die wêreldwye [[korrupsie]]-indeks sedert sowat 1998.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.transparency.org/research/cpi/overview |title=overview of CPI indices |publisher=Transparency International |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414092122/https://www.transparency.org/research/cpi/overview |archive-date=14 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is nou Afrika se oudste deurlopende demokrasie.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/431726.stm|title=BBC News {{!}} Africa {{!}} Election for Africa's oldest democracy|website=news.bbc.co.uk|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> [[Lêer:Botswana sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Botswana]] [[Lêer:Kaart Botswana.png|duimnael|links|Kaart van Botswana]] Botswana is ’n droë en topografies platte land, sowat 70% van sy oppervlakte word deur die [[Kalahari]]woestyn beslaan, terwyl die noordooste deur die [[Okavangodelta]] oorheers word. Dit word deur [[Suid-Afrika]] in die suide en suidooste, [[Namibië]] in die weste en noorde, en [[Zimbabwe]] in die noordooste begrens. Die grens met [[Zambië]] in die noorde naby [[Kazungula]] is swak gedefinieer maar is hoogstens ’n paar honderd meter lank.<ref>{{en}} {{cite book|url= http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|title= Kazungula Bridge Project|last= Darwa|first= P. Opoku|publisher= African Development Fund|year= 2011|page= Appendix IV|accessdate= 4 Mei 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121114113821/http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|archive-date= 14 November 2012}}</ref> Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm.<ref>{{en}} {{cite news|title=Location|url=https://www.botswanatourism.co.bw/location | work=Botswana Tourism | date=19 Maart 2020 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book| title = African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia | first = Ian | last = Brownlie; Burns, Ian R. | pages = 1098–1108 | chapter = Botswana-Zambia (Quadripoint issue) | publisher = C. Hurst & Co. | location = [[Londen]] | year = 1979 | isbn = 0-903983-87-7}}</ref><ref>{{en}} {{cite book| title = International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity | first = Sackey | last = Akweenda | pages = 201–3 | chapter = VI: Quadripoint Theory | publisher = Martinus Nijhoff | location = [[Nederland]] | date = 23 April 1997 | isbn = 90-411-0412-7}}</ref> Hiervan hang ook die aantal buurlande van Botswana af: drie of vier. In die noorde word Botswana deur die smal Namibiese [[Kaprivistrook]] van [[Angola]] geskei. Die eerste inwoners van die hedendaagse Botswana was sedert 25&nbsp;000 v.C. die [[Boesmans]] wat vir hul [[Boesmanrotskuns|rotstekeninge]] orals in Suider-Afrika bekend staan en veral [[jagter-versamelaar]]s was. Die [[Bantoevolke]] het sowat 1000 jaar gelede Suider-Afrika binne beweeg en hulle hier as [[landbou]]ers en veewagters gevestig. Die land se bevolking bestaan veral uit [[Tswanas|Batswana]] en hul taal is Setswana, ook bekend as Tswana. Tydens die [[Wedloop om Afrika]] het die hedendaagse Botswana in 1885 ’n Britse [[protektoraat]] geword, [[Betsjoeanaland]], om te verhoed dat die gebied by die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] of [[Duits-Suidwes-Afrika]] ingelyf word. Op 30 September 1966 het die land van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik geword en sy naam na Botswana (“land van die Tswanas”) verander.<ref>{{en}} {{cite news |title=Botswana profile |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |work=BBC News |date=19 Maart 2020 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322081533/https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |archive-date=22 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is ’n middelgroot land van sowat 2,4 miljoen mense en is een van die [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|mins bevolkte lande]] wêreldwyd. Sowat 10% van die bevolking bly in die hoofstad en grootste stad [[Gaborone]]. Botswana was eens een van die armste lande ter wêreld — met ’n BBP per kapita van sowat VS$70 per jaar in die laat 1960’s — maar het sedertdien homself in ’n land met ’n hoër middelinkomste met een van die wêreld se snelgroeiendste ekonomieë omgeskep.<ref>{{en}} {{cite web|title=Consolidating Democratic Governance in Southern Africa : Botswana|url=https://www.africaportal.org/publications/consolidating-democratic-governance-in-southern-africa-botswana/|last1=Maundeni|first1=Zibani|last2=Mpabanga|first2=Dorothy|website=Africa Portal|date=1 Januarie 2007|accessdate=19 Julie 2020|last3=Mfundisi|first3=Adam}}</ref> Die ekonomie, nou verbonde aan [[Ekonomie van Suid-Afrika|dié van Suid-Afrika]], word oorheers deur [[mynbou]], [[bees]]boerdery en [[toerisme]]. Botswana spog met ’n BBP ([[Koopkragpariteit]]) per kapita van omtrent $17&nbsp;500 per jaar in 2023, een van die hoogstes in Afrika.<ref name="CIA" /> Sy hoë bruto nasionale inkomste (volgens sommige ramings die vierde grootste in Afrika) gee die land ’n relatief hoë lewenstandaard en die hoogste [[Menslike-ontwikkelingsindeks]] van die vastelandse [[Afrika suid van die Sahara]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |title=Gross national income (GNI) – Nations Online Project |publisher=Nationsonline.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010232525/https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |archive-date=10 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is ’n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Beweging van Onverbonde Lande]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Die land word erg deur die [[MIV]]/[[Vigs]]-epidemie geraak. Ten spyte van die sukses om behandelings beskikbaar te stel aan diegene wat besmet is, en om die bevolking algemeen in te lig oor hoe om die verspreiding van MIV/vigs te stop, het die aantal mense met MIV/Vigs van 290&nbsp;000 in 2005 tot 320&nbsp;000 in 2013 gestyg.<ref name="Gap">{{en}} {{cite web |url=http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2014/UNAIDS_Gap_report_en.pdf |title=The Gap Report |publisher=UN AIDS |year=2014 |location=Geneva |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227164706/http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2014/UNAIDS_Gap_report_en.pdf |archive-date=27 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Soos in 2014 het Botswana die derde hoogste voorkomsskoers vir MIV/vigs, aangesien ongeveer 20% van die bevolking besmet is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/botswana |title=HIV and Aids in Botswana |publisher=Avert International Aids Charity |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425061756/https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/botswana |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens sal in die nabye toekoms veral die [[aardverwarming]] en die tekort aan [[vars water]] die grootste uitdagings vir Botswana wees. == Etimologie == Die landsnaam beteken “land van die Tswanas” en verwys na die dominerende [[etniese groep]] van Botswana.<ref name="CIA" /> Die term ''Batswana'' is oorspronklik op die Tswanas toegepas, wat nog steeds die geval is.<ref>{{en}} {{cite book|last1=Bolaane|first1=Maitseo|last2=Mgadla|first2=Part Themba|title=Batswana|date=1997|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-2008-2|page=1|url=https://books.google.co.uk/books?id=J6tBlca35ZwC&|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Dit word egter ook algemeen as ’n demoniem vir alle burgers van Botswana gebruik, ongeag hul etniese agtergrond.<ref>{{en}} {{cite web |title=Botswanan or Batswana? It's complicated – Voices of Africa |url=https://voicesofafrica.co.za/botswanan-batswana-its-complicated/ |publisher=Voices of Africa |date=17 Augustus 2015 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701094543/https://voicesofafrica.co.za/botswanan-batswana-its-complicated/ |archive-date=1 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Two Rhino.jpg|duimnael|links|Rotstekeninge by [[Tsodilo]]]] [[Lêer:Sameul Daniell - Khoisan besig om sprinkane te braai - 1804.jpg|duimnael|''Khoisan besig om sprinkane te braai'' – akwatint in kleur deur [[Samuel Daniell]] in 1804]] [[Lêer:BARROW(1806) p455 BOOSHUANA VILLAGE.jpg|duimnael|Britse koloniale tekening van ’n “Booshuana-dorp” in 1806]] Volgens argeologiese opgrawings is Botswana sedert sowat twee miljoen jaar deur [[hominidae]] bevolk. Klipwerktuie en fauna-oorblyfsels getuig daarvan, dat alle dele van die land minstens sedert 400&nbsp;000 jaar bevolk is.<ref>{{en}} {{cite book|author=Morton, F.; Ramsay, J. en Mgadla, T.|year=2008|title=Historical Dictionary of Botswana|publisher=Scarecrow Pres|pages=34|isbn=978-0-8108-5467-3}}</ref> In Oktober 2019 het navorsers bekend gemaak dat Botswana sowat 200&nbsp;000 jaar gelede die Wieg van die moderne [[mens]] was.<ref name="NAT-20191028">{{en}} {{cite journal |last1= Chan |first1= Eva KF |last2= Timmermann |first2= Axel |last3= Baldi |first3= Benedetta F. |last4= Moore |first4= Andy E. |last5= Lyons |first5= Ruth J. |last6= Lee |first6= Sun-Seon |last7= Kalsbeek |first7= Anton MF |last8= Petersen |first8= Desiree C. |last9= Rautenbach |first9= Hannes |last10= Förtsch |first10= Hagen EA |last11= Bornman |first11= MS Riana |last12= Hayes |first12= Vanessa M. |date= 28 Oktober 2019 |title= Human origins in a southern African palaeo-wetland and first migrations |url= https://www.nature.com/articles/s41586-019-1714-1 |journal= Nature|publisher= Nature Research |volume= 575 |issue= 7781 |pmid=31659339 |pages= 185–189 |doi= 10.1038/s41586-019-1714-1 |accessdate= 19 Julie 2020 | issn=0028-0836}}</ref><ref name="SA-20191028">{{en}} {{cite news |last=Woodward |first=Aylin |title=New Study Pinpoints The Ancestral Homeland of All Humans Alive Today |url=https://www.sciencealert.com/new-study-finds-the-ancestral-homeland-of-all-humans-alive-today |work=ScienceAlert.com |date=28 Oktober 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224173201/https://www.sciencealert.com/new-study-finds-the-ancestral-homeland-of-all-humans-alive-today |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Getuienisse van moderne mense soos rotstekeninge is sowat 73&nbsp;000 jaar oud.<ref>{{en}} {{cite journal|pmid=24953669|year=2014|last1=Staurset|first1=S.|title=Sub-surface movement of stone artefacts at White Paintings Shelter, Tsodilo Hills, Botswana: Implications for the Middle Stone Age chronology of central southern Africa|journal=Journal of Human Evolution|volume=75|pages=153–65|last2=Coulson|first2=S.|doi=10.1016/j.jhevol.2014.04.006}}</ref> Die oorspronklike inwoners van Suider-Afrika is die [[Boesman]] (San) en [[Khoikhoi]]-volke, wat dikwels onder die sambreelterm [[Khoisan]] saamgevat word. Albei praat [[Khoisan-tale]], en hulle het oor lang afstande gejag, versamel en verhandel. Toe [[bees]]te ongeveer 2000 jaar gelede vir die eerste keer na Suider-Afrika gebring is, het pastoralisme ’n belangrike kenmerk van die ekonomie geword, aangesien die gebied oor groot grasvlaktes, vry van die [[tsetsevlieg]], beskik.<ref>{{en}} {{cite book|author=Wilmsen, E.|year=1989|title=Land Filled With Flies: A Political Economy of the Kalahari|location=Chicago|publisher=Chicago University Press|pages=71–5|isbn=978-0-226-90015-5}}</ref> Dit is onbekend wanneer [[Bantoevolke]] hulle vanaf die noorde in die land gevestig het, alhoewel 600 n.C. algemeen aanvaar word. Destyds het die voorvaders van die hedendaagse Kalanga hulle in die noordoostelike gebiede van die land gevestig. Hierdie proto-Kalanga was nou verbonde aan state in [[Zimbabwe]], maar ook aan [[Mapungubwe]] in Suid-Afrika. Dié state, wat buite die huidige Botswana geleë was, het blykbaar groot veekuddes in die sentrale distrik aangehou — glo in getalle soortgelyk aan dié van die moderne veedigtheid.<ref>{{en}} {{cite journal|jstor=181334 |doi=10.1017/S0021853700029170|title=A New Look at the Later Prehistory of the Kalahari|journal=The Journal of African History|volume=27|issue=1|pages=3–28|last1=Denbow|first1=James|year=1986}}</ref> Hierdie massiewe veeteeltkompleks het tot 1300 n.C. voorspoedig geword en blykbaar ná die agteruitgaan van Mapungubwe ineengestort. Gedurende hierdie tydperk het die eerste Tswana-sprekende groepe, die Bakgalagadi, na die suide van die [[Kalahari]] beweeg. Al hierdie verskillende volke is deur handelsroetes langs die Limpoporivier met die [[Indiese Oseaan]] verbind, en handelsgoedere uit [[Asië]] soos krale het in ruil vir [[ivoor]], [[goud]] en [[renoster]]horing waarskynlik hul weg na Botswana gevind.<ref>{{en}} {{cite journal|last1=Denbow|first1=James|last2=Klehm|first2=Carla|last3=Dussubieux|first3=Laure|date=April 2015|title=The glass beads of Kaitshàa and early Indian Ocean trade into the far interior of southern Africa|url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/glass-beads-of-kaitshaa-and-early-indian-ocean-trade-into-the-far-interior-of-southern-africa/9BB659F4DA38A560EF64C4E8E3F49AFA|journal=Antiquity|volume=89|issue=344|pages=361–377|doi=10.15184/aqy.2014.50|issn=0003-598X}}</ref> Die koms van die Tswana-sprekers se voorouers wat die streek kom beheer het, is nog nie presies gedateer nie. Lede van die Bakwena, ’n kapteinskap onder die legendariese leier Kgabo II, het hulle teen 1500 n.C. in die suidelike Kalahari gevestig, en sy volk het die Bakgalagadi in ’n westelike rigting in die woestyn verdring. Oor die jare heen het verskeie nasate van die Bakwena na aangrensende gebiede beweeg. Die [[Bangwaketse]] het gebiede in die weste bevolk, terwyl die Bangwato hulle in die noordooste, in voormalige Kalanga-gebiede, gevestig het.<ref>{{en}} {{cite book|author=Magang, D.|year=2008|title=The Magic of Perseverance: The Autobiography of David Magang|location=[[Kaapstad]]|publisher=CASAS|pages=10–14|isbn=978-1-920287-70-2}}</ref> Nie lank daarna nie, dalk in die 1790’s, het nasate van die Bangwato, die Batawana, na die Okavangodelta beweeg.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Tlou|first=T.|date=1974|title=The Nature of Batswana States: Towards a Theory of Batswana Traditional Government – The Batawana Case|journal=Botswana Notes and Records|volume=6|pages=57–75|jstor=40959210|issn=0525-5090}}</ref> === Uitwerking van die Mfecane === {{Hoofartikel|Mfecane}} [[Lêer:Sechele Gustav Fritsch 1865.jpg|duimnael|links|upright|Sechele I (aan bewind in 1831–1892) het ’n Merafe-koalisie teen [[Boere]] aangevoer]] [[Lêer:Chief-khama-III.jpg|duimnael|upright|''[[Kgosi]]'' Khama III (aan bewind in 1872–1873 en 1875–1923)]] Die eerste skriftelike optekeninge rakende die hedendaagse Botswana het in 1824 verskyn. Volgens dié optekeninge het die Bangwaketse die hersende mag in die gebied geword. Onder Makaba II het die Bangwaketse hul groot troppe beeste in goed beskermde woestyngebiede aangehou en hul militêre mag benut om hul bure aan te val.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Morton|first=Fred|title=The Rise of a Raiding State: Makaba II's Ngwaketse, 1780–1824|url=https://www.academia.edu/11134264}}</ref> Ander destydse kapteinskappe in die gebied het oor bevolkings van sowat 10&nbsp;000 beskik en was redelik welvarend.<ref>{{en}} {{cite journal|author=Morton, B. |title=Pre-1904 Population Estimates of the Tswana|journal=Botswana Notes and Records|volume=25 |year=1993|pages=89–99|jstor=40979984 }}</ref> Dié balans is gedurende die [[Mfecane]] (1823–1843) beëindig, toe ’n opeenvolging van indringende mense uit Suid-Afrika die land binnegekom het. Alhoewel die Bangwaketse in staat was om in 1826 die aanvallende Bakololo te verslaan, is oor die tyd heen al die groot kapteinskappe in Botswana aangeval, verswak en verarm. Beide die Bakololo en [[Ndebele (stam)|Amandebele]] het herhaaldelik strooptogte onderneem, en beeste, vroue en kinders in groot getalle van die Batswana gevat — waarvan die meeste in die woestyn of na heiligdomgebiede soos heuwels en grotte verdryf is. Eers na 1843, toe die Amandebele na die weste van Zimbabwe verhuis het, het hierdie bedreiging bedaar.<ref>{{en}} {{cite journal|last=MORTON|first=BARRY|date=2009-01-14|title=The Hunting Trade and the Reconstruction of Northern Tswana Societies after the Difaqane, 1838–1880|journal=South African Historical Journal|volume=36|pages=220–239|doi=10.1080/02582479708671276}}</ref> Gedurende die 1840’s en 1850’s het die handel met die [[Kaapkolonie]] toegeneem en die [[Batswana]]-kapteinskappe in staat gestel om te herbou. Die Bakwena, Bangwaketse, Bangwato en Batawana het saamgespan om die winsgewende ivoorhandel te beheer, en toe die inkomste benut om [[perd]]e en wapens in te voer, en sodoende beheer oor die hedendaagse Botswana te verkry. Dié proses is teen 1880 afgesluit, en sodoende is die Boesmanne, Kalanga, Bakgalagadi en ander hedendaagse minderhede deur die Batswana onderwerp.<ref>{{en}} {{cite journal|doi=10.1080/02582479708671276|title=The Hunting Trade and the Reconstruction of Northern Tswana Societies after the Difaqane, 1838–1880|journal=South African Historical Journal|volume=36|pages=220–239|year=1997|last1=Morton|first1=Barry}}</ref> Ná die [[Groot Trek]] het [[Afrikaners]] van die Kaapkolonie hulle in [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]] langs die grens van Botswana gevestig. In 1852 het ’n koalisie van Tswana-kapteinskappe onder Sechele I tydens die Slag van Dimawe Afrikaner-invalle afgeweer en in 1860, ná sowat agt jaar se onderbroke spanning en vyandigheid, in [[Potchefstroom]] uiteindelik ’n vredesooreenkoms gesluit. Met dié ooreenkoms is die hedendaagse [[grens tussen Suid-Afrika en Botswana]] vasgelê, en die Afrikaners en Batswana het vreedsaam handel gedryf en saamgewerk.<ref>{{en}} {{cite book|author=Magang, D.|year=2008|title=The Magic of Perseverance: The Autobiography of David Magang|location=[[Kaapstad]]|publisher=CASAS|pages=28–38|isbn=978-1-920287-70-2}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|author= Ramsay, J. |title=The Botswana-Boer War of 1852–53: How the Batswana Achieved Victory|journal=Botswana Notes and Records|volume= 23 |year=1991|pages=193–208|jstor=40980851 }}</ref> Weens dié nuwe vreedsame toestande het die handel tussen 1860 en 1880 gedy en [[Christendom|Christelike]] sendelinge het hieruit voordeel getrek. Teen 1856 het beide die [[Lutheranisme|Lutheraanse]] en die [[Londense Sendinggenootskap]] hulle in die land gevestig. Teen 1880 het elke dorp oor ’n inwonende sendeling beskik, en hulle invloed het stadigaan gegroei. [[Khama III]] (aan bewind in 1875–1923) was die eerste van die Tswana-kapteins wat van die Christendom ’n staatsgodsdiens gemaak het, en gevolglik ’n groot deel van die Tswana-gewoontereg verander. Die Christendom het teen die [[Eerste Wêreldoorlog]] die ''[[de facto]]'' amptelike godsdiens in al die owerhede geword.<ref>{{en}} {{cite book|author=Landau, P.|year=1995|title=The Realm of the Word: Language, Gender, and Christianity in the Southern African Kingdom|publisher=Portsmouth, N.H.: Heinemann}}</ref> Tussen 1881 en 1884 het die Boere en Batswana ’n verdere oorlog gevoer, nadat die Batswana in die suide deur Boerse en Britse huursoldate aangeval is. Vervolgens is op die suidelike gebied van die Batswana die [[Boererepubliek]]e [[Stellaland]] en [[Goosen]] gestig; deels ná onderhandelinge met die plaaslike [[Korana]]. Die twee republieke is egter onder druk van die Britse magnaat [[Cecil John Rhodes]] deur Britse troepe beset en het in 1885 [[Brits-Betsjoeanaland]] geword.<ref>{{en}} {{cite web|author=Fred Morton, Jeff Ramsay, Part Themba Mgadla|title=Historical Dictionary of Botswana|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Maryland/Oxford|year=2008|isbn=978-0-8108-6404-7|pages= 46|url=https://books.google.de/books?id=PUwlAgAAQBAJ&dq=Historical+Dictionary+of+Botswana&hl=de&source=gbs_navlinks_s|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Tien jaar later is dit by die Kaapkolonie ingelyf en behoort vandag tot die Suid-Afrikaanse provinsie [[Noordwes]]. === Kolonialisme en Betsjoeanaland === {{Hoofartikel|Betsjoeanaland}} [[Lêer:Kapstaaten 1905.png|duimnael|links|’n Duitse kaart uit 1905 toon nog die onverdeelde Betsjoeanaland-gebied]] [[Lêer:Three Dikgosi Monument, Gaborone, Botswana.jpg|duimnael|Die drie ''Dikgosi'' Khama III, Sebele I en Bathoen I het almal ’n Protektoraat onderhandel]] [[Lêer:1960 6d Bechuanaland Protectorate stamp.jpg|duimnael|Posseël uit [[Betsjoeanaland]] in 1960]] Tydens die [[Wedloop om Afrika]] het die gebied van Botswana die belangstelling van beide die [[Duitse Keiserryk]] en die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] gelok. Gedurende die [[Koloniale Konferensie van Berlyn]] het die Britte daarop besluit om Botswana te annekseer om sodoende die pad na die noorde te beveilig en die Kaapkolonie met sy gebiede verder noord te verbind. In Januarie 1885 het hulle Tswana-gebiede eensydig geannekseer en daarna die Warren-ekspedisie noord gestuur om hul beheer oor die gebied te konsolideer en die kapteins te oortuig om die Britse gesag te aanvaar. Ten spyte van hul bekommernisse het hulle uiteindelik tot dié bekwame prestasie ingestem.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.academia.edu/15645705 |title=The Invention and Perpetuation of Botswana's National Mythology, 1885–1966 |last1=Morton |first1=Barry |last2=Ramsay |first2=Jeff |pages=4–7 |accessdate=19 Julie 2020 |via=academia.edu}}</ref> In 1890 is gebiede noord van die 22ste [[Breedtegraad]] by die nuwe Betsjoeanaland Protektoraat bygevoeg. Gedurende die 1890’s is die nuwe gebied in agt verskillende reservate ingedeel, met redelike klein hoeveelhede grond wat as vrye besit gelaat is vir wit setlaars. Gedurende die vroeë 1890’s het die Britse regering besluit om die Betsjoeanaland-protektoraat aan die [[British South Africa Company]] te oorhandig. Dié plan was goed op dreef, ten spyte van die versoekings van Tswana-leiers wat in protes na [[Engeland]] opgeruk het, maar dit is deur die mislukking van die [[Jameson-inval]] in Januarie 1896 uiteindelik gefnuik.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.academia.edu/15645705 |title=The Invention and Perpetuation of Botswana's National Mythology, 1885–1966 |last1=Morton |first1=Barry |last2=Ramsay |first2=Jeff |accessdate=19 Julie 2020 |via=academia.edu|pages=7–11}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|author=Parsons, N.|year=1998|title=King Khama, Emperor Joe, and the Great White Queen: Victorian Britain Through African Eyes|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press}}</ref> Toe die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 gestig is uit die vernaamste Britse kolonies in die gebied – die “Hoëkommissarisgebiede” – is die Betsjoeanaland-protektoraat, [[Basoetoland]] (nou [[Lesotho]]) en Swaziland (nou [[Eswatini]]) nie ingesluit nie, maar voorsiening is gemaak vir hul latere inkorporering. ’n Vae onderneming is egter toegestaan om met hul inwoners te konsulteer en alhoewel opeenvolgende Suid-Afrikaanse regerings die gebiede wou laat oordra, het Brittanje die proses voortdurend vertraag; gevolglik het die oordrag nooit plaasgevind nie. Met die verkiesing van die [[Nasionale Party]] in Suid-Afrika en die onttrekking van Suid-Afrika uit die Britse Statebond na Republiekwording in 1961 is enige vooruitskouing van inkorporering beëindig.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hayes|first=Frank|date=1980|title=South Africa's Departure from the Commonwealth, 1960–1961|journal=The International History Review|volume=2|issue=3|pages=453–484|doi=10.1080/07075332.1980.9640222|jstor=40105085|issn=0707-5332}}</ref> ’n Uitbreiding van Britse sentrale owerheid en die ewolusie van stamregering het in 1920 gelei tot die oprigting van twee adviesrade waar Afrikane en Europeërs verteenwoordig is.<ref name=EISA>{{en}} {{cite web |url=http://www.eisa.org.za/WEP/botoverview4.htm |title=Botswana: Late British colonialism (1945–1966) |accessdate=5 Augustus 2019 |website=eisa.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805115131/https://www.eisa.org.za/wep/botoverview4.htm |archive-date=5 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Afrika-raad het uit die agt hoofde van die Tswana-stamme en enkele verkose lede bestaan.<ref name=EISA /> Proklamasies in 1934 het stamheerskappy en -magte gereguleer. ’n Europeër-Afrikaan-adviesraad is in 1951 opgerig en die grondwet van 1961 het ’n raadplegende wetgewende raad opgerig. === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:Duma Boko, 2019 elections (cropped).png|duimnael|links|upright|[[Duma Boko]] dien sedert 2024 as president van Botswana]] [[Lêer:Botswana Map.jpg|duimnael|Kaart van Botswana. Die landsgrense is sedert sy onafhanklikheid in 1966 stabiel]] In Junie 1964 het die Britse Regering voorstelle vir ’n demokratiese selfregering in Botswana aanvaar. Die setel van die regering is in 1965 van [[Mahikeng|Mafeking]] in Suid-Afrika geskuif na die nuutgestigte Gaborone wat naby die Suid-Afrikaanse grens geleë is. Die grondwet van 1965 het aanleiding gegee tot die eerste algemene verkiesing en ook na onafhanklikheid op 30 September 1966.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britishempire.co.uk/article/fireworksatmidnight.htm |title=Fireworks at Midnight |website=Britishempire.co.uk |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071459/https://www.britishempire.co.uk/article/fireworksatmidnight.htm |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Seretse Khama]], ’n leier in die onafhanklikheidsbeweging en die regmatige aanspraakmaker op die hoofmanskap van die Mangwatostam, is as eerste [[president van Botswana]] verkies en daarna vir nog twee termyne herkies. In die eerste jare ná sy onafhanklikheid was Botswana as ’t ware van wit beheersde lande omring, aangesien dit in die noordooste aan [[Rhodesië]] (die huidige Zimbabwe), in die suide aan Suid-Afrika onder [[apartheid]] en in die weste aan die Suid-Afrikaans besette [[Suidwes-Afrika]] (die huidige Namibië) gegrens het. Khama se pogings, om die nuwe nasie se betrokkenheid in konflikte met die buurlande te vermy, was suksesvol. Die ekonomiese ontwikkeling van Botswana het in die eerste jare ná sy onafhanklikheid spoedig ontwikkel, nadat in 1967 by [[Orapa]] die eerste groot diamantveld ontdek is. Tot op hede lewer die uitvoer van diamante ’n groot bydrag tot die dekking van die land se uitgawes. Die hoë inkomste het tot ’n spoedige ontwikkeling van die land gelei: Tot in 2003 is sowat 6&nbsp;000&nbsp;km se paaie geteer en 300 sekondêre skole opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://issafrica.org/AF/current/botswanasep03.pdf |title=Botswana: Future Prospects and the Need for Broad-based Development |author=Jenny Clover |publisher=Institute for Security Studies |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307081552/https://issafrica.org/AF/current/botswanasep03.pdf |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Botswana het in 1974 saam met [[Angola]], [[Mosambiek]] en [[Tanzanië]] die “frontlynlande” gevorm en die bevrydingsbewegings in Namibië en die destydse Rhodesië ondersteun. In 1979 het hierdie frontlynlande saam met Lesotho, [[Malawi]], Zambië en Swasiland die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingskonferensie (SAOK) gestig, aan die begin veral as ’n teengewig teenoor Suid-Afrika. In 1977 is die Botswana Weermag gestig om die grense met Rhodesië en later met Suid- en Suidwes-Afrika te beskerm. Die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] het Botswana herhaaldelik binnegeval, veral om aktiviste van die [[African National Congress]] en [[SWAPO]] in die hande te kry. Ná die einde van apartheid in Suid-Afrika het dié land in 1992 die SAOK betree, wat sedertdien as die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) in Gaborone gesetel is. [[Vlag van Botswana|Botswana se vlag]] getuig tot vandag toe van dié land se alternatiewe benadering van rasverhoudinge teenoor die ou Suid-Afrikaanse apartheidstelsel, aangesien wit en swart vrede en harmonie tussen mense van Afrika- en Europese afkoms in Botswana verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia|first=Whitney|last=Smith|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Botswana, flag of|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Botswana|accessdate=19 Julie 2020|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|url=https://books.google.de/books?id=ZauSgqSl6ekC&pg=PA101&dq=flag+of+botswana&hl=en&sa=X&ei=YEaiUaW6MO220QW_gYGQCQ&redir_esc=y#v=onepage&q=flag%20of%20botswana&f=false|title=Complete Flags of the World|publisher=Dorling Kindersley Ltd.|date=3 November 2008|last=Kindersley|first=Dorling|pages=101|accessdate=19 Julie 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|url=https://archive.org/details/botswanainpictur0000behn|url-access=registration|quote=flag of botswana.|title=Botswana in Pictures|publisher=Twenty-First Century Books|year=2009|last=Behnke|first=Alison|pages=[https://archive.org/details/botswanainpictur0000behn/page/51 51]|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Een van die [[Bantoestan]]s wat deur die voormalige Suid-Afrikaanse regering gestig is, was [[Bophuthatswana]], wat vir die Tswana-bevolking in Suid-Afrika gestig is en een van vier amptelik selfregerende Bantoestans was. Botswana het ingestem om “informele ooreenkomste” met Bophuthatswana aan te gaan ten einde makliker oorgrensbewegings te fasiliteer.<ref>{{en}} {{cite book|author=Dale, Richard|title=Botswana se soeke na outonomiteit in suider Afrika|publisher=Greenwood Pub Group|year=1995|pages=6, 15}}</ref> Ook in die destydse Suidwes-Afrika het ’n Tswana-Bantoestan net oorkant die grens bestaan, [[Tswanaland]]. Laasgenoemde is nou in die Namibiese [[Omaheke]]-streek geleë. Die presidentskap is oorgegee aan die sittende adjunkpresident, [[Quett Masire]], wat in 1984 verkies is as president en in 1989 en 1994 herkies is. Daarna, in 1999, is sy adjunkpresident, [[Festus Mogae]] tot president verkies en in 2004 herkies. In 2008 is [[Ian Khama]] (seun van sir Seretse Khama), wat op daardie stadium ook adjunkpresident was nadat hy in 1998 as Bevelvoerder van die Botswana Weermag bedank het om in die kabinet te dien, tot president verkies. Ná tien jaar in amp het Ian Khama op 1 April 2018 bedank en is deur adjunkpresident [[Mokgweetsi Masisi]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/world/africa/la-fg-botswana-president-20180330-story.html |title=This former African president stands out — and not just because he once crashed an air force plane |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=1 April 2018 |accessdate=19 Julie 2020 }}</ref> In Oktober 2019 is Masisi as Botswana se president herkies, nadat die [[Botswana Democratic Party]] sy grootste bedreiging van eenheid in meer as vyf dekades beleef het, aangesien Masisi se voorganger, Ian Khama, by die opposisie aangesluit en Masisi van [[outoritarisme]] beskuldig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ft.com/content/b7362496-f71a-11e9-9ef3-eca8fc8f2d65 |title=President Mokgweetsi Masisi holds on to power in Botswana poll |website=Financial Times |date=25 Oktober 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227082948/https://www.ft.com/content/b7362496-f71a-11e9-9ef3-eca8fc8f2d65 |archive-date=27 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Khama is voorheen tydens Masisi se eerste toespraak aan die nasie skerp aangeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-155276.html |title=Ian Khama, Masisi feud hits alarming levels – coup possible in Botswana? |publisher=bulawayo24.com |date=3 Februarie 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430195040/https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-155276.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Langlopende geskil oor die noordelike grens met Namibië se [[Kaprivistrook]] was die onderwerp van ’n uitspraak deur die [[Internasionale Geregshof]] in Desember 1999. Die hof het beslis dat die [[Kasikili-eiland]] aan Botswana behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |title=ICJ finds that Kasikili/Sedudu Island forms Part of Territory of Botswana |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=13 Desember 1999 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325191209/https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tydens die algemene verkiesing op 1 November 2024 het die BDP vir die eerste keer sedert onafhanklikwording in 1966 nie meer ’n volstrekte meerderheid behaal nie en die sittende president [[Mokgweetsi Masisi]] het die regeringsmag aan die [[Umbrella for Democratic Change]] (UDC) oorhandig, waarna [[Duma Boko]] as sy opvolger ingesweer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c238n5zr51yo |title=Botswana ruling party rejected after 58 years in power |publisher=[[BBC]] |author=Wycliffe Muia, Damian Zane |date=1 November 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2yx5nk1l0o |title=Botswana's politician who did the unthinkable |publisher=[[BBC]] |author=Danai Nesta Kupemba |date=1 November 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Botswana Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van Botswana]] [[Lêer:Botswana map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Botswana volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Met ’n grootte van 581&nbsp;730&nbsp;km² is Botswana die 47ste grootste land in die wêreld ná [[Madagaskar]] en effens groter as [[Kenia]]. Die land is geleë tussen 17° en 27° suid en 20° en 30° oos. Botswana se gebied is amper driehoekig, met beide 900&nbsp;km in ’n noord-suidelike en ’n wes-oostelike rigting. Die land is oorwegend plat en neig na ’n glooiende tafellandskap. Botswana word oorheers deur die [[Kalahari]]woestyn wat ongeveer 70% van die oppervlak uitmaak. Die [[Okavangodelta]], die grootste binnelandse delta in die wêreld, is in die noordweste. Net suid van die Okavangodelta is die [[Ngamimeer]] geleë. Die Makgadikgadipan, ’n groot soutpan, is in die noorde geleë. Botswana is oorwegend hoogland met min bulte. Net min gebiede soos die Makgadikgadipan en die streek langs die Limpopo is minder as 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak geleë. Botswana se hoogste bergspits is Monalanongheuwel (1&nbsp;494&nbsp;m)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=19055 |title=Monalanong Hill, Botswana |publisher=Peakbagger.com |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193500/http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=19055 |archive-date=18 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> suidwes van die hoofstad Gaborone, terwyl die laagste punt in die ooste van die land by die uitmonding van die Shasherivier in die Limpoporivier geleë is. Die [[Limpopo (rivier)|Limpopostroomgebied]], die grootste terreinvorm in die hele Suider-Afrika, lê gedeeltelik in Botswana, met die stroomgebiede van sy takriviere, die Notwanerivier, Bonwapitserivier, Mahalapswerivier, Lotsanerivier, Moloutserivier en die [[Shasherivier]] wat in die oostelike deel van die land vloei. Die hoofstad kry water vanaf die Notwane deur die Gaboronedam. Die [[Kwandorivier|Choberivier]] vloei na die noorde en vorm die grens tussen Botswana en Namibië in die [[Zambezirivier]]. Die Choberivier mond by Kazungula (dit beteken klein [[worsboom]] en is ’n plek waar Sebitwane en sy Makolostam oor die Zambezi na Zambië gegaan het) in die Zambezirivier in. === Klimaat === Botswana se [[klimaat]] is weens die kort reënseisoen halfdor. Die relatiewe hoogte bo seevlak en sy vastelandse ligging sorg egter vir ’n subtropiese klimaat. Die land is die grootste deel van die jaar ver van die lugstroom wat deur vog belaai is. Die droëseisoen duur in die suide vanaf April tot Oktober en tot November in die noorde, waar in totaal meer reën val. Die suide van die land is gedurende [[winter]] (vroeg Mei tot einde Augustus) meer blootgestel aan koue winde, en die gemiddelde temperatuur is rondom 14°C. Die hele land het warm [[somer]]s met gemiddelde temperature van sowat 26°C. Die totale sonskyn is regdeur die jaar hoog, alhoewel die winter die sonnigste periode is. Die hele land is gedurende die droë seisoen winderig en stowwerig.<ref>{{en}} General Survey of Climatology, Landsberg (ed.), Elsevier, 2001</ref> Suider-Afrika is in ’n hoofsaaklik semi-ariede en ariede streek geleë, wat vinnig deur die [[aardverwarming]] geraak kan word. Dit lei tot ’n groter verwarming, langer droogtes en minder neerslae. In Botswana het die gemiddelde temperatuur om sowat 3°C gestyg, die hoogste toename in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{de}} {{cite web |author=Bartholomäus Grill |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/klimawandel-duerre-in-sambia-afrika-a-1287013.html |title=Drohende Katastrophe in Sambia: „Die fürchterlichste Dürre, an die sich Menschen erinnern können“ |publisher=Spiegel Online |date=16 September 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401001148/https://www.spiegel.de/politik/ausland/klimawandel-duerre-in-sambia-afrika-a-1287013.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ekologie === [[Lêer:Flying-female-Lechwe.jpg|duimnael|links|’n [[Rooilechwe]] in die [[Okavangodelta]]]] [[Lêer:Botswana sunrise.jpg|duimnael|Sonsopkoms in Botswana]] Botswana het diverse areas van wildlewehabitate. Buiten die delta- en woestyngebiede is daar [[grasveld]]e en [[savanne]]s waar [[blouwildebees]]te, [[wildsbok]]ke en ander [[soogdier]]e en [[voël]]s te vinde is. In Noord-Botswana is van die min oorblywende bedreigde [[wildehond]]troppe. In die Chobe Nasionale Park, in die Chobedistrik, is die grootste konsentrasie van [[Afrika-olifant]]e in die wêreld; in Botswana leef sowat 130&nbsp;000 olifante, meer as in enige ander Afrikaland.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/elefanten-dramatisches-elefantensterben-in-afrika-a-1110409.html |title=Dramatisches Elefantensterben in Afrika |publisher=Spiegel Online |date=1 September 2016 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218050731/http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/elefanten-dramatisches-elefantensterben-in-afrika-a-1110409.html |archive-date=18 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.srf.ch/news/panorama/kontroverser-artenschutz-elefanten-toeten-damit-sie-ueberleben-koennen |title=Kontroverser Artenschutz – Elefanten töten, damit sie überleben können? |work=srf.ch |author=Cristina Karrer |date=7 Mei 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602160341/https://www.srf.ch/news/panorama/kontroverser-artenschutz-elefanten-toeten-damit-sie-ueberleben-koennen |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die park bedek ongeveer 11&nbsp;000&nbsp;km² en ondersteun ongeveer 350 voëlspesies. Daarbenewens leef in Botswana [[kameelperd]]e, verskeie [[wildsbok]]ke, [[leeu]]s, [[jagluiperd]], [[luiperd]]s, [[renoster]]s en [[kwagga]]s. Die Okavangodelta huisves sowat 400 voëlspesies, 120 soogdierspesies, 71 visspesies, 33 [[amfibieë]] en 64 [[reptiel]]spesies.<ref>{{en}} {{cite web |author=Lars Ramberg |url=https://www.researchgate.net/publication/226358917_Species_diversity_of_the_Okavango_Delta_Botswana |title=Species diversity of the Okavango Delta, Botswana |publisher=researchgate.net |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422204520/https://www.researchgate.net/publication/226358917_Species_diversity_of_the_Okavango_Delta_Botswana |archive-date=22 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Jaarliks beleef Botswana groot migrasies van kwagga- en [[wildebees]]troppe tussen Chobe en Okavangodelta aan die een kant en die suidelike en suidoostelike gebiede, soos die [[Boteti]], aan die ander kant.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://africageographic.com/blog/botswanas-zebra-migration-africas-longest-mammal-migration/ |title=Botswana’s zebra migration: Africa’s longest mammal migration |publisher=africageographic.com |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114430/https://africageographic.com/blog/botswanas-zebra-migration-africas-longest-mammal-migration/ |archive-date=22 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Chobe Nasionale Park en Moremi Wildreservaat (in die Okavangodelta), asook [[Tsodilo]] is groot toeriste-aanloklikhede. Ander reservate sluit die Sentraal Karoo Wildreservaat (in die Kalahariwoestyn in Ghanzidistrik), die Makgalagadipanne Nasionale Park en die Nxaipan Nasionale Park (in die Sentraaldistrik in die Makgalagadisoutpan) in. Mashatu Wildreservaat is in privaatbesit en is geleë waar die Shasharivier en die Limpopo in die ooste van Botswana saamvloei. Die ander reservaat in privaatbesit is Mokolodi Natuurreservaat naby Gaborone. Daar is ook gespesialiseerde toevlugsoorde soos die Khama Renostertoevlugsoord en die Makgalagaditoevlugsoord (vir [[flamink]]e). Die genoemde toevlugsoorde is albei in die Sentraaldistrik geleë. Die dood van meer as 400 [[Savanne-olifant]] in die Okavangodelta in 2020 is vermoedelik deur ’n gevaarlike neurotoksien veroorsaak. Die olifante het in April 2020 in die vleilandgebied in die noordweste van die land begin sterf. Kalwers en volwasse olifante dwaal verward, uitgeteer en in nood. Hulle val ineen as die vermeende gifstof hul motorfunksies benadeel en hul bene verlam word. Stroping, vergiftiging en [[miltsiekte]] is as moontlike oorsake uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://news.yahoo.com/hundreds-elephants-die-mysteriously-botswana-160803566.html?guccounter=1 |title=Nerve agent fear as hundreds of elephants perish mysteriously in Botswana |newspaper=Yahoo |last1=Brown |first1=W. |date=1 Julie 2020 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Reeds in April 2019 is sowat 100 olifante in Botswana aan onbekende oorsake dood.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53273361 |title=Botswana: Lab tests to solve mystery of hundreds of dead elephants |publisher=[[BBC]] |date=2 Julie 2020 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> === Omgewingsprobleme === [[Lêer:Baobob tree.jpg|duimnael|links|’n [[Kremetart]]boom (''Adansonia digitata'')]] [[Lêer:Moremi gorge 2.jpg|duimnael|upright|Moremikloof, in die Tswapong Heuwels oos van [[Palapye]], Botswana. Die poreuse rots absorbeer [[reën]]water, wat dan deur syfer om permanente watervalle en poele vorm. Die heuwels bied een van Botswana se twee broeiplekke vir die bedreigde [[kransaasvoël]].]] Botswana staar tans twee groot omgewingsprobleme in die gesig: droogte en woestynvorming. Die woestynvormingsprobleme stam hoofsaaklik uit die erge droogtes in die land. Weens die droogte is 75% van die land se mens- en dierbevolking afhanklik van [[grondwater]]. Die gebruik van grondwater het die effek van droogtes verlig maar het ’n letsel op die land gelaat. Grondwater word bereik deur diep boorgate te boor wat uiteindelik gronderosie tot gevolg het. Oppervlakwater is baie skaars en minder as 5% van die [[landbou]] in die land is volhoubaar met reënval alleen. As gevolg hiervan boer 95% van die bevolking met lewende hawe vir ’n bron van inkomste. Daarom is dit nie verbasend nie dat 71% van die grond aangewend word vir gemeenskaplike weiding wat ’n beduidende oorsaak is van woestynvorming in die land.<ref name="rala.is">{{en}} {{cite web |publisher=Rala |place=IS |url=http://www.rala.is/rade/ralareport/darkoh.pdf |title=Darkoh |format=pdf |accessdate=16 September 2012 |archive-date=10 Oktober 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010191509/http://www.rala.is/rade/ralareport/darkoh.pdf |url-status=dead }}</ref> Aangesien die boer met vee winsgewend vir inwoners van Botswana is, word die land voortdurend uitgebuit. Die dierbevolkings het dramaties toegeneem. Van 1966 tot 1991 het die veepopulasie toegeneem van 1,7 miljoen na 5,5 miljoen.<ref name="rala.is" /> Die menslike populasie het ook van 574&nbsp;000 in 1971 toegeneem na 1,5 miljoen in 1995, ’n toename van amper 200%. Meer as 50% van alle huishoudings in Botswana besit beeste en dit is tans die grootste bron van landelike inkomste.<ref name="rala.is" /> Daar is al gemeld dat die Okavangodelta opdroog weens die toename in weiding van vee.<ref name="afrol.com">{{en}} {{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/21794 |title=Botswana, VS teken 'Skuld-vir-Natuur' ooreenkoms |publisher=Afrol |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005035803/http://www.afrol.com/articles/21794 |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Okavangodelta is een van die groot halfbeboste vleilande in Botswana en is die grootste binnelandse delta in die wêreld; dit is ’n baie belangrike ekostelsel vir die oorlewing van ’n aantal diere.<ref name="afrol.com" /> Die Departement van Bosbou en Omvangshulpbronne het reeds begin om ’n projek te implementeer wat inheemse plantegroei in gemeenskappe in Kgalagadi-suid, Kweneng-noord en Bobeti herbekendstel.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=UNCCD |url=http://www.unccd.int/iydd/documents/NOTCDIB.pdf |title=NOTCDIB |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129034951/http://www.unccd.int/iydd/documents/NOTCDIB.pdf |archive-date=29 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Herbekendstelling van inheemse plantegroei sal help om die degradasie van die grond teen te werk. Die Owerheid van die Verenigde State het ook ’n ooreenkoms met Botswana aangegaan deur VS$7 miljoen te gee om Botswana se skuld met VS$8,3 miljoen te laat krimp. Die bepalings van die skuldvermindering is dat Botswana sal fokus op ’n meer uitgebreide bewaring van die land.<ref name="afrol.com" /> Die [[Ontwikkelingsprogram van die Verenigde Nasies]] (UNDP) voer aan dat die vlak van armoede ’n groot probleem skep deur die uitbuiting van hulpbronne in Botswana, insluitend oorbenutting van grond. Om dit te verander, het die UNDP met ’n projek in die suidelike gemeenskap van [[Struizendam]] begin om die “inheemse kennis en tradisionele grondbestuurstelsels” te ontgin. Die leiers van dié beweging is veronderstel om deel van die gemeenskap te wees, sodat groter inkomste en gevolglike vermindering van armoede teweeg gebring kan word. Die UNDP het ook genoem dat die regering effektief beleid moet implementeer wat mense in staat stel om hul eie hulpbronne te bestuur; hulle help dan ook die Botswana-regering met toepaslike beleidvorming.<ref name="afrol1">{{en}} {{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/13090 |title=Botswana nedersettings bestry woestynvorming |publisher=Afrol |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005035810/http://www.afrol.com/articles/13090 |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek == === Regering === Botswana is Afrika se oudste demokrasie. Die [[Grondwet van Botswana]] is die oppergesag van die reg, beskerm die burgers se regte en verteenwoordig hul regte. Die politiek van Botswana vind plaas binne ’n raamwerk van ’n verteenwoordigende demokratiese republiek met ’n veelpartystelsel waar die President van Botswana gelyktydig die staatshoof en die hoof van die regering is; hy word deur die parlement verkies en is verantwoordbaar teenoor die parlement. Uitvoerende magte word deur die regering uitgeoefen. Wetgewende magte berus by die regering en die [[Parlement van Botswana]]. Die mees onlangse verkiesing, die twaalfde sedert onafhanklikheid, is op 1 November 2024 gehou. Van die verklaring van onafhanklikheid tot in 2024 is die partystelsel deur die [[Botswana Democratic Party]] oorheers. === Regbank === [[Lêer:BotswanaParliament.jpg|duimnael|links|Botswana se parlement in Gaborone]] Die regbank is onafhanklik van die uitvoerende gesag en die wetgewer.<ref>{{en}} {{cite web |title=Botswana 1996 (rev. 2002) |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Botswana_2002?lang=en |website=Constitute |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111215323/https://www.constituteproject.org/constitution/Botswana_2002?lang=en |archive-date=11 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is op die 30ste plek van 167 lande in die Demokrasie-indeks 2012.<ref name=index2012>{{en}} {{cite web |url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |title=Democracy index 2012: Democracy at a standstill |publisher=Economist Intelligence Unit |date=14 Maart 2013 |accessdate=21 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140611085135/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |archive-date=11 Junie 2014 |url-status=dead}}</ref> Volgens Transparency International is Botswana die mins korrupte land in Afrika en word op dieselfde vlak as [[Portugal]] en [[Suid-Korea]] geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Transparency International |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |title=2008 Korrupsie-persepsie-index 2008 |accessdate=9 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127124017/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |archive-date=27 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die land word nietemin beskou as een van die lande in Afrika wat die mees geheimsinnige openbare instellings het.<ref>{{en}} {{cite news |first=Glenda |last=Daniels |url=https://mg.co.za/article/2011-11-11-botswana-southern-africas-most-secretive-state |title=Botswana, suider Afrika se mees geheime staat |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=11 November 2011 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321224523/https://mg.co.za/article/2011-11-11-botswana-southern-africas-most-secretive-state/ |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit bestaan uit ’n tipiese hofstelsel van plaaslike landdroshowe, ’n hooggeregshof en ’n appèlhof. Die hooggeregshof is ’n hoër hof met onbeperkte oorspronklike bevoegdheid om kriminele, burgerlike of grondwetlike sake kragtens enige wet te verhoor en te beslis. Die appèlhof kan appèlle aanhoor. Die hoof van die hooggeregshof is die hoofregter.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.justice.gov.bw/about%20us/background-judiciary|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929023917/http://www.justice.gov.bw/about%20us/background-judiciary|url-status=dead|archive-date=29 September 2015|title=Administration of Justice|publisher=Republiek Botswana Regspleging|accessdate=4 Maart 2016}}</ref> Die appèlhof is die hoogste en finale hof in die land en behandel appèlle van die hooggeregshof en die nywerheidshof. Die regterpresident is die hoof van die appèlhof. Regters word deur die president van Botswana op aanbeveling van die Regterlike Dienskommissie aangestel. Alhoewel die Prokureursorde van Botswana al sedert 1997 bestaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lssa.org.za/upload/SADCLA-2017.pdf |title=18th Annual SADC Lawyers' Association Conference and General Meeting |date=Augustus 2017 |accessdate=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110005020/http://www.lssa.org.za/upload/SADCLA-2017.pdf |archive-date=10 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is daar in hul register van prokureurs nog steeds geen duidelike aanduiding van hoe sekere demografie, soos vroue, op die regsveld gevaar het nie. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Botswana}} [[Lêer:Diplomatic missions of Botswana.PNG|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Botswana ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Embassy of Botswana, Washington, D.C..jpg|duimnael|Botswana se ambassade in [[Washington, D.C.]]]] Botswana het ’n klein aantal diplomatieke missies in die buiteland. In sy buitelandse betrekkinge plaas Botswana ’n klem op die ekonomiese en politieke integrasie in Suider-Afrika. Botswana poog om van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) ’n werkende instrument vir ekonomiese ontwikkeling te maak, en dit het pogings aangewakker om die streek selfpolisiëerend te maak ten opsigte van voorkomende diplomasie, konflikoplossing en goeie bestuur. Die SAOG-hoofkantoor is in Gaborone gesetel. Die land het [[Suid-Afrika]] na-[[apartheid]] verwelkom as ’n vennoot in hierdie pogings. Botswana sluit aan by die Afrika-konsensus oor die meeste belangrike internasionale aangeleenthede en is ’n lid van internasionale organisasies soos [[Verenigde Nasies]], [[Afrika-unie]], [[Beweging van Onverbonde Lande]] en [[Britse Statebond]]. Botswana is ook ’n lid van die [[Internasionale Strafhof]] met ’n bilaterale immuniteitsooreenkoms vir beskerming van die [[Amerikaanse Weermag]] (soos onder artikel 98 gedek). === Buitelandse militêre en veiligheidsbetrekkinge === [[Lêer:BDF honor guard for William Ward 2007-12-03.jpg|duimnael|links|Presidensiële wag van die Botswana Weermag]] Ten tye van sy onafhanklikheid het Botswana oor geen gewapende magte beskik nie. Eers nadat beide die [[Rhodesië|Rhodesiese]] en die [[Suid-Afrikaanse Leër|Suid-Afrikaanse]] leërs teen onderskeidelik die Zimbabwe People’s Revolutionary Army en [[Umkhonto we Sizwe]] toegeslaan het,<ref>{{en}} {{cite news | url=https://articles.latimes.com/1986-05-20/news/mn-6620_1_african-national-congress | work=Los Angeles Times | first=Michael | last=Parks | title=S. Africa Raids 3 Nearby Nations : Attacks Rebel Bases in Capitals of Zimbabwe, Zambia and Botswana | date=20 Mei 1986 | accessdate=19 Julie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111150242/http://articles.latimes.com/1986-05-20/news/mn-6620_1_african-national-congress | archive-date=11 Januarie 2012 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> is in 1977 die Botswana Weermag van stapel gestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/History-of-the-BDF/ |title=Republic of Botswana – Government portal |publisher=Regering van Botswana |accessdate=27 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915160801/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/History-of-the-BDF/ |archive-date=15 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die president is die hoofbevelvoerder van die gewapende magte en benoem ’n verdedigingsraad en die Botswana Weermag bestaan tans uit sowat 60&nbsp;000 weermaglede. In 2019 het Botswana die VN-verdrag oor die verbod van [[kernwapen]]s onderteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 Julie 2017 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Ná politieke veranderinge in Suid-Afrika en die streek fokus die Botswana Weermag se missies toenemend op die voorkoming van stropery, voorbereiding op rampe en buitelandse vredesbewaring. Die Verenigde State was die grootste enkele buitelandse bydraer tot die ontwikkeling van die Botswana Weermag, en ’n groot deel van sy offisierskorps het Amerikaanse opleiding ontvang. Die Botswana-regering het die Verenigde State toestemming gegee om die moontlikheid te ondersoek om ’n Afrika-kommandobasis (AFRICOM) in die land te vestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africom.mil/media-room/article/27819/botswana-defence-force-u-s-army-leaders-meet-in-europe |title=Botswana Defence Force, U.S. Army Leaders Meet in Europe |publisher=[[Amerikaanse Gewapende Magte]] in Afrika |author=Pounds, Lance |date=14 Desember 2015 |accessdate=12 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212205706/https://www.africom.mil/media-room/article/27819/botswana-defence-force-u-s-army-leaders-meet-in-europe |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Menseregte === [[Lêer:Wandering hunters (Masarwa bushmen), North Kalahari Desert.jpg|duimnael|Wandelende jagters (Basarwa Boesmans), Noord-Kalahari-woestyn, ca. 1892]] Baie van die inheemse San is met geweld van hul grond na reservate verskuif. Om hulle te verskuif is hul toegang tot water en hul land geweier en as hulle gejag het, wat die belangrikste voedselbron was, is hulle gearresteer.<ref name=bbc1>{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24821867 |title=Botswana bushmen: Modern life is destroying us |publisher=[[BBC]] |date=7 Januarie 2014 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312073532/https://www.bbc.com/news/world-africa-24821867 |archive-date=12 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hul land is in die wêreld se rykste [[diamant]]veld geleë. Amptelik ontken die regering dat daar ’n samehang met mynbou bestaan, en beweer die hervestiging teen einde van die bewaring van die natuurlewe en die ekosisteem, al het die San-bevolking sedert millennia volhoubaar op die land gewoon.<ref name="bbc1" /> In die reservate sukkel hulle om werk te kry en alkoholisme is welig.<ref name="bbc1" /> Op 24 Augustus 2018 het die VN se spesiale rapporteur vir minderhede, Fernand de Varennes, ’n verklaring uitgereik waarin hy Botswana versoek om “pogings om die regte van minderhede met betrekking tot openbare dienste, grond- en hulpbrongebruik en die gebruik van minderheidstale in onderwys en ander kritieke gebiede te erken en te beskerm.” Tot in Junie 2019 was [[homoseksualiteit]] in Botswana onwettig. ’n Beslissing van die hooggeregshof in Botswana op 11 Junie daardie jaar het egter bepalings in die strafwet geskrap wat die “vleeslike kennis van enige persoon teen die orde van die natuur” en “dade van growwe onwelvoeglikheid” gestraf het, waarmee Botswana een van slegs 22 Afrikalande geword het wat homoseksualiteit óf gedekriminaliseer óf gewettig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cnn.com/2019/06/11/africa/botswana-lgbtq-ruling-intl/index.html |title=Botswana scraps gay sex laws in big victory for LGBTQ rights in Africa |last=Fox |first=Kara |website=[[CNN]] |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226221232/https://www.cnn.com/2019/06/11/africa/botswana-lgbtq-ruling-intl/index.html |archive-date=26 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana volstrek die [[doodstraf]] deur ophanging. Die Botswana Sentrum vir Menseregte, Ditshwanelo, is in 1993 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ditshwanelo.org.bw/ |title=Ditshwanelo Website |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728141118/http://www.ditshwanelo.org.bw/ |archive-date=28 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all |accessdate=12 Maart 2020 }}</ref> == Administratiewe indelings == Botswana is in 15 distrikte ingedeel – 9 landelike en 6 stedelike distrikte: {{col-begin}} {{col-2}} Die landelike distrikte is: # [[Sentraaldistrik, Botswana|Sentraaldistrik]] # [[Ghanzidistrik]] # [[Kgalagadidistrik]] # [[Kgatlengdistrik]] # [[Kwenengdistrik]] # [[Noordoosdistrik, Botswana|Noordoosdistrik]] # [[Noordwesdistrik, Botswana|Ngamilanddistrik]] # [[Suidoosdistrik, Botswana|Suidoosdistrik]] # [[Suiddistrik, Botswana|Suiddistrik]] Die stedelike distrikte is: # Stad [[Gaborone]] # Stad [[Francistown]] # Dorp [[Lobatse]] # Dorp [[Selebi-Phikwe]] # Dorp [[Jwaneng]] # Nedersetting [[Sowa, Botswana|Sowa]] {{col-2}} {{Klikbare kaart van Botswana}} {{col-end}} == Ekonomie == [[Lêer:Gaberone aerial.jpg|duimnael|links|[[Gaborone]] is die hoofstad en grootste stad van Botswana]] [[Lêer:Gaborone skyline.JPG|duimnael|Departement van Belasting en Prokureur-Generaal se kantoorgebou (links) en die gebou van die Ministerie van Gesondheid (regs) in Gaborone, Botswana]] Sedert sy onafhanklikheid het Botswana een van die snelgroeiendste [[Bruto binnelandse produk|BBP’s]] ter wêreld gehad.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=US Department of State website |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm#econ |title=Background Note: Botswana |date=Mei 2009 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511124237/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Voorheen was [[landbou]] die land se belangrikste ekonomie, maar intussen is mynbou, beesboerdery en [[toerisme]] die vernaamste ekonomiese sektore. Tussen 1966 en 1999 het Botswana se ekonomie met sowat 9% per jaar gegroei; die meeste van die land se inkomste kom uit [[diamant]]ontginning. In 2007 is [[uraan]] in Botswana ontdek en die ontginning daarvan het in 2010 begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.miningweekly.com/article/botswana-may-produce-first-uranium-in-2010-become-second-nambia-acap-ceo-2008-08-01/rep_id:3650 |title=Uraan in Botswana ontdek |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321220018/http://www.miningweekly.com/article/botswana-may-produce-first-uranium-in-2010-become-second-nambia-acap-ceo-2008-08-01/rep_id:3650 |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana het homself van een van die armste lande in die wêreld omgeskep na ’n land met ’n boonste middelinkomste. Hoewel Botswana oorvloedige hulpbronne gehad het, het ’n goeie institusionele raamwerk die land in staat gestel om hulpbroninkomste her te belê om stabiele toekomstige inkomste te genereer.<ref>{{en}} {{cite book|author=Baten, Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=159|isbn=978-1-107-50718-0}}</ref> Volgens ’n skatting het die land die vierde hoogste bruto nasionale inkomste volgens [[koopkragpariteit]] in Afrika (net na [[Mauritius]], [[Gaboen]] en [[Ekwatoriaal-Guinee]]), wat ’n lewenstandaard vergelykbaar met dié van [[Meksiko]] moontlik maak.<ref>{{en}} {{cite web |author=Kästle, Klaus |url=http://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |title=GNI PPP table |publisher=Nationsonline.org |date=24 Julie 2009 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010232525/https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |archive-date=10 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is selfs meer as dié van Namibië en Suid-Afrika. Die Ministerie van Handel en Nywerheid van Botswana is verantwoordelik vir die bevordering van sake-ontwikkeling in die hele land. Volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] het Botswana se ekonomie vanaf 1966 tot 1999 jaarliks met sowat 9% gegroei. Botswana geniet in vergelyking met ander Afrikalande ’n hoë vlak van ekonomiese vryheid,<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=4&aid=99&dir=2007/September/Thursday6/|title=Botswana ranked Africa's leader in economic freedom|publisher=mmegi.bw|date=19 Mei 2017|accessdate=19 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822145230/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=4&aid=99&dir=2007%2FSeptember%2FThursday6%2F|archive-date=22 Augustus 2017|url-status=live}}</ref> en was in 2019 Afrika se derde beste land volgens ekonomiese vryheid net na Mauritius en [[Rwanda]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heritage.org/index/ranking |title=Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom |website=www.heritage.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430170123/https://www.heritage.org/index/ranking |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering het ’n gesonde fiskale beleid gehandhaaf, ondanks opeenvolgende begrotingstekorte in 2002 en 2003 en ’n geringe mate aan buitelandse skuld. Dit het die hoogste soewereine kredietgradering in Afrika behaal en beskik oor buitelandse valutareserwes van meer as $7 miljard in 2005/2006, wat ongeveer twee en ’n half jaar se huidige invoer beloop. ’n Verskeidenheid aan finansiële instellings oorheers die finansiële stelsel van die land, en beide pensioenfondse en kommersiële banke is volgens bategrootte die twee belangrikste segmente. Banke bly winsgewend, goed gekapitaliseer en likiede as gevolg van die groeiende nasionale hulpbronne en hoë rentekoerse.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html |title=MFW4A Botswana Financial Sector Profile |publisher=Mfw4a.org |accessdate=21 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307144918/http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html |archive-date= 7 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Bank van Botswana fungeer as ’n sentrale bank. Die land se geldeenheid is die [[Botswana pula]] (Tswana vir reën) en onderverdeel in 100 ''thebe'' (“skild” in Tswana). Vanaf 1961 tot 1966 was die [[Suid-Afrikaanse rand]] die amptelike geldeenheid in die Betsjoeanaland-protektoraat en tussen 1966 en 1976 in die onafhanklike Botswana. === Mynbou === [[Lêer:Jwaneng Open Mine.jpg|duimnael|Jwaneng-diamantmyn]] Botswana se Orapamyn is die grootste diamantmyn ter wêreld in terme van waarde en hoeveelheid karats wat jaarliks ontgin word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=orapa |title=Orapa Diamond Mine, Botswana – ASTER Image Gallery |website=asterweb.jpl.nasa.gov |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202080103/http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=orapa |archive-date=2 Desember 2016 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In 2013 is ’n geraamde 11 miljoen karats ontgin, met ’n gemiddelde prys van $145/karaat, vervolgens het die Orapamyn in 2013 diamante ter waarde van meer as $1,6 miljard gelewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html |title="Ranking Of The World's Diamond Mines By Estimated 2013 Production" |publisher=Kitco |date=20 Augustus 2013 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205093644/https://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html |archive-date=5 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Wetenskap en Tegnologie === [[Lêer:University of Botswana Earth Science.JPG|duimnael|Die Universiteit van Botswana se gebou vir [[Aardwetenskappe]]]] Botswana is tans besig om wetenskap en tegnologie in te span om sy ekonomie te laat diversifiseer en vervolgens minder afhanklik van diamante te word. Met die oog hierop het die regering sedert 2008 ses spilpunte in die sektor vir landbou, diamante, innovasie, vervoer, gesondheid en onderwys opgerig.<ref name=":0" /> Botswana het, binne ’n Unesco-projek wat deur die [[Spanje|Spaanse]] agentskap vir Internasionale Samewerking en Ontwikkeling geborg word,in 2011 sy hersiene “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” uitgereik. Dié beleid het ten doel om die uitdagings van vinnige tegnologiese evolusie en globalisering die hoof te bied en die bereiking van die nasionale ontwikkelingsdoelwitte, soos geformuleer in hoëvlak strategiese dokumente insluitende Botswana se “Tiende Nasionale Ontwikkelingsplan” vir 2016 en “Visie 2016”.<ref name=":0" /> Die “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” (2011) bepaal die mikpunt om die bruto binnelandse besteding aan navorsing en ontwikkeling van 0,26% van die BBP in 2012 tot meer as 2% teen 2016 te verhoog. Dié teiken kan slegs binne die gespesifiseerde tydsbestek bereik word deur die verhoging van die openbare besteding aan navorsing en ontwikkeling.<ref name=":0">{{en}} {{cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|location=Parys|pages=546–547|accessdate=19 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322210919/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=22 Maart 2017|url-status=live}}</ref> Ondanks die beskeie vlak van finansiële belegging in navorsing beskik Botswana oor een van die hoogste navorsingsdigthede in Afrika suid van die Sahara: 344 per miljoen inwoners (in hooftellings), in vergelyking met ’n gemiddelde van 91 per miljoen inwoners vir die hele subkontinent in 2013.<ref name=":0" /> In 2009 het Deaftronics, ’n maatskappy wat in Botswana gebaseer is, sy sonkrag-gehoorapparaat bekendgestel, ses jaar nadat die prototipe ontwikkel is. Deaftronics het sedert die bekendstelling van die maatskappy in 2009 meer as 10&nbsp;000 sonkragaangedrewe gehoorapparate verkoop. Met ’n prys van $200 beskik elke eenheid oor vier herlaaibare batterye, wat tot drie jaar se krag kan lewer, en ’n sonkraglaaier vir die herlaaibare batterye. Dié produk is goedkoper as die meeste gewilde gehoorapparate wat vanaf sowat $600 kan kos.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://qz.com/africa/443630/botswanas-hearing-aid-pioneers-are-betting-on-solar-power-to-go-global/ |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190011/https://qz.com/africa/443630/botswanas-hearing-aid-pioneers-are-betting-on-solar-power-to-go-global/ |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.deutschland.de/en/solar-powered-hearing-aids-botswana |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190015/https://www.deutschland.de/en/solar-powered-hearing-aids-botswana |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2011 het Botswana se Department van Landbounavorsing die Musi-ras bekend gestel, gekweek om uiteindelik die algehele doeltreffendheid vir beesvleisproduksie onder Botswana-toestande te optimaliseer. Die proses van selektiewe teling wat dié geharde dier 29 jaar gelede ondergaan het sal die saamgestelde ras volgens verwagtinge tot verhoogde beesvleisproduksie lei. Die doel van dié projek was om ’n genetiese materiaal te vind wat kan presteer soos kruisrasse wat alreeds in Botswana beskikbaar is en ver bo die inheemse Tswana-ras, terwyl die gehardheid en aanpasbaarheid van die inheemse vee in een pakket behou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=166&dir=2011%2FSeptember%2FThursday8%2F |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118211206/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1 |archive-date=18 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2016 het Botswana se Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie (BITNI) in samewerking met die Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie, Botswana se entstofinstituut en die [[Kanada|Kanadese]] agentskap vir voedselinspeksie die vinnige toetsstel vir [[bek-en-klouseer]] ontwikkel. Die bestaande diagnostiese metodes vereis hoogs opgeleide laboratoriumpersoneel, spesiale toerusting wat vertragings in die implementering van beheermaatreëls veroorsaak, terwyl die stel wat in Botswana ontwikkel is, voorsiening maak vir diagnosering op die terrein in geval van ’n vermoedelike uitbraak van die siekte in die bespoediging van die diagnostiese proses.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.rapidmicromethods.com/2016/12/bitri-develops-rapid-foot-and-mouth.html?m=1 |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113316/http://news.rapidmicromethods.com/2016/12/bitri-develops-rapid-foot-and-mouth.html?m=1 |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die IKT-sektor het in 2016 ’n Botswana-onderneming, Almaz, die eerste rekenaarmonteeronderneming in Botswana geopen. Die onderneming gaan nie net oor rekenaarmontering nie, maar ook oor die uitbreiding van elektroniese vervaardiging en ’n katalisator vir inhoudsontwikkeling in navorsing en ontwikkeling.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.itwebafrica.com/more-countries/botswana/237043-botswana-opens-first-tech-assembly-plant |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915021700/http://www.itwebafrica.com/more-countries/botswana/237043-botswana-opens-first-tech-assembly-plant |archive-date=15 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thepatriot.co.bw/business/item/3389-almaz-enters-botswana-ict-sector.html |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021163609/http://www.thepatriot.co.bw/business/item/3389-almaz-enters-botswana-ict-sector.html |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Ditec, ’n Botswana-onderneming, ontwerp, vervaardig en pas selfone aan. Ditec is een van die voorste kenners op die gebied van ontwerp, ontwikkeling en aanpassing van [[Microsoft]]-aangedrewe toestelle.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanayouth.com/youth-company-shines-with-their-locally-made-ditec-pioneer-phone/ |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425031102/https://www.botswanayouth.com/youth-company-shines-with-their-locally-made-ditec-pioneer-phone/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Vervoer, energie en infrastruktuur === [[Lêer:Botswana rail network map.svg|duimnael|Botswana se spoornetwerk]] Botswana beskik oor 971&nbsp;km se spoorlyne, 18&nbsp;482&nbsp;km se paaie en 92 lughawens, waarvan 12 oor geplaveide aanloopbane beskik. Die ontwerpte geplaveide padnetwerk is feitlik geheel en al sedert onafhanklikheid in 1966 gebou. Botswana word in ’n oos-westelike rigting deur die [[Trans-Kalahari-Grootpad]], wat [[Johannesburg]] in Suid-Afrika met [[Walvisbaai]] in Namibië verbind, en in ’n noord-suidelike rigting deur die [[Kaapstad-Kaïro-Grootpad]] deurkruis; albei grootpaaie ontmoet suid van Gaborone. Die nasionale lugredery is [[Air Botswana]], wat binnelands en na ander Afrikalande vlieg, met sy hoofspilpunt op die [[Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe]] van die hoofstad Gaborone. Botswana word ook deur [[Air Namibia]] en die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] bedien. [[Botswana Railways]] is die nasionale spoorwegonderneming en ’n belangrike skakel in die Suider-Afrikaanse spoorwegstelsel. Botswana Railways bied logistieke oplossings op spoorwegbewegings om ’n reeks kommoditeite vir die mynbousektor en primêre nywerhede, passasierstreindienste en droë hawens te vervoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/en/ministries--authorities/ministries/ministry-of-transport-and-communications/departments/department-of-roads/divisions/ |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223165725/http://www.gov.bw/en/ministries--authorities/ministries/ministry-of-transport-and-communications/departments/department-of-roads/divisions/ |archive-date=23 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanarailways.co.bw/profile |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004054408/http://www.botswanarailways.co.bw/profile |archive-date= 4 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Botswana se spoornetwerk bestaan uit een verbinding tussen Suid-Afrika in die suidooste, deur Gaborone, en Zimbabwe in die noordooste, en ’n stuk of drie sytakke. Botswana produseer steenkool vir elektrisiteit en voer [[ruolie]] uit Suid-Afrika in. Die land se voorsiening van goedere geskied op die landroete met die [[Durban-hawe]] in Suid-Afrika as die belangrikste invoerhawe. In onlangse jare het die land groot belang gestel in hernubare energiebronne en ’n omvattende strategie wat beleggers in die wind-, sonkrag- en biomassa-hernubare energie-industrie sal lok, bekend gestel. Van Botswana se kragstasies sluit in Morupule B-kragstasie (600&nbsp;MW), Morupule A-kragstasie (132&nbsp;MW), Orapa-kragstasie (90&nbsp;MW), Phakalane-kragstasie (1,3&nbsp;MW) en Mmamabula-kragstasie (300&nbsp;MW); laasgenoemde sal in die nabye toekoms by die kragnetwerk inskakel. ’n 200&nbsp;MW sonkragaanleg word tans deur die Department van Minerale Bronne, Groen Tegnologie en Energiesekuriteit beplan en ontwerp.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.sundaystandard.info/unusual-tourism-ministry-solar-power-plant-tender-raises-eyebrows|title=Unusual Tourism ministry solar power plant tender raises eyebrows {{!}} Sunday Standard|website=www.sundaystandard.info|accessdate=8 Oktober 2019}}</ref><ref name="mmegi.bw">{{en}} {{cite web |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=1253&dir=2012/June/Friday22/ |title=Botswana – energy sector overview |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118211206/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1 |archive-date=18 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=26 Maart 2020 }}</ref><ref name="mmegi.bw" /> Sedert 2014 word op die kort grensstuk tussen Botswana en Zambië die Kazungulabrug gebou, wat die Zambezirivier vir 923&nbsp;m sal oorsteek. Volgens berigte was dié brug einde Desember 2020 99% klaar en wag net vir ’n amptelike opening, waarna dit die ou Kazungulaveerboot vervang en ’n nuwe roete tussen die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] en die Suid-Afrikaanse hawestad [[Durban]] sal skep.<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.news24.com/citypress/news/unexplained-delays-in-the-multibillion-rand-kazungula-bridge-20201221|title=Unexplained delays in the multibillion-rand Kazungula Bridge|work=News 24|last=Tau|first=Poloko|date=22 Desember 2020|accessdate=7 Februarie 2021}}</ref> Die brugprojek sluit ’n nuwe spoorweg tussen Botswana en Zambië in.<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.lusakatimes.com/2014/09/13/zambia-botswana-officially-launche-construction-works-kazungula-bridge-across-zambezi-river/|title=Zambia : Zambia and Botswana officially launche the construction works for Kazungula Bridge across the Zambezi River|publisher=Lusaka Times|date=13 September 2014|accessdate=6 Augustus 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|url=https://constructionreviewonline.com/2019/07/botswana-zambia-to-construct-railway-across-zambezi/|title=Zambia, Botswana to construct railway across Zambezi|publisher=Construction Review Online|date=30 Julie 2019|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Chobe National Park Tourists.jpg|duimnael|links|Toeriste by Chobe Nasionale Park]] [[Lêer:Elephant swimming, Botswana.jpg|duimnael|BW Toerbote]] [[Lêer:Visa policy of Botswana.png|duimnael|links|Burgers van blou lande mag Botswana sonder visum besoek]] [[Lêer:Boat on Cuando River, Botswana.jpg|duimnael|’n Boot op die Choberivier, Botswana]] Die Botswana Toerisme-organisasie<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.botswanatourism.co.bw/ |title=Botswana Tourism Organisation |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503122813/http://www.botswanatourism.co.bw/ |archive-date=3 Mei 2009 |publisher=Botswanatourism.co.bw |accessdate=19 Mei 2017}}</ref> is die land se amptelike toerismegroep. Toeriste besoek veral die hoofstad Gaborone, aangesien dié stad baie aktiwiteite vir besoekers bied. Die Leeuparkoord<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionpark.co.bw/ |title=Lion Park Resort |publisher=Lionpark.co.bw |date=7 Februarie 2013 |accessdate=19 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030144300/http://www.lionpark.co.bw/ |archive-date=30 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> is Botswana se eerste permanente pretpark en bied geleenthede soos verjaardagpartytjies vir families. Ander bestemmings in Botswana sluit in die Gaborone Seiljagklub en die Kalahari Hengelklub en natuurlike aantreklikhede soos die Gaboronedam en Mokolodi Natuurreservaat. Daar is ook [[gholf]]bane wat deur die Botswana Gholfunie (BGU) bestuur word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanagolfunion.org.bw/ |title=Botswana Gholfunie |publisher=Botswana Gholfunie |accessdate=19 Mei 2017 |archive-date=19 Augustus 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819043616/http://www.botswanagolfunion.org.bw/ |url-status=dead}}</ref> Die Phakalane Gholflandgoed is ’n multimiljoen-dollar klubhuis wat beide hotelverblyf en toegang tot gholfbane bied. Botswana se gewildste toeriste-aantreklikhede sluit in die [[Kgalagadi-vredespark]] op die grens met Suid-Afrika in die suidweste, [[Sentraal Kalahari Wildreservaat]] in die sentrum van die land, asook die [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e Okavangodelta en [[Tsodilo]] in die noordweste van Botswana. Van die museums in Botswana sluit in: * Botswana Nasionale Museum in Gaborone * Kgosi Bathoen II (Segopotso)-museum in Kanye * Kgosi Sechele I-museum in Molepolole * Khama III Gedenkmuseum in Serowe * Nhabe-museum in Maun * Phuthadikobo-museum in Mochudi * Supa Ngwano Museumsentrum in Francistown == Demografie == {{Sien ook|Lys van stede en dorpe in Botswana|Pleknaamsveranderinge in Botswana}} Botswana het met ’n bevolking van 2&nbsp;450&nbsp;668 die 146ste grootste bevolking in die wêreld, net ná [[Gambië]] en nog voor [[Gaboen]]. Botswana se bevolking is effens kleiner as dié van Namibië, maar aangesien laasgenoemde groter is, het Botswana ’n groter [[bevolkingsdigtheid]] (8,3/km² teenoor 4,2/km²). === Etniese groepe === [[Lêer:Botswana-demography.svg|duimnael|Botswana se bevolkingsgroei (1960–2017)]] Die [[Tswana]] is die grootste etniese groep in Botswana en vorm sowat 79% van die bevolking; die meeste Tswanas, sowat vier miljoen mense, bly egter in Suid-Afrika se Noordwesprovinsie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/CInBrief/CIB2001.pdf |title=Census in Brief |publisher=Statssa.gov.za |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722063856/http://www.statssa.gov.za/census01/HTML/CInBrief/CIB2001.pdf |archive-date=22 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van die grootste minderhede sluit in die BaKalanga en San of AbaThwa, ook bekend as Basarwa. Ander stamme is Bayei, Bambukushu, Basubia, Baherero en Bakgalagadi. Daarbenewens bly ’n aantal blankes en [[Indië]]rs in Botswana; albei groepe is ongeveer ewe klein. Die Indiërs in Botswana behels verskeie generasies, en sommige het uit [[Mosambiek]], [[Kenia]], [[Tanzanië]], [[Mauritius]], [[Suid-Afrika]] en ander lande na Botswana migreer, maar ook Indiërs wat hulle onlangs uit Indië kom vestig het. As gevolg van die verslegtende ekonomiese toestande in Zimbabwe sedert 2000 het die aantal Zimbabwiërs in Botswana die derduisende ingeskiet.<ref>{{en}} {{cite journal|title=National and international responses to the Zimbabwean exodus: implications for the refugee protection regime|publisher=Policy Development and Evaluation Service, United Nations High Commissioner for Refugees|series=Research Papers|volume=175|last=Betts|first=Alexander|last2=Kaytaz|first2=Ezra|year=2009|url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/retrieveattachments?openagent&shortid=MINE-7UL4R6&file=Full_Report.pdf}} {{dooie skakel}}</ref> Minder as 10&nbsp;000 San handhaaf nog hul tradisionele jagter-versamelaar-leefwyse. Sedert die middel-1990’s poog die regering van Botswana om hulle uit hul tradisionele lande te verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |author=Lovgren, Stefan |date=14 September 2004 |accessdate=8 Augustus 2016 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0914_040914_labushmen_2.html |title=African Bushmen Tour U.S. to Fund Fight for Land |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808232807/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0914_040914_labushmen_2.html |archive-date=8 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> James Anaya, spesiale rapporteur oor die situasie van menseregte en fundamentele vryhede van inheemse bevolking vir die Verenigde Nasies in 2010, het die verlies van grond as ’n groot bydraer tot baie van die probleme wat die inheemse bevolking van Botswana in die gesig staar aangehaal en na die uitsetting van die San uit die Sentraal Kalahari Wildreservaat (CKGR) as ’n eksplisiete voorbeeld verwys.<ref name="Anaya" /> Onder Anaya se aanbevelings in ’n verslag aan die Verenigde Nasies se Raad vir Menseregte was die bevordering van ontwikkelingsprogramme in oorweging met inheemse gemeenskappe soos die San- en Bakgalagadi-bevolking se tradisionele jag- en versamelaktiwiteite.<ref name=Anaya>{{en}} {{cite web |author=Anaya, James |date=2 Junie 2010 |title=Addendum – The situation of indigenous peoples in Botswana |publisher=United Nations Human Rights Council. A/HRC/15/37/Add.2 |url=http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2010_report_botswana_en.pdf |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006041536/http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2010_report_botswana_en.pdf |archive-date=6 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Grootste stede in Botswana}} === Tale === {{Hoofartikel|Tswana}} [[Lêer:PT-Tsala ea Becoana-First Issue-1910.jpg|duimnael|Die eerste uitgawe van ''Tsala ea Becauna'' (“Vriend van die Becuana”), die tweede koerant in Tswana, uitgegee in [[Kimberley]], [[Unie van Suid-Afrika]], in 1910]] Die [[Amptelike taal|amptelike tale]] van Botswana is Engels en Tswana, waarvan laasgenoemde dwarsdeur die land gebesig word. Daarmee is Botswana een van twee lande, waar Tswana ampstaalstatus geniet; die ander is Suid-Afrika, terwyl die grondwet van Namibië Tswana as ’n nasionale taal erken. In Setswana is [[voorvoegsel]]s belangriker as in baie ander tale, aangesien Setswana ’n [[Bantoetale|Bantoetaal]] is en naamwoordklasse met dié voorvoegsels aangedui word. Hulle sluit in ''Bo'', wat na die land verwys, ''Ba'', verwysende na die volk, ''Mo'', na een persoon en ''Se'' na die taal. Byvoorbeeld is die grootste etniese groep van Botswana die Tswana, vandaar die naam Botswana vir hul land. Die volk in sy geheel is die Batswana, een persoon is ’n Motswana en die taal wat hulle praat is Setswana. Ander tale wat in Botswana gebesig word sluit in Kalanga (sekalanga), Sarwa (sesarwa), [[Noord-Ndebele]], Kgalagadi, [[Noord-Sotho (taal)|Tswapong]], !Xóõ, Yeyi en [[Afrikaans]]. Sowat 20&nbsp;000 mense in Botswana praat Afrikaans (byna 1% van die totale bevolking) en veral langs die suidelike grens met Suid-Afrika is talle dorpe met Afrikaanse name te vinde. === Godsdienste === [[Lêer:MolepololeChurch.jpg|duimnael|links|'n Kerk in [[Molepolole]]]] ’n Geskatte 77% van die land se bevolking beskou hulself as [[Christene]]. [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikane]], Metodiste en die Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika vorm die meerderheid Christene. Daar is ook gemeentes Lutherane, Baptiste, [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]), [[Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie]], [[Mennonisme|Mennonite]], [[Sewendedagadventisme|Sewendedagadventiste]] en [[Jehovah se Getuies]] in die land. Volgens die 2001-sensus bly sowat 5&nbsp;000 [[Moslem]]s, veral uit [[Suid-Asië]], 3&nbsp;000 [[Hindoeïsme|Hindoes]] en 700 [[Baha’i]]s in die land. Sowat 20% van die bevolking is ongebonde. == Kultuur == [[Lêer:Khutse Kalahari Lodge.jpg|duimnael|’n [[Rondawel]] by Khutse Kalahari Lodge, Botswana]] Setswana is, behalwe vir die taal van die dominante bevolkingsgroep in Botswana, die byvoeglike naamwoord wat gebruik word om na die ryk kulturele tradisies van die Batswana te verwys – hetsy vir lede van die Tswana of alle burgers van Botswana. In Botswana het die meeste van die stamme verskeie maniere om mekaar te groet, maar vir ’n maklike kommunikasie en kontak gebruik Batswana ’n drierigtingshanddruk of groet mekaar net deur “Dumelang” te sê; ’n manier om “hallo” te sê sonder fisiese kontak. Tydens gemeenskapsvieringe soos Dikgafela of tydens huwelikseremonies toon Batswana-vroue deur die gebruik van ululasies as deel van hul kultuur opwinding en geluk. === Media === [[Lêer:Radio Personality.jpg|duimnael|Radiopersoneel in Botswana se Staatsradio]] Botswana het vyf televisiestasies, waarvan een (''Botswana television'') aan die regering behoort: ''Now TV'', ''Khuduga HD'', ''Maru TV'', ''EBotswana'', vyf radiostasies (''RB1'', ''RB2'', ''Duma FM'', ''Gabz FM'', ''Yarona FM'') en 13 koerante (''Mmegi'', ''Sunday Standard'', ''The Telegraph'', ''Business Weekely'', ''Botswana Gazette'', ''The Voice'', ''The Guardian'', ''Echo'', ''Botswana Peoples daily'', ''DailyNews'', ''Tswana Times'', ''Weekend Post'', ''The Monitor'') wat weekliks publiseer. Botswana geniet in vergelyking met ander Afrikalande ’n relatief hoë vlak van persvryheid en word in die jaarlikse verslae net deur sy buurlande Namibië en Suid-Afrika oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rsf.org/en/ranking |title=2019 World Press Freedom Index |work=Verslaggewers sonder grense |year=2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428075902/https://rsf.org/en/ranking |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://ourworldindata.org/grapher/world-map-of-the-freedom-of-the-press-status |title=World Map of the Freedom of the Press Status |website=Our World in Data |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417190155/https://ourworldindata.org/grapher/world-map-of-the-freedom-of-the-press-status |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Filmbedryf === {{Hoofartikel|Botswana se filmbedryf}} Botswana het ’n klein plaaslike rolprentbedryf bekend as “Botswood”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.balancingact-africa.com/news/broadcast_en/15186/botswood-sees-film-production-start-to-blossom-in-botswana |title=‘Botswood’ sees film production start to blossom in Botswana |publisher=Balancing Act |accessdate=28 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174404/https://www.balancingact-africa.com/news/broadcast_en/15186/botswood-sees-film-production-start-to-blossom-in-botswana |archive-date=28 Oktober 2021 |url-status=dead}}</ref> Die 1981-komedie “[[The Gods Must Be Crazy]]” speel af in Botswana en het ’n groot internasionale treffer geword; dit strek oor een amptelike en drie nieamptelike vervolgverhale: 1988 se “The Gods Must Be Crazy II” was ook ’n treffer wat beide die rolprente en die Namibiese akteur [[N!xau|Nǃxau ǂToma]] ’n bekende rolprentster gemaak het.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Jamie-se-treffer-Met-Uys-ja-die-wereld-in-20140712 |title=Jamie se treffer: Met Uys, ja – die wêreld in |publisher=[[Rapport]] |author=Boris Gorelik |date=12 Julie 2014 |accessdate=14 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714231833/http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Jamie-se-treffer-Met-Uys-ja-die-wereld-in-20140712 |archive-date=14 Julie 2014 |url-status=dead}}</ref> === Musiek === Botswana se musiek is meestal vokaal en opgevoer, soms – afhangende van die geleentheid – sonder tromme; dikwels word ook [[snaarinstrument]]e ingespan. Botswana se volksmusiek span instrumente soos ''setinkane'' (’n soort miniatuurklavier), ''segankure/segaba'' (’n Botswana-weergawe van die Chinese instrument ''erhu''), ''moropa'' (''meropa'' – meervoud, ’n verskeidenheid dromme), ''phala'' (’n fluitjie wat meestal tydens vieringe gebruik word en in verskillende vorme bestaan). Botswana se kulturele musiekinstrumente bestaan nie net uit snare of tromme nie. Die hande word ook as musiekinstrumente gebruik, deur hulle óf aanmekaar te klap óf teen ''phathisi'' (die bokvel is na buite gedraai, toegedraai om die kalfgebied, en word slegs deur mans gebruik) om musiek en ritme te skep. Die kitaar word die afgelope paar dekades gevier as ’n veelsydige musiekinstrument vir Tswanamusiek, aangesien dit ’n verskeidenheid snare bied wat die ''segaba''-instrument nie het nie. Die nasionale volkslied is ''[[Fatshe leno la rona]]'' (Tswana vir: “Geseënd is die edele land”). Dit is geskryf en komponeer deur Kgalemang Tumediso Motsete, en met onafhanklikheid in 1966 aangeneem.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Makgala|first=Christian John|date=2014-07-03|title=Neil Parsons, National Coat of Arms, and Introduction of the Pula Currency in Botswana, 1975–1976|journal=South African Historical Journal|volume=66|issue=3|pages=504–520|doi=10.1080/02582473.2014.898081|issn=0258-2473}}</ref> === Visuele kunste === [[Lêer:Red and White Rock Art Tsodilo.jpg|duimnael|links|[[Boesmanrotskuns]] in [[Tsodilo]]]] In die noordelike dele van Botswana is die vroue van die dorpe Etsha en Gumare bekend vir hul vaardighede om mandjies uit Mokola-palmbome en plaaslike kleurstowwe te maak. Die mandjies word gewoonlik op drie soorte geweef: groot, toegemaakte mandjies wat gebruik word as bergplekke; groot, oop mandjies om voorwerpe op die kop te dra of om gedorste graan te wen; en kleiner mandjies vir die wen van geskilde graan. Die kuns van dié mandjies word deur kleurgebruik en verbeterde ontwerpe geleidelik verbeter namate dit toenemend vir internasionale markte geproduseer word.{{sfn|Cunningham|Milton|1987}} Die oudste skilderye in beide Botswana en Suid-Afrika beeld jag-, dier- en menslike figure uit en is meer as twintigduisend jaar gelede in die Kalahari-woestyn deur die Khoisan (!Kung San/Boesmans) gemaak. === Kookkuns === [[Lêer:Boerewors raw.jpg|duimnael|’n Rol rou boerewors]] Botswana se kookkuns is uniek en bevat meestal ''seswaa'', geskilde vleis gemaak van bokvleis of beesvleis. Botswana se kookkuns deel ’n paar kenmerke met ander kookkunste in Suider-Afrika, veral dié van Namibië en Suid-Afrika. Voorbeelde van Botswana-voedsel sluit in [[Mieliepap|Bogobe]], pap (mieliepap), [[boerewors]], [[Stampmielies|samp]], Magwinya (gebraaide brooddeeg), [[vetkoek]] en [[Mopaniemot|Mopaniewurms]]. === Sport === [[Lêer:Montsho Felix Daegu 2011.jpg|duimnael|links|Amantle Montsho het in 2011 Allyson Felix naelskraaps verslaan en Botswana se eerste Wêreld- of Olimpiese baan- en veldkampioen geword]] [[Lêer:800 m men final London 2017.jpg|duimnael|Botswana se Olimpiese medaljewenner [[Nijel Amos]] (middel)]] [[Sokker]] is die gewildste [[sport]]soort in Botswana en hul kwalifisering vir die [[Afrikanasiesbeker]] 2013 is die nasionale span se beste prestasie tot dusver. Ander gewilde sportsoorte sluit in [[sagtebal]], [[krieket]], [[tennis]], [[rugby]], [[pluimbal]], [[handbal]], [[gholf]] en [[atletiek]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20060126 |title=Sparks to fly at Diamond |publisher=Botswana Press Agency (BOPA) |date=26 Januarie 2006 |accessdate=18 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114095524/http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20060126 |archive-date=14 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20040813 |title=Opinion the Academic World |publisher=Botswana Press Agency (BOPA) |accessdate=18 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114062620/http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20040813 |archive-date=14 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Botswana is ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] en ’n volle lid van beide [[FIFA]] en [[Wêreldrugby]]. Botswana het in 1991 ’n lid van die Internasionale Pluimbalfederasie en die Afrika Pluimbalfederasie geword. Die Botswana Gholfunie bied ’n amateur gholfliga waaraan gholfspelers aan toernooie en kampioenskappe deelneem. Botswana het sy eerste Olimpiese medalje in 2012 gewen, toe die hardloper [[Nijel Amos]] tydens die [[Olimpiese Somerspele 2012]] se 800&nbsp;m-item die silwermedalje ingepalm het. In 2011 het [[Amantle Montsho]] wêreldkampioen in die 400&nbsp;m-item geword en Botswana se eerste atletiekmedalje op wêreldvlak gewen. Die hoogspringer [[Kabelo Kgosiemang]] is ’n driemalige Afrikakampioen. Die [[kaartspeletjie]] [[Brug (kaartspeletjie)|brug]] het ’n groot aanhangerskap; dit word sedert meer as 30 jaar in Botswana gespeel en het gedurende die 1980’s groot gewildheid verwerf. Baie uitgewekene Britse onderwysers het die spel informeel in die hoërskole van Botswana aangebied. Die Botswana Brugfederasie (BBF) is in 1988 gestig en organiseer sedertdien toernooie. Brug het gewild gebly en die BBF het meer as 800 lede.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bnsc.co.bw/affiliates/bridge_federation.htm |title=Botswana Brugfederasie |publisher=Botswana Nasionale Sportraad |accessdate=16 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108123239/http://www.bnsc.co.bw/affiliates/bridge_federation.htm |archive-date= 8 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2007 het die BBF die Engelse Brugunie genooi om in Mei 2008 aan ’n weeklange onderrigprogram deel te neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ebu.co.uk/general/news/2008/BotswanaTrip.htm |title=Engelse Brugunie |publisher=Engelse Brugunie |accessdate=1 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010122137/http://www.ebu.co.uk/general/news/2008/BotswanaTrip.htm |archive-date=10 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Onderwys == [[Lêer:Lady Physicist.jpg|duimnael|Fisici in ’n laboratorium by die Botswana Internasionale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] [[Lêer:University of Botswana Administration Building.jpg|duimnael|Die Universiteit van Botswana se administratiewe gebou]] Botswana het sedert sy onafhanklikheid groot vordering in sy opvoedkundige ontwikkeling gemaak. Destyds was daar min afgestudeerdes in die land en net ’n klein persentasie van die bevolking het ’n hoërskool besoek. Botswana het sy geletterdheid onder volwassenes van 69% in 1991 tot 83% in 2008 verbeter.<ref name="ref">{{en}} {{cite web |url=http://stats.uis.unesco.org |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725065836/http://stats.uis.unesco.org/ |archive-date=25 Julie 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ontdekking van diamante en die gepaardgaande toename in die regering se inkomste het tot ’n groot onderwysvoorsiening in die land gelei. Vir alle studente is tien jaar se basiese onderwys gewaarborg, en hulle het daarna ’n juniorsertifikaat ontvang. Sowat die helfte van die studente het ’n verdere twee jaar se sekondêre skoolopleiding bygewoon en Botswana se algemene sertifikaat van sekondêre skoolopleiding (BASSS) ontvang. Sekondêre skoolopleiding in Botswana is nóg vry nóg verpligtend. Nadat hulle die skool verlaat het, mag studente aan een van die sewe tegniese kolleges in die land inskryf, of beroepsopleidingskursusse in onderrig of verpleging bywoon. Studente besoek die Universiteit van Botswana, Botswana Kollege van Landbou, Botswana Internasionale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie of die Botswana Rekenkundigekollege in Gaborone. Baie ander studente voltooi hul skoolloopbaan in een van verskeie privaat tersiêre onderwyskolleges in die land. Noemenswaardig is die Botho-universiteit, die land se eerste privaatuniversiteit wat voorgraadse programme in rekenkunde, sakeonderneming en rekenaarkunde aanbied. ’n Ander internasionale universiteit is die Limkokwing-universiteit van kreatiewe tegnologie wat verskeie bykomende grade in kreatiewe kunste aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.limkokwing.net/botswana/ |title=Limkokwing University of Creative Technology |publisher=Limkokwing.net |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531124428/https://www.limkokwing.net/botswana/ |archive-date=31 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Van die ander tersiêre institute sluit in Ba Isago, ABM Universiteitskollege (die grootste skool vir onderwys en bestuur, New Era, Gaborone Instituut van professionele studies en Gaborone Universiteitskollege van Reg en Professionele Studies. Groot vordering in die bevordering van kwaliteitsopleiding is deur die aanbieders van privaatonderwys gemaak, waardeur nou ’n groot persentasie van die land se beste studente hul opleiding in hierdie instellings ontvang het. Die oorgrote meerderheid van hierdie studente word deur die regering geborg. Die land se tweede internasionale universiteit, die Botswana Internationale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie is in 2011 in [[Palapye]] gebou. Die kwantiteit het nie altyd met die kwaliteit gepaard gegaan nie. Veral primêre skole ly onder ’n gebreek aan hulpmiddels, en die onderwysers ontvang ’n kleiner salaris as hul kollegas by sekondêre skole. Die Departement van Onderwys<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moe.gov.bw/index.php?id=10 |title=Ministry of Education and Skills Development: Home |publisher=Department van Onderwys |date=27 Julie 2011 |accessdate=21 Augustus 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20120804205657/http://www.moe.gov.bw/index.php?id=10 |archivedate=4 Augustus 2012 }}</ref> is tans besig, in vennootskap met die Afrika-biblioteeksprojek, om biblioteke by primêre skole in te rig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africanlibraryproject.org/about-us/our-partners/139-library-partner-botswana-ministry-of-education |title=Library Partner – Botswana Ministry of Education |publisher=Africanlibraryproject.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052611/http://www.africanlibraryproject.org/about-us/our-partners/139-library-partner-botswana-ministry-of-education |archive-date=26 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering van Botswana hoop dat deur die belê van ’n groot deel van die nasionale inkomste in die onderwysstelsel die land minder afhanklik van diamante vir sy ekonomiese oorlewing en minder afhanklik van buitelandse opgeleide werknemers sal wees.<ref name="UNEVOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=BWA |title=UNESCO-UNEVOC's Botswana profile |publisher=Unevoc.unesco.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416191627/http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=BWA |archive-date=16 April 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dié doelstellings word deels nagestreef deur beleid ten gunste van beroepsonderwys, versamel binne die NBBOO (Nasionale Beleid van Beroepsonderwys en -opleiding), ten einde van “die verskillende soorte beroepsonderwys en -opleiding in een omvattende stelsel te integreer”.<ref name="UNEVOC" /> Botswana belê 21% van sy nasionale inkomste in die onderwysstelsel.<ref name="ref" /> In Januarie 2006 het Botswana, na twee dekades se gratisonderrig, die herinvoering van skoolgeld aangekondig,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4601360.stm |title=Botswana brings back school fees |publisher=[[BBC]] |date=11 Januarie 2006 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420150640/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4601360.stm |archive-date=20 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> alhoewel die regering nog steeds volle studiebeurse met lewenskoste aan enige Botswana-burger op universiteit aanbied, hetsy aan die Universiteit van Botswana of – indien die student enige vak wil studeer wat nie plaaslik aangebied word nie – in die buiteland. == Gesondheid == === Oorsig === Die Ministerie van Gesondheid in Botswana is verantwoordelik vir die toesig oor die gehalte en voorsiening van gesondheidsorg regoor die land. Volgens die [[Wêreldbank]] was die lewensverwagting by geboorte 55 in 2009, wat voorheen gedaal het van ’n hoogtepunt van 64,1 in 1990 tot ’n laagtepunt van 49 in 2002.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://data.worldbank.org/country/botswana |title=World Bank Botswana Data |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425123423/https://data.worldbank.org/country/botswana |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Botswana se 2011-sensus word die huidige lewensverwagting op 54,06 jaar beraam.<ref name="CIA" /> Die Kankervereniging van Botswana is ’n vrywillige nieregeringsorganisasie. Die vereniging is ’n lid van die Unie vir Internasionale Kankerbeheer. Die Vereniging vul bestaande dienste aan deur die voorsiening van kankervoorkomings- en gesondheidsbewustheidsprogramme, deur toegang tot gesondheidsdienste vir kankerpasiënte te vergemaklik en ondersteuning en berading aan diegene wat geraak word, te bied.<ref name="UICC Cancer Association of Botswana">{{en}} {{cite web |url=http://www.uicc.org/membership/cancer-association-botswana |title=Cancer Association of Botswana |publisher=Unie vir Internasionale kankerbeheer |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190043/https://www.uicc.org/membership/cancer-association-botswana |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === MIV/vigs-epidemie === [[Lêer:Life expectancy in select Southern African countries 1960-2012.svg|duimnael|links|Die lewensverwagting in verskillende Afrikalande van 1960 tot 2012. Botswana het die hoogste lewensverwagting gehad voordat MIV/vigs dit in die laat 1980’s begin verminder het]] [[Lêer:Scottish Livingstone Hospital 228.jpg|duimnael|Die nuwe Skotse Livingstone-hospitaal in Molepolole]] [[Lêer:Botswana - active pop vs aids.png|duimnael|Projeksie van Botswana se bevolking met en sonder MIV/vigs]] Soos elders in Afrika suid van die Sahara is die [[invloed van vigs op die ekonomie]] aansienlik. Ekonomiese ontwikkelingsbesteding is in 2002–3 met 10% verminder as gevolg van herhalende begrotingstekorte en toenemende uitgawes aan gesondheidsorgdienste. Botswana word baie swaar deur die MIV/vigs-pandemie getref; in 2006 word beraam dat die lewensverwagting by geboorte van 65 tot 35 jaar gedaal het.<ref name="Kallings">{{en}} {{cite journal |journal= J Intern Med |year= 2008 |volume=263 |issue=3 |pages= 218–43 |title=The first postmodern pandemic: 25 years of HIV/AIDS |last=Kallings |first= LO |doi= 10.1111/j.1365-2796.2007.01910.x |pmid=18205765 }}</ref> Volgens Botswana se 2011-sensus word die huidige lewensverwagting egter op 54,06 jaar beraam.<ref name="CIA" /> Die voorkoms van MIV/vigs in Botswana word op 25,4% vir volwassenes tussen 15 en 49 jaar in 2009 en 21,9% in 2013 geskat,<ref name="Gap" /> en net deur [[Eswatini]] en [[Lesotho]] in Afrikalande suid van die Sahara oortref. Dit plaas Botswana in 2013 op die derde hoogste voorkoms in die wêreld, terwyl hulle “in die voorkomings- en behandelingsprogramme voorloop".<ref name=Avert>{{en}} {{cite web |url=http://www.avert.org/aidsbotswana.htm |title=HIV and Aids in Botswana |publisher=Avert Internasionale vigs-liefdadigheid |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228211140/http://www.avert.org/aidsbotswana.htm |archive-date=28 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2003 het die regering ’n omvattende program van stapel gestuur met gratis of goedkoop generiese antiretrovirale medisyne, sowel as ’n inligtingsveldtog om die verspreiding van die virus te voorkom; in 2013 het meer as 40% van volwassenes in Botswana toegang tot antiretrovirale terapie geniet.<ref name="Gap" /> In die ouderdomsgroep van 15–19 jaar is die voorkoms op ongeveer 6% vir vroue en 3,5% vir mans in 2013 geskat,<ref name="Gap" /> en in die ouderdomsgroep van 20–24 jaar op 15% vir vroue en 5% vir mans.<ref name=Gap /> Botswana is een van die 21 prioriteitslande wat in 2011 deur die VN-VIGS-groep in die Wêreldplan geïdentifiseer is om nuwe MIV-infeksies onder kinders uit te skakel en om hul moeders aan die lewe te hou.<ref name="Gap" /> Van 2009 tot 2013 het die nuwe MIV-infeksies by kinders met meer as 50% gedaal.<ref name=Gap /> ’n Verdere maatstaf vir die sukses of rede vir hoop in die behandeling van MIV in Botswana is dat minder as 10% van swanger MIV-geïnfekteerde vroue nie in 2013 antiretrovirale medikasie ontvang het nie, met ’n ooreenstemmende afname (meer as 50%) in 2013 in die aantal nuwe MIV-infeksies by kinders jonger as 5.<ref name="Gap" /> Mense wat met MIV in Botswana leef geniet die grootste persentasie antiretrovirale behandeling onder die VN-lande: ongeveer 75% vir volwassenes (15+) en ongeveer 98% vir kinders.<ref name="Gap" /> Met ’n landswye program vir die voorkoming van moeder-tot-kind-oordrag het Botswana MIV-oordrag van besmette moeders na hul kinders van ongeveer 40% tot net 4% verminder. Onder leiding van Festus Mogae het die regering van Botswana vir die bestryding van MIV/vigs hulp gevra en vroeë steun van die Bill en Melinda Gates-stigting, en die Merck-stigting ontvang, en saam het hulle die Afrika-omvattende MIV/vigs-vennootskap (ACHAP) gevorm. Ander vroeë vennote sluit in die Botswana-Harvard MIV/vigs-instituut van die Harvard-skool vir openbare gesondheid en die Botswana-UPenn-vennootskap van die Universiteit van Pennsilvanië. Volgens die UNAIDS-verslag van 2011 is die doel van universele toegang tot behandeling – gedefinieer as 80%-dekking of groter – in Botswana bereik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |title=World AIDS Day Report |year=2011 |publisher=UNAIDS |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824062831/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |archive-date=24 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Potensiële redes vir die hoë voorkoms van MIV in Botswana is onder meer seksuele vennootskappe, transaksionele [[seks]], geslag oor die hele generasie en ’n beduidende aantal mense wat buite hul plaaslike gemeenskappe reis om werk te soek. Die [[Poliamorie|veelkleurige]] aard van baie seksuele verhoudings beïnvloed die gesondheidsituasie verder, tot so ’n mate dat dit aanleiding gegee het tot ’n liefdeswoordeskat<ref>{{en}} {{cite web |url=http://drshem.com/2011/06/16/exposing-botswana-love-vocabulary/ |title=Exposing Botswana's Love Vocabulary |publisher=Dr. Shem |date=16 Junie 2011 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190018/http://drshem.com/2011/06/16/exposing-botswana-love-vocabulary/ |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat uniek is aan die streek. == Sien ook == * [[Suid-Afrika-Botswana-betrekkinge]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Betsjoeanaland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Botswana|title=Botswana|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=3 November 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/|title=Botswana|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 November 2024}} == Verdere leesstof == * {{en}} {{cite web|url=https://economics.mit.edu/files/284 |title=An African Success Story: Botswana |last1=Acemoglu |first1=Daron |last2=Johnson |first2=Simon |last3=Robinson |first3=James A. |format=pdf |date=11 Julie 2001 |via=mit.edu}} * {{en}} Campbell, Alex: Let's try to put the record straight: A Botswana peephole into southern African history. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 35, nr. 1, Januarie 1986 * {{en}} Cohen, Dennis L. "The Botswana Political Elite: Evidence from the 1974 General Election," ''Journal of Southern African Affairs,'' (1979) 4, 347–370. * {{en}} Colclough, Christopher en Stephen McCarthy. ''The Political Economy of Botswana: A Study of Growth and Income Distribution'' (Oxford University Press, 1980) * {{en}} {{cite book|last=Denbow |first=James |last2=Thebe |first2=Phenyo C. |title=Culture and Customs of Botswana |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |year=2006 |isbn=978-0-313-33178-7}} * {{en}} Edge, Wayne A. en Mogopodi H. Lekorwe eds. ''Botswana: Politics and Society'' (Pretoria: J.L. van Schaik, 1998) * {{en}} Good, Kenneth. "Interpreting the Exceptionality of Botswana," ''Journal of Modern African Studies'' (1992) 30, 69–95. * {{en}} {{cite journal |last=Good |first=Kenneth |title=Corruption and Mismanagement in Botswana: A Best-Case Example? |journal=Journal of Modern African Studies |date=September 1994 |volume=32 |number=3 |pages=499–521 |url=https://projects.iq.harvard.edu/files/gov2126/files/good.pdf |via=harvard.edu |accessdate=13 Julie 2018 |issn=0022-278X |eissn=1469-7777 |doi=10.1017/S0022278X00015202 |archive-date= 3 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403150659/http://projects.iq.harvard.edu/files/gov2126/files/good.pdf |url-status=dead }} * {{en}} {{cite journal|first1=A.B.|last1=Cunningham|first2=S.J.|last2=Milton|title=Effects of basket-weaving industry on mokola palm and dye plants in northwestern Botswana|date=1987|publisher=Economic Botany}} * {{en}} Tlou, Thomas, en Alec C. Campbell. ''History of Botswana'' (Macmillan Botswana, 1984) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt|Botswana}} * {{en}} {{Wikivoyage|Botswana}} * {{en}} [http://www.gov.bw/ Amptelike webwerf van Botswana se regering] * {{en}} [http://www.government.co.bw/ Regeringsgids vir Botswana] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Botswana}} | Noord = {{vlagland|Namibië}} | Noordoos = {{vlagland|Zambië}} | Oos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidoos = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Namibië}} • {{vlagland|Suid-Afrika}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{en-vertaal|Botswana}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Botswana| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] dzxxc931llvxwrhgj09tjdyjrdspubn 0 45 2920939 2897174 2026-08-01T19:30:15Z SpesBona 2720 /* Toerismebedryf */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920939 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Chili |volle_naam = <small>''República de Chile'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Chili |beeld_vlag = Flag of Chile.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Chile.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Chile (orthographic projection).svg |leuse = ''Por la Razón o la Fuerza''<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.chileangovernment.cl/the-coat-of-arms/ |title=The Coat of Arms |publisher=Chileense regering |date=23 Oktober 2011 |accessdate=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407032831/https://www.chileangovernment.cl/the-coat-of-arms/ |archive-date=7 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Spaans]] vir: "Deur reg of mag")''</small> |volkslied = ''[[Himno nacional de Chile]]''<br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Spaans]] (''[[de facto]]'') |hoofstad = [[Santiago de Chile]]{{smallsup|a}} {{Koördinate|33|26|S|70|39|W}} |latd = 33 |latm = 26 |latNS = S |longd = 70 |longm = 39 |longEW = W |grootste_stad = [[Santiago de Chile]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]] |leiername = [[José Antonio Kast]] |oppervlak_rang = 38^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 756&nbsp;102{{smallsup|b}}<ref name="CIA">{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/ |title=Chile |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=22 Junie 2014 |accessdate=26 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126020712/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/ |archive-date=26 Januarie 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 291&nbsp;932,6 |persent_water = 2,1 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=11 Maart 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 18&nbsp;664&nbsp;652<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 67^ste |bevolking_sensus = 17&nbsp;574&nbsp;003<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Presentacion_Resultados_Definitivos_Censo2017.pdf |title=RESULTADOS CENSO 2017 |work=RESULTADOS DEFINITIVOS CENSO 2017 |publisher=Chileense nasionale statistiekinstituut |date=1 Januarie 2018 |accessdate=11 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208083840/https://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Presentacion_Resultados_Definitivos_Censo2017.pdf |archive-date=8 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2017 |bevolkingsdigtheid = 25 |bevolkingsdigtheidmi² = 64 |bevolkingsdigtheidrang = 198^ste |BBP_PPP = $741,547&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=228&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2030&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Chile |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 45^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $36&nbsp;488<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 61^ste |BBP = $357,690&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 45^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $17&nbsp;600<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 66^ste |onafhanklikheidstipe = • Eerste Regering<br />• Verklaar<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[18 September]] [[1810]]<br />[[12 Februarie]] [[1818]]<br />[[24 April]] [[1844]]<br />[[11 September]] [[1980]]{{smallsup|c}} |MOI = {{wins}} 0,878<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> |MOI_rang = 45^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 43,0<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |title=Gini Index – Chile |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#e0584e|hoog}} |geldeenheid = [[Chileense peso|Peso]] |geldeenheid_kode = CLP |land_kode = 152 / CHL / CL |tydsone = CLT/EAST |utc_afwyking = [[UTC-03:00|-3]] en [[UTC-05:00|-5]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-03:00|-3]] en [[UTC-05:00|-5]] |internet_domein = [[.cl]] |skakelkode = 56 |voetskrif = a. Die wetgewende gesag is in [[Valparaíso]] gesetel.<br />b. Insluitende [[Paaseiland]] en Salas y Goméz-eiland; uitsluitende die 1&nbsp;265&nbsp;853,7&nbsp;km² (488&nbsp;748,8&nbsp;myl²) van die geëiste gebied ''[[Antártica Chilena]]''.<br />c. Die grondwet is in 1989 en 2005 gewysig.}} '''Chili''' ([[Spaans]]: ''Chile'', [ˈtʃile], {{Audio|Es-Chile.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Chili''' (''República de Chile'', [reˈpuβlika ðe ˈtʃile], {{audio|help=no|Es-República de Chile.oga|luister}}), is ’n unitêre presidensiële grondwetlike [[republiek]] geleë aan die suidwestelike kus van [[Suid-Amerika]]. Chili is lank en smal en strek in ’n noord-suidrigting oor ’n afstand van sowat 4&nbsp;300 kilometer, terwyl dit op sy breedste in ’n oos-wesrigting maksimaal 400 kilometer van die weskus tot by die grens met [[Argentinië]] strek. Dié land behels verskillende [[klimaat]]sones wat van tropiese [[woestyn]]e in die noorde tot by die koel gematigde en subpolêre [[woud]]sones van Suid-Chili strek. Dit het lae berge langs die kus, ’n vrugbare vallei, en die [[Andes]]gebergte in die ooste.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> [[Lêer:Santiago en invierno.jpg|duimnael|links|[[Santiago de Chile]] is die [[hoofstad]] en grootste stedelike sentrum van Chili]] Chili word in die weste deur die [[Stille Oseaan]], in die noorde deur [[Peru]], in die noordooste deur [[Bolivië]], in die ooste deur Argentinië en in die suide deur die [[Suidelike Oseaan]] begrens. Die [[Straat van Magellaan]], wat volledig onder Chili se beheer val, bied dié land ook toegang tot die [[Atlantiese Oseaan]] in die ooste. Naas sy vastelandgebiede maak ook die [[Paaseiland]] (of Rapa Nui) in die Stille Oseaan, die eiland Salas y Goméz, die Juan-Fernández-eilandgroep met Robinson-Crusoe-eiland, die Desventuradas-eilande en die eilandgroepe van Ildefonso en Diego-Ramirez in die suide deel uit van Chileense grondgebied. Dié land maak daarnaas ook aanspraak op ’n gebied in [[Antarktika]] (''[[Antártica Chilena]]'') met ’n oppervlakte van sowat 1,266 miljoen vierkante kilometer rondom die [[Antarktiese Skiereiland]]. Danksy die [[ekonomie]]se beleid en vryemarkhervormings van [[Augusto Pinochet]] se demokratiese opvolgers het Chili tot een van die welvarendste lande in [[Latyns-Amerika]] en mees stabiele nasies in Suid-Amerika ontwikkel.<ref name="BBC-Chile">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm |title=Country profile: Chile |publisher=[[BBC]] |date=16 Desember 2009 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Volgens die [[Verenigde Nasies]] se [[Menslike ontwikkelingsindeks]] (MOI) is Chili tans dié land met die hoogste lewensgehalte in Latyns-Amerika. Chili is een van die belangrikste [[koper]]produsente ter wêreld, ’n beduidende uitvoerder van [[wyn]] en ook een van [[Suid-Afrika]] se grootste mededingers op die internasionale vrugtemark. == Etimologie == [[Lêer:Expedición de Almagro Pedro Subercaseaux.jpg|duimnael|links|Almagro se ekspedisie suid van Peru na Chili in 1535 en 1536]] [[Lêer:Chili. Provincia Aplissima.jpg|duimnael|Kaart van Chili deur Cornelius van Wytfliet in 1597]] Die herkoms van die woord ''Chili'' is nog steeds onduidelik. Volgens die 17de eeuse Spaanse kroniekskrywer Diego de Rosales,<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |title=Chile.com.La Incógnita Sobre el Origen de la Palabra Chile |publisher=Chile.com |date=15 Junie 2000 |accessdate=15 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415204553/http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |archive-date=15 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het die [[Inka]]s die vallei van [[Aconcagua]] “Chili” deur die afleiding van ’n Picunche-stamhoof (“cacique”) se naam ''Tili'' genoem, wie die gebied tydens die verowering deur die Inkas beheers het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Picunche |title=Picunche (people) |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref><ref name="encina">{{es}} {{cite book |author1=Francisco A. Encina |author2=Leopoldo Castedo |title=Resumen de la Historia de Chile |edition=4 |location=Santiago de Chile |page=44 |volume=I |publisher=Zig-Zag |year=1961 |url=http://img242.imageshack.us/img242/6293/chilenameuo6.jpg |accessdate=5 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205171400/http://img242.imageshack.us/img242/6293/chilenameuo6.jpg |archive-date=5 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Ander teorie verwys na die ooreenkoms van Aconcagua se vallei met dié van die Casmarivier in Peru, waar ’n dorp en ’n vallei met die naam ''chili'' geleë was.<ref name="encina" /> Ander teorieë beweer dat Chili se naam afgelei is van ’n inheemse Amerikaanse woord wat óf “einde van die aarde” óf “seemeeue” kon beteken;<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |url=http://ea.grolier.com |title=Chile |encyclopedia=Encyclopedia Americana |publisher=Grolier Online |year=2005 |accessdate=4 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020721154758/http://ea.grolier.com/ |archive-date=21 Julie 2002 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020721154758/http://ea.grolier.com/ |date=21 Julie 2002 }}</ref> van die [[Mapuche]]-woord ''chilli'' wat kon beteken “waar die land eindig”<ref name="hudson">{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cltoc.html |title=Chile: A Country Study |publisher=GPO for the Library of Congress |author=Rex A. Hudson |year=1995 |accessdate=4 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625213643/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cltoc.html |archive-date=25 Junie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> of van die [[Quechua]]-woord ''chiri'', “koud”<ref name="1911britannica">{{en}} "CHILE". Encyclopædia Britannica. 11de uitgawe. 1911.</ref> of ''tchili'', wat óf “sneeu”<ref name="1911britannica" /><ref>{{es}} {{cite encyclopedia |url=//web.archive.org/web/20080510215421/http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |title=Chile (república) |encyclopedia=Enciclopedia Microsoft Encarta Online |year=2005 |accessdate=4 Julie 2016}}</ref> óf “die diepste punt van die aarde” beteken.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Neale J. Pearson |url=http://gme.grolier.com |title=Chile |encyclopedia=Grolier Multimedia Encyclopedia |publisher=Scholastic Library Publishing |year=2004 |accessdate=4 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990210101840/http://www.gme.grolier.com/ |archive-date=10 Februarie 1999 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990210101840/http://www.gme.grolier.com/ |date=10 Februarie 1999 }}</ref> Nog ’n oorsprong word toegeskryf aan ''chilli'', die onomatopoeise ''cheele-cheele'' — die Mapuche se nabootsing van die gekweel van ’n voël wat plaaslik bekend staan as trile.<ref name="hudson" /><ref>{{es}} {{cite book |author=Miguel de Olivares y González SJ |title=Historia de la Compañía de Jesús en Chile |editor=Colección de historiadores de Chile y documentos relativos a la historia nacional |year=1864 |origyear=1736 |publisher=Imprenta del Ferrocarril |location=Santiago de Chile |volume=4}}</ref> Die Spaanse [[conquistador]]es het die naam van die Inkas gehoor en die min oorlewendes van Diego de Almagro se eerste Spaanse ekspedisie suid van Peru in 1535 en 1536 het hulself die “manne van Chili” genoem.<ref name="hudson" /> Uiteindelik is Almagro gekrediteer met die universalisasie van die naam ''Chili'', na die sodanige benaming van die Mapocho-vallei.<ref name="encina" /> Die ouer spelling “Chili” is in [[Engels]] gebruik tot ten minste 1900 voordat dit deur “Chile” vervang is.<ref>{{en}} {{cite book |title=Appletons' annual cyclopaedia and register of important events of the year: 1900 |publisher=Appletons |location=New York |page=87 |url=http://archive.org/stream/s3appletonsann05newyuoft#page/87/mode/1up}}</ref> In [[Afrikaans]] en [[Nederlands]] het die naam Chili gebruiklik gebly. == Geskiedenis == <!-- {{Hoofartikel|Geskiedenis van Chili}} --> === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Tulor Settlement Chile.jpg|duimnael|links|Tulor-nedersetting (800 v.C. tot 1100 n.C.) van die Atacameños in die noorde van Chili]] [[Lêer:Cerro Grande de la Compañia 193.jpg|duimnael|Cerro Grande de La Compañía het een van die mees suidelike vestings van die Inka-ryk gehuisves]] Die oudste spore van menslike vestigings is meer as 18&nbsp;500 jaar oud en is in Monte Verde gevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sciencenews.org/article/people-roamed-tip-south-america-18500-years-ago |title=People roamed tip of South America 18,500 years ago |publisher=Science News |author=Bruce Bower |pages=10 |date=26 Desember 2015 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Dit is in die suidelike Sentraal-Chili suidwes van [[Puerto Montt]] geleë en hoort tot die oudste menslike nedersettings op die Amerikaanse vasteland wat ooit gevind is. In oases binne die [[Atacamawoestyn]] van Suid-Peru en Noord-Chili het tussen 8000 en 2000 v.C. die Chinchorro-kultuur bestaan, ’n jagter-versamelaar-volk wat veral vir hul [[mummie]]s bekend staan. Omtrent 2000 v.C. het in die noorde landbou en [[mak maak]] van [[vee]] opgekom. Omtrent 600 n.C. is die Paaseiland deur [[Polinesië|Polinesiese]] volke bevolk wat ná sowat 400 jaar hul bloeitydperk beleef en die bekende [[moai]] opgerig het. Van 1493 tot 1527 het die noorde van die huidige Chili aan die Inka-ryk behoort. Die Mapuche het baie pogings wat die Inkas onderneem het om die gebied te verower, ten spyte van hul gebrek aan staatsorganisasie, suksesvol weerstaan.<ref>{{en}} {{cite book |title=Insight Guides: Chile |url=https://books.google.com/books?id=Nf8SnJ_ZJbkC&pg=PA27 |accessdate=14 Julie 2013 |year=2002 |publisher=Langenscheidt Publishing Group |isbn=978-981-234-890-6 |page=27}}</ref> Hulle het teen Sapa Inka Tupac Yupanqui en sy weermag geveg. Die gevolg van die bloedige drie-dae-konfrontasie wat as die “Slag van die Maule” bekend staan, was dat die Inka se verowering van Chileense gebiede aan die Maule-rivier geëindig het.<ref name="countrystudies">{{en}} {{cite web |url=http://countrystudies.us/chile/85.htm |title=Development and Breakdown of Democracy, 1830–1973 |work=Country Studies |publisher=Library of Congress |date=31 Maart 1994 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> === Die Spaanse koloniale bewind === [[Lêer:Pedro de Valdivia.jpg|duimnael|links|upright|Pedro de Valdivia, die eerste koninklike goewerneur van Chili (1540–1547)]] [[Lêer:Fundacion de Santiago.jpg|duimnael|''Pedro de Valdivia stig Santiago de Chile'' – skildery deur Pedro Lira in 1889]] [[Lêer:Mauricio rugendas - el malon.jpg|duimnael|Die Arauco-oorlog. Die skildery toon ’n vrou wat tydens ’n malón deur Mapuche ontvoer word]] [[Lêer:Lautaro (de Pedro Subercaseaux).jpg|duimnael|links|upright|Lautaro, leier van die Mapuche (1553–1557)]] [[Lêer:Escena Patriótica-Rugendas.jpg|duimnael|Chileense patriotte – skildery deur Johann Moritz Rugendas]] Nadat [[Christophorus Columbus]] die [[Amerikas]] in 1492 vir [[Spanje]] ontdek het, het die [[Europa|Europese]] verkenning en verowering van die twee kontinente begin. In 1520 het die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger [[Ferdinand Magellaan]] in diens van Spanje die Straat van Magellaan tydens sy omseiling van die wêreld ontdek. Die naaste Europeërs, wat die gebied van Chili bereik het, was Diego de Almagro el Mozo, ’n Spaanse conquistador en mededinger van [[Francisco Pizarro]], en sy gevolgskap. Hulle het in 1535 vanaf Peru vertrek op soek na [[goud]] in die suide, maar is deur die inheemse bevolking teruggedryf. Die eerste blywende Europese nedersetting, Santiago de Chile, is op 12 Februarie 1541 deur Pedro de Valdivia gestig. Sedert 1542 het Chili deel uitgemaak van die Vise-Koninkryk Peru.<ref name="countrystudies" /> Hoewel die [[Spanjaarde]] nie die omvattende goud- en [[silwer]]-rykdom waarna hulle gesoek het gevind het nie, het hulle die landbou-potensiaal van Chili se sentrale vallei ontdek. Dus het Chili ’n belangrike verskaffingsvennoot van landbougoedere vir ander [[Spaanse Ryk|Spaanse kolonies]] geword.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://archive.org/stream/storiadellaguer00caivgoog/storiadellaguer00caivgoog_djvu.txt |title=Bárbaros, page 66. David J. Weber |publisher=Archive.org |accessdate=11 Mei 2018}}</ref> Die Spanjaarde kon danksy die weerstand van die Mapuche-bevolking nie die suidelike gebiede verower nie. Die konflik, wat as die Arauco-oorlog bekend staan, was ’n lang stryd, waarin vreedsame fases met skermutselinge gewissel het. Dit het ’n aanlopende Spaanse kolonisasie van die suide verhoed, aangesien nedersettings en vestings kort ná hul stigting weer deur die inheemse bevolking verwoes is. Een van die bekendste Mapuche-leiers tydens die Arauco-oorlog was [[Galvarino]]. Van 1602 af het die Bío Bío-rivier ''[[de facto]]'' die suidelike grens van die Spaanse kolonie gevorm. Die suksesvolle weerstand deur die Mapuche het die Spanjaarde in 1641 gedwing om hulle onafhanklikheid in die verdrag van Quillín te erken. Daarmee het die Bio Bío-rivier die noordelike grens van die Mapuche-staat geword en die Mapuche die enigste inheemse bevolking van Latyns-Amerika wat in hul eie landgebied geregeer het. Hoewel daar dan ook herhaaldelik onsuksesvolle pogings onderneem is om die gebied te verower, het die grensverloop tot die einde van die koloniale heerskappy bestaan. Eers onder president José Joaquín Pérez, wat in 1861 die “vreedsame sluiting van Araukanië” begin het, het die onafhanklike Republiek Chili die suidelike gebied in 1883 verower. Benewens die stryd teen die inheemse bevolking het ernstige [[aardbewing]]s, [[tsoenami]]s en [[Vulkaan|vulkaniese]] uitbarstings ook die ontwikkeling van dié land belemmer. Baie stede is heeltemal vernietig, soos [[Concepción]] in 1570 en [[Valdivia]] in 1575. Die Chileense kusstede is tydens die 16de en 17de eeue blootgestel aan gereelde aanvalle deur [[Engelse]] seerowers; onder andere het [[Francis Drake]] in 1578 [[Valparaíso]] verower en ’n skip vol Chileense wyn gekaap. In 1609 is die Kapiteinsgeneraliteit Chili gestig wat in afhanklikheid van die Vise-Koninkryk Peru gestaan het. In 1778 het Chili ’n soewereine Kapiteinsgeneraliteit met handelsvryheid binne die Spaanse Koninkryk geword. === Die 19de eeu === [[Lêer:Los Fundadores de Chile.jpg|duimnael|links|Die vier stigters van die Chileense Republiek (v.l.n.r.): José Miguel Carrera, Bernardo O’Higgins, José de San Martín en Diego Portales]] [[Lêer:Battle of Chacabuco.jpg|duimnael|Argentynse en Chileense troepe onder José de San Martín tydens die slag van Chacabuco op 12 Februarie 1817]] [[Lêer:JuraIndependencia.jpg|duimnael|links|''Proklamasie en sweer van die onafhanklikheid van Chili'' – skildery deur Pedro Subercaseaux Errázuriz in 1945]] [[Lêer:Una chingana - Chile.jpg|duimnael|Fiestas Patrias van Chile, 1854]] [[Lêer:Sinking of the Esmeralda during the battle of Iquique.jpg|duimnael|Die ''Esmeralda'' sink tydens die seeslag voor Iquique gedurende die [[Salpeteroorlog]] op 21 Mei 1879]] [[Lêer:Pacifico1879.svg|duimnael|links|upright|Die grensverloop tussen Peru, Bolivië en Chili voor en na die Salpeteroorlog van 1879. Die geskakeerde streke behoort nou aan Chili en Argentinië]] [[Lêer:La révolution au Chili L attaque de Valparaiso 1891.jpg|duimnael|Die Chileense vloot se aanval op Valparaíso tydens die Chileense burgeroorlog van 1891]] Nadat die Spaanse vaderland tydens die [[Napoleontiese Oorloë]] deur [[Frankryk]] beset is en [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] sy broer Josef Bonaparte in 1808 as koning van Spanje aangestel het, het Chili na onafhanklikheid begin streef. Op 18 September 1810 is ’n junta gevorm, wat sy lojaliteit met Ferdinand VII, die afgesette monarg van Spanje, verklaar en ’n outonome republiek binne die Spaanse Ryk geproklameer het. Hierdie datum word as die begin van onafhanklikheidswording in Chili gevier. As gevolg van hierdie ontwikkeling het die beweging vir volle onafhanklikheid onder leierskap van José Miguel Carrera (een van die mees bekende patriotte) en sy twee broers Juan José en Luis Carrera wyer steun ervaar. Spaanse pogings om sy beheer oor sy koloniale ryk in die Amerikas tydens die Reconquista weer in te stel het tot ’n uitgerekte stryd gelei, insluitend binnegevegte onder Bernardo O’Higgins, wat Carrera se leierskap bevraagteken het. Die afwisselende oorlogvoering het voortgeduur tot 1817. Terwyl Carrera in Argentynse ballingskap was, het O’Higgins en die anti-Carrera kohort José de San Martín, held van die Argentynse Onafhanklikheidsoorlog, ’n weermag gelei wat die Andes oorsteek en die rojaliste in Chili verslaan het. Op 12 Februarie 1818 is Chili as ’n onafhanklike republiek geproklameer. Met die patriotte se neerlaag in die slag van Rancagua op 1/2 Oktober 1814 het Spanje weer die mag in Chili oorgeneem, maar in die slag van Chacabuco tussen 12 en 14 Februarie 1817 het ’n Argentyns-Chileense weermag onder generaal José de San Martín die Spanjaarde verslaan. Met die slag van Maipú op 5 April 1818 is die Spaanse heerskappy eindelik beëindig. San Martín het ten gunste van Bernardo O'Higgins afstand van sy presidentskap gedoen. Spanje het die onafhanklikheid van Chili eers op 24 April 1844 amptelik erken. Die politieke opstand het min sosiale veranderinge gebring en die 19de eeuse Chileense gemeenskap het die essensie van die gestratifiseerde koloniale sosiale struktuur bewaar wat grootliks beïnvloed is deur die regerende klas en die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. Die bedanking en selfballingskap van generaal O’Higgins in 1823 het nie ’n einde aan die politieke binnegevegte gebring nie. Die burgerlike konflik met fokus hoofsaaklik op die kwessies van [[antiklerikalisme]] en regionalisme het voortbestaan. Hierdie gebeure het tot die Chileense burgeroorlog van 1829–1830 tussen [[Konserwatisme|konserwatiewe]] Pelucones en die [[Liberalisme|liberaalgesinde]] Pipiolos gelei. Dié konflik is beëindig met die nederlaag van die liberale kragte en die goedkeuring van ’n nuwe grondwet in 1833 wat van krag sou bly tot in 1925. Van 1836 tot 1839 het die Peru-Boliviaanse Konfederasieoorlog teen Bolivië en Peru plaasgevind wat deur die Argentyns-Chileense alliansie gewen is. Ná die oorlog is die Peru-Boliviaanse Konfederasie ontbind en Peru moes sy skuldlas vir die Chileense ondersteuning tydens die onafhanklikheidsoorlog teen Spanje betaal. Ná die opkoms van liberale burgerregtebewegings en geïnspireer deur die [[Revolusiejaar 1848|Europese Rewolusies van 1848]] het die Chileense Rewolusie in April 1851 uitgebreek, toe die liberale gepoog het om die konserwatiewe regering onder president Manuel Montt omver te werp en die Chileense Grondwet van 1833 af te skaf. Ná verskeie gevegte en beleërings teen die einde van Desember 1851 het regeringsmagte die opstand eindelik onderdruk. Op 17 September 1865 het Chili oorlog teen Spanje verklaar, nadat Spanje gepoog het om met militêre ingryping groter invloed in Peru te verkry. Tydens die Spaans-Suid-Amerikaanse oorlog het die seeslae van Papudo en van Abtao by die [[Chiloé-eiland]] plaasgevind. Op 5 Desember 1865 het Peru ’n alliansie met Chili gesluit om teen die gemeenskaplike vyand te veg. Die Spanjaarde het op 31 Maart 1866 die hawestad Valparaíso massief gebombardeer, maar die konflik met Spanje kon eers tydens die verdrae van 1871 en 1883 finaal opgelos word. Tydens die 19de eeu is daar ’n toenemende emigrasie van nie-Spaanse Europeërs ná Chili, waaronder [[Duitsers]], wie se spore veral in die suidelike en sentrale deel van dié land nog gesien kan word (Valdivia, Osorno, Puerto Montt, Puerto Varas, Frutillar, Puerto Natales). Tydens die [[Salpeteroorlog]] van 1879 tot 1884 het Chili die Atacamawoestyn, destyds deel van Bolivië en Peru, [[Lima]] en Peru se kuslyn beset. In die vredesverdrag van 1904 het Bolivië sy vrye toegang tot die Stille Oseaan aan Chili oorhandig. In die verowerde gebiede is later groot koperneerslae gevind: Chuquicamata, die grootste kopermyn ter wêreld, is in dié gebied geleë. Peru het in die verdrag van Ancón die huidige gebiede van Arica, Parinacota en Tarapacá as ’n vergoeding aan Chili oorhandig. Politieke verskille tussen die destydse president van Chili, José Manuel Balmaceda, en die Chileense kongres in Januarie het tot die uitbreek van die Chileense burgeroorlog van 1891 gelei. Dié oorlog het twee kampe gehad: aan die een kant die Chileense weermag, wat die president ondersteun het, en aan die ander kant die Chileense vloot, wat die kongres ondersteun het. Nadat die Chileense vloot die weermag verslaan het, het president Balmaceda selfmoord gepleeg. Ondanks die grensverdrag van 1881 met Argentinië het die grensgeskil in 1893 vererger, omdat die kontrak die Andes as grens vermeld het: Die grenslyn verloop “oor die hoogste berge wat die waterskeiding vorm”. Op sommige gebiede het hierdie definisie tot omstrede resultate gelei. In die noorde het Bolivië met Argentinië ’n deel van die Puna teen [[Tarija]] geruil, nadat Chili die Puna-streek in die Salpeteroorlog beset het. ’n [[Wapenwedloop]] het tussen Chili en Argentinië begin. Slegs deur ’n arbitrasieproses kon die grenskonflik in 1902 beëindig word. [[Patagonië]] en [[Vuurland]] is opnuut verdeel, waarby Chili 54&nbsp;000&nbsp;km² en Argentinië 40&nbsp;000&nbsp;km² ontvang het. Die grensgeskil met Bolivië is in 1904 in ’n vredesverdrag finaal beëindig. Hierdie ooreenkoms is volgens [[internasionale reg]] bindend, maar word gedeeltelik deur Bolivië, wat toegang tot die Stille Oseaan eis, bevraagteken.<ref name="Infobae_2012">{{es}} {{cite web |work=Infobaeinternacional.com |url=http://america.infobae.com/notas/58902-Piera-vuelve-a-negar-una-salida-al-mar-de-Bolivia |title=Piñera vuelve a negar una salida al mar de Bolivia – El mandatario chileno rechazó enérgicamente la demanda del presidente boliviano Evo Morales. Quiere revisar el tratado de límites de 1904 que dejó a su país sin acceso al Pacífico |publisher=america.infobae.com Edición Argentina |date=29 September 2012 |accessdate=4 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124050101/http://america.infobae.com/notas/58902-Piera-vuelve-a-negar-una-salida-al-mar-de-Bolivia |archive-date=24 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="KAS_2004">{{de}} {{cite web |url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=dd064e07-2cdf-d595-a739-3197b08a75e7&groupId=252038 |title=Chile, Bolivien, Peru und der Pazifik – ein ewiger Streit |publisher=Konrad Adenauer Stiftung |author=Sonja Ernst, Eva Melis |format=PDF |date=2 April 2004 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> === Die 20ste eeu === [[Lêer:Augusto Pinochet foto oficial.jpg|duimnael|upright|links|[[Augusto Pinochet]], diktator tussen 1973 en 1990]] [[Lêer:FamigliaCastagnaColoniCapitanPastene1910.jpg|duimnael|Italiaanse immigrante in Capitan Pastene in Suid-Chili in 1910]] [[Lêer:Beagle Channel - La Isla de Los Lobos.jpg|duimnael|Die Beagle-kanaal tussen Argentinië en Chili]] [[Lêer:Salvador Allende Gossens-.jpg|duimnael|upright|links|[[Salvador Allende]], president van 1970 tot 1973]] [[Lêer:Canalbeagle.png|duimnael|Kaart van die Beagle-kanaal met die huidige grensverloop]] Chili het tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] neutraal gebly, maar die binnelandse situasie was nog steeds onstabiel. Net twee seeslagte het tydens die Groot Oorlog voor die Chileense kus plaasgevind, waaraan Chili nie deelgeneem het nie: Die [[Slag van Coronel]] op 1 November 1914 en die [[Slag van Más a Tierra]] op 14 Maart 1915; albei tussen die vlotte van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] en die [[Duitse Keiserryk]]. President Arturo Alessandri is in 1924 deur ’n militêre staatsgreep afgesit. Toe in 1925 ’n nuwe grondwet bekend gestel is, het hy in Maart 1926 egter die mag weer oorgeneem. Tot 1932 kon Carlos Ibáñez del Campo dié land met diktatoriese middels die langste tydperk beheers. In 1932 is die grondwetlike orde herstel en die Radikale Party het in die volgende 20 jaar die sterkste politiese krag geword. Chili is deur die [[Groot Depressie]] van 1929/30 swaar geskud. Die pryse vir die belangrikste uitvoerprodukte koper en salpeter het dramaties getuimel. Van die 1930’s af het ’n stadige herstel in dié land plaasgevind wat in 1938 deur ’n staatsgreeppoging deur die Nasionaal-Sosialistiese Beweging van Chili en die daaropvolgende slagting onderbreek is. Die langste tyd van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Chili uit oorweging vir die talle Duits-Chilene neutraal gebly, maar in 1944 het president Juan Antonio Ríos Morales besluit om aan die kant van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] die oorlog toe te tree. Die invloed op die oorlog was nie juis veel nie. Op 24 Oktober 1945 het Chili ’n stigterslid van die Verenigde Nasies geword,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/en/about-us/member-states |title=Member States |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> op 31 Desember 1945 ’n lidland van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |title=List of Members |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=13 Junie 2012 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> en die [[Wêreldbank]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |title=Member Countries |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oas.org/DIL/treaties_signatories_ratifications_member_states_chile.htm |title=Multilateral Treaties – Chile |publisher=[[Organisasie van Amerikaanse Lande]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 22 Mei 1960 is Chili deur die sterkste aardbewing, wat nog ooit waargeneem is, geskud. Dit het tot ’n reusetsoenami gelei wat groot dele van die kus verwoes het en die lewens van meer as 1&nbsp;655 mense geëis het. Van 30 Mei tot 17 Junie 1962 het Chili as gasheer van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|7de FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] opgetree wat deur [[Brasilië]] gewen is. In 1969 het Chili ’n stigtingslid van die [[Andesgemeenskap]] geword, maar het dit in 1976 weer verlaat en is tans ’n geassosieerde lid. Danksy die tydelike ondersteuning van die Christelik-Demokratiese Party het Chili in 1970 die eerste land in Latyns-Amerika geword, waar ’n marxistiese politikus, [[Salvador Allende]], demokraties as staatshoof verkies is. Ná [[Kuba]] was Chili wel die tweede land in die Amerikas onder ’n sosialistiese regering. Dit het gelyk asof die sogenaamde domino-effek, wat in 1954 deur die Amerikaanse president [[Dwight D. Eisenhower]] opgestel is, bevestig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nps.gov/features/eise/jrranger/quotes2.htm |title=The Quotable Quotes of Dwight D. Eisenhower |publisher=National Park Service |date=5 Desember 2013 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Allende het voortgegaan met die politieke, ekonomiese en sosiale hervormings van sy Christelik-Demokratiese voorganger Eduardo Frei, wat die kopermynbou genasionaliseer en landhervormings begin het, maar uiteindelik het sy pogings om sosialistiese hervormings op ’n vreedsame manier deur te voer tot ekonomiese en politieke chaos gelei. Ná drie jaar is Allende se bewind op 11 September 1973 in ’n bloedige staatsgreep omvergewerp en hy het aansluitend selfmoord gepleeg. Hierdie staatsgreep is tydens [[Richard Nixon]] se presidentskap deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se buitelandse intelligensiediens [[Central Intelligence Agency]] in ’n groot mate ondersteun.<ref>{{en}} {{cite book |author=Lubna Z. Qureshi |title=Nixon, Kissinger, and Allende: U.S. Involvement in the 1973 Coup in Chile |url=https://books.google.de/books?id=alISgQdNY4kC&pg=PA86&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=11 Maart 2026 |year=2009 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-2655-4 |pages=86–97}}</ref> Tydens Pinochet se bewind het duisende [[menseregte]]skendings soos [[marteling]], [[sluipmoord]]e en ’n onbekende aantal mense wat verdwyn het (''Desaparecidos''), plaasgevind. Veral opposisiepolitici en aanhangers van Allende is in [[konsentrasiekamp]]e aangehou en in die Estadio Nacional de Chile in Santiago de Chile vermoor. In teenstelling hiermee is die liberale ekonomiese strukturele hervormings onder Pinochet hoofsaaklik deur ekonomiese kenners van die Verenigde State ondersteun. In Desember 1978 het die Beagle-konflik tot groot spanning met Argentinië gelei. Op 22 Desember het Argentinië tydens Operasie Soberanía met ’n inval op die vastelandse Chili en die drie onbewoonde eilande Lennox, Picton en Nueva begin. Nadat die Argentynse junta tot ’n bemiddeling deur [[pous Johannes Paulus II]] ingestem het, is die inval ná ’n paar ure gestop. Op 11 September 1980 is ’n nuwe grondwet in ’n omstrede volkstemming aangeneem en generaal Pinochet het vir ’n termyn van agt jaar die president van die republiek geword. Nadat Pinochet die oppergesag oor dié land verkry het, het ’n paar honderd Chileense rewolusionêre by die Sandinistiese weermag in [[Nicaragua]], guerrilla-magte in Argentinië of oefenkampe in Kuba, [[Oos-Europa]] en [[Noord-Afrika]] aangesluit. Tydens die [[Falklandoorlog]] van 1982 het Chili die [[Verenigde Koninkryk]] teen Argentinië ondersteun<ref>{{en}} {{cite book |author=Lawrence Freedman |title=The Official History of the Falklands Campaign |publisher=Routledge |location=New York |year=2005 |isbn=978-0-415-36431-7 |url=http://books.google.co.uk/books?id=PSsxmXWChqIC&lpg=PP1&pg=PA397 |pages=397}}</ref> en ná die Argentynse neerlaag is die vriendskap- en vredesverdrag in 1984 tussen Chili en Argentinië onderteken. In 1988 het 55% van die Chilene in ’n referendum teen ’n verdere ampstermyn van Pinochet gestem. Chili was tot in 1990, toe die eerste vrye verkiesings gehou is, onder die militêre bewind van generaal Augusto Pinochet. In November 1994 het dié land by die [[APEC]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |title=Member Economies |publisher=[[APEC]] |accessdate=11 Maart 2026 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |url-status=dead }}</ref> Op 1 Januarie 1995 het Chili ’n stigterslid van die [[Wêreldhandelsorganisasie]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Members and Observers |publisher=[[Wêreldhandelsorganisasie]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> === Die 21ste eeu === [[Lêer:Mina San José - Los 33 in the Blue Room at Presidential Palace with President and First Lady - Gobierno de Chile.jpg|duimnael|links|''Los 33'' poseer saam met die destydse Chileense president Sebastián Piñera en die eerste dame Cecilia Morel in die presidensiële paleis op 24 Oktober 2010]] [[Lêer:Five Chilean presidents between 1990 and 2022.jpg|duimnael|Die destyds vyf demokraties verkose Chileense presidente sedert 1990 (v.l.n.r.): Ricardo Lagos (2000–2006), [[Michelle Bachelet]] (2006–2010 en 2014–2018), Sebastián Piñera (2010–2014 en 2018–2022), Patricio Aylwin (1990–1994) en Eduardo Frei Ruiz-Tagle (1994–2000) tydens die 200-jaar-viering van Chili se onafhanklikheid in 2010]] Op 23 Mei 2008 was Chili ’n stigterslid van die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] en op 23 Februarie 2010 van die [[Gemeenskap van Latyns-Amerikaanse en Karibiese Lande]]. Op 27 Februarie 2010 het ’n sterk aardbewing groot dele van die infrastruktuur in die suide van dié land vernietig en tot ’n tsoenami gelei wat die lewe van meer as 500 mense geëis het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8540289.stm |title=Massive earthquake strikes Chile |publisher=[[BBC]] |date=28 Februarie 2010 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 7 Mei 2010 het Chili by die [[OESO]] aangesluit en sodoende ná [[Meksiko]] die tweede Latyns-Amerikaanse lidland van dié organisasie geword.<ref name="Chili_OESO">{{en}} {{cite web |url=https://www.oecd.org/chile/chilesaccessiontotheoecd.htm |title=Chile's accession to the OECD |publisher=[[OESO]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Chili het wêreldwye simpatie ontvang vir die suksesvolle redding van 33 vasgekeerde mynwerkers (''Los 33'', letterlik “Die 33”) in 2010. Op 5 Augustus 2010 het die toegangstonnel van die San Jose koper- en goudmyn in die Atacamawoestyn, naby Copiapó in die noorde van Chili, ingestort en 33 mans 700 meter onder die grond vasgekeer. ’n Reddingspoging is deur die Chileense regering van stapel gestuur; die mynwerkers is 17 dae later opgespoor. Al 33 mans is op 13 Oktober 2010 binne 24 uur na die oppervlak gebring, ’n moeisame taak wat op televisie oor die hele wêreld uitgesaai is.<ref name="usstatedep">{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1981.htm |title=Background Note: Chile |publisher=Bureau of Western Hemisphere Affairs, United States Department of State |date=16 Desember 2011 |accessdate=11 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503134938/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1981.htm |archive-date=3 Mei 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Op 16 September 2015 het ’n sterk aardbewing by Illapel wat 8,3 op die [[moment-magnitude-skaal]] gemeet het ’n tsoenami veroorsaak en die lewe van 12 mense geëis. Daar was binne ’n kort tydjie ’n tweede aardbewing wat meer as 8,0 op die moment-magnitude-skaal gemeet het ná die een op 1 April 2014 met 8,2 naby Iquique. In 2019/20 is landswye protes in reaksie op die Santiago-moltrein se verhoogde vervoerkoste, die toenemende lewenskoste, privatisering en die toenemende ongelykheid in dié land aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/economy/2019/10/26/chile-protests-more-than-one-million-bring-santiago-to-a-halt/ |title=Chile protests: More than one million bring Santiago to a halt |publisher=[[Al Jazeera]] |author=Naomi Larsson |date=26 Oktober 2019 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 15 November het die meeste politieke partye in die nasionale vergadering ’n ooreenkoms onderteken vir ’n nasionale referendum in April 2020 vir die opstel van ’n nuwe grondwet, wat later weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] na Oktober uitgestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/19/one-month-on-protests-in-chile-persist-despite-govt-concessions/ |title=One month on: Protests in Chile persist despite gov't concessions |publisher=[[Al Jazeera]] |author=Sandra Cuffe |date=19 November 2019 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 25 Oktober 2020 het 78,28% van die Chilene ten gunste van ’n nuwe grondwet gestem, terwyl 21,7% dié voorstel verwerp het. Die kiesersopkoms was 51%. Tussen 15 en 16 Mei 2021 is ’n verkiesing vir die Grondwetlike Konvensie gehou.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.elmostrador.cl/noticias/pais/2021/04/06/presidente-pinera-promulga-reforma-que-posterga-elecciones-al-15-y-16-de-mayo/ |title=Presidente Piñera promulga reforma que posterga elecciones al 15 y 16 de mayo |publisher=El Mostrador |date=6 April 2021 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 19 Desember 2021 is die kandidaat van die linkse koalisie, die 35-jaarige [[Gabriel Boric]], tot Chili se nuwe president verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-59715941 |title=Leftist Gabriel Boric to become Chile's youngest ever president |publisher=[[BBC]] |date=20 Desember 2021 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Hy is op 11 Maart 2022 as opvolger van [[Sebastián Piñera]] ingesweer en het sodoende dié land se jongste president geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/11/gabriel-boric-chile-president-new-era |title=Gabriel Boric, 36, sworn in as president to herald new era for Chile |publisher=[[The Guardian]] |date=11 Maart 2022 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Van Gabriel Boric se 24-kabinetslede was 14 vroue.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/21/chile-gabriel-boric-cabinet-majority-women |title=Chile’s president-elect names progressive, majority-women cabinet |publisher=[[The Guardian]] |date=21 Januarie 2022 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Tydens die presidentsverkiesing op 14 Desember 2025 is die konserwatiewe [[José Antonio Kast]] tot president verkies en het die hoogste absolute aantal stemme in die geskiedenis van Chili op hom verenig, wat as ’n aansienlike skuif na regs beskou word.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.dw.com/es/kast-gana-en-chile-sigue-el-giro-a-la-derecha-en-américa-latina/a-75181161 |title=Kast gana en Chile: el giro a la derecha de América Latina |publisher=Deutsche Welle |author=Oliver Pieper |date=16 Desember 2025 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Op 11 Maart 2026 het hy by Boric as president oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/americas/chiles-kast-take-office-biggest-right-wing-shift-decades-2026-03-11/ |title=Chile's Kast sworn in as president in biggest right-wing shift in decades |publisher=[[Reuters]] |authors=Alexander Villegas, Fabian Cambero |date=11 Maart 2026 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> == Geografie == <!-- {{Hoofartikel|Geografie van Chili}} --> [[Lêer:The three areas of Chile.svg|duimnael|links|Kaart van die drie gebiede waarin die Chileense grondgebied verdeel word: {{sleutel|blue|Vastelandse Chili}} {{sleutel|red|Eilandse Chili}} {{sleutel|green|Antarktiese Chili}}]] [[Lêer:ValleLuna-002.jpg|duimnael|Die [[Atacamawoestyn]] in die noorde van Chili word as die droogste woestyn op aarde beskou]] [[Lêer:Ojos del Salado summit.jpg|duimnael|Die Chileense bergpiek van [[Ojos del Salado]] soos vanaf die Argentynse s’n gesien. Ojos del Salado is die hoogste vulkaan ter wêreld asook die hoogste berg in Chili]] Chili strek op die Suid-Amerikaanse kontinent oor ’n lengte van 4&nbsp;275&nbsp;km in ’n noord-na-suidrigting langs die Andes en die kus van die Stille Oseaan (saam met die Antarktiese deel meer as 8&nbsp;000&nbsp;km), terwyl dié land gemiddeld net 180&nbsp;km wyd is. Die nouste stuk op die vasteland is 90&nbsp;km en die wydste stuk 440&nbsp;km breed. Die kus word in die suide deur fjorde, inlate, kanale, draai skiereilande en eilande, waarvan Chiloé-eiland die grootste is, oorheers, en strek tot die Straat van Magellaan wat Vuurland (''Tierra del Fuego'') van die Patagoniese vasteland skei. Die ylbevolkte noorde van dié land word gekenmerk deur die Atacamawoestyn, met die toerisme-aantreklikheid [[Valle de la Luna (Chili)|Valle de la Luna]]. Dié ylbevolkte woestyn se droë klimaat is geskik vir [[Sterrekunde|sterrekundige]] instellings soos die [[Paranal-sterrewag]], wat aan die [[Europese Suidelike Sterrewag]] behoort. As gevolg van sy lengte is Chili een van die langste lande ter wêreld wat in ’n noord-suidrigting strek en die mees suidelike land op ’n vasteland geleë.<ref>{{en}} {{cite book |author=Robert Collin |title=Trash Talk: An Encyclopedia of Garbage and Recycling around the World |date=2015 |page=121}}</ref> Aan die Straat van Magellaan teenoor Vuurland is [[Punta Arenas]] geleë wat soms as die suidelikste stad ter wêreld beskou word en net suid van Vuurland is [[Kaap Hoorn]] geleë, die suidelikste punt van Suid-Amerika, waar die Atlantiese Oseaan en die Stille Oseaan ontmoet. Die totale lengte van die grenslyn is 6&nbsp;329&nbsp;km, waarvan 3&nbsp;141&nbsp;km die gemeenskaplike grens met Argentinië in die ooste vorm. Die Argentyns-Chileense grens is die langste een in Suid-Amerika en die derde langste ter wêreld ná dié tussen Kanada en die Verenigde State asook dié tussen [[Kasakstan]] en [[Rusland]]. In die noorde word Chili deur Peru (160&nbsp;km) en in die noordooste deur Bolivië (861&nbsp;km) begrens. Die eilande wat onder die beheer van Chili val sluit in die afgeleë Paaseiland in die Stille Oseaan, sowat 3&nbsp;526&nbsp;km wes van die Chileense vasteland, asook die Sala y Gómez-, Robinson Crusoe- en die [[Juan Fernández-eilande]]. Die Paaseiland het saam met die Sala y Gómez-eiland in 1888 onder Chileense beheer gekom. Die grootste metropolitaanse gebied vorm deel van die hoofstad Santiago de Chile, waar 40% van Chili se bevolking saamgetrek is. Ander groot stede sluit in [[Valparaíso]], [[Concepción]], [[La Serena]], [[Antofagasta]] en [[Temuco]]. === Streke === Chili bestaan uit 15 streke, 54 provinsies en 346 distrikte. Chili maak daarnaas ook aanspraak op ’n gedeelte van Antarktika (''Antártica Chilena''), alhoewel hierdie vasteland algemeen as supranasionaal en besit van die wêreldgemeenskap beskou word. <center> {|class="wikitable sortable col1izq col2izq col3izq col4der col5der" !colspan=6|Streke van Chili |- !Nommer !!Streek !!Hoofstad !!Oppervlakte (km²) !!Bevolking !!Administratiewe kaart |- |XV ||[[Lêer:Flag of Arica y Parinacota, Chile.svg|22x20px|border|Arica y Parinacota, Chili]] [[Gewes van Arica en Parinacota|Arica en Parinacota]] ||[[Arica]] ||16&nbsp;873,3 ||213&nbsp;816 ||rowspan=16|[[Lêer:Mapa administrativo de Chile.png|senter|260px|Administratiewe kaart van Chili]] |- |I ||[[Lêer:Flag of Tarapaca, Chile.svg|22x20px|border|Tarapacá, Chili]] [[Gewes van Tarapacá|Tarapacá]] ||[[Iquique]] ||42&nbsp;225,8 ||300&nbsp;021 |- |II ||[[Lêer:Flag of Antofagasta Region, Chile.svg|22x20px|border|Antofagasta, Chili]] [[Gewes van Antofagasta|Antofagasta]] ||[[Antofagasta]] ||126&nbsp;049,1 ||547&nbsp;463 |- |III ||[[Lêer:Flag of Atacama, Chile.svg|22x20px|border|Atacama, Chili]] [[Gewes van Atacama|Atacama]] ||[[Copiapó]] ||75&nbsp;176,2 ||292&nbsp;054 |- |IV ||[[Lêer:Flag of Coquimbo Region, Chile.svg|22x20px|border|Coquimbo, Chili]] [[Gewes van Coquimbo|Coquimbo]] ||[[La Serena]] ||40&nbsp;579,9 ||707&nbsp;654 |- |V ||[[Lêer:Flag of Valparaiso Region, Chile.svg|22x20px|border|Valparaíso, Chili]] [[Gewes van Valparaíso|Valparaíso]] ||[[Valparaíso]] ||16&nbsp;396,1 ||1&nbsp;734&nbsp;917 |- |RM ||[[Lêer:Flag of the Metropolitan Region, Chile.svg|22x20px|border|Metropolitana de Santiago, Chili]] [[Gewes Metropolitana de Santiago|Metropolitana de Santiago]] ||[[Santiago de Chile|Santiago]] ||15&nbsp;403,2 ||6&nbsp;685&nbsp;685 |- |VI ||[[Lêer:Flag of O'Higgins Region, Chile.svg|22x20px|border|Libertador General Bernardo O'Higgins, Chili]] [[Gewes del Libertador General Bernardo O'Higgins|Libertador General Bernardo O'Higgins]] ||[[Rancagua]] ||16&nbsp;387,0 ||877&nbsp;784 |- |VII ||[[Lêer:Flag of Maule, Chile.svg|22x20px|border|Maule, Chili]] [[Gewes van Maule|Maule]] ||[[Talca]] ||30&nbsp;296,1 ||968&nbsp;336 |- |VIII ||[[Lêer:Flag of Biobío Region, Chile.svg|22x20px|border|Bíobío, Chili]] [[Gewes van Biobío|Biobío]] ||[[Concepción]] ||37&nbsp;068,7 ||1&nbsp;971&nbsp;998 |- |IX ||[[Lêer:Flag of La Araucania, Chile.svg|22x20px|border|La Araucanía, Chili]] [[Gewes de la Araucanía|La Araucanía]] ||[[Temuco]] ||31&nbsp;842,3 ||913&nbsp;065 |- |XIV ||[[Lêer:Flag of Los Ríos, Chile.svg|22x20px|border|Los Ríos, Chili]] [[Gewes de Los Ríos|Los Ríos]] ||[[Valdivia]] ||18&nbsp;429,5 ||364&nbsp;592 |- |X ||[[Lêer:Flag of Los Lagos Region, Chile.svg|22x20px|border|Los Lagos, Chili]] [[Gewes de Los Lagos|Los Lagos]] ||[[Puerto Montt]] ||48&nbsp;583,6 ||798&nbsp;141 |- |XI ||[[Lêer:Flag of Aysen, Chile.svg|22x20px|border|Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo, Chili]] [[Gewes de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo|Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo]] ||[[Coyhaique]] ||108&nbsp;494,4 ||99&nbsp;609 |- |XII ||[[Lêer:Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg|22x20px|border|Magallanes y la Antártica Chilena, Chili]] [[Gewes de Magallanes y de la Antártica Chilena|Magallanes y Antártica Chilena]]^''(1)'' ||[[Punta Arenas]] ||132&nbsp;297,2 ||159&nbsp;468 |- !colspan=2|Chili !!Santiago !!756&nbsp;102,4 !!16&nbsp;634&nbsp;603 |} : ''⁽¹⁾<span style="font-size:95%;"> insluitend Antártica Chilena, met ’n totale oppervlakte van 1&nbsp;382&nbsp;554,8&nbsp;km²</span>'' </center> === Metropolitaanse gebiede === <center> {| class="wikitable" cellspacing="2" cellpadding="2" style="width:55%;" !style="text-align:center;" colspan="11"|Die grootste Metropolitaanse gebiede van Chili (Sensus van 2012) |- !rowspan=11 width:150|<br /> [[Lêer:Vista Panorámica de Santiago (Sanhattan).jpg|135px|Gran Santiago]]<br />[[Santiago de Chile|Gran Santiago]] [[Lêer:Porto de Valparaiso - Chile - by Sérgio Schmiegelow.jpg|border|135px|Gran Valparaíso]]<br />[[Valparaíso|Gran Valparaíso]] ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Nommer ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Naam ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Streek ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Bevolking ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Nommer ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Naam ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Streek ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Bevolking !rowspan=11 width:150|<br /> [[Lêer:Vuelo sobre Concepción.jpg|135px|Concepción]]<br />[[Concepción|Gran Concepción]] [[Lêer:La Serena constraste.jpg|135px|La Serena]]<br />[[La Serena|Gran La Serena]] |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|1||align=left|[[Santiago de Chile|Gran Santiago]] || RM ||align=center|6&nbsp;683&nbsp;852 | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|6||align=left|[[Temuco|Gran Temuco]] || IX ||align=center|339&nbsp;664 |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|2||align=left|[[Valparaíso|Gran Valparaíso]] || V ||align=center|930&nbsp;220 | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|7||align=left|[[Iquique|Gran Iquique]] || I ||align=center|278&nbsp;251 |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|3||align=left|[[Concepción|Gran Concepción]] || VIII ||align=center|922&nbsp;491 | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|8||align=left|[[Rancagua|Gran Rancagua]] || VI ||align=center|276&nbsp;527 |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|4||align=left|[[La Serena|Gran La Serena]] || IV ||align=center|412&nbsp;586 | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|9||align=left|[[Puerto Montt]] || X ||align=center|266&nbsp;060 |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|5||align=left|[[Antofagasta]] || II ||align=center|346&nbsp;126 | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|10||align=left|[[Chillán]] || XV ||align=center|204&nbsp;180 |} </center> === Klimaat === Chili se klimaatsones strek vanaf die wêreld se droogste woestyn in die noorde oor Mediterreense klimaat in die sentrum, vogtige subtropiese klimaat op Paaseiland tot Oseaniese klimaat, insluitende bergtoendra en [[gletser]]s in die ooste en suide.<ref name="BBC-Chile" /> Volgens die Köppen-stelsel huisves Chili binne sy grense minstens sewe groot klimatiese subtipes. In die meeste van dié land kom vier seisoene voor: [[somer]] (Desember tot Februarie), [[herfs]] (Maart tot Mei), [[winter]] (Junie tot Augustus) en [[lente]] (September tot November). === Flora en fauna === [[Lêer:Vultur gryphus (8389980431).jpg|duimnael|links|upright|’n [[Andiese kondor]] in die Chileense Andes]] [[Lêer:Lapageria rosea.jpg|duimnael|upright|Die Chileense wasklok is die nasionale bloom van Chili]] [[Lêer:Magellanic Penguin.jpg|duimnael|links|upright|[[Magellaanpikkewyn]]ne naby [[Punta Arenas]]]] [[Lêer:Jubaea chilensis Hyères gross.jpg|duimnael|upright|’n Chileense heuningpalm]] Weens sy enorme uitbreiding van meer as 4000&nbsp;km beskik Chili oor ’n groot aantal [[Bioom|biome]]. In die noorde is die Atacamawoestyn geleë: die droogste gebied op aarde. Hier groei veral plante soos kaktusse (''[[Cactaceae]]'') en [[sukkulent]]e. Ander plante kan net in die Andes of langs die kus groei. Elke paar jaar word die Atacamawoestyn ná sterk [[reën]]val vir ’n paar dae deur miljoene blomme oortrek en staan dan as Bloeiende Atacamawoestyn (''Desierto Florido'') bekend. Langs die koue kuslyn van Noord-Chili hou [[Humboldt-pikkewyn]]e (''Spheniscus humboldti''), [[Pelikaan|pelikane]] (''Pelecanus'') en Patagoniese seeleeue (''Otaria flavescens''). Verder suid sluit die [[steppe]] met droë grasland aan wat veral plante soos Yareta (''Azorella compacta'') en Boldo-struike (''Peumus boldus''), asook diere soos guanacos (''Lama guanicoe'') huisves. Binne die kusgebergtes en die Andes groei miswoude, waar boomvarings (''Cyatheales'') voorkom. Hier leef veral vicuñas (''Vicugna vicugna'') en Andiese herte (''Hippocamelus''). Die Andiese hert word saam met die [[Andiese kondor]] (''Vultur gryphus'') op die Chileense wapen vertoon. Daarbenewens kom hier ook chinchillas en [[poema]]s (''Puma concolor'') voor. In die woude leef veral [[Hertagtiges]] (''Cervidae''), Chileense woudkatte (''Leopardus guigna''), vosse en kolibries (''Trochilidae''). Die Andiese kondor is een van die grootste [[voëls]] ter wêreld en Chili se nasionale voël. Hy is byna oor die hele gebied van Chili versprei. In Sentraal-Chili groei bome soos die heuningpalm (''Jubaea chilensis'') en Araucariaceae. [[Flamink]]e (''Phoenicopteridae'') kom veral aan die sentrale soutmere voor. In Suid-Chili kom gematigde [[reënwoud]]e voor, waar bome soos sipresse (''Cupressus''), dennebome (''Pinus''), lorke (''Larix''), populierbome (''Populus'') en Antarktiese skynbeuke (''Nothofagus antarctica'') groei. Hier leef veral diere soos die Patagoniese seeleeue en Magellaanpikkewynne (''Spheniscus magellanicus''). Patagonië bestaan uit uitgestrekte steppes en halfwoestyne, aan die suidwestelike kus kom die sogenaamde Magellaanse Tundra voor. Groot dele van die streke Aisén en Magallanes is met ys bedek, sodat daar geen plantegroei meer gevind kan word nie. Vuurland word deur groot moerasse gekenmerk. Hier groei net ’n paar bome soos die Lenga-Suidbeuke (''Nothofagus pumilio''), Magellan-Suidbeuke (''Nothofagus betuloides'') en Coihue-Suidbeuke (''Nothofagus dombeyi''). In die droë suide van Vuurland leef [[uile]]s (''Strigiformes''), Magellaanvosse (''Lycalopex culpaeus'') en Darwin se nandoes (''Rhea darwinii''). == Politiek == <!-- {{Hoofartikel|Politiek van Chili}} --> === Uitvoerende gesag === [[Lêer:José Antonio Kast en 2025 (cropped2).jpg|duimnael|links|upright|José Antonio Kast, die huidige president van Chili]] [[Lêer:Constitución Política de la República de Chile 1980.jpg|duimnael|upright|Vlag en grondwet van Chili]] Volgens die grondwet van 1980 is Chili ’n unitêre presidensiële grondwetlike republiek met die [[president]] as regeringshoof en hoogste verteenwoordiger van dié staat. Dié huidige grondwet is in 1980 onder Augusto Pinochet se [[diktatorskap]] uitgewerk en in ’n omstrede referendum op 11 September 1980, wat nie demokratiese vereistes voldoen het nie, goedgekeur. Sedertdien is dié grondwet verskeie kere verander, die laaste keer in 2005, waar Pinochet se laaste ondemokratiese verskynsels verwyder is. Onder andere is die posisies van aangestelde senatore en senatore vir die lewe asook die president se reg om die hoofbevelvoerders van die gewapende magte te onttrek verwyder en die president se ampstermyn van ses tot vier jaar verkort.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4157908.stm |title=Chile scraps Pinochet-era system |publisher=[[BBC]] |date=16 Augustus 2005 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Die Palacio de La Moneda huisves die setel van die Chileense president. Die Chileense president word vir ’n ampstermyn van vier jaar verkies, waarby ’n tweede ampstermyn moontlik is, maar nie onmiddellik daaropvolgend nie. Dié president is verantwoordelik vir beide die regering en die staatsadministrasie. Dié president, volgens die Amerikaanse model gelyktydig [[eerste minister]], benoem sy regering wat uit ministers, ondersekretarisse, streeksintendante (een vir elke streek) en provinsiale goewerneurs (een vir elke provinsie) bestaan. Dié president kan dekrete uitvaardig wat deur die wet bekragtig word. Daarbenewens kan hy die opperbevelhebber van die gewapende magte benoem. {{Sienook|Chileense Lugmag}} === Wetgewende gesag === [[Lêer:Congresschile.jpg|duimnael|links|Die nasionale kongres se setel in Valparaíso]] [[Lêer:BCNChile CuentaPublica 20120521 F056-O.jpg|duimnael|President Sebastián Piñera (2010–2014 en 2018–2022) spreek die Chileense parlement toe]] Die nasionale kongres (''Congreso Nacional'') bestaan uit twee kamers: die huis van afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'') met 120 lede en die senaat (''Senado'') met 38 senatore. Senatore dien vir agt jaar met gesteierde terme, terwyl afgevaardigdes elke vier jaar verkies word. Beide die afgevaardigdes en die senatore word direk deur die bevolking verkies. Vir die afgevaardigdes se verkiesings bestaan Chili uit 60 kiesafdelings, waar elke vier jaar twee afgevaardigdes gekies word. Die eerste geplaaste partyalliansie stuur beide afgevaardigdes, wanneer dit twee keer soveel stemme as die opposisie se koalisie bereik. Hierdie binomiale kiesstelsel verhoed dat kleiner partye tot die parlement verkies word. Die verkose senatore is van 19 kiesafdelings afkomstig. Elk van die twaalf streke en die hoofstad vorm ten minste een kiesafdeling. Die streke V, VII, VIII, IX, X en die hoofstad word verdeel in twee kiesafdelings. Elke vier jaar word die helfte van die senatore vir ’n termyn van agt jaar verkies. === Regsprekende gesag === [[Lêer:Tribunal Constitucional de Chile, 2012.jpg|duimnael|links|Die Grondwetlike Hof van Chili]] [[Lêer:Tribjusticiacl.jpg|duimnael|Die Hooggeregshof se setel in Santiago de Chile]] Die Hooggeregshof van Chili is die ''Corte Suprema de Chile'', ’n kollegiale hof bestaande uit 21 regters. Die regters word deur die regters van die Hooggeregshof genomineer en deur die president vir die lewe aangestel. Onder die Hooggeregshof is die Appèlhof gevestig. Daarbenewens beskik Chili oor 17 plaaslike appèlhowe. As gevolg van juridiese hervormings volgens die Amerikaanse model in Junie 2005 is die take van die aanklaer (staatsaanklaer) en die regter geskei. As deel van hierdie hervorming word verhore nou in die openbaar en mondeling uitgevoer, in plaas van die vorige skriftelike uitvoering. Verweerders met ’n lae inkomste kan ’n openbare verdediger in diens neem. Vir hierdie nuwe juridiese hervormings is 300 nuwe hofgeboue in talle Chileense stede landwyd opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.chileangovernment.cl/index.php?id=448&option=com_content&task=view |publisher=Chileense regering |title=President Lagos: We can make a greater effort to make yesterday's and today's trials equally just |accessdate=23 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423171251/http://www.chileangovernment.cl/index.php?id=448&option=com_content&task=view |archive-date=23 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Grondwetlike Hof (''Tribunal Constitucional'') is verantwoordelik vir die monitering van die parlement se wette op grondwetlikheid. === Buitelandse beleid === [[Lêer:Foreign relations of Chile.svg|duimnael|links|Buitelandse betrekkinge van Chili: {{sleutel|#006680|Chili}} {{sleutel|#008000|Lande met diplomatieke betrekkinge en Chileense ambassade in die land}} {{sleutel|#00AA88|Lande met diplomatieke betrekkinge en ’n ambassade in Chili, maar geen Chileense ambassade}} {{sleutel|#8DD35F|Lande met diplomatieke betrekkinge maar sonder ambassadeurs}} {{sleutel|#cccccc|Lande wat tans geen diplomatieke betrekkinge onderhou nie}}]] [[Lêer:Llegada a Residencia Oficial de Los Pinos (20558749092).jpg|duimnael|Die destydse Chileense president Michelle Bachelet tydens ’n staatsbesoek saam met die Meksikaanse president Enrique Peña Nieto in 2015]] [[Lêer:Dilma Bachelet 2011.jpg|duimnael|Michelle Bachelet en [[Dilma Rousseff]] op 15 Desember 2011]] Chili se buitelandse beleid word deur die president se politiek gekenmerk en deur die ministerie van buitelandse sake bestuur. Sedert die vroeë dekades ná sy onafhanklikheid het Chili altyd ’n aktiewe betrokkenheid by buitelandse sake gespeel. Die buitelandse beleid word veral deur die lidmaatskap in internasionale organisasies gekenmerk. Chili is ’n stigtingslid van die Verenigde Nasies, Gemeenskap van Latyns-Amerikaanse en Karibiese Lande, Organisasie van Amerikaanse Lande, Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande, Unie van Suid-Amerikaanse Nasies, OPANAL en die Rio-groep. Daarbenewens het Chili in 1973 by die [[Beweging van Onverbonde Lande]] en in 2010 by die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO)<ref name="Chili_OESO" /> aangesluit en is ’n geassosieerde lid van beide die [[Andesgemeenskap]] en [[Mercosur]]. Danksy Chili se geassosieerde lidmaatskap by Mercosur kan dié land eie handelsooreenkomste met ander lande sluit. Sulke ooreenkomste is onder andere met die [[Europese Unie]], [[Japan]], [[Kanada]], Meksiko, [[Nieu-Seeland]], [[Suid-Korea]], die Verenigde State en die [[Volksrepubliek China]] onderteken. Sedert Chili se demokratisering sedert 1990 het dié land ’n aantal konflikte met Argentinië en Peru opgelos wat die grenslyne by die Beagle-kanaal en die Fitz Roy-massief betref. In teenstelling daarmee is die konflik met Bolivië oor verlore grondgebied uit die Salpeteroorlog nog steeds onopgelos. As gevolg daarvan is Bolivië die enigste land van die Amerikas waarmee Chili geen diplomatiese betrekkinge onderhou nie. Eers ná die redding van 33 mynwerkers in 2010, waaronder daar een Boliviër was, het die presidente van albei lande vir die eerste keer in dekades ontmoet.<ref name="countrystudies" /> == Ekonomie == <!-- {{Hoofartikel|Ekonomie van Chili}} --> === Algemene oorsig === [[Lêer:Chile and Latin America GDP Average.png|duimnael|links|Chileense (blou) en die gemiddelde Latyns-Amerikaanse (oranje) [[Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita|BBP per kapita]] (1950–2017)]] [[Lêer:Vista Parcial de Santiago de Chile 2013.jpg|duimnael|Stadshorison van Santiago de Chile, die ekonomiese sentrum van Chili]] Chili is een van Suid-Amerika se mees stabiele en welvarende nasies<ref name="BBC-Chile" /> en voorste Latyns-Amerikaanse land in menslike ontwikkeling, mededingendheid, inkomste per kapita, globalisering, ekonomiese vryheid, en ’n lae persepsie van korrupsie.<ref name="hdrstats.undp.org" /> Hoewel Chili volgens die [[Gini-koëffisiënt]] ’n hoë ekonomiese ongelykheid het,<ref name="casen">{{en}} {{cite web |url=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |title=Encuesta Casen |publisher=Mideplan |year=2007 |accessdate=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402113312/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is dit naby aan die plaaslike gemiddelde.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |title=Inequality: Chile’s Real Position |access-date= 9 Januarie 2016 |archive-date= 3 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |url-status=dead}}</ref> Sedert Julie 2013 word Chili deur die [[Wêreldbank]] as ’n “hoë-inkomste ekonomie” beskou.<ref name="wb">{{en}} {{cite web |url=http://data.worldbank.org/about/country-classifications |title=How We Classify Countries |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530040237/http://data.worldbank.org/about/country-classifications |archive-date=30 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=":75">{{en}} {{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 |title=Country and Lending Groups – High-income economies ($12,616 or more) |publisher=[[Wêreldbank]] |date=1 Julie 2013 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref><ref name=":76">{{en}} {{cite web |title=GNI per capita, Atlas method (current US$) |url=http://api.worldbank.org/datafiles/NY.GNP.PCAP.CD_Indicator_MetaData_en_EXCEL.xls |publisher=[[Wêreldbank]] |location=Washington, D.C. |date=1 Augustus 2013 |accessdate=8 Mei 2020 |format=xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508214517/http://api.worldbank.org/datafiles/NY.GNP.PCAP.CD_Indicator_MetaData_en_EXCEL.xls |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2006 het Chili dié land met die hoogste [[Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita|nominale BBP per kapita]] in Latyns-Amerika geword.<ref name="weforum.org">{{en}} {{cite web |url=http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf |title=Table 4: The Global Competitiveness Index 2009–2010 rankings and 2008–2009 comparisons |work=The Global Competitiveness Index 2009–2010 |publisher=[[Wêreldekonomiese Forum]]}}</ref> Chili het die hoogste graad ekonomiese vryheid in Suid-Amerika (posisie sewe wêreldwyd), vanweë sy onafhanklike en doeltreffende regstelsel en omsigtige openbare finansiële bestuur.<ref name=iefhf>{{en}} {{cite web |title=Chile |url=https://www.heritage.org/index/country/chile |work=Index of Economic Freedom |publisher=Heritage Foundation |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> In Mei 2010 het Chili die eerste Suid-Amerikaanse land geword wat by die OESO aangesluit het.<ref name="Chili_OESO" /> Belastinginkomste, gesamentlik 20,2% van die BBP in 2013, was die tweede laagste onder die 34 OESO-lande en die laagste in 2010.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.compareyourcountry.org/tax-revenues?cr=oecd&cr1=oecd&lg=en&page=0# |title=Compare your country by tax rate |publisher=[[OESO]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Chili het ’n ongelykheid-aangepasde [[menslike ontwikkelingsindeks]] van 0,661, in vergelyking met 0,662, 0,680 en 0,542 onderskeidelik vir die naburige lande Uruguay, Argentinië en Brasilië. In 2008 het net 2,7% van die bevolking van minder as $ 2 per dag geleef.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf%7ctitle=HDI%7cpublisher=UNDP |title=Human Development Reports |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Die wêreldwye mededingendheidsverslag vir 2009–2010 beskou Chili as die 30ste mees mededingende land in die wêreld en die eerste in Latyns-Amerika, heelwat hoër as Brasilië (56ste), Meksiko (60ste) en Argentinië (85ste); dit het sedertdien gedaal uit die top 30.<ref name="weforum.org" /> Die Wêreldbank se “gemak om sake te doen”-indeks lys Chili as 34ste in die wêreld soos op 2014.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/programs/business-enabling-environment |title=Doing Business in Chile 2013 |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Die geprivatiseerde nasionale pensioen-stelsel (AFP) het binnelandse beleggings aangemoedig en het bygedra tot ’n geskatte totale binnelandse spaarkoers van ongeveer 21% van die BBP. === Hulpbronne en produserende bedryf === [[Lêer:Viñedo Puente Alto.jpg|duimnael|links|Chileense wingerde teen die voetheuwels van die Andes]] [[Lêer:Chuqui001.jpg|duimnael|Chuquicamata, die grootste oopgroef kopermyn in die wêreld]] Die mynbousektor is een van die hoekstene van Chili se ekonomie. As gevolg van langdurige modernisering en beleggings het dié land die grootste kopervervaardiger ter wêreld geword. Chili produseer tans sowat een derde van die wêreldwye koperontginning, wat veral rondom die Atacamawoestyn in Noord-Chili ontgin word. Verdere belangrike mynbouprodukte sluit in goud, silwer, [[molibdeen]], [[yster]] en [[steenkool]]. Die wynboubedryf in Chili het ’n lang tradisie en die eerste wingerde in Chili is reeds teen die middel van die 16de eeu deur die Spaanse veroweraars aangelê. Volgens die Voedsel- en Landbouorganisasie is Chili in 2013 met 1&nbsp;832&nbsp;000&nbsp;ton die vyfde grootste wynvervaardiger ná lande soos Frankryk, [[Italië]], die Verenigde State en Spanje. Daarbenewens word in Chili ’n verskeidenheid van [[landbou]]produkte soos [[druiwe]], [[appel]]s, [[Peer|pere]], [[ui]]e, [[koring]], [[mielie]]s, [[hawer]], [[perske]], [[knoffel]], [[aspersie]]s, [[boontjie]]s, [[beesvleis]], [[pluimvee]], [[wol]], [[vis]] en [[hout]] verbou. {{Sienook|Wynbou in Chili}} === Toerismebedryf === [[Lêer:Puerto Varas, Chile (10986508514).jpg|duimnael|links|Osorno-vulkaan en die Llanquihue-meer naby Puerto Varas]] [[Lêer:Moai Rano raraku.jpg|duimnael|upright|[[Moai]] in die Rapa Nui Nasionale Park op Paaseiland]] Volgens die Wêreldtoerismeorganisasie (WTO) is Chili een van die mees besoekte lande ter wêreld en die agtste mees besoekte land in die Amerikas ná die Verenigde State, Meksiko, Kanada, Argentinië, Brasilië, die [[Dominikaanse Republiek]] en [[Puerto Rico]].<ref>{{en}} {{cite book |url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr_1.pdf |title=UNWTO Tourism Highlights 2011 Edition |chapter=Regional Results: Americas |publisher=[[Wêreldtoerismeorganisasie]] |format=PDF |year=2010 |accessdate=25 Mei 2012 |pages=8 |archive-url=https://www.webcitation.org/67ukiubXk?url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr_1.pdf |archive-date=25 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die Nasionale Diens van Toerisme (Sernatur) besoek twee miljoen mense jaarliks dié land. Die meeste van hierdie besoekers kom van ander lande op die Amerikaanse vasteland, veral Argentinië; gevolg deur ’n groeiende aantal van die Verenigde State, Europa, Brasilië asook Asiate uit Suid-Korea en die Volksrepubliek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rides.cl/pdf/trade_tourism_chile.pdf |title=International Trade and Sustainable Tourism in Chile |publisher=International Institute for Sustainable Development |author=Hernán Blanco |date=Augustus 2007 |accessdate=8 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408235147/http://www.rides.cl/pdf/trade_tourism_chile.pdf |archive-date=8 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Chili beskik oor ’n groot verskeidenheid natuurlike landskappe soos die [[Mars]]-agtige landskappe van die hiperariede Atacamawoestyn, die gletsergevoede fjorde van Patagonië, die wynlande by die Andes van die sentrale vallei en die oerwoude van die Mere-distrik. Vuurland, Paaseiland en die Juan-Fernández-eilandgroep, insluitende Robinson-Crusoe-eiland, behoort ook tot die groot toeristetrekpleisters. Dié land beskik oor sewe [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: die kerke van Chiloé (2000), die Rapa Nui Nasionale Park (1995), Qhapaq Ñan – die Inka se padstelsel (2014), die Historiese kwart van die hawestad Valparaíso (2003), Humberstone en Santa Laura se salpeterwerke (2005), Sewell se myndorp (2006) en Nedersetting en Kunsmatige Mummifikasie van die Chinchorro-kultuur in die Arica- en Parinacota-streke (2021).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/cl |title=Chile |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> === Handelsvennote === [[Lêer:Territorial waters - Chile.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Chili]] Chili se hoofuitvoervennote is die [[Volksrepubliek China]] 39%, die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 16%, [[Japan]] 7%, [[Suid-Korea]] 6% en [[Brasilië]] 4% (in 2023). Chili se hoofuitvoere is [[koper]]erts, vervaardigde koper, [[vis]], [[Karbonaat|karbonate]] en ontpitte [[vrug]]te. Die land se hoofinvoervennote is die Volksrepubliek China 23%, die Verenigde State 20%, Brasilië 10%, Argentinië 7% en [[Duitsland]] 5% (ook in 2023). Chili se hoofinvoere is geraffineerde petroleum, [[ruolie]], [[motor]]s, [[klere]] en [[vragmotor]]s.<ref name="CIA" /> == Demografie == <!-- {{Hoofartikel|Demografie van Chili}} --> === Oorsig === [[Lêer:Chile-demography.png|duimnael|Chili se bevolkingsgroei (1820–2050)]] Volgens Chili se sensus van 2017 het dié land ’n bevolking van sowat 17&nbsp;574&nbsp;003 gehad. Die bevolkingsgroei neem as gevolg van ’n dalende geboortesyfer sedert 1990 af.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/estadisticas_vitales/pdf/anuarios/vitales2003.zip |title=Anuario Estadísticas Vitales 2003 |publisher=Chileense nasionale statistiekinstituut |accessdate=4 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501215449/https://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/estadisticas_vitales/pdf/anuarios/vitales2003.zip |archive-date=1 Mei 2020 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Daar word verwag dat Chili se bevolking tot 2050 tot sowat 20,2 miljoen sal styg.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf |title=Chile: Proyecciones y Estimaciones de Población. Total País 1950–2050 |publisher=Chileense nasionale statistiekinstituut |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508053904/https://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Volgens die amptelike skatting van 2024 het Chili ’n bevolking van sowat 18&nbsp;664&nbsp;652 gehad.<ref name="CIA" /> Omstreeks 85% is in stedelike gebiede saamgetrek, waarvan 40% in die metropolitaanse gebied van Santiago de Chile. Die grootste bevolkingspunte volgens die 2012-sensus is Gran Santiago met ’n bevolking van 6&nbsp;683&nbsp;852, Gran Valparaíso met 930&nbsp;220 en Gran Concepción met 922&nbsp;491.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.observatoriourbano.cl/indurb/pre_ciudades.asp?id_user=0&idComCiu=0 |title=List of Chilean cities |publisher=Observatorio Urbano, Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031912/http://www.observatoriourbano.cl/indurb/pre_ciudades.asp?id_user=0&idComCiu=0 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Chili se bevolkingsgroei word veral deur die lewensverwagting se skerp styging geraak. In 2013 het die Chilene die hoogste lewensverwagting van alle Suid-Amerikaners gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/life-expectancy-at-birth/country-comparison |title=Life expectancy at birth |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=2012 |accessdate=11 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611180110/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/life-expectancy-at-birth/country-comparison/ |archive-date=11 Junie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{en}} {{cite web |url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |accessdate=29 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129123417/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=29 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2009 was die gemiddelde lewensverwagting 78,4 jaar: 75,74 vir mans en 81,19 vir vroue.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/elemento_persistente/preguntas_frecuentes/preguntas_frecuentes.php |title=Preguntas frecuentes – Demografía – 80.-¿Cuál es la esperanza de vida al nacer? |accessdate=31 Oktober 2011 |publisher=Chileense nasionale statistiekinstituut |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626234652/https://www.ine.cl/canales/elemento_persistente/preguntas_frecuentes/preguntas_frecuentes.php |archive-date=26 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Bevolking === [[Lêer:Urville-Araucanians.jpg|duimnael|Die Mapuche vorm die oorspronklike bevolking van die sentrum en suide van Chili]] [[Lêer:1930s Clearning stumps.jpg|duimnael|links|Duitse setlaars ontbos in die streek Aysen (ongeveer 1930)]] Chili se bevolking is ’n mengsel van verskillende etniese groepe, hoofsaaklik die afstammelinge van Europese setlaars<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist |accessdate=25 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |format=PDF |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172534/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica |format=PDF |accessdate=12 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212151517/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=12 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat ongeveer 52,7% van die bevolking uitmaak.<ref name="Lizcano">{{es}} {{cite web |url=https://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF |accessdate=4 Julie 2016}}</ref><ref name="Garcia">{{es}} {{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |format=PDF |accessdate=1 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034840/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=1 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Golwe van Europese immigrante het in die laat 19de eeu en vroeë 20ste eeu in Chili aangekom. Onder andere: Britte, Duitsers, [[Franse]], [[Iere]], [[Italianers]], [[Kroate]], [[Nederlanders]], [[Pole (volk)|Pole]], [[Russe]], [[Serwiërs]] en Spanjaarde, asook ’n kleiner aantal immigrante uit die [[Midde-Ooste]], waarvan veral [[Palestyne]]. Danksy Chili se ekonomiese opswaai sedert 1990 het tale immigrante vanuit die buurlande Argentinië (57&nbsp;019), Bolivië (25&nbsp;151), [[Colombia]] (27&nbsp;411), [[Ecuador]] (16&nbsp;357) en Peru (103&nbsp;624) na Chili gestroom.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.censo.cl/ |title=Resultados finales – Censo de 2012 |publisher=Chileense nasionale statistiekinstituut |date=April 2013 |accessdate=4 Julie 2016}}</ref> Die oorspronklike bevolking van [[Indiane]] maak ongeveer 3,2% van die totale bevolking uit, hoofsaaklik Mapuche.<ref name="Lizcano" /> [[Lêer:Pueblos indigenas de Chile hacia 1535.svg|duimnael|senter|800px|Verspreiding van inheemse groepe in Chili]] === Tale === [[Lêer:Puerto Octay.jpg|duimnael|Duitse argitektuur in Puerto Octay]] Die [[amptelike taal|amptelike]] en mees gebruikte taal in Chili is Spaans, wat ''castellano'' genoem word. Met die Spaanse verowering van Chili het Spaans die ''[[lingua franca]]'' van Chili geword, terwyl die inheemse tale minderheidstale geword het, met ’n paar wat nou uitgesterf het of ernstig bedreig word. Sowat 15 miljoen Chilene gebruik Spaans as hul moedertaal, gevolg deur omtrent 1,55 miljoen met Spaans as tweede taal. Die Chileense Spaans verskil van die buurlandse Spaans in Suid-Amerika, want finale lettergrepe en “s”-klanke word dikwels verlaag en sommige konsonante het ’n sagte uitspraak. Die belangrikste inheemse tale is [[Aymara]] (20&nbsp;000), [[Mapudungun]] (250&nbsp;000), Quechua (8&nbsp;200) en [[Rapa Nui (taal)|Rapa Nui]] (2&nbsp;600), waarvan Aymara en Quechua oorwegend in die noorde en Mapuche in die suide van Chili gepraat word, terwyl Rapa Nui op Paaseiland gepraat word. [[Duits]] word veral in die suide van Chili deur sowat 20&nbsp;000 afstammelinge van Duitse immigrante gepraat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ethnologue.com/country/CL/languages |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Chile |publisher=[[Ethnologue]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Iglesia de Castro.jpg|duimnael|links|Die [[Rooms-Katolieke Kerk]] het landmerke soos die kerke van Chiloé agtergelaat]] [[Lêer:Virgen del Carmen.JPG|duimnael|upright|Onse Maagd van Karmelberg, die beskermheilige van Chili]] Sedert die grondwet van 1925 is Chili ’n sekulêre staat wat godsdiensvryheid waarborg. In 2015 vorm die [[Christendom]] (75%) die belangrikste godsdiens met Rooms-Katolieke (57%) en [[Protestantisme|Protestante]] (16%), gevolg deur 26% [[Agnostisisme|Agnostici]] en [[Ateïsme|Ateïste]], asook 1% wat ander godsdienste aanhang.<ref name="CIA" /> Minderheidsgodsdiensgroepe sluit in die [[Oosters-Ortodokse Kerk]], [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]], [[Jehovah se Getuies]], [[Anglikaanse Gemeenskap|die Anglikaanse kerk]], [[Baptisme]] en [[Sewendedag-Adventiste]]. Die inheemse bevolkingsgroepe is veral aanhangers van [[Sjamanisme]]. Die openbare godsdienstige vakansiedae in Chili sluit in [[Kersfees]], [[Goeie Vrydag]], die fees van die Maagd van Karmelberg, die Fees van die Heiliges [[Simon Petrus|Petrus]] en [[Paulus van Tarsus|Paulus]], [[Hemelvaartsdag]], [[Allerheilige]]dag en die [[Onbevlekte Ontvangenis van Maria|Fees van die Onbevlekte Ontvangenis]]. Die regering het onlangs 31 Oktober, [[Hervormingsdag]], tot ’n openbare vakansiedag verklaar, ter ere van die Protestantse kerke in dié land. Die beskermheiliges van Chili is Jakobus die Meerdere en Onse Maagd van Karmelberg (''Santiago''). In 2005 is Alberto Hurtado deur [[Pous Benediktus XVI]] heilig verklaar en het sodoende Chili se tweede heilige ná Teresa van die Andes geword. {{Sienook|Katedraal van Concepción}} == Kultuur == <!-- {{Hoofartikel|Kultuur van Chili}} --> Van die tydperk tussen die vroeë landbou-nedersettings tot die einde van die Voor-Spaanse tydperk was die noorde van Chili ’n landstreek wat gekenmerk is deur die Andes-kultuur wat beïnvloed is deur die Altiplano se tradisies wat versprei het na die valleie aan die kus van die noorde, terwyl die suidelike streke gebiede van die Mapuche se kulturele aktiwiteite was. Dwarsdeur die koloniale tydperk ná die verowering en gedurende die vroeë Republikeinse tydperk is dié land se kultuur oorheers deur alles wat Spaans is. Ander Europese invloede, veral Engels, Frans en Duits, het in die 19de eeu begin en duur tot vandag voort. Die Duitse immigrante het die Beierse styl in landelike [[argitektuur]] en [[kookkuns]] in Chili se suide in stede soos Valdivia, Frutillar, Puerto Varas, Osorno, Temuco, Puerto Octay, Llanquihue, Faja Maisan, Pitrufquén, Victoria, Pucón en Puerto Montt ingevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allsouthernchile.com/southamerica/valdivia-southern-chile-city-guide/index.html |title=Valdivia Chile |publisher=Allsouthernchile.com |accessdate=19 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090919231219/http://www.allsouthernchile.com/southamerica/valdivia-southern-chile-city-guide/index.html |archive-date=19 September 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.globaladrenaline.com/latinamerica/chile/ |title=Latin America :: Chile |publisher=Global Adrenaline |accessdate=16 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212425/http://www.globaladrenaline.com/latinamerica/chile/ |archive-date=16 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.learnapec.org/index.cfm?action=exploration&cou_id=4 |title=Learning About Each Other |publisher=Learnapec.org |accessdate=1 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120416212601/http://www.learnapec.org/index.cfm?action=exploration |archive-date=16 April 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://country-studies.com/chile/foreign-relations.html |title=Chile Foreign Relations |publisher=Country-studies.com |accessdate=11 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.foodbycountry.com/Algeria-to-France/Chile.html |title=Food in Chile – Chilean Food, Chilean Cuisine – traditional, popular, dishes, recipe, diet, history, common, meals, rice, main, people, favorite, customs, fruits, country, bread, vegetables, bread, drink, typical |publisher=Foodbycountry.com |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> {{Sienook|Universiteit van Concepcion|Universiteit van die Bio-Bio}} === Literatuur === [[Lêer:Gabriela Mistral-01.jpg|duimnael|links|upright|Die Chileense digter [[Gabriela Mistral]], [[Nobelprys vir Letterkunde]]-wenner in 1945]] [[Lêer:Pablo Neruda.jpg|duimnael|upright|Die Chileense digter [[Pablo Neruda]], Nobelprys vir Letterkunde-wenner in 1971]] Chilene noem hul land ''país de poetas'' — “land van digters”.<ref>{{es}} [http://www.protocolo.com.mx/articulos.php?id_sec=2&id_art=600] {{Dooie skakel|date=Desember 2009}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.uchile.cl/cultura/poetasjovenes/bianchi26.htm |title=Un mapa por completar: la joven poesia chilena – ¿Por qué tanta y tan variada poesía? |publisher=Uchile.cl |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> [[Gabriela Mistral]] is die eerste Latyns-Amerikaanse [[Nobelprys vir Letterkunde|Nobelpryswenner vir die Letterkunde]] (1945). Chili se mees bekende digter is [[Pablo Neruda]], wat die Nobelprys vir Letterkunde (1971) ontvang het en wêreldbekend is vir sy uitgebreide versameling werke oor romanse, natuur en politiek. Sy drie hoogs gepersonaliseerde huise in Isla Negra, Santiago en Valparaíso is gewilde toeristebestemmings. Onder die lys van ander Chileense digters is Carlos Pezoa Véliz, Vicente Huidobro, Gonzalo Rojas, Pablo de Rokha, Nicanor Parra en Raúl Zurita. [[Isabel Allende]] is die bes verkopende Chileense skrywer, met 51 miljoen romaneksemplare wat wêreldwyd verkoop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=346023&CategoryId=13003 |title=Latin American Herald Tribune – Isabel Allende Named to Council of Cervantes Institute |publisher=Laht.com |accessdate=30 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430032920/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=346023&CategoryId=13003 |archive-date=30 April 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die romanskrywer José Donoso se roman ''The Obscene Bird of Night'' word deur die kritikus Harold Bloom as een van die kanonieke werke van die 20ste-eeuse [[Geskiedenis van Westerse literatuur|Westerse literatuur]] beskou. Nog een internasionaal erkende Chileense skrywer en digter is Roberto Bolaño wie se vertalings in Engels uitstekende ontvangs deur kritici geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1857951,00.html |title=Bolaño's 2666: The Best Book of 2008 |publisher=Time |author=Lev Grossman |date=10 November 2008 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180710/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1857951,00.html |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nybooks.com/articles/2008/12/18/the-triumph-of-roberto-bolano/ |title=The Triumph of Roberto Bolaño |publisher=The New York Review of Books |author=Sarah Kerr |date=18 Desember 2008 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2007/04/15/books/review/Wood.t.html |title=The Visceral Realist |publisher=[[The New York Times]] |author=James Wood |date=15 April 2007 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het tot vandag drie Chileense skrywers die Miguel de Cervantes-prys gewen (een van die belangrikste Spaanse literatuurpryse wat sedert 1976 deur die Spaanse ministerie van kultuur toegeken word): Jorge Edwards (1998), Gonzalo Rojas (2003) en Nicanor Parra (2011). === Rolprente === Die geskiedenis van [[rolprent]]e in Chili het aan die begin van die 20ste eeu met die eerste Chileense film se vertoning in 1902 en die eerste Chileense speelfilm wat in 1910 verskyn het, begin. Die oudste oorlewende speelfilm is ''El Húsar de la Muerte'' (1925) en die laaste stille film was ''Patrullas de Avanzada'' (1931). Die Chileense rolprentbedryf het in die laat 1940’s en in die 1950’s gesukkel, ten spyte van sommige suksesse soos ''El Diamante de Maharajá''. Die 1960’s het die ontwikkeling van die “Nuwe Chileense Film” met rolprente soos ''Three Sad Tigers'' (1968), ''Jackal of Nahueltoro'' (1969) en ''Valparaíso, Mi Amor'' (1970) beleef. Ná die militêre staatsgreep van 1973 is die rolprentbedryf ’n knou toegedien, omdat baie rolprentvervaardigers in ballingskap gewerk het. Dit het wel sy kop opgelig na die einde van die diktatuur in 1989 se kant toe, met groot kritiese sukses soos ''Johnny Cien Pesos'' (1993), ''Historias de Fútbol'' (1997) en ''Gringuito'' (1998). Suksesvolle rolprente het in die laat 1990’s en vroeë 2000’s verskyn soos ''El Chacotero Sentimental: la película'' (1999), ''Sexo con Amor'' (2003), ''Subterra'' (2003) en ''Machuca'' (2004), wat later wyd oortref is deur ''Stefan v/s Kramer'' (2012). In die onlangse jare het Chileense rolprente gereelde verskynings op internasionale filmfeeste en toekennings gemaak, soos ''No'' (2012) wat die eerste Chileense rolprent geword het wat vir die [[Oscar]] as beste buitelandse rolprent benoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-20959604 |title=Oscars: Hollywood announces 85th Academy Award nominations |publisher=[[BBC]] |date=10 Januarie 2013 |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> === Musiek === [[Lêer:Zamacueca-Chile.jpg|duimnael|links|''La Zamacueca'' – skildery deur Manuel Antonio Caro]] [[Lêer:Músico chileno tocando cueca.jpg|duimnael|’n Chileense huaso speel trekklavier]] [[Musiek]] in Chili wissel van folklore oor gewilde tot [[klassieke musiek]]. Sy groot geografie laat verskillende musiekstyle in die noorde, sentrum en suide van dié land ontstaan, insluitende Paaseiland- en Mapuchemusiek.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-600.html |title=Memoria Chilena |publisher=Memoriachilena.cl |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> Die nasionale dans is die ''cueca''. ’n Ander vorm van ’n tradisionele Chileense lied, maar nie ’n dans nie, is die ''tonada''. Dit spruit uit die Spaanse koloniste se ingevoerde musiek voort, en dit onderskei hom van die ''cueca'' deur ’n intermediêre melodiese artikel en ’n meer prominente melodie. Die jare tussen 1950 en 1970 het ’n wedergeboorte van die volksmusiek beleef wat gelei is deur groepe soos Los de Ramón, Los Cuatro Huasos en Los Huasos Quincheros, onder andere met komponiste soos Raúl de Ramón en Violeta Parra.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://musicapopular.cl/2.0/index2.php?op=Artista&id=444 |title=Conjuntos Folkloricos de Chile |publisher=Musicapopular.cl |accessdate=13 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013104352/http://musicapopular.cl/2.0/index2.php?op=Artista&id=444 |archive-date=13 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die middel-1960’s is inheemse musikale vorme vernuwe deur die Parra-gesin met die ''Nueva canción Chilena'', wat verband hou met politieke aktiviste en hervormers soos Victor Jara, Inti-Illimani en Quilapayún. ’n Ander belangrike folk-sanger en navorser oor folklore en Chileense etnografie is Margot Loyola. Daarbenewens het verskeie rockgroepe soos Los Jaivas, Los Prisioneros, La Ley en Los Tres internasionale sukses behaal. In Februarie word die jaarlikse musiekfeeste in Viña del Mar aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://traveltips.usatoday.com/top-cultural-celebrations-festivals-chile-61003.html |title=Top Cultural Celebrations and Festivals in Chile |publisher=USA Today |author=Jessica Martinez |accessdate=15 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315190046/https://traveltips.usatoday.com/top-cultural-celebrations-festivals-chile-61003.html |archive-date=15 Maart 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Kookkuns === {{Hoofartikel|Chileense kookkuns}} [[Lêer:Mote con huesillo.jpg|duimnael|links|''Mote con huesillo'', ’n tradisionele Chileense nie-alkoholiese somer-drankie gemaak uit koring en perskes]] [[Lêer:Chilean Cazuela.JPG|duimnael|Chileense ''Cazuela'': vars geslagte [[hoender]], gekook met [[aartappel]]s, [[mielie]]s, [[pampoen]] en ander [[groente]]; met [[beet]], [[blaarslaai]], jong [[boontjie]]s, [[pietersielie]], [[koljander]] en pebre asook tuisgebakte [[brood]] en Chileense [[rooiwyn]]]] Die Chileense kookkuns spruit hoofsaaklik uit die kombinasie van tradisionele Spaanse kookkuns, Chile se inheemse kultuur en plaaslike bestanddele met latere belangrike invloede deur ander Europese kookkunste soos dié uit Duitsland, Italië en Frankryk. Die voedseltradisie en resepte in Chili is bekend aan sy verskeidenheid geure en bestanddele met dié land se diverse geografie en klimaat wat ’n wye verskeidenheid landbouprodukte, vrugte en groente lewer. Die lang kuslyn en die mense se verhouding met die Stille Oseaan voeg ’n groot verskeidenheid seekosprodukte tot die Chileense kookkuns by met dié land se waters as tuiste van unieke spesies vis, weekdiere, skaaldiere en alge, danksy die suurstofryke water van die Humboldtstroom. Chili is ook een van die wêreld se grootste wynprodusente en baie Chileense resepte is dan ook versterk en vergesel deur plaaslike wyne. Die Chileense kookkuns vorm ’n weerspieëling van dié land se topografiese verskeidenheid met ’n verskeidenheid seekos, beesvleis, groente en vrugte. Tradisionele resepte sluit in asado, cazuela, empanadas, humitas, pastel de choclo, pastel de papas, curanto en sopaipillas.<ref>{{en}} {{cite book |author=Maria Baez Kijac |title=The South American Table: The Flavor and Soul of Authentic... |url=https://books.google.de/books?id=LlePAePLlqkC&redir_esc=y |accessdate=11 Maart 2026 |year=2003 |publisher=Harvard Common Press |isbn=978-1-55832-249-3}}</ref> Crudos is ’n voorbeeld van die mengsel kulinêre bydraes deur die verskillende etniese invloede in Chili. Die rou gemaalde llama, mildelike gebruik van skulpvis en rysbrood is weer afkomstig uit die inheemse Quechua se Andes-kookkuns (alhoewel beesvleis deur Europeërs na Chili gebring is en ook nou gebruik word in plaas van llama-vleis), [[suurlemoen]] en uie is ingebring deur die Spaanse koloniste en die gebruik van [[mayonnaise]] en [[jogurt]] is deur Duitse immigrante saam met [[bier]] ingebring. {{Sienook|Wynbou in Chili}} == Sport == <!-- {{Hoofartikel|Sport van Chili}} --> [[Lêer:Bachelet sub 20(2).jpg|duimnael|links|Die destydse president Michelle Bachelet ontvang die Chileense o/20-sokkerspan nadat hul by die FIFA o/20-Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2007 derde geëindig het]] [[Lêer:Estadio Nacional de Chile 2.jpg|duimnael|Estadio Nacional de Chile in Santiago de Chile, tuisveld van die nasionale sokkerspan]] [[Lêer:Rodeo Chiloe.jpg|duimnael|Rodeo, Chili se nasionale sport, het sy oorsprong in die landelike gebiede van dié land tydens die Spaanse koloniale tydperk]] [[Lêer:Bachelet y campeones de polo.jpg|duimnael|links|Die destydse president Michelle Bachelet ontvang die Chileense [[Polo]]span ná hul oorwinning by die Polo-wêreldkampioenskap in 2008]] [[Sokker]] is Chili se gewildste [[sport]]soort. Die [[Chileense nasionale sokkerspan]] het aan nege van die moontlike 22 [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem, waaronder [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|dié in 1962]], wat in Chili aangebied is, waartydens die nasionale span derde geëindig het. Verdere goeie resultate wat deur die nasionale sokkerspan behaal is, sluit in sewe eindstryde en twee titels by die [[Copa América]] (in 2015 en 2016), een silwer- en twee bronsmedaljes tydens die Pan-Amerikaanse Spele, een bronsmedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 2000]] in [[Sydney]] en twee derdeplekke tydens die FIFA o/17 en o/20-toernooie. Chili is saam met Argentinië, Brasilië, Colombia en Uruguay een van die beste nasionale spanne in Suid-Amerika. Die hoogste liga binne Chili se sokkerligastelsel is die Campeonato Nacional wat deur die IFFHS as die negende sterkste nasionale sokkerliga in die wêreld beskou word. Die belangrikste sokkerklubs is Colo-Colo, Universidad de Chile en Universidad Católica. Colo-Colo is dié land se suksesvolste sokkerklub, met beide die meeste nasionale en internasionale kampioenskappe, insluitende die gesogte Copa Libertadores Suid-Amerikaanse klubtoernooi. Universidad de Chile het die Copa Sudamericana 2011 ingepalm. Internasionaalbekende sokkerspelers sluit in [[Iván Zamorano]], [[Marcelo Salas]], [[Elías Figueroa]] en [[Matías Fernández]]. [[Tennis]] is Chili se suksesvolste sportsoort. Die nasionale span het die wêreldtoernooi twee keer (in 2003 en 2004) gewen en in 1976 in die Davisbeker-eindstryd teen Italië gespeel. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2004]] het dié land goue en bronsmedaljes in die mansenkelspel en goud in die mansdubbelspel gewen. Marcelo Ríos het in 1998 die eerste Latyns-Amerikaanse man geword wat die nommer-een-plek in die ATP-ranglys bereik het. Anita Lizana het die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] in 1937 gewen en daarmee die eerste vrou van Latyns-Amerikaanse herkoms geword om ’n [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooi te wen. Luis Ayala was twee keer naaswenner by die [[Franse Ope]] en beide Ríos en Fernando Gonzalez het die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] se mans-enkelspel-eindstryd gehaal. González het ook ’n silwermedalje in die enkelspel tydens die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in [[Beijing]] gewen. Op die [[Olimpiese Somerspele]] spog Chili met ’n totaal van drie goue medaljes (tennis en [[skyfskiet]]), agt silwermedaljes ([[atletiek]], [[ruitersport]], [[boks]], [[skyfskiet]], [[stoei]] en tennis) en vier bronsmedaljes (tennis, boks en sokker). In 2012 het Chili het sy eerste [[Paralimpiese Spele]]-medalje gewen (goud in atletiek). Rodeo is Chili se nasionale sportsoort<ref>{{es}} {{cite journal |url=http://revistaurbanismo.uchile.cl/CDA/urb_completa/0,1313,ISID%253D728%2526IDG%253D1%2526ACT%253D1%2526PRT%253D20871,00.html |title=La Medialuna: un edificio para Chile |author=Alberto Moreira Recchione |accessdate=13 Februarie 2009 |quote=A reconocerse, en 1962, el rodeo como deporte nacional y oficial [10 de enero de 1962, oficio N°269 del Consejo Nacional de Deportes y Comité Olímpico de Chile] |journal=Revista de urbanismo |issue=17 |date=Desember 2007 |issn=0717-5051 |publisher=Universiteit van Chili |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213034956/http://revistaurbanismo.uchile.cl/CDA/urb_completa/0,1313,ISID%253D728%2526IDG%253D1%2526ACT%253D1%2526PRT%253D20871,00.html |archivedate=13 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en word in die landelike gebiede van dié land beoefen. ’n Sport soortgelyk aan [[hokkie]], ''chueca'' genoem, is deur die Mapuche tydens die Spaanse verowering gespeel. Ski en [[sneeuplankry]] word in ski-sentrums geleë in die Sentrale Andes en in suidelike ski-sentrums naby stede soos Osorno, Puerto Varas, Temuco en Punta Arenas beoefen. [[Branderplankry]] is veral gewild by sommige kusdorpe. Polo word in Chili professioneel beoefen en dié land het beide die Polo-wêreldkampioenskap van 2008 en 2015 gewen. [[Basketbal]] is ’n gewilde sportsoort, waarin Chili ’n bronsmedalje in die eerste FIBA-wêreldkampioenskap vir mans 1950 gewen het en ’n tweede bronsmedalje toe Chili as gasheer van die FIBA-wêreldkampioenskap 1959 opgetree het. Chili het in 1953 as gasheer van die eerste FIBA-wêreldkampioenskap vir vroue opgetree en by dié toernooi met die silwermedalje weggestap. San Pedro de Atacama is gasheer vir die jaarlikse “Atacama Crossing”, ’n ses-fase, 250&nbsp;km (160&nbsp;myl) lang wedloop wat jaarliks sowat 150 deelnemers uit 35 lande lok. Die [[Dakar-tydren]] is van 2009 tot 2019 in beide Chili en Argentinië en later ook Peru aangebied. [[Rugby]] word sedert die 1880’s in Chili gespeel en is deur die Britte ná dié land gebring. In onlangse jare is rugby een van die snelgroeiende sportsoorte in Chili en word veral aan universiteite beoefen. Die [[Chileense nasionale rugbyspan]], bekend as ''Los Cóndores'' – “die [[Andiese kondor|kondors]]”, het in [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] vir hul eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer, maar hulle is in die groepfase uit die toernooi geskakel. Hulle word as Suid-Amerika se derde sterkste span ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=11 Maart 2026}}</ref> == Bekende Chilene == {{columns-list|2| * [[Isabel Allende]] (* 1942), skrywer * [[Salvador Allende]] (1908–1973), president * [[Sergio Badilla Castillo]] (* 1947), digter en essayis * [[Alberto Blest Gana]] (1830–1920), digter en diplomaat * [[Roberto Bolaño]] (1953–2003), skrywer * [[José Miguel Carrera]] (1785–1821), generaal en vryheidsvegter * [[Fernando González]] (* 1980), tennisspeler * [[Hugo Gunckel Lüer]] (1901–1997), apteker en tuinkundige * [[Víctor Jara]] (1932–1973), digter en sanger * [[Nicolás Massú]] (* 1979), tennisspeler * [[Roberto Matta]] (1911–2002), beeldhouer en skilder * [[Gabriela Mistral]] (1889–1957), skrywer, joernalis en [[Nobelprys vir Letterkunde|nobelpryswenner]] * [[Pablo Neruda]] (1904–1973), digter, diplomaat en [[Nobelprys vir Letterkunde|nobelpryswenner]] * [[Bernardo O'Higgins]] (1778–1842), vryheidsvegter * [[Sergio Ortega]] (1938–2003), komponis en pianis * [[Augusto Pinochet]] (1915–2006), diktator en generaal * [[Diego Portales]] (1793–1837), staatsman en entrepreneur * [[Arturo Prat]] (1848–1879), prokureur en vlootoffisier * [[Marcelo Ríos]] (* 1975), tennisspeler * [[Arturo Vidal]] (* 1987), sokkerspeler }} <div align="center"> <gallery caption="Bekende Chileense akteurs"> Lêer:Cote de Pablo retouch.jpg|[[Cote de Pablo]] Lêer:Cristian for Wiki.jpg|[[Cristián de la Fuente]] Lêer:Marko Zaror 2013 (cropped).jpg|[[Marko Zaror]] Lêer:Leonor Varela(2).jpg|[[Leonor Varela]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Chileense musikante"> Lêer:Américo.jpg|[[Américo]] Lêer:Claudio Arrau 1 Allan Warren.jpg|[[Claudio Arrau]] Lêer:Nicole cantante 2.jpg|[[Nicole (Chileense sangeres)|Nicole]] Lêer:Parra01f.PNG|[[Violeta Parra]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Chileense regisseurs"> Lêer:Utopiales 2011 Alejandro Jodorowsky 16.jpg|[[Alejandro Jodorowsky]] Lêer:Pablo Larraín.jpg|[[Pablo Larraín]] Lêer:Pedro Sienna.JPG|[[Pedro Sienna]] Lêer:Andrés Wood.jpg|[[Andrés Wood]] </gallery> </div> == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Chili]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chile|title=Chile|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=11 Maart 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/|title=Chile|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 Maart 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |author=Robert N. Burr |title=By Reason or Force. Chile and the Balancing of Power in South America 1830–1905 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=1974 |isbn=0-520-02629-2}} * {{en}} {{cite book |author1=Simon Collier |author2=William F. Sater |title=A History of Chile, 1808–2002 |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=0-521-82749-3}} * {{en}} {{cite book |author=Paul W. Drake |title=Chile: A Country Study |publisher=Library of Congress |year=1994 |isbn=0-8444-0828-X}} * {{en}} {{cite book |author=Luis Galdames |title=A History of Chile |publisher=University of North Carolina Press |year=1941 |isbn=0-8078-6845-0}} * {{en}} {{cite book |author=Brian Lovemen |title=Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism |publisher=Oxford University Press |year=2001 |edition=3 |isbn=978-0-19-512020-2}} * {{en}} {{cite book |author=John L. Recor |title=The History of Chile |publisher=Greenwood Press |year=2003 |isbn=1-4039-6257-X}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Chile|Chili}} ; Algemene inligting ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Chile|Chili}} * {{es}} [http://www.chile.com/ Chile.com] * {{en}} [http://www.chile-explorer.com/ Chile Explorer] * {{es}} [http://www.chilephoto.cl/cgi-bin/chilephoto/chilephoto.cgi Beelde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115325/http://www.chilephoto.cl/cgi-bin/chilephoto/chilephoto.cgi |date=28 Julie 2005 }} * {{en}} [http://www1.lanic.utexas.edu/la/chile/ Verskeie skakels deur LANIC versamel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050711232218/http://www1.lanic.utexas.edu/la/chile/ |date=11 Julie 2005 }} ; Regeringsbronne ---- * {{en}} {{es}} {{pt}} {{zh}} [http://www.thisischile.cl/ Amptelike webwerf van Chili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725011020/http://www.thisischile.cl/Articles.aspx?id=1213&sec=416&itz=interface-acerca-gente-historia&eje=acerca&idioma=2&t=pre-hispanic-chile |date=25 Julie 2011 }} * {{es}} [http://www.gobiernodechile.cl/ Regering van Chili] * {{es}} [http://www.presidencia.cl/ Presidentskap van Chili] * {{es}} [http://www.interior.cl/ Ministerie van Binnelandse Sake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980112180112/http://interior.cl/ |date=12 Januarie 1998 }} * {{es}} [http://www.minrel.cl/ Ministerie van Buitelandse Sake] * {{es}} [http://www.congreso.cl/ Kongres van Chili] * {{es}} [http://www.senado.cl/ Senaat van Chili] * {{es}} [http://www.camara.cl/ Huis van Verteenwoordigers] * {{es}} [http://www.bcn.cl/ Nasionale Biblioteek van die Kongres] * {{es}} [http://www.poderjudicial.cl/ Regsprekende Gesag van Chili] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Chili}} | Noord = {{vlagland|Peru}} • {{vlagland|Bolivië}} | Noordoos = {{vlagland|Bolivië}} | Oos = {{vlagland|Argentinië}} | Suidoos = {{vlagland|Argentinië}} • [[Atlantiese Oseaan]] • {{vlagland|Falklandeilande}} | Suid = [[Suidelike Oseaan]] • [[Antarktika]] | Suidwes = [[Stille Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Paaseiland}} • [[Stille Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Peru}} }} {{Lande van Suid-Amerika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Chili| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] kamxa2kgayjsgmyxkcu11lp99kbg72u 0 373 2921086 2915381 2026-08-02T07:01:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921086 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Imagination cover December 1952.jpg|thumb|220px|'n Voorblad van ''Imagination'', 'n Amerikaanse wetenskapsfiksie-en-fantasiepulptydkrif (1952).]] '''Wetenskapsfiksie''' is die [[genre]] van spekulatiewe [[fiksie]] wat gevorderde en toekomstige veranderinge in [[tegnologie]], [[wetenskap]]like kennis of [[biologie]]se stelsels voorstel. Die elemente wat algemeen met wetenskapsfiksie verbind word, het met verloop van tyd toegeneem: van [[ruimteverkenning]], [[buiteaardse lewe]], tydreise en [[robotika]]; tot parallelle heelalle, distopiese samelewings en biologiese manipulasies; en, meer onlangs, tot [[inligtingstegnologie]], [[transhumanisme]], [[posthumanisme]] en omgewingsuitdagings. Wetenskapsfiksie ondersoek dikwels menslike reaksies op die gevolge van hierdie soort geprojekteerde of verbeelde wetenskaplike vooruitgang. Die presiese definisie van wetenskapsfiksie word al lank deur skrywers, kritici, akademici en lesers betwis. Dit bevat baie subgenres, waaronder "harde" wetenskapsfiksie, wat die klem op wetenskaplike akkuraatheid plaas, en "sagte" wetenskapsfiksie, wat op sosiale wetenskappe fokus. Ander noemenswaardige subgenres is: ruimteopera, wat die klem plaas op suiwer avontuur in ’n heelal waarin ruimtereise algemeen voorkom; kuberruimtefiksie, wat die wisselwerking tussen tegnologie en die samelewing ondersoek; en klimaatsfiksie, wat omgewingskwessies behandel. Daar word beweer voorlopers van wetenskapsfiksie het al sedert die oudheid bestaan. Sommige boeke wat tydens die [[Wetenskaplike Rewolusie]] en die [[Verligting]]stydperk geskryf is, is as vroeë wetenskapsfantasieverhale beskou. Die moderne genre het hoofsaaklik in die 19de en vroeë 20ste eeu ontstaan, toe gewilde skrywers na tegnologiese vooruitgang begin kyk het vir inspirasie en bespiegeling. [[Mary Shelley]] se ''[[Frankenstein]]'', wat in 1818 geskryf is, word dikwels as die eerste ware wetenskapsfiksieroman beskou. [[Jules Verne]] en [[H.G. Wells]] is sleutelfigure in die ontwikkeling van die genre. In die 20ste eeu het die genre gegroei en het dit uitgebrei met die bekendstelling van ruimteoperas, distopiese letterkunde en [[pulptydskrif]]te. Wetenskapsfiksie het nie net die letterkunde beïnvloed nie, maar ook [[rolprent]]e, [[televisie]] en [[kultuur]] in die algemeen. Dit kan die hedendaagse samelewing kritiseer en alternatiewe ondersoek, sowel as vermaak verskaf en ’n gevoel van verwondering teweegbring. ==Subgenres== Daar bestaan talle subgenres in wetenskapsfiksie. Van die bekendste subgenres en temas is: {{div col|2}} * "Afrofuturisme": Filosofie van wetenskap, en die geskiedenis wat die kruising van die Afrikadiasporakultuur met wetenskap en tegnologie ondersoek. * "Alledaags": Speel op die [[Aarde]] of in die [[Sonnestelsel]] af, sonder interstellêre reise of menslike kontak met buiteaardse wesens, asook met 'n geloofbare gebruik van eietydse tegnologie en wetenskap. * "Alternatiewe geskiedenis": Is gebaseer op die beginsel dat historiese gebeurtenisse heel moontlik anders verloop het. Parallelle wêrelde is dikwels ook deel van dié subgenre. * "Ander wêreld": Die skep van 'n heeltemal fiktiewe wêreld of heelal, waarvan die strukture totaal en al van ons eie verskil. * "Apokalipties" en "postapokalipties": Waarin die Aarde (of 'n ander plek) se beskawing tot 'n einde kom of reeds ophou bestaan het. * "[[Buiteaardse lewe|Buiteaardse wesens]]": Oor vreemde wesens wat uit die buitenste ruim of van 'n spesifieke planeet af kom. [[Beeld:Diesel Forces.jpg|thumb|200px|'n Voorbeeld van dieselpunkkuns.]] * "Dieselpunk": Meng die astetika van dieselgebaseerde tegnologie van die tydperk tussen die twee wêreldoorloë met retrofuturistiese tegnologie en postmoderne gevoelighede. * "Eindtyd": Handel oor die einde van die mensdom, deur die mens se eie toedoen of deur oorlog, siektes, 'n [[Ruimtebotsing|sterrekundige botsing]] of ekologiese ramp. * "Ekstrasensoriese persepsie": Oor karakters of vreemde wesens met 'n natuurlike vermoë wat telepatie, psigokinese, [[televoering|teleportasie]], levitasie, dwang, prekognisie, heldersiendheid, ensovoorts insluit. * "Goties" of "tegnonoir": kombineer [[film noir]] en wetenskapsfiksie soos in [[Ridley Scott]] se ''[[Blade Runner]]'' (1982)<ref>{{cite web |url= https://gamerant.com/80s-movie-invented-tech-noir/ |title=One Movie Both Invented and Perfected the Tech Noir |work=Game Rant |first=Ben |last=Sherlock |date=February 21, 2021}}</ref> en [[James Cameron]] se ''[[The Terminator]]'' (1984).<ref>{{cite web |last1=Hurtgen |first1=Joseph |title=Sci-fi Noir: The Terminator and Tech Noir |url=https://rapidtransmission.blogspot.com/2019/01/the-terminator.html |website=Rapid Transmission |access-date=23 March 2019}}</ref> * "[[Habitat]]": Oor mense wat leef in koepels, generasieskepe, asteroïede, ruimtestasies, ensovoorts. * "Harde wetenskapsfiksie": Word gekenmerk deur streng aandag te skenk aan die noukeurige en korrekte besonderhede op die gebied van [[fisika]], [[astrofisika]], [[sterrekunde]] en [[chemie]]. * "[[Kloning]]"'': Oor genetiese ingenieurswese of manipulasie van 'n gekloonde mens, vervaardig in die mens se laboratoriums. * "[[Kuberpunk]]": Handel gewoonlik oor hoë tegnologie in die nie so verre toekoms. Die hooftema handel oor die vernietiging van die mensdom en is gewoonlik waarskuwend oor die moontlike kwade gevolge wanneer tegnologie in die verkeerde hande val. * "Militêr": Speel gewoonlik af in 'n tyd van konflik tussen nasionale, interplanetêre of interstellêre stelsels, waar die hoofkarakters gewoonlik soldate is. * "Onsterflikheid": Oor mense wat op soek is na hulle eie vorm van onsterflikheid, en die uiterstes waartoe hulle sal gaan om dit te bekom. * "[[Robotika]]": Robotte is 'n geliefde onderwerp. Wat gebeur as mense vervang word deur meganiese, stoom- of elektriese masjiene? * "Ruimteopera": Lê klem op epiese avonture in die buiteruim in 'n heelal waar dit algemeen is om vinniger as lig te reis; die woord "opera" word gebruik soos in "seepopera" en verwys nie na musiek nie. * "Ruimtewestern": 'n Kombinasie van westerns en wetenskapsfiksie wat in die buiteruim afspeel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Broughton |first=Lee |url=https://books.google.com/books?id=hKnqDAAAQBAJ |title=Critical Perspectives on the Western: From A Fistful of Dollars to Django Unchained |date=2016-09-19 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-7243-9 |pages=29 |language=en}}</ref> * "Sagte wetenskapsfiksie": Sluit gewoonlik werke in wat gebaseer is op die sosiale wetenskappe soos [[biologie]], [[sielkunde]], [[ekonomie]], [[sosiologie]] en [[antropologie]]. * "Supermens": Oor mense wat oor die vermoë beskik wat ver bo die vuurmaakplek van die gewone mens is. Dit kan spruit uit 'n natuurlike oorsaak of kan die gevolg van inmenging en manipulasie wees. * "Tydreise": Word gekenmerk deur die aanwending van 'n uitvindsel om akkurate tydvakke te besoek, hetsy reise na die verlede of die toekoms. {{div col end}} ==Letterkunde== ===18de eeu en vroeër=== [[Beeld:Bacon 1628 New Atlantis title page wpreview.png|thumb|links|200px|''New Atlantis'' (1626) deur [[Francis Bacon]].]] Sommige geleerdes beweer wetenskapsfiksie het sy oorsprong in antieke tye gehad, toe die onderskeid tussen [[mite]]s en feite vaag was.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.gatech.edu/features/out-world|title=Out of This World|website=Georgia Tech News Center |first1= Stacy |last1=Braukman |first2=Jason |last2=Maderer |date=August 28, 2018 |access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404030543/https://www.news.gatech.edu/features/out-world|url-status=live}}</ref> Die roman ''A True Story'', wat in die 2de eeu n.C. deur die [[satirikus]] [[Lucianus van Samosata|Lucianus]] geskryf is, bevat baie temas en verhaalmotiewe wat kenmerkend van moderne wetenskapsfiksie is, waaronder reise na ander wêrelde, buiteaardse lewensvorme, interplanetêre oorlogvoering en kunsmatige lewe. Sommige beskou dit as die eerste wetenskapsfiksieroman.<ref>{{Cite journal|title= Lucian's True History as SF |first1=S.C. |last1=Fredericks|date=March 1976 |url=https://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/fredericks8art.htm|access-date=29 December 2022|journal=Science Fiction Studies |publisher=DePauw University |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716144342/https://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/fredericks8art.htm |archive-date=16 July 2020|url-status=live |volume=3 |issue=1 |pages=49-60}}</ref> Daar word ook aangevoer sommige verhale uit die volksverhaalversameling ''[[Duisend-en-een-nag]]'',<ref name="The Arabian Nights: A Companion">{{Cite book|title=The Arabian Nights: A Companion|first=Robert|last=Irwin|publisher=Tauris Parke Paperbacks|year=2003|isbn=978-1-86064-983-7|pages=209–13}}</ref><ref name="Richardson" /> asook die 10de-eeuse [[Japannese]] fiksiewerk ''Die Verhaal van die Bamboessnyer''<ref name="Richardson">{{Cite book|title=The Halstead Treasury of Ancient Science Fiction|first=Matthew|last=Richardson|publisher=Halstead Press|location=Rushcutters Bay, Nieu-Suid-Wallis|year=2001|isbn=978-1-875684-64-9}} ([[cf.]] {{Cite journal|title=Once Upon a Time|journal=Emerald City|issue=85|date=September 2002|url=http://www.emcit.com/emcit085.shtml#Once|access-date=17 September 2008|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911095946/http://www.emcit.com/emcit085.shtml#Once|url-status=live}})</ref> en die [[Arabier|Arabiese]] alweter Ibn al-Nafis se 13de-eeuse roman ''Theologus Autodidactus''<ref name="Roubi">{{Cite web|author=Dr. Abu Shadi Al-Roubi|date=6 February 2008|title=Islamset-Muslim Scientists-Ibn Al Nafis as a Philosopher|url=http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html|access-date=29 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |archive-date=6 February 2008|website=Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait}}</ref> bevat elemente van wetenskapsfiksie. Verskeie boeke wat tydens die [[Wetenskaplike Revolusie]] en later in die [[Verligting]]stydperk geskryf is, word as ware werke van wetenskapsfantasie beskou. [[Francis Bacon]] se ''New Atlantis'' (1627),<ref name="The Harmony of the Worlds">{{cite episode|title=The Harmony of the Worlds|series=Cosmos: A Personal Voyage|credits=Creator and presenter: [[Carl Sagan]]|network=PBS|air-date=12 October 1980}}</ref> [[Johannes Kepler]] se ''Somnium'' (1634), Athanasius Kircher se ''Itinerarium extaticum'' (1656),<ref>{{cite journal|author=Jacqueline Glomski|title=Science Fiction in the Seventeenth Century: The Neo-Latin Somnium and its Relationship with the Vernacular|journal=Der Neulateinische Roman Als Medium Seiner Zeit|editor1=Stefan Walser|editor2=Isabella Tilg|publisher=BoD|year=2013|isbn=978-3-8233-6792-5|page=37|url=https://books.google.com/books?id=VdP6AAAAQBAJ&pg=PA37|access-date=4 June 2020|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415223242/https://books.google.com/books?id=VdP6AAAAQBAJ&pg=PA37|url-status=live}}</ref> [[Cyrano de Bergerac]] se ''Komiese geskiedenis van die state en ryke van die maan'' ([[Frans]]: ''L'Autre monde ou les états et empires de la Lune'', 1657) en ''Die State en Ryke van die Son'' (''Les États et Empires du Soleil'', 1662), Margaret Cavendish se "The Blazing World" (1666),<ref>{{cite journal|last=White|first=William|title=Science, Factions, and the Persistent Specter of War: Margaret Cavendish's Blazing World|journal=Intersect: The Stanford Journal of Science, Technology and Society|volume=2|issue=1|pages=40–51|date=September 2009|url=http://ojs.stanford.edu/ojs/index.php/intersect/article/view/53|access-date=7 March 2014|archive-date=27 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227215240/http://ojs.stanford.edu/ojs/index.php/intersect/article/view/53|url-status=live}}</ref> [[Jonathan Swift]] se ''Gullivers Travels'' (1726), Ludvig Holberg se ''Nicolai Klimii Iter Subterraneum'' (1741) en [[Voltaire]] se ''Micromégas'' (1752) is voorbeelde.<ref>Khanna, Lee Cullen "The Subject of Utopia: Margaret Cavendish and Her Blazing-World". ''Utopian and Science Fiction by Women: World of Difference''. Syracuse: Syracuse UP, 1994. 15–34.</ref> [[Isaac Asimov]] en [[Carl Sagan]] het Johannes Kepler se 1634-roman ''Somnium'' as die eerste wetenskapsfiksieverhaal beskou; dit beeld ’n reis na die maan uit en hoe die aarde se beweging van daar af gesien word.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=lAVeTFin0mU |title=Carl Sagan on Johannes Kepler's persecution |date=21 February 2008 |publisher=YouTube |access-date=24 July 2010 |archive-date=29 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129015805/http://www.youtube.com/watch?v=lAVeTFin0mU&gl=US&hl=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Beginning and the End | first=Isaac| last=Asimov | publisher=Doubleday | location=New York | year=1977 | isbn=978-0-385-13088-2}}</ref> Daar is na Kepler verwys as die “vader van wetenskapsfiksie”.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbvaopenmind.com/en/science/leading-figures/kepler-the-father-of-science-fiction/|title=Kepler, the Father of Science Fiction|date=16 November 2015|website=bbvaopenmind.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.themarginalian.org/2019/12/26/katharina-kepler-witchcraft-dream/|title=How Kepler Invented Science Fiction and Defended His Mother in a Witchcraft Trial While Revolutionizing Our Understanding of the Universe|first=Maria|last=Popova|website=themarginalian.org|date=27 December 2019 }}</ref> ===19de eeu=== [[Beeld:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|200px|'n Inval deur buiteaardse wesens in die roman ''[[The War of the Worlds]]'' (1897) deur [[H.G. Wells]], geïllustreer deur Henrique Alvim Corrêa in 1906.]] Ná die ontwikkeling van die roman in die 17de eeu as ’n letterkundige vorm het [[Mary Shelley]] se ''[[Frankenstein]]'' (1818) en ''The Last Man'' (1826) gehelp om die vorm van die wetenskapsfiksieroman te definieer. Die [[Engeland|Engelse]] skrywer Brian Aldiss het aangevoer dat ''Frankenstein'' die eerste werk van wetenskapsfiksie was.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.sfhomeworld.org/exhibits/homeworld/scifi_hof.asp?articleID=62 |title=Mary W. Shelley |encyclopedia=Encyclopedia of Science Fiction |first1=John |last1=Clute |first2=Peter |last2=Nicholls |name-list-style=amp |publisher=Orbit/Time Warner Book Group UK |year=1993 |access-date=17 January 2007 |archive-date=16 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116075255/http://www.sfhomeworld.org/exhibits/homeworld/scifi_hof.asp?articleID=62 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|title=Billion Year Spree: The History of Science Fiction (1973) Revised and expanded as Trillion Year Spree (with David Wingrove)(1986) |first=Aldriss|last=Wingrove|publisher=House of Stratus|location=New York|year= 2001 |isbn=978-0-7551-0068-2}}</ref> [[Edgar Allan Poe]] het verskeie verhale geskryf wat as wetenskapsfiksie beskou word, waaronder "The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall" (1835) oor ’n reis na die maan.<ref>Tresch, John (2002). "Extra! Extra! Poe invents science fiction". In Hayes, Kevin J. The Cambridge Companion to Edgar Allan Poe. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 113–132. {{ISBN|978-0-521-79326-1}}.</ref><ref name="poe moon">{{cite book |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/horror/TheWorksofEdgarAllenPoeVolume1/chap3.html |last=Poe |first=Edgar Allan |title=The Works of Edgar Allan Poe, Volume 1, "The Unparalleled Adventures of One Hans Pfaal" |access-date=17 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060627190020/http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/horror/TheWorksofEdgarAllenPoeVolume1/chap3.html |archive-date=27 June 2006}}</ref> [[Jules Verne]] is bekend vir sy aandag aan besonderhede en wetenskaplike akkuraatheid, veral in die roman ''Twenty Thousand Leagues Under the Seas'' (1870).<ref name="Roberts48">{{citation|last=Roberts |first= Adam |isbn =978-0-415-19205-7|title= Science Fiction|publisher=Routledge|location=Londen |year= 2000|page=48}}</ref><ref>{{citation|first=Maurice|last=Renard|url=http://www.depauw.edu/sfs/documents/renard.htm|title=On the Scientific-Marvelous Novel and Its Influence on the Understanding of Progress|journal=Science Fiction Studies|volume=21|issue=64|date=November 1994|pages=397–405|doi=10.1525/sfs.21.3.0397|access-date=25 January 2016|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112033252/https://www.depauw.edu/sfs/documents/renard.htm|url-status=live|url-access=subscription|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112033252/https://www.depauw.edu/sfs/documents/renard.htm}}</ref> In 1887 het die roman ''El anacronópete'' deur die Spaanse skrywer Enrique Gaspar y Rimbau die eerste tydmasjien bekendgestel.<ref>La obra narrativa de Enrique Gaspar: El Anacronópete (1887), María de los Ángeles Ayala, Universidad de Alicante. Del Romanticismo al Realismo : Actas del I Coloquio de la S. L. E. S. XIX, Barcelona, 24–26 October 1996 / reds. Luis F. Díaz Larios, Enrique Miralles.</ref><ref>El anacronópete, Engelse vertaling (2014), www.storypilot.com, Michael Main, accessed 13 April 2016</ref> ’n Vroeë Franse/Belgiese wetenskapsfiksieskrywer was J.-H. Rosny aîné (1856-1940). Rosny se meesterstuk is ''Les Navigateurs de l'Infini'' (''Die Navigators van die Oneindigheid'') (1925), waarin die woord ''astronautique'' ("astronout") vir die eerste keer in Frans gebruik is.<ref>{{Cite web|last1=Suffolk|first1=Alex|date=28 February 2012|title=Professor explores the work of a science fiction pioneer|url=https://www.highlandernews.org/2016/professor-explores-the-work-of-a-science-fiction-pioneer/|access-date=25 January 2023|website=Highlander|language=en-US}}</ref><ref>Arthur B. Evans (1988). [https://scholarship.depauw.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1014&context=mlang_facpubs Science Fiction vs. Scientific Fiction in France: From Jules Verne to J.-H. Rosny Aîné (La science-fiction contre la fiction scientifique en France; De Jules Verne à J.-H. Rosny aìné)] In: ''Science fiction studies'', vol. 15, no. 1, p. 1-11.</ref> Baie resensente beskou [[H.G. Wells]] as een van die belangrikste skrywers van wetenskapsfiksie,<ref name="Roberts48" /><ref>{{cite book | last= Siegel| first= Mark Richard| year=1988 | title=Hugo Gernsback, Father of Modern Science Fiction: With Essays on Frank Herbert and Bram Stoker | publisher=Borgo Pr | isbn=978-0-89370-174-1}}</ref> of selfs as "die [[William Shakespeare|Shakespeare]] van wetenskapsfiksie".<ref>{{cite book|last1=Wagar|first1=W. Warren |title=H.G. Wells: Traversing Time|date=2004|publisher=Wesleyan University Press|page=7}}</ref> Sy romans sluit ''The Time Machine'' (1895), ''The Island of Doctor Moreau'' (1896), ''The Invisible Man'' (1897) en ''[[The War of the Worlds]]'' (1898) in. Sy wetenskapsfiksie het oor buiteaardse invalle, biologiese ingenieurswese, onsigbaarheid en tydreise gegaan. In sy niefiksiewerk as toekomskenner het hy die ontstaan van [[Vliegtuig|vliegtuie]], [[Tenk|militêre tenks]], [[kernwapen]]s, satelliettelevisie, ruimtereise en iets soortgelyks aan die [[wêreldwye web]] voorspel.<ref>{{cite news|title=HG Wells: A visionary who should be remembered for his social predictions, not just his scientific ones|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html|newspaper=The Independent|date=8 October 2017|access-date=2 February 2018|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318183227/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html|url-status=live}}</ref> ===20ste eeu=== [[Beeld:Science and Invention no. 124 (August 1923).jpg|links|thumb|200px|Die uitgawe van ''Science and Invention'' van Augustus 1923 – die uitgawe oor wetenskapsfiksie – was die eerste uitgawe van ’n tydskrif wat deur Gernsback uitgegee is wat noemenswaardige fiksie-inhoud bevat het.<ref name=Minnesota>[https://manifold.umn.edu/read/the-perversity-of-things-hugo-gernsback-on-media-tinkering-and-scientifiction/section/74c68168-cfef-452d-b716-d6f419a66be8/resource/3c0f6417-7dbb-4524-8382-a3f3563dde87 Science and Invention, vol. 11, no. 4, August 1923], by die Universiteit van Minnesota; Maart 2017; besoek op 4 Februarie 2026</ref>]] [[Edgar Rice Burroughs]] se roman ''A Princess of Mars'', wat in 1912 gepubliseer is, was die eerste in sy 30-jarige reeks oor planetêre romanse; die romans was op Mars gesetel en die held was John Carter.<ref>Porges, Irwin (1975). Edgar Rice Burroughs. Provo, Utah: Brigham Young University Press. {{ISBN|0-8425-0079-0}}. </ref><ref name="Encyclopedia Britannica">{{Webverwysing |title=Science fiction |url=https://www.britannica.com/art/science-fiction |toegangdatum=24 April 2023 |uitgewer=[[Encyclopedia Britannica]] |taal=en}}</ref> Een van die eerste distopiese romans, ''Ons'', is deur die Russiese skrywer Jewgeni Zamjatin geskryf en in 1924 gepubliseer.<ref>[[#Translations|Brown]], p. xi, citing Shane, gives 1921. Russell, p. 3, dates the first draft to 1919.</ref> Dit beskryf ’n wêreld van harmonie en eensgesindheid binne ’n verenigde [[totalitarisme|totalitêre staat]].<ref>{{cite journal |last1=Orwell |first1=George |title=Review of ''WE'' by E. I. Zamyatin |journal=Tribune |date=4 January 1946 |location=Londen |url=https://www.orwell.ru/library/reviews/zamyatin/english/ |via=Orwell.ru}}</ref> In 1926 het Hugo Gernsback die eerste Amerikaanse wetenskapsfiksietydskrif, ''Amazing Stories'', gepubliseer. In die eerste uitgawe het hy geskryf: "Met 'wetenskapsverbeelding' bedoel ek die soort verhaal van Jules Verne, H.G. Wells en Edgar Allan Poe – ’n bekoorlike romanse vermeng met wetenskaplike feite en profetiese visie... Nie net maak hierdie wonderlike verhale uiters interessante leesstof nie – hulle is ook altyd leersaam. Hulle verskaf kennis... in ’n baie verteerbare vorm... Dit is nie onmoontlik dat nuwe avonture wat vandag in die wetenskapsverbeelding uitgebeeld word, môre verwesenlik sal word nie... Baie groot wetenskapsverhale wat bestem is om van historiese belang te wees, moet nog geskryf word... Die nageslag sal na hulle verwys as werk wat ’n nuwe pad gebaan het, nie net in die letterkunde en fiksie nie, maar ook in vooruitgang."<ref>April 1926, ''Amazing Stories''</ref><ref name="stableford">In 1993 aangehaal in: {{cite encyclopedia|last=Stableford|first=Brian|author2=Clute, John |author3=Nicholls, Peter|year=1993|title=Definitions of SF|encyclopedia=Encyclopedia of Science Fiction|pages= 311–314|publisher=Orbit/Little, Brown and Company|location= Londen|isbn=978-1-85723-124-3}}</ref> In 1928 het E.E. "Doc" Smith se eerste gepubliseerde roman, ''The Skylark of Space'' (geskryf aam met Lee Hawkins Garby), in ''Amazing Stories'' verskyn. Dit word dikwels beskryf as die eerste groot ruimteopera.<ref name="Dozois">{{cite book|last1=Dozois|first1=Gardner|last2=Strahan|first2=Jonathan|title=The New Space Opera|date=2007|publisher=Eos|location=New York|isbn=978-0-06-084675-6|edition=1st|page=[https://archive.org/details/newspaceopera2al00gard/page/2 2]}}</ref> In dieselfde jaar het Philip Francis Nowlan se oorspronklike verhaal oor Buck Rogers, ''Armageddon 2419'', ook in ''Amazing Stories'' verskyn. Dié verhaal is gevolg deur ’n Buck Rogers-strokiesprent, die eerste ernstige wetenskapsfiksiestrokiesprent.<ref name="guide">{{Cite encyclopedia|author=Roberts, Garyn G. |year=2001 |title=Buck Rogers |editor=Browne, Ray B. |editor2=Browne, Pat |encyclopedia=The Guide To United States Popular Culture |location=Bowling Green, Ohio |publisher=Bowling Green State University Popular Press |page=120 |isbn=978-0-87972-821-2}}</ref> ''Last and First Men: A Story of the Near and Far Future'' is ’n toekomsgeskiedenisroman wat in 1930 deur die Britse skrywer Olaf Stapledon geskryf is. Dit is ’n werk van innoverende omvang in die wetenskapsfiksiegenre en beskryf die fiktiewe geskiedenis van die mensdom vanaf die hede vorentoe oor ’n tydperk van twee miljard jaar.<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/books/last-and-first-man-of-vision/161949.article|title=Last and first man of vision|publisher=Times Higher Education|date=23 January 1995|access-date=1 October 2014}}</ref> In 1937 het John W. Campbell redakteur van die tydskrif ''Astounding Science Fiction'' geword. Dié gebeurtenis word soms beskou as die begin van die goue era van wetenskapsfiksie, wat gekenmerk is deur verhale wat wetenskaplike prestasie en vooruitgang vier.<ref name="sf history nvcc">{{cite web |url=http://www.nvcc.edu/home/ataormina/scifi/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20040326191128/http://nvcc.edu/home/ataormina/scifi/history/ |archive-date=26 March 2004 |title=A History of Science Fiction |first=Agatha |last=Taormina |publisher=Northern Virginia Community College |date=19 January 2005 |access-date=16 January 2007 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Nichols |first1=Peter |last2=Ashley |first2=Mike |title=Golden Age of SF |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/golden_age_of_sf |access-date=17 November 2022 |date=23 June 2021 |publisher=The Encyclopedia of Science Fiction}}</ref> Daar word dikwels gesê die "goue era" het in 1946 geëindig, maar soms word die laat 1940's en die 1950's by dié tydperk ingesluit.<ref>Nicholls, Peter (1981) ''The Encyclopedia of Science Fiction'', Granada, p. 258</ref> [[Beeld:Amazing stories 192809.jpg|thumb|200px|''Amazing Stories'', September 1928. Hugo Gernsback het die term "Scientiction" in 1916 geskep.]] In 1942 het [[Isaac Asimov]] met die Foundationstigtingreeks romans begin, wat die opkoms en val van galaktiese ryke beskryf en ook die begrip "psigogeskiedenis" bekendgestel het.<ref name="From Robots to Foundations" >{{cite book|last1=Codex|first1=Regius|title=From Robots to Foundations |publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform |date=2014|location=Wiesbaden/Ljubljana|isbn=978-1-4995-6982-7}}</ref><ref>{{cite book|title= In Joy Still Felt: The Autobiography of Isaac Asimov, 1954–1978|last= Asimov|first= Isaac|date= 1980|publisher= Doubleday|location= Garden City, New York|isbn= 978-0-385-15544-1|at= [https://archive.org/details/injoystillfelt00isaa/page/ chapter 24]|url= https://archive.org/details/injoystillfelt00isaa/page/}}</ref> Die reeks het later ’n eenmalige Hugoprys ontvang vir "beste reeks van alle tye".<ref>{{cite web| url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards/| title=1966 Hugo Awards| publisher=Hugo Award| website=thehugoawards.org| date=26 July 2007| access-date=28 July 2017| archive-date=7 May 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110507072919/http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards/| url-status=live}}</ref> Theodore Sturgeon se roman ''More Than Human'' (1953) het moontlike toekomstige menslike evolusie ondersoek.<ref>"Time and Space", ''Hartford Courant'', 7 February 1954, p.SM19</ref><ref>{{Cite web|title=Reviews: November 1975|url=https://www.depauw.edu/sfs/birs/bir7.htm|access-date=29 December 2022|website=Science Fiction Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195117/https://www.depauw.edu/sfs/birs/bir7.htm#Sturgeon |archive-date=22 March 2019 |date=November 1975}}</ref> In 1957 het die roman ''Andromeda: A Space-Age Tale'' deur die [[Russe|Russiese]] skrywer en [[paleontoloog]] Iwan Jefremof ’n beeld van ’n toekomstige kommunistiese interstellêre beskawing voorgestel; dit word beskou as een van die belangrikste Sowjet-wetenskapsfiksieromans.<ref name="sps">{{cite web |website=Serg's Home Page |url=http://www.astro.spbu.ru/staff/serg/interests/literature/efremov/list.html |title=Ivan Efremov's works |access-date=8 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030429172915/http://www.astro.spbu.ru/staff/serg/interests/literature/efremov/list.html |archive-date=29 April 2003 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://rusf.ru/abs/int0099.htm|title=Off-line интервью с Борисом Стругацким|date=December 2006|publisher=Russian Science Fiction & Fantasy|access-date=29 February 2016|language=ru|trans-title=Off-line interview with Boris Strugatsky|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032338/http://www.rusf.ru/abs/int0099.htm|url-status=live}}</ref> In 1959 het Robert A. Heinlein se roman ''Starship Troopers'' ’n afwyking van sy vroeëre jeugverhale en {{nowrap|-romans}} aangedui.<ref name="gale196010">{{Cite magazine |last=Gale |first=Floyd C. |date=October 1960 |title=Galaxy's 5 Star Shelf |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v19n01_1960-10#page/n71/mode/1up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=142–146}}</ref> Dit is een van die eerste en invloedrykste voorbeelde van militêre wetenskapsfiksie,<ref name="Mcmilllan">{{cite news|last1=McMillan|first1=Graeme|title=Why 'Starship Troopers' May Be Too Controversial to Adapt Faithfully|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/starship-troopers-may-be-controversial-adapt-faithfully-944083|access-date=8 May 2017|work=Hollywood Reporter|date=3 November 2016|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510151832/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/starship-troopers-may-be-controversial-adapt-faithfully-944083|url-status=live}}</ref> en het die konsep van aangedrewewapenrusting-eksoskelette bekendgestel.<ref name="Intersections">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Zao2IFNhvQkC|title=Intersections: Fantasy and Science Fiction Alternatives|date=1987|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=978-0-8093-1374-7|location=Carbondale, Illinois|pages=210–220|last1=Slusser|first1=George E.|access-date=3 February 2018|archive-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195108/https://books.google.com/books?id=Zao2IFNhvQkC|url-status=live}}</ref> Die Duitse ruimteoperareeks ''Perry Rhodan'', wat deur verskeie skrywers geskryf is, het in 1961 begin met ’n weergawe van die eerste [[maanlanding]];<ref>{{cite web|url=https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Unternehmen_Stardust|title=Unternehmen Stardust – Perrypedia|website=www.perrypedia.proc.org|language=de|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062254/https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Unternehmen_Stardust|url-status=live}}</ref> die reeks het sedertdien in die ruimte uitgebrei na verskeie heelalle en in tyd oor miljarde jare.<ref>{{cite web|url=https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Der_Unsterbliche|title=Der Unsterbliche – Perrypedia|website=www.perrypedia.proc.org|language=de|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062247/https://www.perrypedia.proc.org/wiki/Der_Unsterbliche|url-status=live}}</ref> Dit het tot dusver die gewildste boekreeks in wetenskapsfiksie geword.<ref>Mike Ashley (14 May 2007). Gateways to Forever: The Story of the Science-Fiction Magazines from 1970–1980. Liverpool University Press. p. 218. {{ISBN|978-1-84631-003-4}}.</ref> In die 1960's en '70's was nuwegolfwetenskapsfiksie bekend daarvoor dat dit ’n hoë mate van eksperimentering (in sowel vorm as inhoud) aanvaar het, sowel as ’n hoogstaande en selfbewuste "literêre" of "artistieke" ingesteldheid.<ref name="McGuirk">{{cite book|title=Fiction 2000|first=Carol|last=McGuirk|section=The 'New' Romancers|editor1-first=George Edgar|editor1-last=Slusser|editor2-first=T. A.|editor2-last=Shippey|publisher=University of Georgia Press|year=1992|isbn=978-0-8203-1449-5|pages=[https://archive.org/details/fiction2000cyber0000unse/page/109 109–125]|url=https://archive.org/details/fiction2000cyber0000unse/page/109}}</ref> In 1961 is [[Stanisław Lem]] se roman ''Solaris'' in [[Pole]] gepubliseer.<ref>Peter Swirski (red), The Art and Science of Stanislaw Lem, McGill-Queen's University Press, 2008, {{ISBN |0-7735-3047-9}}</ref> Die karakters probeer ’n skynbaar intelligente oseaan op ’n nuut ontdekte planeet bestudeer.<ref>Stanislaw Lem, ''Fantastyka i Futuriologia'', Wedawnictwo Literackie, 1989, vol. 2, p. 365</ref><ref>''Benét's Reader's Encyclopedia'', 4de uitg. (1996), p. 590.</ref> Lem se werk het die skepping van mikrorobotika en {{nowrap|-masjinerie}}, [[nanotegnologie]], [[Skynwerklikheid|virtuele werklikheid]] en [[kunsmatige intelligensie]] vooruitgeloop; sy werk het ook die idees van "nekro-evolusie" en [[Virtuele wêreld|kunsmatige wêrelde]] ontwikkel.<ref>{{cite web|url=http://solaris.lem.pl/o-lemie/artykuly/60-artykuly/232-artykul-fialkowski|title=Stanisław Lem czyli życie spełnione|first=Tomasz|last=Fiałkowski|publisher=Lem.pl|website=solaris.lem.pl|language=pl|access-date=2024-09-28|archive-date=29 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429165334/http://solaris.lem.pl/o-lemie/artykuly/60-artykuly/232-artykul-fialkowski|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Oramus|first=Marek|date=2006|title=Bogowie Lema|location=Przeźmierowo|publisher=Wydawnictwo Kurpisz|isbn=978-83-89738-92-9}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/niezwyciezony/96-poslowie-niezwyciezony|title=Cały ten złom|first=Jerzy|last=Jarzębski|publisher=Lem.pl|website=solaris.lem.pl|language=pl|access-date=2024-09-28}}</ref> In 1965 het die roman ''Dune'' deur [[Frank Herbert]] ’n komplekser en gedetailleerder toekomstige samelewing voorgestel as wat die meeste vorige wetenskapsfiksieskrywers gedoen het.<ref>{{cite book |last=Roberts |first=Adam |title=Science Fiction |location= New York |publisher=Routledge |date=2000 |pages=85–90 |isbn=978-0-415-19204-0}}</ref> In 1967 het Anne McCaffrey ’n wetenskapsfantasiereeks genaamd ''Dragonriders of Pern'' begin.<ref>[[#isfdb-dop|Dragonriders of Pern, ISFDB]].</ref> Twee novelles wat in die reeks se eerste roman, ''Dragonflight'', ingesluit is, het daartoe gelei dat McCaffrey die eerste vrou was aan wie 'n Hugo- of Nebulaprys toegeken is.<ref name="first">''Publishers Weekly'' review of Robin Roberts, ''Anne McCaffrey: A Life with Dragons'' (2007). [https://www.amazon.com/dp/157806998X Quoted by Amazon.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210601043508/https://www.amazon.com/dp/157806998X |date=1 June 2021 }}. Retrieved 16 July 2011.</ref> In 1968 is [[Philip K. Dick]] se roman ''Do Androids Dream of Electric Sheep?'' gepubliseer. Dit is die literêre bron van die ''[[Blade Runner]]''-rolprentreeks.<ref name="Sammon">Sammon, Paul M. (1996). Future Noir: the Making of Blade Runner. Londen: Orion Media. p. 49. {{ISBN|0-06-105314-7}}.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/lifestyles/books/ct-books-blade-runner-2049-philip-k-dick-20171019-story.html|title='Blade Runner 2049': How does Philip K. Dick's vision hold up?|last=Wolfe|first=Gary K.|website=chicagotribune.com|date=23 October 2017 |language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330062247/https://www.chicagotribune.com/lifestyles/books/ct-books-blade-runner-2049-philip-k-dick-20171019-story.html|url-status=live}}</ref> Die roman ''The Left Hand of Darkness'' deur [[Ursula K. Le Guin]], wat in 1969 gepubliseer is, speel af op ’n planeet waar die inwoners geen vaste geslag het nie. Die roman is een van die invloedrykste voorbeelde van sosiale, [[Feminisme|feministiese]] of [[antropologie]]se wetenskapsfiksie.<ref>Stover, Leon E. "Anthropology and Science Fiction" ''Current Anthropology'', Vol. 14, No. 4 (Oct. 1973)</ref><ref>Reid, Suzanne Elizabeth (1997). Presenting Ursula Le Guin. New York, New York, USA: Twayne. {{ISBN|978-0-8057-4609-9}}, pp=9, 120</ref><ref>Spivack, Charlotte (1984). Ursula K. Le Guin (1st ed.). Boston, Massachusetts, USA: Twayne Publishers. {{ISBN|978-0-8057-7393-4}}, pp=44–50</ref> {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=270 |align=left |image1=Scylla- a book of the dead.jpg|caption1=[[William Gibson]] |image2=Butler signing portrait.jpg|caption2=[[Octavia E. Butler|Octavia Butler]] }} In 1979 het die tydskrif ''Science Fiction World'' in die [[Volksrepubliek China]] begin verskyn.<ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/english/culture/40079.htm|title=Brave New World of Chinese Science Fiction|website=www.china.org.cn|access-date=26 April 2018|archive-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621155325/http://www.china.org.cn/english/culture/40079.htm|url-status=live}}</ref> Dit oorheers die Chinese mark vir wetenskapsfiksietydskrifte en het in ’n stadium ’n oplaag van 300&nbsp;000 eksemplare per uitgawe en ’n beraamde drie tot vyf lesers per eksemplaar gehad, wat dit ’n totale lesersgetal van minstens 1&nbsp;miljoen gegee het. Dit is dus die wêreld se gewildste wetenskapsfiksiepublikasie.<ref>{{cite web|url=http://www.concatenation.org/articles/sf~china.html|title=Science Fiction, Globalization, and the People's Republic of China|website=www.concatenation.org|access-date=26 April 2018|archive-date=27 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427005238/http://www.concatenation.org/articles/sf~china.html|url-status=live}}</ref> In 1984 het [[William Gibson]] se eerste roman, ''Neuromancer'', gehelp om kuberkuns en die woord "kuberruimte" gewild te maak. Hy het die [[Engels]]e term oorspronklik in die 1982-kortverhaal "Burning Chrome" geskep.<ref>Fitting, Peter (July 1991). "The Lessons of Cyberpunk". In Penley, C.; Ross, A. Technoculture. Minneapolis: University of Minnesota Press. pp. 295–315</ref><ref name="gibson cyber">{{cite book |url=http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Cyberspace/HaywardSituatingCyberspace.html |title=Future Visions: New Technologies of the Screen |first=Philip |last=Hayward |pages=180–204 |publisher=British Film Institute |year=1993 |access-date=17 January 2007 |archive-date=21 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221203216/http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Cyberspace/HaywardSituatingCyberspace.html |url-status=live }}</ref> In dieselfde jaar het [[Octavia E. Butler|Octavia Butler]] se kortverhaal "Speech Sounds" die Hugoprys vir beste kortverhaal gewen. Sy het daarna temas van rasse-onreg, [[aardverwarming]], vroueregte en politieke konflik ondersoek.<ref>Pfeiffer, John R. "Butler, Octavia Estelle (b. 1947)." in Richard Bleiler (red.), ''Science Fiction Writers: Critical Studies of the Major Authors from the Early Nineteenth Century to the Present Day'', 2de uitg. New York: Charles Scribner's Sons, 1999. 147–158.</ref> In 1995 het sy die eerste wetenskapsfiksieskrywer geword wat ’n MacArthur-fellowship ontvang.<ref>{{Cite web |title=Octavia Butler |url=https://www.macfound.org/fellows/class-of-1995/octavia-butler |access-date=2024-12-06 |website=www.macfound.org |language=en}}</ref> In 1986 het die roman ''Shards of Honor'' deur Lois McMaster Bujold haar ''Vorkosigan Saga''-wetenskapsoperareeks begin.<ref name="Tor Shards">{{cite web |url=http://www.tor.com/blogs/2009/03/weeping-for-her-enemies-lois-mcmaster-bujolds-shards-of-honor |title=Weeping for her enemies: Lois McMaster Bujold's ''Shards of Honor'' |first=Jo |last=Walton |website=Tor.com |date=31 March 2009 |access-date=9 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911001835/http://www.tor.com/blogs/2009/03/weeping-for-her-enemies-lois-mcmaster-bujolds-shards-of-honor |url-status=live }}</ref> Die roman ''Snow Crash'' deur [[Neal Stephenson]] uit 1992 het geweldige maatskaplike omwentelinge weens die inligtingsrewolusie voorspel.<ref>{{cite web |url=http://www.barnesandnoble.com/review/neal-stephenson-anathem/ |title=Interviews – Neal Stephenson: Anathem – A Conversation with James Mustich, Editor-in-Chief of the Barnes & Noble Review |first=James |last=Mustich |work=The Barnes & Noble Review |date=13 October 2008 |access-date=6 August 2014 |publisher=Barnes & Noble |archive-date=11 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811203104/http://www.barnesandnoble.com/review/neal-stephenson-anathem/ |url-status=live }}</ref> ===21ste eeu=== In 2007 is [[Liu Cixin]] se roman ''The Three-Body Problem'' in China gepubliseer. Dit is in Engels vertaal en in 2014 deur Tor Books uitgegee;<ref>{{cite web|url=https://kenliu.name/translations/three-body/|title=Three Body|date=23 January 2015|website=Ken Liu, Writer|language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064637/https://kenliu.name/translations/three-body/|url-status=live}}</ref> dit het in 2015 die Hugoprys vir beste roman gewen.<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2015-hugo-awards/|title=2015 Hugo Awards|first=Ed|last=Benson|date=31 March 2015|access-date=26 April 2018|archive-date=9 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509050008/http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2015-hugo-awards/|url-status=live}}</ref> Liu was die eerste Asiatiese skrywer wat die prys wen.<ref>{{Cite web|date=24 August 2015|title=Out of this world: Chinese sci-fi author Liu Cixin is Asia's first writer to win Hugo award for best novel|first=Andrea|last=Chen|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/1851952/out-world-chinese-sci-fi-author-liu-cixin-asias-first-writer-win|access-date=29 December 2022|website=South China Morning Post|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603134803/http://www.scmp.com/news/china/society/article/1851952/out-world-chinese-sci-fi-author-liu-cixin-asias-first-writer-win|archive-date=3 June 2018 |url-status=live}}</ref> Ontluikende temas in die wetenskapsfiksie van die laat 20ste en vroeë 21ste eeu sluit in omgewingskwessies, die implikasies van die [[internet]] en die uitbreidende inligtingsheelal, vrae oor [[biotegnologie]], [[nanotegnologie]] en die era van oorvloed van produkte ná die skaarste.<ref>{{cite web|url=https://io9.gizmodo.com/10-recent-science-fiction-books-that-are-about-big-idea-5929436|title=10 Recent Science Fiction Books That Are About Big Ideas|last=Anders|first=Charlie Jane|website=io9|date=27 July 2012 |language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064638/https://io9.gizmodo.com/10-recent-science-fiction-books-that-are-about-big-idea-5929436|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.studienet.dk/science-fiction/21st-century|title=Science fiction in the 21st century|website=www.studienet.dk|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330064635/https://www.studienet.dk/science-fiction/21st-century|url-status=live}}</ref> Onlangse tendense en subgenres sluit in [[steampunk]],<ref>{{cite news|last=Bebergal|first=Peter|date=26 August 2007|title=The age of steampunk:Nostalgia meets the future, joined carefully with brass screws|work=The Boston Globe|url=http://archive.boston.com/news/globe/ideas/articles/2007/08/26/the_age_of_steampunk/|access-date=20 February 2020|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071134/http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2007/08/26/the_age_of_steampunk/?page=full|url-status=live}}</ref> biopunk,<ref name="Pulver 1998">{{cite book| author = Pulver, David L. | title = GURPS Bio-Tech| publisher=Steve Jackson Games | year=1998 | isbn=978-1-55634-336-0}}</ref> en "alledaagse" wetenskapsfiksie.<ref>{{cite news | title=How sci-fi moves with the times | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7948058.stm | date=18 March 2009 | newspaper=BBC News | access-date=28 February 2018 | archive-date=28 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180228164140/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/7948058.stm | url-status=live }}</ref><ref name="dwalter">{{cite news |last=Walter |first=Damien |date=2 May 2008 |title=The really exciting science fiction is boring |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/may/02/thereallyexcitingsciencefi |newspaper=The Guardian |access-date=28 February 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127143301/https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/may/02/thereallyexcitingsciencefi |url-status=live }}</ref> ==Rolprente== [[Beeld:Maria from the film Metropolis, on display at the Robot Hall of Fame.jpg|thumb|200px |Die masjienmens van die rolprent ''Metropolis'' (1927).]] Een van die eerste opgetekende wetenskapsfiksierolprente is ''[[Le voyage dans la lune|A Trip to the Moon]]'' van 1902, geregisseer deur die Franse rolprentvervaardiger [[Georges Méliès]].<ref name=Dixon12>{{citation|last1=Dixon|first1=Wheeler Winston|last2=Foster|first2=Gwendolyn Audrey|title=A Short History of Film|url=https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA12|year=2008|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4475-5|page=12|access-date=19 December 2017|archive-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195116/https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Dit het latere rolprentvervaardigers beïnvloed deur ’n ander soort kreatiwiteit en fantasie te bied.<ref>{{cite web|url=http://moviessilently.com/2015/03/29/a-trip-to-the-moon-1902-a-silent-film-review/|title=A Trip to the Moon (1902) A Silent Film Review|last=Kramer|first=Fritzi|date=29 March 2015|website=Movies Silently|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070347/http://moviessilently.com/2015/03/29/a-trip-to-the-moon-1902-a-silent-film-review/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-trip-to-the-moon-as-youve-never-seen-it-before-68360402/|title=A Trip to the Moon as You've Never Seen it Before|last=Eagan|first=Daniel|website=Smithsonian|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070344/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-trip-to-the-moon-as-youve-never-seen-it-before-68360402/|url-status=live}}</ref> Méliès se innoverende redigerings- en spesiale-effektegnieke is wyd nageboots en het belangrike elemente van die medium geword.<ref name=1001Movies>{{citation|last=Schneider|first=Steven Jay|title=1001 Movies You Must See Before You Die 2012|date=1 October 2012|publisher=Octopus Publishing Group|isbn=978-1-84403-733-9|page=20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA13|title=A Short History of Film|last1=Dixon|first1=Wheeler Winston|last2=Foster|first2=Gwendolyn Audrey|date=1 March 2008|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4475-5|language=en|access-date=28 October 2020|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415235100/https://books.google.com/books?id=FP9w48VwwVUC&pg=PA13|url-status=live}}</ref> Die 1927-prent ''Metropolis'', geregisseer deur Fritz Lang, was volgens sommige die eerste lang wetenskapsfiksierolprent.<ref>[http://www.scififilmhistory.com/index.php?pageID=metro SciFi Film History – Metropolis (1927)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010074916/http://www.scififilmhistory.com/index.php?pageID=metro |date=10 October 2017 }} – ''Though most agree that the first science fiction film was Georges Méliès' A Trip to the Moon (1902), Metropolis (1926) is the first feature length outing of the genre.'' (scififilmhistory.com, besoek op 15 Mei 2013)</ref> Hoewel dit destyds nie goed ontvang is nie,<ref>{{cite web|url=https://www.tcm.com/this-month/article/25817|title=Metropolis|website=Turner Classic Movies|access-date=30 March 2019|archive-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316012144/http://www.tcm.com/this-month/article/25817%7C0/Metropolis.html|url-status=live}}</ref> word dit nou beskou as een van die beste flieks wat nog gemaak is.<ref>{{cite web|title =The 100 Best Films of World Cinema|url = https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/ | publisher=empireonline.com |access-date =17 February 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20151123004145/http://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/ |archive-date=23 November 2015|date = 11 June 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title =The Top 100 Silent Era Films|url = http://www.silentera.com/info/top100.html | publisher=silentera.com |access-date =17 February 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20000823024001/http://www.silentera.com/info/top100.html |archive-date=23 August 2000}}</ref><ref name="bfi">{{cite web| url= http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time| title= The Top 50 Greatest Films of All Time| date= 1 August 2012| work= Sight & Sound, September 2012| publisher= British Film Institute| access-date= 19 December 2012| archive-date= 1 March 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time}}</ref> In 1954 het ''[[Godzilla]]'', geregisseer deur Ishirō Honda, die kaiju-subgenre van die wetenskapsfiksierolprent begin; dié subgenre bevat groot wesens in enige vorm, wat gewoonlik ’n groot stad aanval of teen ander monsters veg.<ref>{{cite web|url=http://dic.pixiv.net/a/%E6%80%AA%E7%8D%A3|title=Introduction to Kaiju [in Japanese]|publisher=dic-pixiv|access-date=9 March 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218180925/http://dic.pixiv.net/a/%E6%80%AA%E7%8D%A3|url-status=live}}</ref> Die 1968-rolprent ''[[2001: A Space Odyssey]]'' is geregisseer deur [[Stanley Kubrick]] en gebaseer op verhale deur [[Arthur C. Clarke]]. Die fliek het die grootliks B-gehalteprente van dié tyd in sowel omvang as gehalte verbeter en het latere wetenskapsfiksieprente beïnvloed.<ref>{{cite web |last=Kazan |first=Casey |url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/07/ridley-scott-science-fiction-is-dead.html |title=Ridley Scott: "After 2001 -A Space Odyssey, Science Fiction is Dead" |publisher=Dailygalaxy.com |date=10 July 2009 |access-date= 22 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321121445/http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/07/ridley-scott-science-fiction-is-dead.html |archive-date= 21 March 2011 }}</ref> [[Beeld:George Lucas 1986 (cropped).jpg|thumb|links|150px|[[George Lucas]] in 1986.]] Die oorspronklike ''Planet of the Apes''-prent van 1968, geregisseer deur Franklin J. Schaffner en geskoei op die Franse roman van 1963 ''La Planète des Singes'' deur Pierre Boulle, is ook in 1968 uitgereik. Die prent beeld ’n postapokaliptiese wêreld uit waarin intelligente ape oor mense heers.<ref>Russo, Joe; Landsman, Larry; Gross, Edward (2001). Planet of the Apes Revisited: The Behind-The Scenes Story of the Classic Science Fiction Saga (1ste uitg.). New York: Thomas Dunne Books/St. Martin's Griffin. {{ISBN|0-312-25239-0}}.</ref> Die fliek was gewild én het groot lof van resensente ontvang. In 1977 het [[George Lucas]] die ''Star Wars''-reeks met die gelyknamige prent begin.<ref>{{Citation|title=Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) – IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0076759/faq|access-date=30 March 2019|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409004826/https://web.archive.org/web/20190409004826/https://www.imdb.com/title/tt0076759/faq|url-status=live}}</ref> Die reeks, wat dikwels ’n ruimteopera genoem word,<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2018/04/24/the-best-space-operas-that-arent-star-wars|title=The Best Space Operas (That Aren't Star Wars)|last=Bibbiani|first=William|date=24 April 2018|website=IGN|language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=13 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813213353/https://www.ign.com/articles/2018/04/24/the-best-space-operas-that-arent-star-wars|url-status=live}}</ref> het ’n wêreldwye populêrekultuurverskynsel geword<ref>{{cite web | url = https://www.the-numbers.com/movies/series/StarWars.php | title = Star Wars – Box Office History | publisher = The Numbers | access-date = 17 June 2010 | archive-date = 22 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130822054739/http://www.the-numbers.com/movies/franchise/Star-Wars | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.lucasfilm.com/productions/episode-iv/|title=Star Wars Episode 4: A New Hope {{!}} Lucasfilm.com|website=Lucasfilm|language=en-US|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330072220/https://web.archive.org/web/20190330072220/https://www.lucasfilm.com/productions/episode-iv/|url-status=live}}</ref> en was die rolprentreeks met die derde grootste inkomste van alle tye.<ref name="boxofficemojo.com">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/franchises/?view=Franchise&sort=sumgross&order=DESC&p=.htm|title=Movie Franchises and Brands Index|website=www.boxofficemojo.com|access-date=30 March 2019|archive-date=20 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720054339/http://www.boxofficemojo.com/franchises/?view=Franchise&sort=sumgros+-s&order=DESC&p=.htm|url-status=live}}</ref> Sedert die 1980's het wetenskapsfiksieprente, saam met fantasie-, gruwel- en superheldflieks, Hollywood se produksies met groot begrotings oorheers.<ref> Escape Velocity: American Science Fiction Film, 1950–1982, Bradley Schauer, Wesleyan University Press, 3 January 2017, page 7</ref><ref name="boxofficemojo.com" /> Wetenskapsfiksieprente word dikwels gekruis met ander genres. Enkele voorbeelde sluit in [[film noir]] (''[[Blade Runner]]'', 1982), gesinsprente (''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'', 1982), oorlog (''Enemy Mine'', 1985, ''Starship Troopers'', 1997), komedie (''Spaceballs'', 1987), animasie (''[[WALL-E]]'', 2008), westerns (''Serenity'', 2005), aksie (''Edge of Tomorrow'', 2014; ''[[The Matrix]]'', 1999), avontuur (''Jupiter Ascending'', 2015), rillers (''Ex Machina'', 2014), drama (''Melancholia'', 2011) en romanse (''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'', 2004; ''Her'', 2013).<ref name="JohnsonSFF">Science Fiction Film: A Critical Introduction, Keith M. Johnston, Berg, 9 May 2013, pages 24–25. Party van dié prente word in die boek aangegee.</ref> ==Televisie== [[Beeld:Al Hodge Don Hastings Captain Video.JPG|thumb|200px|Don Hastings (links) en Al Hodge in ''Captain Video and His Video Rangers''.]] Die eerste wetenskapsfiksieprogram op [[televisie]] was 'n verwerking van 35 minute van die toneelstuk ''R.U.R.'', wat deur die [[Tsjeggo-Slowakye|Tsjeggo-Slowaakse]] dramaturg [[Karel Čapek]] geskryf en op 11 Februarie 1938 regstreeks deur die [[BBC]] uitgesaai is.<ref name="r.u.r.">{{cite book |last=Telotte |first=J. P. |url=https://books.google.com/books?id=cFQicvXd5bwC&q=RUR+BBC+first+television+science+fiction&pg=PA210 |title=The essential science fiction television reader |publisher=University Press of Kentucky |year=2008 |isbn=978-0-8131-2492-6 |page=210 |access-date=28 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601043522/https://books.google.com/books?id=cFQicvXd5bwC&q=RUR+BBC+first+television+science+fiction&pg=PA210 |archive-date=1 June 2021 |url-status=live}}</ref> Die eerste gewilde wetenskapsfiksieprogram op Amerikaanse TV was die kinderavontuurreeks ''Captain Video and His Video Rangers'', wat van Junie 1949 tot April 1955 uitgesaai is.<ref name="cpt video">{{cite web |url=http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/captainvideo/captainvideo.htm |title=Captain Video and His Video Rangers |publisher=The Museum of Broadcast Communications |author=Suzanne Williams-Rautiolla |date=2 April 2005 |access-date=17 January 2007 |archive-date=30 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330104139/http://www.museum.tv/archives/etv/C/htmlC/captainvideo/captainvideo.htm |url-status=live }}</ref> Die oorspronklike reeks ''The Twilight Zone'', wat deur Rod Serling vervaardig en vertel is, het van 1959 tot 1964 gewys. Elke episode was 'n aparte verhaal, met fantasie-, spanning- en rillermateriaal, sowel as wetenskapsfiksie.<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-twilight-zone-tv-series-1959-1964-v133223|title=The Twilight Zone [TV Series] [1959–1964]|work=AllMovie|access-date=19 November 2012|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620180846/https://www.allmovie.com/movie/the-twilight-zone-tv-series-1959-1964-v133223|url-status=live}}</ref> Resensente beskou dit as een van die beste TV-programme van enige genre.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/tv-guide-names-top-50-shows/|title=TV Guide Names Top 50 Shows|work=CBS News|publisher=CBS Interactive|date=26 April 2002|access-date=13 April 2016|archive-date=4 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904061715/http://www.cbsnews.com/stories/2002/04/26/entertainment/main507388.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wga.org/content/default.aspx?id=4925|title=101 Best Written TV Series List|access-date=13 April 2016|archive-date=7 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607080758/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5246}}</ref> Die animasiereeks ''The Jetsons'' was bedoel om 'n komedie te wees en net een seisoen te wys (1962-'63). Dit het baie uitvindsels voorspel wat vandag in algemene gebruik is: platskermtelevisieskerms, koerante op 'n rekenaaragtige skerm, rekenaarvirusse, videoklets, sonbeddens, tuistrapmeulens en ander.<ref>{{Cite episode |title=21st Century Brands |url=http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/ |access-date=7 June 2014 |series=Under the Influence |first=Terry |last=O'Reilly |network=CBC Radio One |date=24 May 2014 |season=3 |number=21 |time=time 2:07 |transcript=Transcript of the original source |transcript-url=http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/|archive-date=8 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608190711/http://www.cbc.ca/undertheinfluence/season-3/2014/05/24/21st-century-brands-1/ |url-status=live }}</ref> In 1963 was die reeks ''Doctor Who'' se première op die BBC met 'n tydreistema.<ref>{{cite web|url= https://www.bbc.co.uk/programmes/b006q2x0|website= BBC|title= Doctor Who Classic Episode Guide – An Unearthly Child – Details|access-date= 30 March 2019|archive-date= 25 October 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20161025112652/http://www.bbc.co.uk/doctorwho/classic/episodeguide/unearthlychild/detail.shtml|url-status= live}}</ref> Die oorspronklike reeks het tot in 1989 gewys en daarna het dit van 2005 af voortgegaan.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2005/jun/21/broadcasting.bbc|title=Doctor Who finally makes the Grade|last=Deans|first=Jason|date=21 June 2005|work=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330075434/https://www.theguardian.com/media/2005/jun/21/broadcasting.bbc|url-status=live}}</ref> Dit was wêreldwyd gewild en het ander TV-wetenskapsfiksieprogramme beïnvloed.<ref>{{cite news |date=14 September 2006 |title=The end of Olde Englande: A lament for Blighty |newspaper=The Economist |url=http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=7912946 |access-date=18 September 2006 |archive-date=17 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617180057/http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=7912946 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=ICONS. A Portrait of England |url=http://www.icons.org.uk/theicons/collection/doctor-who |access-date=10 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103085551/http://www.icons.org.uk/theicons/collection/doctor-who |archive-date=3 November 2007 }}</ref> Ander Britse programme van die genre in die 1950's sluit in ''''UFO'', ''Space: 1999'' en ''Blake's 7'', en in die 1960's ''The Outer Limits'',<ref>{{cite journal|year=1997|title=Special Collectors' Issue: 100 Greatest Episodes of All Time|journal=TV Guide|issue=28 June – 4 July}}</ref> ''Lost in Space'' en ''The Prisoner''.<ref>British Science Fiction Television: A Hitchhiker's Guide, John R. Cook, Peter Wright, I.B.Tauris, 6 January 2006, page 9</ref><ref>Gowran, Clay. "Nielsen Ratings Are Dim on New Shows". Chicago Tribune. 11 October 1966: B10.</ref><ref>Gould, Jack. "How Does Your Favorite Rate? Maybe Higher Than You Think." ''New York Times''. 16 October 1966: 129.</ref> Die oorspronklike ''[[Star Trek]]''-reeks, wat deur Gene Roddenberry geskep is, se première was in 1966 op [[NBC]] en het drie seisoene gewys.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lhmw637JRgUC&pg=PA209|title=NBC: America's Network|last1=Hilmes|first1=Michele|last2=Henry|first2=Michael Lowell|date=1 August 2007|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25079-6|language=en|access-date=28 October 2020|archive-date=4 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704184438/https://books.google.com/books?id=lhmw637JRgUC&pg=PA209|url-status=live}}</ref> Dit het elemente van ruimte-opera en ruimtewestern gemeng.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/07/22/arts/a-first-showing-for-star-trek-pilot.html|title=A First Showing for 'Star Trek' Pilot|date=22 July 1986|work=The New York Times|access-date=30 March 2019|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=27 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327185925/http://www.nytimes.com/1986/07/22/arts/a-first-showing-for-star-trek-pilot.html|url-status=live}}</ref> Dit was aanvanklik net matig gewild, maat het later gewilder geword danksy die belangstelling van aanhangers en goeie sindikasie. Dit het 'n gewilde en invloedryke [[franchise]] geword, met baie televisieprogramme, rolprente, romans en ander produkte.<ref name="STPitch1">Roddenberry, Gene (11 March 1964). [http://leethomson.myzen.co.uk/Star_Trek/1_Original_Series/Star_Trek_Pitch.pdf ''Star Trek'' Pitch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512162509/http://leethomson.myzen.co.uk/Star_Trek/1_Original_Series/Star_Trek_Pitch.pdf |date=12 May 2016 }}, first draft. Accessed at ''LeeThomson.myzen.co.uk''.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.startrek.com/custom/include/feature/intro/timeline_future.html |title=STARTREK.COM: Universe Timeline |publisher=Startrek.com |access-date=14 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703073608/http://www.startrek.com/custom/include/feature/intro/timeline_future.html |archive-date=3 July 2009}}</ref> Die minireeks ''V'' het in 1983 op NBC begin wys.<ref>Bedell, Sally (4 May 1983). "'V' SERIES AN NBC HIT". The New York Times. p. 27</ref> Dit beeld 'n poging deur [[Buiteaardse lewe|buiteaardse]] [[reptiel]]e uit om die [[Aarde]] oor te neem.<ref name="EW 2005">{{cite magazine|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,1073590_6,00.html|title=Mini Splendored Things|last=Susman|first=Gary|date=17 November 2005|magazine=Entertainment Weekly|publisher=EW.com|access-date=7 January 2010|archive-date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225052201/http://www.ew.com/ew/article/0,,1073590_6,00.html}}</ref> ''The X-Files'' het gegaan oor [[VVV|VVV's]] en [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]]. Dit is deur Chris Carter geskep en is van 1993 tot 2002 deur Fox uitgesaai,<ref name="BehindTheXFiles">{{cite journal|title=Opening the X-Files: Behind the Scenes of TV's Hottest Show|first=David|last=Bischoff|date=December 1994|journal=Omni |volume=17|issue=3}}</ref> en weer van 2016 tot 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/gillian-anderson-confirms-the-x-files-exit/|title=Gillian Anderson Confirms She's Leaving The X-Files {{!}} TV Guide|date=10 January 2018|website=TVGuide.com|language=en|access-date=30 March 2019|archive-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430215457/https://www.tvguide.com/news/gillian-anderson-confirms-the-x-files-exit/|url-status=live}}</ref> ''Stargate'', 'n prent oor antieke ruimtevaarders en interstellêre [[Televoering|teleportasie]], is in 1994 uitgereik. Die reeks ''Stargate SG-1'' is in 1997 vir 10 seisoene begin wys (1997-2007). Verskeie ander reekse het daaruit gevloei.<ref>{{cite news |first=Darren |last=Sumner |url=http://www.gateworld.net/news/2011/05/smallville-bows-this-week-with-stargates-world-record/ |title=''Smallville'' bows this week&nbsp;– with ''Stargate''{{'}}s world record |publisher=GateWorld |date=10 May 2011 |access-date=23 February 2014 |archive-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301025644/http://www.gateworld.net/news/2011/05/smallville-bows-this-week-with-stargates-world-record/ |url-status=live }}</ref> Ander reekse van die 1990's sluit in ''Quantum Leap'' en ''Babylon 5''.<ref>{{Cite journal |title=Dead Man Walking|url=http://www.maestravida.com/weinwalk/CultT797.html|access-date=29 December 2022|date=July 1997|website=Cult Times|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928181155/http://www.maestravida.com/weinwalk/CultT797.html}}</ref> Reekse van die vroeë 21ste eeu sluit in ''Firefly'',<ref name="torontosun">{{Cite web |url=http://jam.canoe.com/Television/TV_Shows/F/Firefly/2002/07/22/734323.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309205839/http://jam.canoe.com/Television/TV_Shows/F/Firefly/2002/07/22/734323.html |url-status=dead |archive-date=9 March 2016 |title=Firefly series ready for liftoff |last=Brioux |first=Bill |publisher=canoe.com |access-date=10 December 2006 }}</ref> ''Orphan Black'' en ''The Expanse''. ==Sosiale invloed== [[Beeld:Imagination 195808.jpg|thumb|200px|Ruimteverkenning is in Augustus 1958 deur die wetenskapsfiksietydskrif ''Imagination'' voorspel.]] Wetenskapsfiksie se vinnige toename in gewildheid in die eerste helfte van die 20ste eeu was nou verbind met die openbare respek vir wetenskap in daardie tydperk, asook die vinnige tempo van tegnologiese vernuwing en nuwe uitvindings.<ref name = "AWonder">Astounding Wonder: Imagining Science and Science Fiction in Interwar America, John Cheng, University of Pennsylvania Press, 19 March 2012 pages 1–12.</ref> Wetenskapsfiksie het dikwels wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang voorspel.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapistmagazine.com/v2/2018/11/01/patenting-the-spectacular-when-science-fiction-predicts-the-future/|title=When Science Fiction Predicts the Future|date=1 November 2018|website=Escapist Magazine|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020220/https://www.escapistmagazine.com/v2/2018/11/01/patenting-the-spectacular-when-science-fiction-predicts-the-future/|url-status=live}}</ref> Sommige publikasies het voorgestel dat hierdie vooruitgang geneig sou wees om die menslike lewe en die samelewing te verbeter, byvoorbeeld die verhale van Arthur C. Clarke en ''Star Trek''.<ref>{{Cite web|url=https://sanvada.com/2017/10/23/eight-ground-breaking-inventions-that-science-fiction-predicted/|title=Eight Ground-Breaking Inventions That Science Fiction Predicted|last=Munene|first=Alvin|date=23 October 2017|website=Sanvada|access-date=3 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020224/https://sanvada.com/2017/10/23/eight-ground-breaking-inventions-that-science-fiction-predicted/|url-status=live}}</ref> Ander werke, soos H.G. Wells se ''The Time Machine'', het teen moontlike negatiewe gevolge gewaarsku.<ref name="Greenwood">The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders, Volume 2, Gary Westfahl, Greenwood Publishing Group, 2005</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/many-futuristic-predictions-hg-wells-came-true-180960546/|title=The Many Futuristic Predictions of H.G. Wells That Came True|last=Handwerk|first=Brian|website=Smithsonian|language=en|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404020218/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/many-futuristic-predictions-hg-wells-came-true-180960546/|url-status=live}}</ref> In 2001 het Amerika se Nasionale Wetenskapstigting ’n opname oor "Die publiek se houdings en begrip: wetenskapsfiksie en [[skynwetenskap]]" gedoen.<ref name="NSF">{{cite report|publisher=National Science Foundation, Division of Science Resources Statistics |chapter-url=https://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |chapter=Science and Technology: Public Attitudes and Public Understanding. Science Fiction and Pseudoscience |title=Science and Engineering Indicators–2002 |location=Arlington, VA |id=NSB 02-01 |date=April 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616181809/http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |archive-date=16 June 2016 }}</ref> Daar is bevind mense wat wetenskapsfiksie lees of verkies, dink moontlik op ’n ander manier oor wetenskap as ander. Sulke mense is ook geneig om die ruimteprogram en pogings om met buiteaardse beskawings kontak te maak, te ondersteun.<ref name="NSF" /><ref>{{cite book|last=Bainbridge|first=William Sims|chapter=The Impact of Science Fiction on Attitudes Toward Technology|editor-last=Emme|editor-first=Eugene Morlock|title=Science fiction and space futures: past and present|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MvpoAAAAIAAJ|year=1982|publisher=Univelt|isbn=978-0-87703-173-4|access-date=7 November 2015|archive-date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101123522/https://books.google.com/books?id=MvpoAAAAIAAJ|url-status=live}}</ref> [[Carl Sagan]] het geskryf: "Baie wetenskaplikes wat diep by die verkenning van die [[Sonnestelsel]] betrokke is (ek ingesluit) is aanvanklik deur wetenskapsfiksie in daardie rigting gestuur."<ref name = growing>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1978/05/28/archives/growing-up-with.html|title=Growing up with Science Fiction|last=Sagan|first=Carl|date=28 May 1978|work=The New York Times|access-date=4 April 2019|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=11 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211180058/https://www.nytimes.com/1978/05/28/archives/growing-up-with.html|url-status=live}}</ref> Wetenskapsfiksie het verskeie bestaande uitvindsels voorspel, soos die [[atoombom]]<ref>{{cite web | url =https://www.businessinsider.com/books-predicted-future-sci-fi-2018-11 |title=These 15 sci-fi books actually predicted the future|work=Business Insider| date=8 November 2018| access-date =20 July 2022}}</ref> en [[robot]]te.<ref>{{cite web | url =https://www.micron.com/insight/future-shock-11-real-life-technologies-that-science-fiction-predicted|title=Future Shock: 11 Real-Life Technologies That Science Fiction Predicted|publisher=Micron | date=| access-date =20 July 2022}}</ref> In die 2020-televisiereeks ''Away'' gebruik ruimtevaarders ’n Mars-verkenningsvoertuig genaamd InSight om na ’n landing op [[Mars]] te luister. In 2022 het wetenskaplikes InSight inderdaad gebruik om na die landing van ’n ruimtetuig te luister.<ref>{{Cite journal |last1=Fernando |first1=Benjamin |last2=Wójcicka |first2=Natalia |last3=Marouchka |first3=Froment |last4=Maguire |first4=Ross |last5=Stähler |first5=Simon |last6=Rolland |first6=Lucie |last7=Collins |first7= Gareth |last8=Karatekin |first8=Ozgur |last9=Larmat |first9=Carene |last10=Sansom |first10=Eleanor |last11=Teanby |first11=Nicholas |last12=Spiga |first12=Aymeric |last13=Karakostas |first13=Foivos |last14=Leng |first14=Kuangdai |last15=Nissen-Meyer |first15= Tarje |last16=Kawamura |first16=Taichi |last17=Giardini |first17=Domenico |last18=Lognonné |first18=Philippe |last19=Banerdt |first19=Bruce |last20=Daubar |first20=Ingrid |date=April 2021 |title= Listening for the landing: Seismic detections of Perseverance's arrival at Mars with InSight |journal=Earth and Space Science |language=en |volume=8 |issue=4 |article-number=e2020EA001585 |doi=10.1029/2020EA001585 |bibcode=2021E&SS....801585F |s2cid=233672783 |issn=2333-5084|doi-access=free |hdl=20.500.11937/90005 |hdl-access=free }}</ref> Wetenskapsfiksie kan dien as ’n middel om ’n samelewing se vorige, huidige en moontlike toekomstige sosiale verhoudings met ander te ontleed en te herken. Dit bied ’n medium vir en ’n voorstelling van andersheid en verskille in sosiale identiteit.<ref>{{Cite journal |last=Kilgore |first=De Witt Douglas |date=March 2010 |title=Difference Engine: Aliens, Robots, and Other Racial Matters in the History of Science Fiction |journal=Science Fiction Studies |volume=37 |issue=1 |pages=16–22 |doi=10.1525/sfs.37.1.0016 |jstor=40649582 }}</ref> Brian Aldiss het wetenskapsfiksie beskryf as "kulturele muurpapier".<ref>{{Cite book|title=Trillion Year Spree|last1=Aldiss|first1=Brian|last2=Wingrove|first2=David|publisher=Victor Gollancz|year=1986|isbn=978-0-575-03943-8|location=Londen|page=14}}</ref> Hierdie breë invloed kan gesien word in die neiging van skrywers om wetenskapsfiksie as ’n instrument vir voorspraak en die skep van kulturele insigte te gebruik, asook van opvoeders wat onderrig gee oor ’n verskeidenheid akademiese dissiplines buite die natuurwetenskappe.<ref>{{Cite journal|last1=Menadue|first1=Christopher Benjamin|last2=Cheer|first2=Karen Diane|date=2017|title=Human Culture and Science Fiction: A Review of the Literature, 1980–2016|journal=SAGE Open|language=en|volume=7|issue=3|page=215824401772369|doi=10.1177/2158244017723690|s2cid=149043845|issn=2158-2440|url=https://researchonline.jcu.edu.au/49764/1/2158244017723690.pdf|doi-access=free|access-date=3 September 2019|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043605/https://researchonline.jcu.edu.au/49764/1/2158244017723690.pdf|url-status=live}}</ref> Die geleerde en wetenskapsfiksiekritikus George Edgar Slusser het gesê wetenskapsfiksie is "die een werklike internasionale letterkundige vorm wat ons vandag het, en as sodanig het dit uitgebrei na visuele en interaktiewe media, en verder na enige nuwe media wat die wêreld in die 21ste eeu sal uitvind. Kruispuntkwessies tussen die wetenskappe en die [[geesteswetenskap]]pe is van deurslaggewende belang vir die eeu wat voorlê."<ref>{{Cite web|url=https://ucrtoday.ucr.edu/25704|title=George Slusser, Co-founder of Renowned Eaton Collection, Dies|date=6 November 2014|first=Bettye|last=Miller|website=UCR Today|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404025026/https://ucrtoday.ucr.edu/25704|url-status=live}}</ref> ==Letterkundige meriete== [[Beeld:Frontispiece to Frankenstein 1831.jpg|thumb|200px|Die illustrasie deur Theodor von Holst vir die 1831-uitgawe van [[Mary Shelley]] se roman ''[[Frankenstein|Frankenstein; or, The Modern Prometheus]]''.]] Baie kritici is skepties oor die letterkundige waarde van wetenskapsfiksie en ander vorme van genrefiksie, hoewel sommige hoofstroomskrywers werke geskryf het wat deur teenstanders as wetenskapsfiksie beskou word. [[Mary Shelley]] het ’n aantal wetenskaplike romantiese verale in die tradisie van Gotiese letterkunde geskryf, insluitend ''[[Frankenstein|Frankenstein; or, The Modern Prometheus]]'' (1818).<ref name="introduction">Bennett, An Introduction, ix–xi, 120–21; Schor, Introduction to ''Cambridge Companion'', 1–5; Seymour, 548–61.</ref> [[Kurt Vonnegut]] was ’n gerespekteerde Amerikaanse skrywer wie se werk volgens sommige uitgangspunte of temas van wetenskapsfiksie bevat.<ref>{{cite book|last1=Allen|first1=William R.|title=Understanding Kurt Vonnegut|url=https://archive.org/details/understandingkur0000alle|url-access=registration|publisher=University of South Carolina Press|isbn=978-0-87249-722-1|year=1991}}</ref><ref>{{cite news|last1=Banach|first1=Je|title=Laughing in the Face of Death: A Vonnegut Roundtable|url=http://www.theparisreview.org/blog/2013/04/11/laughing-in-the-face-of-death-a-vonnegut-roundtable/|work=The Paris Review|date=11 April 2013|access-date=13 August 2015|archive-date=3 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903042710/http://www.theparisreview.org/blog/2013/04/11/laughing-in-the-face-of-death-a-vonnegut-roundtable/|url-status=live}}</ref> Ander wetenskapsfiksieskrywers wie se werk algemeen as “ernstige” letterkunde beskou word, sluit in [[Ray Bradbury]] (veral ''Fahrenheit 451'' en ''The Martian Chronicles''),<ref name="NYT-20120606">{{cite news|last=Jonas|first=Gerald|title=Ray Bradbury, Master of Science Fiction, Dies at 91|url=https://www.nytimes.com/2012/06/07/books/ray-bradbury-popularizer-of-science-fiction-dies-at-91.html|date=6 June 2012|work=[[The New York Times]]|access-date=5 June 2012|archive-date=5 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405014134/https://www.nytimes.com/2012/06/07/books/ray-bradbury-popularizer-of-science-fiction-dies-at-91.html|url-status=live}}</ref> [[Arthur C. Clarke]] (veral ''Childhood's End''),<ref>Barlowe, Wayne Douglas (1987). Barlowe's Guide to Extraterrestrials. Workman Publishing Company. {{ISBN|0-89480-500-2}}.</ref><ref>Baxter, John (1997). "Kubrick Beyond the Infinite". Stanley Kubrick: A Biography. Basic Books. pp. 199–230. {{ISBN|0-7867-0485-3}}.</ref> en Paul Myron Anthony Linebarger (wat die skuilnaam Cordwainer Smith gebruik het).<ref>Gary K. Wolfe en Carol T. Williams, "The Majesty of Kindness: The Dialectic of Cordwainer Smith", ''Voices for the Future: Essays on Major Science Fiction Writers'', Volume 3, Thomas D. Clareson editor, Popular Press, 1983, pages 53–72.</ref> [[Doris Lessing]], wat later met die [[Nobelprys vir Letterkunde]] bekroon is, het ’n reeks van vyf wetenskapsfiksieromans geskryf, ''Canopus in Argos: Archives'' (1979-'83); dié romans beeld die pogings uit van meer gevorderde spesies en beskawings om minder gevorderde beskawings te beïnvloed, insluitend mense op Aarde.<ref name="Hazelton">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |title=Doris Lessing on Feminism, Communism and 'Space Fiction' |work=The New York Times |first=Lesley |last=Hazelton |date=25 July 1982 |access-date=25 March 2011 |archive-date=23 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131123172701/http://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |url-status=live }}</ref> In sy boek ''The Western Canon'' sluit die letterkundige resensent Harold Bloom die romans ''[[Brave New World]]'', [[Stanisław Lem]] se ''Solaris'', [[Kurt Vonnegut]] se ''Cat's Cradle'', en ''[[The Left Hand of Darkness]]'' in as kultureel en esteties betekenisvolle werk van Westerse letterkunde, hoewel Lem die etiket ''wetenskapsfiksie'' aktief verwerp het.<ref name="SFWA">{{cite web |url=http://www.sfwa.org/faq/lem.htm |title=Lem and SFWA |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111142618/http://www.sfwa.org/faq/lem.htm |archive-date=11 January 2008}} in Science Fiction and Fantasy Writers of America FAQ, "paraphrasing Jerry Pournelle" who was SFWA President 1973–74</ref> In haar essay “Science Fiction and Mrs Brown” van 1976 is [[Ursula K. Le Guin]] gevra: “Kan ’n wetenskapsfiksieskrywer ’n roman skryf?” Sy het geantwoord: “Ek glo alle romans handel oor karakter... Die groot romanskrywers het ons laat sien wat hulle ook al wou hê ons moes sien deur die een of ander karakter. Andersins sou hulle nie romanskrywers gewees het nie, maar digters, historici of pamfletskrywers.”<ref name="harpercollins">[[Ursula K. Le Guin|Le Guin, Ursula K.]] (1976) "Science Fiction and Mrs Brown", in ''The Language of the Night: Essays on Fantasy and Science Fiction'', Perennial HarperCollins, Hersiene uitgawe 1993; in ''Science Fiction at Large'' (red. Peter Nicholls), Gollancz, Londen, 1976; in ''Explorations of the Marvellous'' (red. Peter Nicholls), Fontana, Londen, 1978; in ''Speculations on Speculation. Theories of Science Fiction'' (reds. James Gunn en Matthew Candelaria), The Scarecrow Press, Inc. Maryland, 2005.</ref> Orson Scott Card is veral bekend vir sy 1985-wetenskapsfiksieroman ''[[Ender's Game]]''; hy het aangevoer die boodskap en intellektuele betekenis van die werk in wetenskapsfiksie is binne die verhaal self vervat; daarom kan die genre aanvaarde letterkundige hulpmiddels en tegnieke weglaat wat hy as foefies of letterkundige speletjies gekenmerk het.<ref name="google">{{cite book|last = Card|first = O.|title = Ender's Game|chapter-url = https://books.google.com/books?id=Z5QtUpmbcDwC&pg=PR11|chapter = Introduction|publisher = Macmillan|date = 2006|isbn = 978-0-7653-1738-4|url-access = registration|url = https://archive.org/details/endersgame00card}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://us.macmillan.com/author/|title=Orson Scott Card {{!}} Authors {{!}} Macmillan|website=US Macmillan|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105025352/https://us.macmillan.com/author/|url-status=live}}</ref> In 1998 het die Amerikaanse skrywer Jonathan Lethem ’n essay getiteld “Close Encounters: The Squandered Promise of Science Fiction” in die ''Village Voice'' geskryf. Hierin het hy teruggedink aan die tyd in 1973 toe [[Thomas Pynchon]] se roman ''Gravity's Rainbow'' vir die Nebulaprys benoem is en verloor het teen Arthur C. Clarke se roman ''Rendezvous with Rama''. Lethem stel voor dié punt dien as ’n "verborge grafsteen op die hoop dat wetenskapsfiksie op die punt was om met die hoofstroom saam te smelt”.<ref name="encounters">Lethem, Jonathan (1998), "Close Encounters: The Squandered Promise of Science Fiction", ''Village Voice'', June. Herdruk as "Why Can't We All Live Together?: A Vision of Genre Paradise Lost" in die ''New York Review of Science Fiction'', September 1998, no. 121, vol. 11, no. 1.</ref> In dieselfde jaar het die wetenskapsfiksieskrywer en fisikus Gregory Benford geskryf: “Wetenskapsfikaie is miskien die bepalende genre van die 20ste eeu, maar sy verowerende leërs slaan steeds kamp op buite die [[Romeinse Ryk|Rome]] van die letterkundige vestings.”<ref name="september">Benford, Gregory (1998) "Meaning-Stuffed Dreams:Thomas Disch and the future of SF", ''New York Review of Science Fiction'', September, Number 121, Vol. 11, No. 1</ref> ==Pryse en konvensies== [[Beeld:Hugo Award Logo.svg|thumb|links|120px|Die Hugoprys.]] Van die belangrikste en bekendste pryse vir wetenskapsfiksie is die [[Hugoprys]], wat deur die World Science Fiction Society by Worldcon oorhandig word en waarvoor aanhangers stem;<ref>{{Cite web|url=http://www.wsfs.org/awards/|title=Awards|date=10 May 2016|website=The World Science Fiction Society|language=en-US|access-date=4 April 2019}}</ref> die [[Nebulaprys]], wat deur die Science Fiction and Fantasy Writers of America oorhandig word en waaroor die skrywersgemeenskap stem;<ref>{{Cite web|url=https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|title=Nebula Awards|website=www.fantasticfiction.com|access-date=4 April 2019|archive-date=31 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531161944/https://www.fantasticfiction.com/awards/nebula.htm|url-status=live}}</ref> die John W. Campbell-gedenkprys vir beste wetenskapsfiksieroman, wat deur ’n paneel skrywers toegeken word;<ref>{{Cite web|url=https://sfcenter.ku.edu/about|title=The John W. Campbell Award}}</ref> en die Theodore Sturgeon-gedenkprys vir [[Kortverhaal|kort fiksie]], wat deur ’n paneel beoordelaars toegeken word.<ref>{{Cite web|url=http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm|title=The Theodore Sturgeon Award|access-date=18 March 2023|archive-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001134242/http://www.sfcenter.ku.edu/sturgeon.htm}}</ref> 'n Noemenswaardige toekenning vir wetenskapsfiksierolprente en {{nowrap|-televisieprogramme}} is die [[Saturnprys]], wat jaarliks deur die Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films oorhandig word.<ref>{{Cite web|url=http://www.saturnawards.org/|title=The Academy of Science Fiction Fantasy and Horror Films|website=www.saturnawards.org|access-date=4 April 2019|archive-date=25 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825193629/http://www.saturnawards.org/|url-status=live}}</ref> In sommige lande is ook streekpryse, soos die Prix Aurora in [[Kanada]], en sommige tydskrifte reël meningspeilings onder lesers vir pryse, soos die Locusprys.<ref>{{Cite web|url=https://locusmag.com/category/news/awards/|title=Awards – Locus Online|language=en-US|access-date=4 April 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404033301/http://locusmag.com/category/news/awards/|url-status=live}}</ref> Konvensies (algemeen bekend as ''cons'') word in stede oor die wêreld heen gehou. Hulle het plaaslike, streek-, nasionale en internasionale lidmaatskap.<ref>{{Cite web|url=https://locusmag.com/conventions/|title=Conventions|date=29 August 2017|website=Locus Online|language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330195143/https://locusmag.com/conventions/|url-status=live}}</ref><ref name="Encyclopedia Britannica" /><ref>{{Cite web|url=https://io9.gizmodo.com/a-history-of-the-science-fiction-convention-359238|title=A History Of The Science Fiction Convention|last=Kelly|first=Kevin|website=io9|date=21 February 2008 |language=en-US|access-date=5 April 2019|archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603154840/https://io9.gizmodo.com/a-history-of-the-science-fiction-convention-359238|url-status=live}}</ref> Algemene konvensies dek alle aspekte van wetenskapsfiksie, en dan is daar konvensies vir spesiale belangstellings soos filkmusiek.<ref>{{Cite web|url=http://www.scificonventions.com/html/aboutcons.php|title=ScifiConventions.com – Worldwide SciFi and Fantasy Conventions Directory – About Cons|website=www.scificonventions.com|access-date=5 April 2019|archive-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408045937/http://www.scificonventions.com/html/aboutcons.php|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fencon.org/|title=FenCon XVI – September 20–22, 2019 {{!}}|website=www.fencon.org|language=en|access-date=5 April 2019|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402110559/http://www.fencon.org/|url-status=live}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse wetenskapsfiksie]] * [[Lys van wetenskapsfiksieboeke]] * [[Lys van wetenskapsfiksierolprente]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Science fiction}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Science fiction}} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkundige genres]] imjkiiq9bzm3ftn9c0jkppk15rk2kpk 0 387 2920948 2882817 2026-08-01T19:30:49Z SpesBona 2720 /* Toerisme */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920948 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = |volle_naam = Republiek Zimbabwe<ref group="nota">Die volgende 15 name is amptelik: Republic of Zimbabwe ([[Engels]]), Nyika yeZimbabwe ([[Shona (taal)|Shona]]), Ilizwe leZimbabwe ([[Noord-Ndebele]]), Dziko la Zimbabwe ([[Chichewa]]), Dziko la Zimbabwe ([[Chisena]]), Hango yeZimbabwe ([[Kalanga]]), Zimbabwe Nù ([[Khoisan-tale|Khoisan]]), Inyika yeZimbabwe ([[Nambya]]), Nyika yeZimbabwe ([[Ndau]]), Tiko ra Zimbabwe ([[Tsonga|Shangani]]), Naha ya Zimbabwe ([[Suid-Sotho]]), Cisi ca Zimbabwe ([[Chitonga]]), Naga ya Zimbabwe ([[Tswana]]), Shango ḽa Zimbabwe ([[Venda (taal)|Venda]]), Ilizwe leZimbabwe ([[Xhosa]]).</ref> |algemene_naam = Zimbabwe |beeld_vlag = Flag of Zimbabwe.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Zimbabwe.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Freedom, Work''<ref name="BEAVERCT">{{en}} {{cite journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |title=Zimbabwe |journal=The Beaver County Times |date=13 September 1981 |accessdate=1 Mei 2018}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Eenheid, vryheid, werk")''</small> |volkslied = ''Blessed be the land of Zimbabwe''<ref name="CIA-WF">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=6 Desember 2022|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|url-status=dead}}</ref><br /><small>(''[[Engels]] vir: "Geseënd is die land van Zimbabwe")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Zimbabwe.ogg]]</center> |amptelike_tale = Nyanja, Sena, [[Engels]], Kalanga, Tshwa, Nambya, Ndau, [[Noord-Ndebele]], [[Tsonga]], [[Shona (taal)|Shona]], [[Gebaretaal]], [[Suid-Sotho]], Tonga, [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]]<ref>{{en}} ([http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf Constitution of Zimbabwe (final draft)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002110534/http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf |date=2 Oktober 2013 }}).</ref> |hoofstad = [[Harare]] {{Koördinate|17|50|S|31|3|O}} |latd = 17 |latm = 50 |latNS = S |longd = 31 |longm = 3 |longEW = O |grootste_stad = [[Harare]] |regeringsvorm = Unitêre dominante party<br />presidensiële [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[adjunkpresident]]<br />• 2de adjunkpresident |leiername = [[Emmerson Mnangagwa]]<br />[[Constantino Chiwenga]]<br />[[Kembo Mohadi]] |oppervlak_rang = 62^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 390&nbsp;757<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 150&nbsp;872 |persent_water = 1 |bevolking_skatting = 17&nbsp;150&nbsp;352<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 15&nbsp;178&nbsp;957<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.opendataforafrica.org/anjlptc/2022-population-housing-census |title=2022 Population & Housing Census |publisher=Ministerie van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling |accessdate=19 November 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 43,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 113,7 |bevolkingsdigtheidrang = 170^ste |BBP_PPP = $86,162&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=698,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 131^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $5&nbsp;071<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 175^ste |BBP = $35,919&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 153^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;114<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 149^ste |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Republiek<br />• [[Zimbabwe-Rhodesië]]<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[11 November]] [[1965]]<br />[[2 Maart]] [[1970]]<br />[[1 Junie]] [[1979]]<br />[[18 April]] [[1980]]<br />[[15 Mei]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,550<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |MOI_rang = 159^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 50,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZW |title=Gini index – Zimbabwe |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 November 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Zimbabwe Goud]] |geldeenheid_kode = – |land_kode = ZW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.zw]] |skakelkode = 263 |voetskrif = ^a Die [[Zimbabwiese dollar]] word nie meer gebruik nie nadat dit deur die regering weens hiperinflasie amptelik opgeskort is. Die [[Amerikaanse dollar]] (US$), [[Suid-Afrikaanse Rand]] (R), [[Botswana pula]] (P), [[Pond sterling]] (£), [[Euro]] (€), [[Indiese roepee]] (₹), [[Australiese dollar]] (A$), Sjinese [[Renminbi]] (元/¥) en Japannese [[Jen]] (¥) word nou in plaas daarvan gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |title=Currency in Zimbabwe|publisher=Greenwich 2000|website=GreenwichMeanTime.com |accessdate=2 Februarie 2015}}</ref><ref>{{en}} Hungwe, Brian. [http://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 bbc.com: ''Zimbabwe’s multi-currency confusion''], 6 Februarie 2014, besoek op 1 Mei 2018.</ref> Die Amerikaanse dollar is aanvaar as die amptelike geldeenheid vir al die regering se transaksies. }} '''Zimbabwe''', amptelik die '''Republiek Zimbabwe''' ([[Engels]]: ''Republic of Zimbabwe''), is 'n [[landingeslote land]] geleë in [[Suider-Afrika]] en begrens deur [[Zambië]] in die noordweste, [[Mosambiek]] in die noordooste, [[Suid-Afrika]] in die suide en [[Botswana]] in die suidweste. Die land het eers as [[Suid-Rhodesië]], 'n [[Britse Ryk|Britse kolonie]], bekendgestaan en van 1965 af as [[Rhodesië]], genoem ná [[Cecil John Rhodes]]. In 1965 het Suid-Rhodesië eensydig sy onafhanklikheid verklaar en in 1970 'n [[republiek]] geword. Ná 'n jare lange vryheidsoorlog en daaropvolgende onderhandelinge het Rhodesië in 1980 amptelik [[Zimbabwe-Rhodesië]] geword en aansluitend die Republiek Zimbabwe. [[Lêer:Satellite image of Zimbabwe in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n oppervlakte van 390&nbsp;757&nbsp;km² en het 'n bevolking van 17&nbsp;150&nbsp;352 in 2024 gehad. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Harare]], tot 1980 Salisbury. 'n Ander belangrike stad is [[Bulawayo]].<ref name="CIA" /> Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] is die belangrikste inheemse [[etniese groep]], gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]]. Dié land het 16 [[Amptelike taal|amptelike tale]], waaronder [[Engels]], [[Shona (taal)|Shona]] en [[Noord-Ndebele]] die mees verspreide tale is. Daarmee het Zimbabwe meer ampstale as sy suidelike buurland Suid-Afrika wat twaalf ampstale tel. Op 15 November 2017, na een jaar se protes teen sy regering asook Zimbabwe se vinnig dalende ekonomie, is Mugabe tydens 'n [[staatsgreep]] deur dié land se gewapende magte onder huisarres geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |title=Zimbabwe in turmoil after apparent coup |publisher=[[CNN]] |author=David McKenzie, Brent Swails en Angela Dewan |date=16 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812184856/https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |archive-date=12 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title=Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |publisher=[[The Guardian]] |date=15 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224045925/https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Op 19 November 2017 het [[ZANU–PF]] Robert Mugabe gedwing om as partyleier af te dank en deur die voormalige adjunkpresident [[Emmerson Mnangagwa]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |title=Ruling party sacks Mugabe as leader |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205055450/https://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |archive-date= 5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 November 2017 het Mugabe sy bedanking aangebied voordat die vervolgingsverrigtinge voltooi is.<ref>{{en}} {{cite web |title=Zimbabwe's President Mugabe 'resigns' |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319181454/https://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |archive-date=19 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam "Zimbabwe" is afgelei van 'n [[Shona (taal)|Shona-term]] vir [[Groot-Zimbabwe]], 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] stad ([[Masvingo]]) in die land se suidooste. Daar is twee uiteenlopende teorieë oor die oorsprong van die woord. Volgens baie bronne is "Zimbabwe" afgelei van ''dzimba-dza-mabwe'', vertaal uit Shona se Karanga-dialek as "huise uit klippe" (''dzimba'' = meervoud van ''imba'', "huis"; ''mabwe'' = meervoud van ''ibwe'', "klip").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |title=Zimbabwe – big house of stone |publisher=Somali Press |accessdate=3 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |archive-date=3 Mei 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf |title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix |journal=Zambezia |year=1994 |volume=21 |pages=51–80 |author=Michel Lafon}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=Mediated monuments and national identity |author=Lawrence J. Vale |doi=10.1080/136023699373774 |journal=Journal of Architecture |volume=4 |year=1999 |pages=391–408 |issue=4 |issn =1360-2365}}</ref> Die Karanga-sprekende Mashona leef rondom Groot-Zimbabwe in die huidige [[Masvingo (provinsie)|Masvingo-provinsie]]. Volgens die argeoloog [[Peter Garlake]] is "Zimbabwe" 'n verkorte vorm van ''dzimba-hwe'' wat "eerbiedige huise" in die Zezuru-dialek van Shona beteken en gewoonlik na kapteins se huise of grafte verwys.<ref>{{en}} {{cite book |last=Peter Garlake |title=Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology |url=https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl |year=1973 |publisher=Thames & Hudson |location=Londen |isbn=978-0-8128-1599-3 |page=[https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> Zimbabwe was voorheen bekend as [[Suid-Rhodesië]] (1898), [[Rhodesië]] (1965) en [[Zimbabwe-Rhodesië]] (1979). Die eerste opgetekende gebruik van "Zimbabwe" as 'n nasionale term dateer uit 1960 op 'n muntstuk deur die swart nasionalis Michael Mawema,<ref name="fontein119120" /> wie se Zimbabwe National Party die eerste was wat in 1961 die naam gebruik het.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{en}} {{cite book |author=Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni |title=Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |publisher=Peter Lang AG |location=Bern |year= 2009 |edition=1ste |isbn= 978-3-03911-941-7 |pages=113–14}}</ref> Die term "Rhodesië" – afgelei van [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] se van, die primêre aanstigter van Britse kolonisasie in die gebied – is deur Afrikanasionaliste as onvanpas beskou weens sy koloniale oorsprong en konnotasies.<ref name=fontein119120>{{en}} {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |author=Joost Fontein |publisher=University College London Press |location=Londen |date=September 2006 |edition=1ste |isbn=978-1-84472-123-8 |pages=119–20}}</ref> Volgens Mawema het swart nasionaliste in 1960 vergader om 'n alternatiewe naam vir die land te kies en name soos "Matshobana" en "[[Monomotapa]]" voorgestel, voordat sy voorstel "Zimbabwe" geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=92goAQAAMAAJ&q=%22What%27s+in+a+Name |title=What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana' |journal=Read on |publisher=Training Aids Development Group |location=Harare |year=1991 |page=40}}</ref> Dit was aanvanklik onduidelik hoe die gekose term gebruik sou word – Mawema het in 'n 1961-letter die naam "Zimbabweland" gebruik<ref name="ndlovugatsheni113114" /> – maar "Zimbabwe" was teen 1962 genoegsaam gevestig om die swart nasionalistiese beweging se algemene voorkeurterm te word.<ref name="fontein119120" /> Soos baie name van Afrikalande wat tydens die [[Koue Oorlog]] [[Dekolonisasie (Afrika)|onafhanklik]] geword het, is ''Zimbabwe'' 'n etnies neutrale naam. Dit is debatteerbaar tot watter mate Zimbabwe, wat meer as 80% homogeen Shona is en op verskeie maniere deur hulle oorheers word, as 'n volkstaat beskryf kan word.<ref name=":7">{{en}} {{cite journal |author=Alois S. Mlambo |title=Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean: Identity, Nationalism and State-building |url=https://www.jstor.org/stable/43941319 |journal=Africa Spectrum |date=2013 |volume=48 |issue=1 |pages=49–70 |doi=10.1177/000203971304800103 |jstor=43941319 |s2cid=127302759 |issn=0002-0397 |hdl=2263/41913}}</ref> Die grondwet erken 16 tale, maar slegs twee van hulle op nasionale vlak, naamlik Shona en Engels. In teenstelling met [[Noord-Ndebele]] word Shona algemeen aan skole onderrig. Boonop het Zimbabwe nog nooit 'n nie-Shona-staatshoof gehad nie.<ref name=":7" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |title=From a kingdom to a nation: A Shona awakening |publisher=Trad Magazine |date=29 November 2020 |accessdate=10 Mei 2023}}</ref> == Fisiografies == [[Lêer:Zimbabwekaart.png|duimnael|links|Kaart van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n gedeelte van die groot [[plato]] in Suider-Afrika. Die hoëveld met 'n lengte van 1&nbsp;525 meter het twee hoofriviere, naamlik [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde en [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide. Die [[Karibadam|Karibameer]] is net stroomaf van die [[Victoria-waterval]] in die Zambezi op die grens met [[Zambië]] en is een van die grootste mensgemaakte mere in die wêreld. Die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe]] is 230&nbsp;km lank en word in sy geheel deur die Limpoporivier gevorm. Die belangrikste grenspos is [[Beitbrug]] langs die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]]. == Vlag == {{Hoofartikel|Vlag van Zimbabwe}} [[Lêer:Zim-bird.jpg|duimnael|links|upright|Die Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe]] Die ontwerp van Zimbabwe se huidige vlag is op 18 April 1980 aanvaar. Die vlag van Zimbabwe het sewe horisontale bande groen, goud, rooi, swart, rooi, goud, groen en 'n swart omlynde wit driehoek met 'n rooi vyfstralige ster en 'n goue voël. Elkeen van die bande het 'n simboliese betekenis. Groen versinnebeeld die [[Plant|flora]] en [[natuurlike hulpbron]]ne van Zimbabwe, goud versinnebeeld die rykdom aan [[Mineraal|minerale]], rooi simboliseer die [[bloed]] wat tydens die vryheidstryd vergiet is, swart versinnebeeld die [[Swart mense|swart bevolking]], die wit driehoek simboliseer die [[vrede]] en die "pad vooruit", die rooi ster versinnebeeld die [[internasionalisme]] en vrede, maar weerspieël ook die [[Sosialisme|sosialistiese]] oortuigings van die regerende party. Die "Zimbabwe-voël" is ontleen aan 'n afbeelding uit die bouvalle van die geskiedkundige stad [[Groot-Zimbabwe]] en dien tans as Zimbabwe se nasionale embleem. == Klimaat == Zimbabwe lê in 'n tropiese klimaat en het gemiddelde temperature van 15,6&nbsp;°C in die [[winter]] en 21,1&nbsp;°C in die [[somer]]. Die gemiddelde [[reën]]val vir Zimbabwe is 890&nbsp;mm vir die hoëveld en 610&nbsp;mm vir die middelveld. == Geskiedenis == === Monomotapa === [[Lêer:Great-Zimbabwe-2.jpg|duimnael|Die bouvalle van die ou hoofstad [[Groot-Zimbabwe]]]] Die vroeë geskiedenis van die Koninkryk [[Monomotapa]] (wat eintlik "Heer van die Myne" beteken) is onbekend; dit het reeds sedert die [[Middeleeue]] bestaan. Naas die hoofstad Groot-Zimbabwe met sy ringmuur, tempel en tweeverdiepinghuise wat uit stene gebou is, was daar honderde dorpe waarvan sommige ook 'n stadskarakter getoon het. [[Landbou]], veeteelt en [[mynbou]] was die [[ekonomie]]se fondament van die ryk. Danksy die [[goud]]mynbou kon die [[koninkryk]] handel met [[Arabiere]], [[Persiese Ryk|Perse]] en [[Ethiopië]]rs dryf. Goud, [[ivoor]] en [[Slawerny|slawe]] is teen [[spesery]]e, [[yster]], [[tafelsout|sout]] en ander Oosterse ware geruil. Met die agteruitgang van die goudmynbou het die mag van die konings verswak; 1607 moet hulle die myne aan die [[Portugese]] afstaan. 1629 het die koninkryk 'n [[vasalstaat]] van [[Portugal]] geword. Die Portugese begin ook [[koper]], [[yster]], [[lood]] en [[tin]] te ontgin en het landbou op grootplase bedryf. Na die ondergang van die ryk in die 18de eeu het dit tussen 1889 en 1890 Britse koloniale besit en 1923 'n deel van Suid-Rhodesië geword. === Rhodesië === [[Lêer:Ian Smith 1975.jpg|duimnael|upright|Ian Smith in 1975]] Suid-Rhodesië, [[Noord-Rhodesië]] (die huidige Zambië) en [[Njassaland]] (die huidige [[Malawi]]) is in 1953 as die [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] verenig, wat tot 1963 bestaan het. Die blanke regering van Suid-Rhodesië, onder leiding van eerste minister [[Ian Smith]] het in 1965 onafhanklikheid verklaar, maar dit is nie deur die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde Nasies]] erken nie. Ten spyte van die instel van politieke en ekonomiese sanksies kon Rhodesië sy onafhanklike status in stand hou. In 1970 het Rhodesië 'n republiek geword. Die regering het in 1971 'n ooreenkoms met die Verenigde Koninkryk gesluit wat die erkenning van onafhanklikheid en die invoering van algemene stemreg ten doel gehad het. Die swart opposisie, wat veral uit die bevrydingsbewegings [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] en [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] bestaan het, het in die tydperk tussen 1973 en 1980 'n gewapende stryd teen die blanke regering gevoer. Alhoewel daar reeds in 1975 gesprekke oor 'n nuwe [[grondwet]] gevoer en in 1979 'n swart regering onder biskop Muzorewa gevorm is, het 'n algemene verkiesing eers in 1980 plaasgevind. Zimbabwe het daarna onder leiding van die eerste minister [[Robert Mugabe]] onafhanklik geword. === Zimbabwe === [[Lêer:Persconferentie Robert Magabe , president Zimbabwe, op Schiphol na driedaags bez, Bestanddeelnr 932-1958.jpg|duimnael|upright|Robert Mugabe in 1982]] Die politieke situasie was tydens die laaste jare van Robert Mugabe se presidentskap onstabiel. Die onderdrukking van die opposisiepartye, die onteiening van blanke boere en die sloping van krotbuurte en stadswyke, waar inwoners verdink is om aanhangers van die opposisie te wees, is in die buiteland met skerp kritiek bejeën. Terwyl die Suid-Afrikaanse regering die régime in Harare met lenings gesteun het, is Zimbabwe deur die Amerikaanse regering onder die tirannieë van die wêreld gereken. Zimbabwe se [[inflasie]]koers was in Julie 2007 met 4&nbsp;500% die hoogste ter wêreld. == Buitelandse betrekkinge == {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Zimbabwe}} [[Lêer:Diplomatic missions of Zimbabwe.PNG|duimnael|links|Diplomatieke missies van Zimbabwe in die buiteland]] Die buitelandse betrekkinge van Zimbabwe fokus op nou bande met die [[Volksrepubliek China]]<ref name=a>{{en}} {{cite book|title=The Great Wall and the Empty Fortress: China's Search for Security|page=48}}</ref> en [[Suid-Afrika-Zimbabwe-betrekkinge|Suid-Afrika]]. Zimbabwe het bilaterale betrekkinge met verskeie lande. Ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde Koninkryk in 1965 is Rhodesië se diplomatieke teenwoordigheid dramaties regoor die wêreld teruggerol. Teen die tyd van die Lancaster House-ooreenkoms in 1979 het Rhodesië slegs verteenwoordigende kantore in [[Londen]], [[Bonn]], [[Pretoria]], [[Washington, D.C.]] en [[Tokio]] gehad. Sendings in [[Maputo]] (destyds Lourenço Marques) en [[Lissabon]] is in 1975 gesluit ná die Angelier-rewolusie in [[Portugal]]. Onder Robert Mugabe het Zimbabwe 'n nuwe buitelandse beleid gevoer wat nouer saamwerk met Afrika-, Oosblok- en [[Beweging van Onverbonde Lande|Onverbonde]]-lande. Die hoofstad van die land, Harare, huisves tans 51 ambassades. Verskeie ander lande het ambassadeurs van ander hoofstede, veral Pretoria en [[Addis Abeba]], geakkrediteer. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Zimbabwe}} === Toerisme === Zimbabwe beskik oor vyf [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: Groot-Zimbabwe, [[Khami]], [[Mana Pools]], [[Matopos]] en die [[Victoria-waterval]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title=Zimbabwe |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Administrasie == Zimbabwe word administratief onderverdeel in agt provinsies en twee stede met provinsiale status, Harare en Bulawayo. Die provinsies word verder onderverdeel in 59 distrikte en 1&nbsp;200 munisipaliteite (sogenaamde ''wards'') wat elk uit 'n aantal nedersettings bestaan. == Infrastruktuur == === Energiebedryf === [[Lêer:Harare International Airport.jpg|duimnael|Die internasionale lughawe in Harare]] Sowat 'n derde van Zimbabwe se elektrisiteit word in waterkragsentrales opgewek waarvan die Karibadamprojek die bekendste en belangrikste is. Toe dit in 1960 beplan is, was dit die grootse hidroëlektriese aanleg ter wêreld. Termiese kragsentrales voorsien in die res van die land se kragbehoefte. === Spoorweë, pad- en lugvervoer === Zimbabwe se nasionale spoorweë bedryf een van die gevorderdste netwerke in [[Afrika suid van die Sahara]] met 'n totale lengte van sowat 2&nbsp;700&nbsp;km, waarvan sowat tien persent geëlektrifiseer is. Dit word aangevul deur 'n uitgebreide padnetwerk waarvan 'n vyfde geasfalteer is. Harare se internasionale lughawe verbind die land met bestemmings in Afrika en oorsee. Die nasionale lugvervoernetwerk verbind die grootste stedelike sentra met mekaar. == Sport == [[Lêer:Zimbabwe Sevens Rugby Team.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span tydens die Hong Kong Sevens in 2009]] [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] tydens hul ODI-wedstryd teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] op 23 Januarie 2009 in [[Dhaka]]]] In Zimbabwe word verskeie sportsoorte soos [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]], waarvan sommige hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] het. [[Cara Black]] (saam met haar Amerikaanse dubbelspeelvennoot [[Liezel Huber]]) en [[Kevin Ullyett]] (saam met die Sweedse [[Jonas Björkman]]) was van die bestes ter wêreld in [[tennis]]dubbelspelkompetisies. Nog beter bekend is egter die uitstekende swemmer [[Kirsty Coventry]], wat met haar Olimpiese oorwinnings in [[Olimpiese Somerspele 2004|2004]] en [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] 'n volksheldin en baken van hoop vir haar land geword het; sy het aan Zimbabwe al twee goue medaljes op Olimpiese Spele besorg, die enigste ander was deur die nasionale vroue[[veldhokkie]]span tydens die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]]. Sedert 2025 dien Coventry as die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se president.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/olimpiese-spele/kirsty-coventry-nuwe-baas-van-iok-20250320 |title=Kirsty Coventry nuwe baas van IOK |publisher=[[Nuus24]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Sokker is Zimbabwe se gewildste [[sport]]soort. Die [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan]] kon vyf keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] kwalifiseer (in 2004, 2006, 2017, 2019 en 2022). Hulle kon egter nog nie vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Van die bekendste Zimbabwiese sokkerspelers sluit in [[Benjamin Mwaruwari]] en [[Matthew Rusike]]. Die voormalige nasionale doelwagter [[Bruce Grobbelaar]] het in die 1980's en 1990's gespeel vir die Engelse sokkerklub [[Liverpool FC]] en saam met hulle talle titels ingepalm. [[Dynamos FC]] is tot dusver die enigste Zimbabwiese sokkerklub wat die [[CAF Kampioene-liga]]-eindstryd gehaal het. Rugby is 'n belangrike sportsoort in Zimbabwe en die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het drie keer vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]]). Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi reeds drie keer gewen (in 2012, 2024 en 2025) en drie keer as naaswenner geëindig. Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers sluit in [[Tonderai Chavhanga]], [[Ian McIntosh]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]]. Krieket word veral deur [[Blanke Zimbabwiërs]] beoefen en dié land is een van die [[toetskrieket]]lande. Die beheerliggaam [[Zimbabwe Krieket]] is in 1992 gestig en sedertdien 'n volle lidland van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] het van 1983 tot 2015 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en twee keer die Super Ses gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]), maar sedertdien het hulle nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie. In 2003 het Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied, wat deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen is. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). In November 2021 is Zimbabwe saam met Namibië en Suid-Afrika as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=9 Junie 2023}}</ref> Bekende Zimbabwiese krieketspelers sluit in [[Andy Flower]] en [[Brendan Taylor]]. == Notas == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe|title=Zimbabwe|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 November 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024}} * {{en}} Arnold, Marion: The stone sculpture of Zimbabwe. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 31, nr. 4, September 1982 * {{af}} Louw, A.A. (ds.): Die môrester in Mashonaland. Stellenbosch: C.S.V.-boekhandel, 1954. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Zimbabwe}} * {{en}} {{Wikivoyage|Zimbabwe}} * {{Wikt-inlyn|Zimbabwe}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Zimbabwe}} | Noord = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Noordoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Oos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Botswana}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Zimbabwe| ]] pnk5ghezmg495gw4s0w491sa01d6hma 2921141 2920948 2026-08-02T10:05:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921141 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = |volle_naam = Republiek Zimbabwe<ref group="nota">Die volgende 15 name is amptelik: Republic of Zimbabwe ([[Engels]]), Nyika yeZimbabwe ([[Shona (taal)|Shona]]), Ilizwe leZimbabwe ([[Noord-Ndebele]]), Dziko la Zimbabwe ([[Chichewa]]), Dziko la Zimbabwe ([[Chisena]]), Hango yeZimbabwe ([[Kalanga]]), Zimbabwe Nù ([[Khoisan-tale|Khoisan]]), Inyika yeZimbabwe ([[Nambya]]), Nyika yeZimbabwe ([[Ndau]]), Tiko ra Zimbabwe ([[Tsonga|Shangani]]), Naha ya Zimbabwe ([[Suid-Sotho]]), Cisi ca Zimbabwe ([[Chitonga]]), Naga ya Zimbabwe ([[Tswana]]), Shango ḽa Zimbabwe ([[Venda (taal)|Venda]]), Ilizwe leZimbabwe ([[Xhosa]]).</ref> |algemene_naam = Zimbabwe |beeld_vlag = Flag of Zimbabwe.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Zimbabwe.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Freedom, Work''<ref name="BEAVERCT">{{en}} {{cite journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |title=Zimbabwe |journal=The Beaver County Times |date=13 September 1981 |accessdate=1 Mei 2018}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Eenheid, vryheid, werk")''</small> |volkslied = ''Blessed be the land of Zimbabwe''<ref name="CIA-WF">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=6 Desember 2022|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|url-status=dead}}</ref><br /><small>(''[[Engels]] vir: "Geseënd is die land van Zimbabwe")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Zimbabwe.ogg]]</center> |amptelike_tale = Nyanja, Sena, [[Engels]], Kalanga, Tshwa, Nambya, Ndau, [[Noord-Ndebele]], [[Tsonga]], [[Shona (taal)|Shona]], [[Gebaretaal]], [[Suid-Sotho]], Tonga, [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]]<ref>{{en}} ([http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf Constitution of Zimbabwe (final draft)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002110534/http://www.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf |date=2 Oktober 2013 }}).</ref> |hoofstad = [[Harare]] {{Koördinate|17|50|S|31|3|O}} |latd = 17 |latm = 50 |latNS = S |longd = 31 |longm = 3 |longEW = O |grootste_stad = [[Harare]] |regeringsvorm = Unitêre dominante party<br />presidensiële [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[adjunkpresident]]<br />• 2de adjunkpresident |leiername = [[Emmerson Mnangagwa]]<br />[[Constantino Chiwenga]]<br />[[Kembo Mohadi]] |oppervlak_rang = 62^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 390&nbsp;757<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 150&nbsp;872 |persent_water = 1 |bevolking_skatting = 17&nbsp;150&nbsp;352<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 15&nbsp;178&nbsp;957<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.opendataforafrica.org/anjlptc/2022-population-housing-census |title=2022 Population & Housing Census |publisher=Ministerie van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling |accessdate=19 November 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 43,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 113,7 |bevolkingsdigtheidrang = 170^ste |BBP_PPP = $86,162&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=698,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 131^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $5&nbsp;071<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 175^ste |BBP = $35,919&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 153^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;114<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 149^ste |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Republiek<br />• [[Zimbabwe-Rhodesië]]<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[11 November]] [[1965]]<br />[[2 Maart]] [[1970]]<br />[[1 Junie]] [[1979]]<br />[[18 April]] [[1980]]<br />[[15 Mei]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,550<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |MOI_rang = 159^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 50,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZW |title=Gini index – Zimbabwe |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 November 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Zimbabwe Goud]] |geldeenheid_kode = – |land_kode = ZW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.zw]] |skakelkode = 263 |voetskrif = ^a Die [[Zimbabwiese dollar]] word nie meer gebruik nie nadat dit deur die regering weens hiperinflasie amptelik opgeskort is. Die [[Amerikaanse dollar]] (US$), [[Suid-Afrikaanse Rand]] (R), [[Botswana pula]] (P), [[Pond sterling]] (£), [[Euro]] (€), [[Indiese roepee]] (₹), [[Australiese dollar]] (A$), Sjinese [[Renminbi]] (元/¥) en Japannese [[Jen]] (¥) word nou in plaas daarvan gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |title=Currency in Zimbabwe|publisher=Greenwich 2000|website=GreenwichMeanTime.com |accessdate=2 Februarie 2015}}</ref><ref>{{en}} Hungwe, Brian. [http://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 bbc.com: ''Zimbabwe’s multi-currency confusion''], 6 Februarie 2014, besoek op 1 Mei 2018.</ref> Die Amerikaanse dollar is aanvaar as die amptelike geldeenheid vir al die regering se transaksies. }} '''Zimbabwe''', amptelik die '''Republiek Zimbabwe''' ([[Engels]]: ''Republic of Zimbabwe''), is 'n [[landingeslote land]] geleë in [[Suider-Afrika]] en begrens deur [[Zambië]] in die noordweste, [[Mosambiek]] in die noordooste, [[Suid-Afrika]] in die suide en [[Botswana]] in die suidweste. Die land het eers as [[Suid-Rhodesië]], 'n [[Britse Ryk|Britse kolonie]], bekendgestaan en van 1965 af as [[Rhodesië]], genoem ná [[Cecil John Rhodes]]. In 1965 het Suid-Rhodesië eensydig sy onafhanklikheid verklaar en in 1970 'n [[republiek]] geword. Ná 'n jare lange vryheidsoorlog en daaropvolgende onderhandelinge het Rhodesië in 1980 amptelik [[Zimbabwe-Rhodesië]] geword en aansluitend die Republiek Zimbabwe. [[Lêer:Satellite image of Zimbabwe in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n oppervlakte van 390&nbsp;757&nbsp;km² en het 'n bevolking van 17&nbsp;150&nbsp;352 in 2024 gehad. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Harare]], tot 1980 Salisbury. 'n Ander belangrike stad is [[Bulawayo]].<ref name="CIA" /> Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] is die belangrikste inheemse [[etniese groep]], gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]]. Dié land het 16 [[Amptelike taal|amptelike tale]], waaronder [[Engels]], [[Shona (taal)|Shona]] en [[Noord-Ndebele]] die mees verspreide tale is. Daarmee het Zimbabwe meer ampstale as sy suidelike buurland Suid-Afrika wat twaalf ampstale tel. Op 15 November 2017, na een jaar se protes teen sy regering asook Zimbabwe se vinnig dalende ekonomie, is Mugabe tydens 'n [[staatsgreep]] deur dié land se gewapende magte onder huisarres geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |title=Zimbabwe in turmoil after apparent coup |publisher=[[CNN]] |author=David McKenzie, Brent Swails en Angela Dewan |date=16 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812184856/https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |archive-date=12 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title=Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |publisher=[[The Guardian]] |date=15 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224045925/https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Op 19 November 2017 het [[ZANU–PF]] Robert Mugabe gedwing om as partyleier af te dank en deur die voormalige adjunkpresident [[Emmerson Mnangagwa]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |title=Ruling party sacks Mugabe as leader |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205055450/https://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |archive-date= 5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 November 2017 het Mugabe sy bedanking aangebied voordat die vervolgingsverrigtinge voltooi is.<ref>{{en}} {{cite web |title=Zimbabwe's President Mugabe 'resigns' |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2017 |accessdate=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319181454/https://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |archive-date=19 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam "Zimbabwe" is afgelei van 'n [[Shona (taal)|Shona-term]] vir [[Groot-Zimbabwe]], 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] stad ([[Masvingo]]) in die land se suidooste. Daar is twee uiteenlopende teorieë oor die oorsprong van die woord. Volgens baie bronne is "Zimbabwe" afgelei van ''dzimba-dza-mabwe'', vertaal uit Shona se Karanga-dialek as "huise uit klippe" (''dzimba'' = meervoud van ''imba'', "huis"; ''mabwe'' = meervoud van ''ibwe'', "klip").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |title=Zimbabwe – big house of stone |publisher=Somali Press |accessdate=3 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |archive-date=3 Mei 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf |title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix |journal=Zambezia |year=1994 |volume=21 |pages=51–80 |author=Michel Lafon}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=Mediated monuments and national identity |author=Lawrence J. Vale |doi=10.1080/136023699373774 |journal=Journal of Architecture |volume=4 |year=1999 |pages=391–408 |issue=4 |issn =1360-2365}}</ref> Die Karanga-sprekende Mashona leef rondom Groot-Zimbabwe in die huidige [[Masvingo (provinsie)|Masvingo-provinsie]]. Volgens die argeoloog [[Peter Garlake]] is "Zimbabwe" 'n verkorte vorm van ''dzimba-hwe'' wat "eerbiedige huise" in die Zezuru-dialek van Shona beteken en gewoonlik na kapteins se huise of grafte verwys.<ref>{{en}} {{cite book |last=Peter Garlake |title=Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology |url=https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl |year=1973 |publisher=Thames & Hudson |location=Londen |isbn=978-0-8128-1599-3 |page=[https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> Zimbabwe was voorheen bekend as [[Suid-Rhodesië]] (1898), [[Rhodesië]] (1965) en [[Zimbabwe-Rhodesië]] (1979). Die eerste opgetekende gebruik van "Zimbabwe" as 'n nasionale term dateer uit 1960 op 'n muntstuk deur die swart nasionalis Michael Mawema,<ref name="fontein119120" /> wie se Zimbabwe National Party die eerste was wat in 1961 die naam gebruik het.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{en}} {{cite book |author=Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni |title=Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |publisher=Peter Lang AG |location=Bern |year= 2009 |edition=1ste |isbn= 978-3-03911-941-7 |pages=113–14}}</ref> Die term "Rhodesië" – afgelei van [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] se van, die primêre aanstigter van Britse kolonisasie in die gebied – is deur Afrikanasionaliste as onvanpas beskou weens sy koloniale oorsprong en konnotasies.<ref name=fontein119120>{{en}} {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |author=Joost Fontein |publisher=University College London Press |location=Londen |date=September 2006 |edition=1ste |isbn=978-1-84472-123-8 |pages=119–20}}</ref> Volgens Mawema het swart nasionaliste in 1960 vergader om 'n alternatiewe naam vir die land te kies en name soos "Matshobana" en "[[Monomotapa]]" voorgestel, voordat sy voorstel "Zimbabwe" geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=92goAQAAMAAJ&q=%22What%27s+in+a+Name |title=What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana' |journal=Read on |publisher=Training Aids Development Group |location=Harare |year=1991 |page=40}}</ref> Dit was aanvanklik onduidelik hoe die gekose term gebruik sou word – Mawema het in 'n 1961-letter die naam "Zimbabweland" gebruik<ref name="ndlovugatsheni113114" /> – maar "Zimbabwe" was teen 1962 genoegsaam gevestig om die swart nasionalistiese beweging se algemene voorkeurterm te word.<ref name="fontein119120" /> Soos baie name van Afrikalande wat tydens die [[Koue Oorlog]] [[Dekolonisasie (Afrika)|onafhanklik]] geword het, is ''Zimbabwe'' 'n etnies neutrale naam. Dit is debatteerbaar tot watter mate Zimbabwe, wat meer as 80% homogeen Shona is en op verskeie maniere deur hulle oorheers word, as 'n volkstaat beskryf kan word.<ref name=":7">{{en}} {{cite journal |author=Alois S. Mlambo |title=Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean: Identity, Nationalism and State-building |url=https://www.jstor.org/stable/43941319 |journal=Africa Spectrum |date=2013 |volume=48 |issue=1 |pages=49–70 |doi=10.1177/000203971304800103 |jstor=43941319 |s2cid=127302759 |issn=0002-0397 |hdl=2263/41913}}</ref> Die grondwet erken 16 tale, maar slegs twee van hulle op nasionale vlak, naamlik Shona en Engels. In teenstelling met [[Noord-Ndebele]] word Shona algemeen aan skole onderrig. Boonop het Zimbabwe nog nooit 'n nie-Shona-staatshoof gehad nie.<ref name=":7" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |title=From a kingdom to a nation: A Shona awakening |publisher=Trad Magazine |date=29 November 2020 |accessdate=10 Mei 2023 |archive-date=18 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518174617/https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |url-status=dead }}</ref> == Fisiografies == [[Lêer:Zimbabwekaart.png|duimnael|links|Kaart van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n gedeelte van die groot [[plato]] in Suider-Afrika. Die hoëveld met 'n lengte van 1&nbsp;525 meter het twee hoofriviere, naamlik [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde en [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide. Die [[Karibadam|Karibameer]] is net stroomaf van die [[Victoria-waterval]] in die Zambezi op die grens met [[Zambië]] en is een van die grootste mensgemaakte mere in die wêreld. Die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe]] is 230&nbsp;km lank en word in sy geheel deur die Limpoporivier gevorm. Die belangrikste grenspos is [[Beitbrug]] langs die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]]. == Vlag == {{Hoofartikel|Vlag van Zimbabwe}} [[Lêer:Zim-bird.jpg|duimnael|links|upright|Die Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe]] Die ontwerp van Zimbabwe se huidige vlag is op 18 April 1980 aanvaar. Die vlag van Zimbabwe het sewe horisontale bande groen, goud, rooi, swart, rooi, goud, groen en 'n swart omlynde wit driehoek met 'n rooi vyfstralige ster en 'n goue voël. Elkeen van die bande het 'n simboliese betekenis. Groen versinnebeeld die [[Plant|flora]] en [[natuurlike hulpbron]]ne van Zimbabwe, goud versinnebeeld die rykdom aan [[Mineraal|minerale]], rooi simboliseer die [[bloed]] wat tydens die vryheidstryd vergiet is, swart versinnebeeld die [[Swart mense|swart bevolking]], die wit driehoek simboliseer die [[vrede]] en die "pad vooruit", die rooi ster versinnebeeld die [[internasionalisme]] en vrede, maar weerspieël ook die [[Sosialisme|sosialistiese]] oortuigings van die regerende party. Die "Zimbabwe-voël" is ontleen aan 'n afbeelding uit die bouvalle van die geskiedkundige stad [[Groot-Zimbabwe]] en dien tans as Zimbabwe se nasionale embleem. == Klimaat == Zimbabwe lê in 'n tropiese klimaat en het gemiddelde temperature van 15,6&nbsp;°C in die [[winter]] en 21,1&nbsp;°C in die [[somer]]. Die gemiddelde [[reën]]val vir Zimbabwe is 890&nbsp;mm vir die hoëveld en 610&nbsp;mm vir die middelveld. == Geskiedenis == === Monomotapa === [[Lêer:Great-Zimbabwe-2.jpg|duimnael|Die bouvalle van die ou hoofstad [[Groot-Zimbabwe]]]] Die vroeë geskiedenis van die Koninkryk [[Monomotapa]] (wat eintlik "Heer van die Myne" beteken) is onbekend; dit het reeds sedert die [[Middeleeue]] bestaan. Naas die hoofstad Groot-Zimbabwe met sy ringmuur, tempel en tweeverdiepinghuise wat uit stene gebou is, was daar honderde dorpe waarvan sommige ook 'n stadskarakter getoon het. [[Landbou]], veeteelt en [[mynbou]] was die [[ekonomie]]se fondament van die ryk. Danksy die [[goud]]mynbou kon die [[koninkryk]] handel met [[Arabiere]], [[Persiese Ryk|Perse]] en [[Ethiopië]]rs dryf. Goud, [[ivoor]] en [[Slawerny|slawe]] is teen [[spesery]]e, [[yster]], [[tafelsout|sout]] en ander Oosterse ware geruil. Met die agteruitgang van die goudmynbou het die mag van die konings verswak; 1607 moet hulle die myne aan die [[Portugese]] afstaan. 1629 het die koninkryk 'n [[vasalstaat]] van [[Portugal]] geword. Die Portugese begin ook [[koper]], [[yster]], [[lood]] en [[tin]] te ontgin en het landbou op grootplase bedryf. Na die ondergang van die ryk in die 18de eeu het dit tussen 1889 en 1890 Britse koloniale besit en 1923 'n deel van Suid-Rhodesië geword. === Rhodesië === [[Lêer:Ian Smith 1975.jpg|duimnael|upright|Ian Smith in 1975]] Suid-Rhodesië, [[Noord-Rhodesië]] (die huidige Zambië) en [[Njassaland]] (die huidige [[Malawi]]) is in 1953 as die [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] verenig, wat tot 1963 bestaan het. Die blanke regering van Suid-Rhodesië, onder leiding van eerste minister [[Ian Smith]] het in 1965 onafhanklikheid verklaar, maar dit is nie deur die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde Nasies]] erken nie. Ten spyte van die instel van politieke en ekonomiese sanksies kon Rhodesië sy onafhanklike status in stand hou. In 1970 het Rhodesië 'n republiek geword. Die regering het in 1971 'n ooreenkoms met die Verenigde Koninkryk gesluit wat die erkenning van onafhanklikheid en die invoering van algemene stemreg ten doel gehad het. Die swart opposisie, wat veral uit die bevrydingsbewegings [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] en [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] bestaan het, het in die tydperk tussen 1973 en 1980 'n gewapende stryd teen die blanke regering gevoer. Alhoewel daar reeds in 1975 gesprekke oor 'n nuwe [[grondwet]] gevoer en in 1979 'n swart regering onder biskop Muzorewa gevorm is, het 'n algemene verkiesing eers in 1980 plaasgevind. Zimbabwe het daarna onder leiding van die eerste minister [[Robert Mugabe]] onafhanklik geword. === Zimbabwe === [[Lêer:Persconferentie Robert Magabe , president Zimbabwe, op Schiphol na driedaags bez, Bestanddeelnr 932-1958.jpg|duimnael|upright|Robert Mugabe in 1982]] Die politieke situasie was tydens die laaste jare van Robert Mugabe se presidentskap onstabiel. Die onderdrukking van die opposisiepartye, die onteiening van blanke boere en die sloping van krotbuurte en stadswyke, waar inwoners verdink is om aanhangers van die opposisie te wees, is in die buiteland met skerp kritiek bejeën. Terwyl die Suid-Afrikaanse regering die régime in Harare met lenings gesteun het, is Zimbabwe deur die Amerikaanse regering onder die tirannieë van die wêreld gereken. Zimbabwe se [[inflasie]]koers was in Julie 2007 met 4&nbsp;500% die hoogste ter wêreld. == Buitelandse betrekkinge == {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Zimbabwe}} [[Lêer:Diplomatic missions of Zimbabwe.PNG|duimnael|links|Diplomatieke missies van Zimbabwe in die buiteland]] Die buitelandse betrekkinge van Zimbabwe fokus op nou bande met die [[Volksrepubliek China]]<ref name=a>{{en}} {{cite book|title=The Great Wall and the Empty Fortress: China's Search for Security|page=48}}</ref> en [[Suid-Afrika-Zimbabwe-betrekkinge|Suid-Afrika]]. Zimbabwe het bilaterale betrekkinge met verskeie lande. Ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde Koninkryk in 1965 is Rhodesië se diplomatieke teenwoordigheid dramaties regoor die wêreld teruggerol. Teen die tyd van die Lancaster House-ooreenkoms in 1979 het Rhodesië slegs verteenwoordigende kantore in [[Londen]], [[Bonn]], [[Pretoria]], [[Washington, D.C.]] en [[Tokio]] gehad. Sendings in [[Maputo]] (destyds Lourenço Marques) en [[Lissabon]] is in 1975 gesluit ná die Angelier-rewolusie in [[Portugal]]. Onder Robert Mugabe het Zimbabwe 'n nuwe buitelandse beleid gevoer wat nouer saamwerk met Afrika-, Oosblok- en [[Beweging van Onverbonde Lande|Onverbonde]]-lande. Die hoofstad van die land, Harare, huisves tans 51 ambassades. Verskeie ander lande het ambassadeurs van ander hoofstede, veral Pretoria en [[Addis Abeba]], geakkrediteer. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Zimbabwe}} === Toerisme === Zimbabwe beskik oor vyf [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: Groot-Zimbabwe, [[Khami]], [[Mana Pools]], [[Matopos]] en die [[Victoria-waterval]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title=Zimbabwe |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Administrasie == Zimbabwe word administratief onderverdeel in agt provinsies en twee stede met provinsiale status, Harare en Bulawayo. Die provinsies word verder onderverdeel in 59 distrikte en 1&nbsp;200 munisipaliteite (sogenaamde ''wards'') wat elk uit 'n aantal nedersettings bestaan. == Infrastruktuur == === Energiebedryf === [[Lêer:Harare International Airport.jpg|duimnael|Die internasionale lughawe in Harare]] Sowat 'n derde van Zimbabwe se elektrisiteit word in waterkragsentrales opgewek waarvan die Karibadamprojek die bekendste en belangrikste is. Toe dit in 1960 beplan is, was dit die grootse hidroëlektriese aanleg ter wêreld. Termiese kragsentrales voorsien in die res van die land se kragbehoefte. === Spoorweë, pad- en lugvervoer === Zimbabwe se nasionale spoorweë bedryf een van die gevorderdste netwerke in [[Afrika suid van die Sahara]] met 'n totale lengte van sowat 2&nbsp;700&nbsp;km, waarvan sowat tien persent geëlektrifiseer is. Dit word aangevul deur 'n uitgebreide padnetwerk waarvan 'n vyfde geasfalteer is. Harare se internasionale lughawe verbind die land met bestemmings in Afrika en oorsee. Die nasionale lugvervoernetwerk verbind die grootste stedelike sentra met mekaar. == Sport == [[Lêer:Zimbabwe Sevens Rugby Team.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span tydens die Hong Kong Sevens in 2009]] [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] tydens hul ODI-wedstryd teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] op 23 Januarie 2009 in [[Dhaka]]]] In Zimbabwe word verskeie sportsoorte soos [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]], waarvan sommige hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] het. [[Cara Black]] (saam met haar Amerikaanse dubbelspeelvennoot [[Liezel Huber]]) en [[Kevin Ullyett]] (saam met die Sweedse [[Jonas Björkman]]) was van die bestes ter wêreld in [[tennis]]dubbelspelkompetisies. Nog beter bekend is egter die uitstekende swemmer [[Kirsty Coventry]], wat met haar Olimpiese oorwinnings in [[Olimpiese Somerspele 2004|2004]] en [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] 'n volksheldin en baken van hoop vir haar land geword het; sy het aan Zimbabwe al twee goue medaljes op Olimpiese Spele besorg, die enigste ander was deur die nasionale vroue[[veldhokkie]]span tydens die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]]. Sedert 2025 dien Coventry as die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se president.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/olimpiese-spele/kirsty-coventry-nuwe-baas-van-iok-20250320 |title=Kirsty Coventry nuwe baas van IOK |publisher=[[Nuus24]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Sokker is Zimbabwe se gewildste [[sport]]soort. Die [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan]] kon vyf keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] kwalifiseer (in 2004, 2006, 2017, 2019 en 2022). Hulle kon egter nog nie vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Van die bekendste Zimbabwiese sokkerspelers sluit in [[Benjamin Mwaruwari]] en [[Matthew Rusike]]. Die voormalige nasionale doelwagter [[Bruce Grobbelaar]] het in die 1980's en 1990's gespeel vir die Engelse sokkerklub [[Liverpool FC]] en saam met hulle talle titels ingepalm. [[Dynamos FC]] is tot dusver die enigste Zimbabwiese sokkerklub wat die [[CAF Kampioene-liga]]-eindstryd gehaal het. Rugby is 'n belangrike sportsoort in Zimbabwe en die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het drie keer vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]]). Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi reeds drie keer gewen (in 2012, 2024 en 2025) en drie keer as naaswenner geëindig. Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers sluit in [[Tonderai Chavhanga]], [[Ian McIntosh]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]]. Krieket word veral deur [[Blanke Zimbabwiërs]] beoefen en dié land is een van die [[toetskrieket]]lande. Die beheerliggaam [[Zimbabwe Krieket]] is in 1992 gestig en sedertdien 'n volle lidland van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] het van 1983 tot 2015 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en twee keer die Super Ses gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]), maar sedertdien het hulle nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie. In 2003 het Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied, wat deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen is. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). In November 2021 is Zimbabwe saam met Namibië en Suid-Afrika as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=9 Junie 2023}}</ref> Bekende Zimbabwiese krieketspelers sluit in [[Andy Flower]] en [[Brendan Taylor]]. == Notas == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe|title=Zimbabwe|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 November 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024}} * {{en}} Arnold, Marion: The stone sculpture of Zimbabwe. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 31, nr. 4, September 1982 * {{af}} Louw, A.A. (ds.): Die môrester in Mashonaland. Stellenbosch: C.S.V.-boekhandel, 1954. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Zimbabwe}} * {{en}} {{Wikivoyage|Zimbabwe}} * {{Wikt-inlyn|Zimbabwe}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Zimbabwe}} | Noord = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Noordoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Oos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Botswana}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Zimbabwe| ]] tmbuxd9ntp7b8ocbamhdedy7ocfzjmx 0 526 2920875 2843778 2026-08-01T17:49:53Z HermanvanAswegen988 200973 /* Geboortes */ 2920875 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Kafka.jpg|teks=Franz Kafka}} Die '''jaar 1924''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 24ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[25 Januarie]]-[[5 Februarie]] – Die eerste [[Olimpiese Winterspele 1924|Olimpiese Winterspele]] word in [[Chamonix-Mont-Blanc]], [[Frankryk]], aangebied. * [[4 Mei]]-[[27 Julie]] – Die agste [[Olimpiese Somerspele 1924|Olimpiese Somerspele]] word in [[Parys]], [[Frankryk]], aangebied. * [[26 Junie]] – Besettende magte van die [[Verenigde State van Amerika]] verlaat die [[Dominikaanse Republiek]]. * Professor [[Raymond Dart]] vind die oeroue skedel van die sogenaamde [[Taung-kind]] naby [[Taung]] in die [[Noordwes]]-provinsie van [[Suid-Afrika]]. * [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] word die derde [[Eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste Minister]] van die [[Unie van Suid-Afrika]]. == Geboortes == * ''onbekende dag'' – [[Pieter de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis, orrelis en komponis († [[2015]]). * [[1 Januarie]] – [[Charlie Munger]], Amerikaanse prokureur en sakevennoot van [[Warren Buffett]] († [[2023]]). * [[2 Januarie]] – [[Roberto Sambonet]], Italiaanse argitek, ontwerper en skilder († [[1995]]). * [[10 Januarie]] – [[Max Roach]], Amerikaanse [[jazz]]tromspeler en -[[komponis]] († [[2007]]). * [[21 Januarie]] – [[Benny Hill]], Britse akteur en sanger († [[1992]]). * [[24 Januarie]] – [[John Spencer, 8ste graaf Spencer|Graaf John Spencer]], vader van [[Diana, Prinses van Wallis|Prinses Diana]] († 1992). * [[2 Februarie]] – [[Tine Balder]], Vlaamsgebore aktrise, woon en werk van 1960 in Suid-Afrika († [[2021]]). * [[21 Februarie]] – [[Robert Mugabe]], Zimbabwiese politikus en staatsman, President van Zimbabwe († [[2019]]). * [[23 Februarie]] – [[Allan McLeod Cormack]], [[Suid-Afrika]]ansgebore [[natuurkunde|natuurkundige]] († [[1998]]). * [[3 Maart]] – [[Tomiichi Murayama]], Japannese politikus († [[2025]]). * [[28 Maart]] – [[Freddie Bartholomew]], Amerikaanse akteur († 1992). * [[3 April]] – [[Marlon Brando]], Amerikaanse akteur († [[2004]]). * [[3 April]] – [[Ivan Andreadis]], Tsjeggo-Slowaakse tafeltennisspeler († 1992). * [[4 April]] – [[Noreen Nash]], Amerikaanse aktrise en skryfster († 2023). * [[15 April]] – [[Neville Marriner]], Engelse [[violis]] en [[dirigent]] († [[2016]]). * [[28 April]] – [[Kenneth Kaunda]], Zambiese president († 2021). * [[7 Mei]] – [[Marjorie Boulton]], Britse skrywer en digter († [[2017]]). * [[13 Mei]] – [[Harry Schwarz]], Suid-Afrikaanse politikus en VN-ambassadeur († [[2010]]) * [[22 Mei]] – [[Charles Aznavour]], Franse sanger, akteur en komponis († [[2018]]). * [[31 Mei]] – [[T.T. Cloete]], Afrikaanse digter en letterkundige († 2015). * [[8 Junie]] – [[Sheldon Allman]], Amerikaanse akteur († [[2002]]). * [[12 Junie]] – [[George H.W. Bush]], Amerikaanse politikus en 41ste [[President van die Verenigde State van Amerika|President van die Verenigde State]] (1989–1993) († 2018). * [[22 Junie]] – [[Al Debbo]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant en sanger († [[2011]]). * [[25 Junie]] – [[Sidney Lumet]], Amerikaanse regisseur en draaiboekskrywer († 2011). * [[4 Julie]] – [[Eva Marie Saint]], Amerikaanse aktrise. * [[8 Julie]] – [[Merwe Scholtz]], Afrikaanse letterkundige, taalwetenskaplike, skrywer en digter († [[2005]]) * [[13 Julie]] – [[Carlo Bergonzi]], Italiaanse opera tenoor († [[2014]]). * [[14 Julie]] – [[Stephen Fry]], [[Suid-Afrika]] se drie-en-twintigste [[Springbokkaptein]] († 2002). * [[15 Julie]] – [[Bartho Smit]], Afrikaanse skrywer en dramaturg († [[1986]]). * [[23 Julie]] – [[Brad Johnson (akteur, gebore 1924)|Brad Johnson]], Amerikaanse akteur († [[1981]]). * [[26 Julie]] – [[Dirk de Villiers]], Suid-Afrikaanse akteur en regisseur († [[2009]]). * [[1 Augustus]] – [[Abdoellah van Saoedi-Arabië|Abdoellah bin Abdoel Aziz al-Saoed]], koning van [[Saoedi-Arabië]] († 2015). * [[3 Augustus]] – [[Max van der Stoel]], Nederlandse politikus († 2011). * [[5 Augustus]] – [[Sarel Hayward]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1999]]). * [[15 Augustus]] – [[Phyllis Schlafly]], Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis († [[2016]]). * [[27 Augustus]] – Ds. [[Vidius Nel]], predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] († [[2007]]). * [[29 Augustus]] – [[Samuel Hynes]], Amerikaanse [[vlieënier]], professor van letterkunde en skrywer († 2019). * [[30 Augustus]] – [[Kenny Dorham]], Amerikaanse jazz-trompetspeler en -komponis († [[1972]]). * [[9 September]] – [[Sylvia Miles]], Amerikaanse aktrise († 2019). * [[16 September]] – [[Lauren Bacall]], Amerikaanse aktrise († 2014). * [[21 September]] – [[Amílcar Cabral]], Kaapse Verdiese landboukundige, skrywer en politikus († [[1973]]). * [[28 September]] – [[Rudolf Barsjai]], Sowjet en Russiese dirigent en altviolis († 2010). * [[1 Oktober]] – [[Jimmy Carter]], 39ste [[President van die Verenigde State van Amerika|President van die Verenigde State]] († [[2024]]). * [[21 Oktober]] – [[Joyce Randolph]], Amerikaanse aktrise († [[2024]]). * [[11 November]] – [[Harry Kuitert]], [[Nederland]]se teoloog († 2017). * [[25 November]] – [[Paul Desmond]], Amerikaanse jazz musikant († [[1977]]) * [[12 Desember]] – [[Anna-Louize Heiberg]], professor in Wysbegeerte aan die [[Universiteit van Natal]] en [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van [[roman]]s († [[2013]]). * [[19 Desember]] – [[Cicely Tyson]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († 2021) * [[22 Desember]] – [[Barrie Biermann]], Suid-Afrikaanse argitek († [[1991]]). == Sterftes == * [[21 Januarie]] [<small>[[Ou Styl en Nuwe Styl datums|O.S.]] 10 April</small>] – [[Wladimir Lenin]], Russiese kommunis en politikus (* [[1870]]). * [[3 Februarie]] – [[Woodrow Wilson]], die 28ste [[President van die Verenigde State]] (* [[1856]]). * [[14 April]] – [[Louis Sullivan]], Amerikaanse argitek (* [[1856]]). * [[3 Junie]] – [[Franz Kafka]], een van die grootste fiksieskrywers van die 20ste eeu (* [[1883]]). * [[27 Julie]] – [[Ferruccio Busoni]], Italiaanse pianis, komponis, dirigent, skrywer, verwerker van musiek en pedagoog (* [[1866]]). * [[3 Augustus]] – [[Joseph Conrad]], Engelse skrywer (* [[1857]]). * [[21 Oktober]] – [[Elsie Eloff-Kruger]], dogter van pres. [[Paul Kruger|Paul]] en mev. [[Gezina Kruger]] (* [[1853]]). * [[4 November]] – [[Gabriel Fauré]], Franse komponis (* [[1845]]). * [[22 November]] – [[Herman Heijermans]], Nederlandse skrywer (* [[1864]]). * [[29 November]] – [[Giacomo Puccini]], 'n [[Italië|Italiaanse]] [[komponis]] van hoofsaaklik [[opera]]musiek (* [[1858]]). [[Kategorie:1924| ]] gmhk9gt8f4jrta5f2unuk41ee3hieka 0 2080 2920947 2903092 2026-08-01T19:30:47Z SpesBona 2720 /* Toerisme */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920947 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Thailand |volle_naam = <small>ราชอาณาจักรไทย<br />''Ratcha-anachak Thai'' ([[Thai]])</small> |algemene_naam = Thailand |beeld_vlag = Flag of Thailand.svg |beeld_wapen = Emblem of Thailand.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Thailand ASEAN.svg |leuse = ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Chat, Satsana, Phra Maha Kasat'')</small><br /><small>([[Thai]] vir: "Nasie, godsdiens, koning")</small> |volkslied = [[Phleng Chat Thai|เพลงชาติไทย]]<br /><small>(tr.: ''Phleng Chat Thai'')</small><br /><center>[[Lêer:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center><br />''Koninklike volkslied'': [[Sansoen Phra Barami|สรรเสริญพระบารมี]]<br /><small>(tr.: ''Sansoen Phra Barami'')</small><br /><center>[[Lêer:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Thai]]<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|title=Thailand|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118040447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead}}</ref> |hoofstad = [[Bangkok]] {{Koördinate|13|45|N|100|29|O}} |latd = 13 |latm = 45 |latNS = N |longd = 100 |longm = 29 |longEW = O |grootste_stad = [[Bangkok]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monargie van Thailand|Monarg]]<br />• [[Eerste Minister van Thailand|Eerste minister]] |leiername = [[Maha Vajiralongkorn]]<br />[[Anutin Charnvirakul]] |oppervlak_rang = 53^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 513&nbsp;120<ref name="CIA" /> |oppervlakmi² = 198&nbsp;117 |persent_water = 0,4 |bevolking_skatting = 69&nbsp;920&nbsp;998<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 20^ste |bevolking_sensus = 64&nbsp;785&nbsp;909<ref>{{th}} {{cite web |url=http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |title=100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand |publisher=Nasionale Statistiekkantoor |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |archive-date=12 Julie 2012}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2010 |bevolkingsdigtheid = 136,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 352,9 |bevolkingsdigtheidrang = 88^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;851&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Thailand |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=10 September 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 22^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $26&nbsp;323<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 75^ste |BBP = $546,224&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 29^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $7&nbsp;767<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 94^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Koninkryk Sukhothai<br />• Koninkryk Ayutthaya<br />• Koninkryk Thonburi<br />• Koninkryk Rattanakosin<br />• Grondwetlike monargie<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1238]]–[[1448]]<br />[[1351]]–[[1767]]<br />[[1767]]–[[1782]]<br />[[6 April]] [[1782]]<br />[[24 Junie]] [[1932]]<br />[[6 April]] [[2017]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Thailand's new provisional constitution |url=http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution/ |website=Thai PBS |date=22 Julie 2014 |accessdate=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123192236/http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution/ |archive-date=23 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |MOI = {{wins}} 0,798<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=10 September 2025}}</ref> |MOI_rang = 76^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 33,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=TH |title=Gini index – Thailand |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=10 September 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2023 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Thaise baht|Baht]] (฿) |geldeenheid_kode = THB |land_kode = TH |tydsone = ICT |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+07:00|+7]] |internet_domein = [[.th]] |skakelkode = 66 |voetskrif = }} '''Thailand''' ([[Thai]]: ประเทศไทย, ''Prathet Thai'', [pra.tʰêːt tʰaj], {{Audio|Th-Thailand.ogg|luister}}), amptelik die '''Koninkryk Thailand''' (ราชอาณาจักรไทย, ''Ratcha-anachak Thai'', [râːt.t͡ɕʰa.ʔaː.naː.t͡ɕàk tʰaj], {{Audio|Th-pratheidthai raachaanaajakthai.ogg|luister}}), is 'n [[land]] in [[Suidoos-Asië]] met 'n oppervlakte van 513&nbsp;120&nbsp;km² en 'n bevolking van byna 70 miljoen.<ref name="CIA" /> Thailand word ook '''Siam''' (สยาม, ''Sayam'', [sa.jǎːm]) genoem, wat die land se amptelike naam was tot 24 Junie 1939 en van 1945 tot op 11 Mei 1949.<ref name="Naamverandering">{{en}} {{cite web |url=https://thailandjourney.bangkokpost.com/timeline/1949/siam-officially-renamed-thailand |title=Siam officially renamed Thailand |publisher=Thailand Journey |accessdate=11 Mei 2026}}</ref> Die woord "Thai" beteken "vry" in die Thaise taal. Die [[hoofstad]] en grootste stad van Thailand is [[Bangkok]]. [[Lêer:Thailand BMNG.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Thailand]] 'n Burger van Thailand word gewoonlik geïdentifiseer as 'n "Thai" of "Siamees" (verouderd), wat streng gesproke slegs na etniese [[Thai (volk)|Thais]] verwys. Meeste Thais is [[Theravada]]-Boeddhiste van Thai-afkoms, maar die land het ook 'n beduidende aantal minderhede, veral [[Han-Chinese]], maar ook [[Moslem]]se [[Maleiers]] in die suide. Thailand is in die sentrum van die [[Indo-China|Indo-Chinese Skiereiland]] geleë. Dit grens in die ooste aan [[Laos]] en [[Kambodja]], in die suide aan die [[Golf van Thailand]] en [[Maleisië]] en in die weste aan die [[Andamanse See]] (deel van die [[Indiese Oseaan]] se [[Golf van Bengale]]) en [[Mianmar]] (vroeër Birma). Wes van Thailand is die [[Andaman- en Nicobar-eilande]] geleë wat aan [[Indië]] behoort en in die suidweste is die [[Indonesië|Indonesiese]] eiland [[Soematra]] geleë. Daarbenewens deel Thailand 'n maritieme grens met [[Viëtnam]] in die Golf van Thailand. Thailand se hoofnywerhede is vervaardiging, [[landbou]] en [[toerisme]]. Dit word as 'n nuut-geïndustrialiseerde land beskou en is 'n lidland van die streekorganisasie [[ASEAN]]. == Etimologie == Die land se amptelike naam was "Siam" tot 24 Junie 1939,<ref name="Naamverandering" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Judith A. Stowe |title=Siam Becomes Thailand: A Story of Intrigue |publisher=University of Hawaii Press |year=1991 |url=http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=YTgJ8aRwZkAC&oi=fnd&pg=RA3-PA1&dq=Siam+Thailand+name+change&ots=qlFw7OvSKU&sig=xkDHm3ajmtk0gf4hTkYHHU3zykY#PPA122,M1 |isbn=978-0-8248-1393-2 |pages=122}}</ref><ref name="ThaiCSM">{{en}} {{cite web |url=http://www.csmngt.com/thailand_history.htm |title=Thailand (Siam) History |publisher=CSMngt-Thai}}</ref> maar dit het weer as "Siam" bekend gestaan tussen 1945 en 11 Mei 1949, voor dit weer deur 'n amptelike bekendmaking verander is na Thailand (Thai: ''Prathet Thai'').<ref name="Naamverandering" /> Reeds voor die amptelike naamsverandering het Thais na hulle land verwys as ''Muang Thai''. Die woord "Thai" (ไทย) is afgelei van die woord "Tai" (ไท), wat in Thai "vryheid" beteken.<ref>{{en}} {{cite book |author=Thongchai Winichakul |title=Siam Mapped: A History of the Geo-Body of a Nation |year=1994 |publisher=University of Hawaii Press |url=http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=TJEK4sHPlUsC&oi=fnd&pg=PR7&dq=Siam+Thailand&ots=MCcXtV-ZOA&sig=WsJClUys1Zlir0h_nLuQ8jhBKEM#PPA49,M1 |isbn=978-0-8248-1974-3 |pages=49}}</ref> Thai is ook die naam van die grootste etniese groep in Thailand. === Siam === [[Lêer:Kingdom & People of Siam (Vol 1, 1857, 15).svg|duimnael|links|''SPPM Mongkut Rex Siamensium'', Koning Mongkut se handtekening]] Die land is deur sy inwoners nog altyd ''Mueang Thai'' genoem. Voor 1949 is na die land deur buitestaanders gewoonlik verwys as Siam (Thai: สยาม, ''sayam'', [sajǎːm], ook gespel ''Siem'', ''Syâm'' of ''Syâma''). Die woord Siam is dalk van [[Pali]] afkomstig (''suvaṇṇabhūmi'', "land van goud") of [[Sanskrit]] श्याम (''śyāma'', "donker") of Mon ရာမည (''rhmañña'', "vreemdeling"). Die name ''Shan'' en ''A-hom'' blyk variante van dieselfde woord te wees. Die woord ''Śyâma'' is waarskynlik nie die oorsprong nie, maar 'n kunsmatige aanpassing oor die jare heen.<ref>{{en}} {{cite book |last=Eliot |first=Charles |title=The Project Gutenberg EBook of Hinduism and Buddhism, An Historical Sketch, Vol. 3 (of 3) [EBook #16847] |publisher=Routledge & Kegan Paul Ltd. |year=1921 |location=Londen |pages=Ch. xxxvii 1}}</ref> 'n Ander idee is dat die naam van Chinese afkomstig is: "Ayutthaya het na vore gekom as 'n oorheersende sentrum laat in die 14de eeu. Die Chinese het hierdie streek Xian genoem wat die [[Portugese]] herskep het na Siam.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Baker |first1=Christopher |first2=Pasuk |last2=Phongpaichit |date=2014 |title=A History of Thailand |location=Singapoer |publisher=C.O.S Printers Pte Ltd |isbn=978-1-107-42021-2 |pages=8}}</ref> 'n Verdere moontlikheid is dat Mon-pratende mense wat suid migreer het hulself ''syem'' genoem het, soos die inheemse Mon-Khmer-pratende inwoners van die [[Maleise Skiereiland]]. Koning [[Mongkut]] (aan bewind 1851–1868) se handtekening het ''SPPM'' gelees vir ''Somdet Phra Poramenthra Maha'' of [[Latyn]]: Mongkut Rex Siamensium ("Mongkut, Koning van die Siamese"). Dit het amptelike status aan die naam Siam gegee tot 24 Junie 1939, toe die landsnaam verander is na "Thailand".<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.csmngt.com/thailand_history.htm |title=Thailand (Siam) History |publisher=CSMngt-Thai |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424080811/http://www.csmngt.com/thailand_history.htm |archive-date=24 April 2015}}</ref> "Thailand" het van 1945 tot 1949 terug geval na Siam, nadat dit op 11 Mei finaal verander is na "Thailand".<ref name="Naamverandering" /> === Thailand === [[Lêer:Kingdom of Thailand.svg|duimnael|links|"Koninkryk Thailand" in Thai-skrif, 'n plaaslike uitdrukking wat na Thailand verwys]] Volgens George Cœdès beteken ''Thai'' (ไทย) "vrye man" in Thais, "om die Thaise te onderskei van die inboorlinge wat in die Thaise samelewing as slawe bestaan".<ref>{{en}} {{cite book |last=Cœdès |first=George |editor=Walter F. Vella |others=Trans. Susan Brown Cowing |title=The Indianized States of Southeast Asia |year=1968 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-0368-1 |pages=197}}</ref> 'n Bekende Thaise geleerde argumenteer dat Thai (ไท) eenvoudig "mense" of "menswees" beteken, aangesien sy ondersoeke wys dat in sommige landelike gebiede die woord "Thai" gebruik is pleks van die algemene Thai-woord ''khon'' (น) vir mense.<ref>{{th}} จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Coming into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names")</ref> Volgens Michel Ferlus het die etnonieme Thai-Tai (of Thay-Tay) ontwikkel van die etimon ''*k(ə)ri:'' ("menswees") deur die volgende ketting: ''*kəri:'' > ''*kəli:'' > ''*kədi:/*kədaj'' > ''*di:/*daj'' > ''*daj^A'' (Proto-Suidwestelike Tai) > ''tʰaj^A2'' (in [[Thai]] en [[Lao (taal)|Lao]]) of > ''taj^A2'' (in die ander Suidwestelike en Sentrale Tai-tale soos klassifiseer deur Li Fangkuei).<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://hal.inria.fr/halshs-01182596/document |author=Ferlus, Michel |date=November 2009 |title=Formation of Ethnonyms in Southeast Asia |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119060814/https://hal.inria.fr/halshs-01182596/document |archive-date=19 November 2016 |work=42nd International Conference on Sino-Tibetan Languages and Linguistics |location=Chiang Mai |pages=3}}</ref> Michel Ferlus se werk is gebaseer op eenvoudige reëls van fonetiese veranderinge wat in die Sinofeer waarneembaar is en vir die meeste deel deur William H. Baxter (1992) ondersoek is.<ref>{{en}} {{cite journal |jstor=25608449 |last1=Pain |first1=Frédéric |title=An Introduction to Thai Ethnonymy: Examples from Shan and Northern Thai |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=128 |issue=4| pages=641–662 |year=2008}}</ref> Terwyl Thais na hul land met die beleefde vorm ''prathet Thai'' (ประเทศไทย) wil verwys, gebruik hulle algemeen veral die term ''mueang Thai'' (เมืองไทย) of net ''Thai;'' die woord ''mueang'', wat oorspronklik na 'n stadstaat verwys het, is veral gebruik om na 'n stad te verwys as die sentrum van 'n gebied. ''Ratcha Anachak Thai'' (ราชอาณาจักรไทย) beteken "Koninkryk Thailand" of "Koninkryk Thai". Etimologies bestaan dit uit: ''ratcha'' ([[Sanskrit]]: राजन्, ''rājan'', "koning, koninklik, ryk"); ''-ana-'' ([[Pali]]: ''āṇā'' "gesag, bevel, mag", op sy beurt afgelei van Sanskrit आज्ञा, ''ājñā'', met dieselfde betekenis) ''-chak'' (van Sanskrit चक्र, ''cakra-'' "wiel", 'n simbool van mag en heerskappy). Die Thaise Volkslied (เพลงชาติ), geskryf deur Luang Saranupraphan gedurende die 1930's, verwys na die Thaise nasie as ''prathet Thai'' (ประเทศไทย). Die eerste reël van die volkslied lees: ''prathet thai ruam lueat nuea chat chuea thai'' (ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย), "Thailand is die eenheid van Thaise vlees en bloed". == Geskiedenis == [[Lêer:Map of Siam (territorial cessions).svg|duimnael|links|Siam se territoriale verliese aan Britte en Franse volgens jare]] [[Lêer:AMH-5626-NA Bird's eye view of the city of Judja.jpg|duimnael|Skildery van Ayutthaya deur Johannes Vingboons, ca. 1665]] [[Lêer:Carte du royaume de Siam et des pays circonvoisins 1686.jpg|duimnael|Franstalige kaart van Siam in 1686]] Verskeie inheemse kulture het reeds sedert die tyd van die [[Ban Chiang]]-kultuur (ongeveer 2000 v.C.), in Thailand bestaan. As gevolg van die land se geografiese ligging is die kultuur van Thailand nog altyd sterk deur [[Indië]], [[China]] en ander buurkulture van Suidoos-Asië beïnvloed. [[Boeddhisme]] is vir die eerste keer in die 5de eeu in die Chaopraya-bekken in die vorm van Indiese gode ingevoer; waarskynlik sonder goed gedefinieerde sektes en tradisies. In die 12de eeu het monnike uit [[Sri Lanka]] egter die [[Theravada]]-vorm van Boeddhisme na Thailand gebring waar dit vinnig floreer het.<ref name="Phongpaichit">{{en}} {{cite book |author=Pasuk Phongpaichit en Chris Baker |title=A History of Thailand |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=0-521-81615-7}}</ref> Die eerste Siamese/Thai-staat word tradisioneel as die [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] Koninkryk Sukhothai beskou. Dié koninkryk was 'n vroeë koninkryk in die omgewing van die stad Sukhotai in Noordsentraal-Thailand, wat van 1238 tot 1438 bestaan het. Die koninkryk se mag is later oorskadu deur die groter Siamese Koninkryk Ayutthaya wat in die middel van die 14de eeu gestig is. Dié koninkryk was geleë om die huidige stad Ayutthaya in die gelyknamige provinsie in Sentraal-Thailand. Na die Siamese magte [[Angkor]] in 1431 geplunder het, is baie van die [[Khmer-ryk]] en sy Hindoe-gewoontes na Ayutthaya teruggeneem, en is baie van die gewoontes en rituele in die kultuur van Siam aangeneem. Na Ayuthaya in 1767 deur die Burmese verower is, was [[Thonburi]] vir 'n kort periode die hoofstad van Thailand, onder leiding van Koning Taksin die Grote. Die huidige era van Thailand se geskiedenis het in 1782 begin, na die instelling van Bangkok as die hoofstad van die Chakri-dinastie, onder leiding van Koning Rama die Grote. Europese moondhede het in die 16de eeu na Thailand begin reis. Ondanks die druk wat deur [[Europa]] uitgeoefen is, is Thailand die enigste Suidoos-Asiatiese land wat nooit deur 'n Europese mag gekoloniseer is nie. Die twee hoofredes hiervoor is dat Thailand 'n lang reeks suksesvolle leiers in die 1800's gehad het en dat dit die vyandigheid en spanning tussen die [[Frankryk|Franse]] en [[Verenigde Koninkryk|Britte]] uitgebuit het. As gevolg hiervan het die land 'n bufferstaat tussen dele van Suidoos-Asië wat deur die twee kompeterende Europese koloniale magte gekoloniseer is geword. Die invloed van 'n nabygeleë Britse kolonie het egter gelei tot baie hervormings in die 19de eeu en groot toegewings aan Britse handelsbelangstellings. 'n Voorbeeld hiervan was die verlies van die drie suidelike provinsies, wat later [[Maleisië]] se drie noordelike deelstate sou word. Vervolgens is die onafhanklike Thailand in die weste deur [[Brits-Indië]], in die ooste deur Frans-Indo-China en in die suide deur Brits-Malaya begrens. 'n Niegeweldadige rewolusie in 1932 het gelei tot 'n nuwe grondwetlike monargie. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was Thailand geallieerd met [[Japan]], maar het na die oorlog 'n bondgenoot van die [[Verenigde State van Amerika]] geword en onder meer aan die [[Korea-oorlog]] en die [[Viëtnamoorlog]] deelgeneem. Na 'n reeks staatsgrepe het Thailand in die 1980's begin nader beweeg aan 'n demokrasie. Op 13 Oktober 2016 is Thailand se monarg, [[Bhumibol Adulyadej]] op die ouderdom van 88 oorlede. Hy was ook bekend as Rama IX en die wêreld se langsdienende staatshoof. In 1997 is Thailand getref deur die Asiatiese finansiële krisis en die geldeenheid van Thailand, die baht, het vir 'n kort periode daaronder gely: voor 1997 was VS$1 gelykstaande aan 25 baht, maar tydens die krises was $1 gelykstaande 56 baht. Sedertdien het die baht egter sterker geword en, in Augustus 2024, was $1 gelyk aan 34,63 baht. Die amptelike kalender wat in Thailand gebruik word is gebaseer op die Oostelike weergawe van die Boeddhistiese kalender wat die [[Gregoriaanse kalender]] met 543 jaar voorloop. Die jaar 2024 n.C. staan byvoorbeeld in Thailand bekend as 2567 BE. Die onlangse jare is veral gekenmerk deur grenskonflikte met die buurland Kambodja rondom die Prasat Preah Vihear wat in 2008 deur [[Unesco]] as [[Wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-12378001 |title=Q&A: Thailand-Cambodia temple dispute |publisher=[[BBC]] |date=7 November 2013 |accessdate=10 September 2025}}</ref> In Suid-Thailand pleit etniese Maleiers al sedert jare vir 'n vereniging met Maleisië. == Geografie == [[Lêer:Thailand Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van Thailand]] [[Lêer:Thailandkaart.png|duimnael|Kaart van Thailand]] Thailand is die 50ste grootste land in die wêreld met 'n oppervlakte van 513&nbsp;120&nbsp;km². Dit kan vergelyk word met die grootte van [[Jemen]] en is ietwat groter as [[Spanje]]. Groot stede sluit in die hoofstad [[Bangkok]], [[Chiang Mai]], [[Hat Yai]], [[Nakhon Ratchasima]], [[Nonthaburi (stad)|Nonthaburi]], [[Pak Kret]], [[Surat Thani]] en [[Udon Thani]]. Thailand het verskeie gebiede wat geografies van mekaar verskil; hierdie gebiede kom ook min of meer ooreen met die onderskeie provinsies van die land. Die noorde van die land is bergagtig, met die piek van die berg, Doi Inthanon, as die hoogste punt met 'n hoogte van 2576&nbsp;m. Die noordooste bestaan uit die Khorat-plato en strek oor 'n area van 155&nbsp;000&nbsp;km². Die plato word in die ooste deur die [[Mekong]]rivier begrens. In die weste vorm die [[Salween]]rivier vir 'n kort stukkie die grens tot Mianmar. Die middel van die land word oorheers deur die hoofsaaklik plat [[Chao Phraya]]-riviervallei, wat inloop by die Golf van Thailand. Die suide bestaan uit die dun [[landengte]] wat breër word nader aan die [[Maleise Skiereiland]]. Die plaaslike [[klimaat]] is tropies en word gekenmerk deur moesons: [[reën]]erige seisoene wat etlike maande aanhou. Vanaf die middel van Mei tot September is daar 'n reënerige, wolkerige dog warm suidwestelike moeson en 'n droër, koel noordoostelike moeson van November tot die middel van Maart. Die suidelike landengte is altyd warm en bedompig. == Demografie == [[Lêer:Thailand ethnic map.svg|duimnael|links|Etniese kaart van Thailand]] [[Lêer:Kayan woman with neck rings.jpg|duimnael|'n Vrou van die klein ''Kayan''-etniese groep, waarvan sommige lede in die 1990's uit Mianmar na Thailand gevlug het]] Thailand se bevolking word oorheers deur verskeie Tai-sprekende mense.<!---Nie 'n tikfout nie: Thai is deel van die Tai-familie---> Die talrykste is die Sentrale Thai, die Noordoostelike Thai (ook genoem "Isan" of "Lao": twee verskillende, dog nou-verwante dialekte) en die Suidelike Thai. Die Sentrale Thai is al lank die heersende taal rakende politiek, ekonomie en kultuur, alhoewel die taal se [[moedertaal]]sprekers slegs 'n derde van die land se bevolking uitmaak (die [[moedertaal]]sprekers van Noordoostelike Thai vorm die meerderheid). Baie mense is egter tans daartoe in staat om Sentrale Thai, asook hulle eie dialekte te kan praat, danksy die onderrigstelsel en die beweging na 'n nasionale identiteit. Die grootste groep nie-Thai mense is die [[Han-Chinese]] wat 'n belangrike geskiedkundige rol in die ekonomie van die land gespeel het. Die meeste Chinese het hulself geheel en al by die Thai gemeenskap geïntegreer en dit is slegs die minderheid wat steeds in die Chinese buurt Yaowarat Road in Bangkok bly. Ander etniese groepe sluit in die Maleiers in die suide en die Mon, die [[Khmer (volk)|Khmer]] en verskeie bergvolke (waaronder die Padaungstam, wat bestaan uit mense van die Kayan, 'n klein etniese groep waarvan sommige lede in die 1990's uit Mianmar na Thailand gevlug het). Na die einde van die [[Viëtnamoorlog]] het baie [[Viëtnamese]] vlugtelinge hulle in Thailand gevestig, hoofsaaklik in die noordoostelike streke. Van die ander etniese minderhede sluit onder meer [[Bamar]] en [[Hakka (volk)|Hakka]] in. Volgens die 2000-sensus is 95% van Thailand se bevolking Theravada-Boeddhiste. Die [[Moslem]]s is die tweede grootste groep met 4,6%. Moslems woon dikwels in verskillende gemeenskappe as die ander gelowe. Die bevolking in die suidelik punt van Thailand bestaan hoofsaaklik uit etniese Maleiers, wat meestal in die suide gekonsentreer is en 'n sterk meerderheid in vier provinsies vorm. [[Christendom|Christene]], hoofsaaklik [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], verteenwoordig 0,75% van die land se bevolking. Daar is ook 'n klein gemeenskappe van [[Sikhisme|Sikhs]] en [[Hindoeïsme|Hindoes]] in die land se stede. Die nasionale taal van Thailand is Thai, maar daar bestaan ook baie etniese en streeksdialekte, asook ander areas waar mense hoofsaaklik Isan of van die [[Austro-Asiatiese tale|Mon-Khmer tale]] praat. Thai besit ook sy eie alfabet, wat drasties verskil van die [[Latynse alfabet]] wat onder andere deur Westerse tale gebruik word. [[Engels]] word tans in skole geleer, alhoewel die aantal sprekers wat dit kan spreek nog in die minderheid is. Daarbenewens word in Thailand tale soos [[Hakka]], [[Khmer]], [[Maleis]] en [[Min]] gebesig. == Kultuur == [[Lêer:Buddha in Sukhothai National Park.jpg|duimnael|links|Boeddha in Sukhothai Nasionale Park]] [[Lêer:Phutthamonthon Buddha.gif|duimnael|'n Parade van Boeddhistiese priesters by Buddhamondon in Nakonphatom, Thailand, in 2006]] [[Lêer:WatChaiwatthanaram 2292.JPG|duimnael|Die ruïnes van Wat Chaiwatthanaram by Ayutthaya]] [[Lêer:Chedis at Ayuthhaya.jpg|duimnael|Stupas by die Historiese Park van Ayutthaya]] [[Lêer:Thai Seafood Curry.jpg|duimnael|Die [[Thaise kookkuns]] is bekend vir die pikantheid daarvan, soos hierdie seekos-en-kerriedis]] Theravada-Boeddhisme is die oudste oorlewende Boeddhistiese beweging en maak 'n belangrike deel van moderne Thai-geloof en identiteit uit. In die praktyk het Thai-Boeddhisme deur die jare ontwikkel en sluit vandag baie streeksgelowe in wat oorspronklik van, onder ander, animisme (die geloof dat elke liggaam 'n afsonderlike gees het) en die aanbidding van mens se voorvaders. [[Islam]] is die heersende geloof in die mees suidelike dele van Thailand. Thailand bevat ook 'n aantal verskillende etniese groepe. Hierdie groepe hou 'n onderskeidelike tradisionele manier van lewe in stand, ten spyte van die sterk invloed van die Thai-kultuur. Sommige van hierdie groepe word ook in Mianmar, Laos, Kambodja en Maleisië aangetref. Etniese Chinese maak ook 'n aansienlike deel van die Thai-gemeenskap uit, veral in en om Bangkok. Hulle suksesvolle integrasie in die Thai-gemeenskap het beteken dat lede van hierdie groep dit reggekry het om magtige ekonomiese en politiese posisies te beklee, soos die voormalige eerste minister [[Thaksin Shinawatra]] wat van Chinese afkoms is. Shinawatra was die staatshoof van 2001 tot 19 September 2006, toe hy omvergegooi is deur 'n militêre [[staatsgreep]]. Soos die meeste ander Asiatiese kulture is respek vir 'n mens se voorvaders 'n noodsaaklike deel van die spirituele praktyk in Thailand. Die inwoners is baie gasvrye en vrygewig, maar hulle respekteer ook die sosiale hiërargie. Senioriteit is 'n belangrike konsep in Thai-kultuur. Die ouer familielede het altyd die gesag rakende familiebesluite of seremonies. Die tradisionele manier van groet is die ''wai'': wanneer twee persone mekaar ontmoet, sal die jongste persoon sy oop hande saamsit met die palms na mekaar en die vingers na bo (soos vir gebed). Die persoon sal sy hoof voor-oor buig om die vingerpunte te raak. Die ouer persoon sal dan die gebaar na-aap. Die gebaar gaan ook gewoonlik gepaard met die gesproke groet "Sawasdee Krup" vir manlike sprekers en "Sawasdee Ca" vir vroulike sprekers. Hoe hoër die hande in verband met die gesig gehou word, hoe meer respek betoon 'n persoon. Voor kinders na skool gaan, ''wai'' hulle hul ouers as 'n teken van respek en herhaal die gebaar wanneer hulle weer tuis kom. Tradisionele taboes sluit in die aanraking van 'n ander persoon se kop of om met die voete na iets te wys: die kop word beskou as die heiligste deel van die liggaam en die voete as die vuilste. Dit word ook as beledigend beskou om bo-oor 'n persoon of kos te trap. Die Thai-kultuur, net soos baie ander Asiatiese kulture, word egter sterk deur die Weste beïnvloed en sommige tradisionele taboes is besig om mettertyd te verdwyn. Die kookkuns van Thailand meng vyf basissmake: soet, pikant, suur, bitter en sout. 'n Paar algemene bestanddele wat in Thaise kookkuns gebruik word, sluit in [[knoffel]], [[rooirissie]]s, [[lemmetjie]]sap, [[sitroengras]] en vissous. Die [[stapelvoedsel]] in Thailand is [[rys]], veral 'n soort jasmynrys (bekend as "Hom Mali"-rys), wat by amper elke maaltyd ingesluit word. Thailand is die wêreld se grootste uitvoerder van rys en die bevolking van Thailand nuttig jaarliks meer as 100&nbsp;kg rys per persoon.<ref name=IRRI_Thailand>{{en}} [http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp IRRI se profiel van Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327095326/http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp |date=27 Maart 2008 }}</ref> Die Internasionale Rys Navorsingsinstituut (IRRI) in [[Filippyne]] bevat meer as 5000 verskillende soorte rys uit Thailand in hul rysgenebank.<ref>{{en}} [http://www.irri.org/media/facts/pdfs/THAILAND.pdf ''Cooperation of IRRI and Thailand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050630115646/http://www.irri.org/media/facts/pdfs/THAILAND.pdf |date=30 Junie 2005 }} – 'n PDF-dokument van die IRRI. 38,7&nbsp;KB</ref> === Letterkunde en gedrukte media === [[Lêer:WatPhraKeaw Ramayana Chariot.JPG|duimnael|links|Hanuman op sy wa, 'n toneel uit die Ramakien in Wat Phra Kaew, Bangkok]] Boeke en ander dokumente is die mees geëerde wêreldse voorwerpe en dit word daarop neergekyk as 'n persoon 'n boek oor 'n tafelblad laat gly of op die vloer plaas. Thai-letterkunde word sterk deur die Indiese kultuur beïnvloed. Dié invloed is veral merkbaar in die vroeë [[letterkunde]], waar die meeste verhale met gode en ander wesens uit die Boeddhistiese en Hindoeïstiese mitologie gevul is. Een van die bekendste werke in Thai-letterkunde is die epiese "Ramakien". Die werk is gebaseer op die antieke teks "[[Ramayana]]" wat aan die einde van die 18de eeu deur Koning Phra Phuttayodfa Chulalok (Rama I) uitgebrei is. Sedertdien het die opvolgende konings baie bygedra tot die kultuur en letterkunde van Thailand. Aan die begin van die 20ste eeu het [[poësie]] ongewild geraak, terwyl [[prosa]] meer aansien geniet het. In die 1950's het talle bekende outeurs talryke bekende boeke geproduseer. Van die noemenswaardigste skrywers van moderne Thai-letterkunde sluit in Mae Anong, die latere eerste minister, Kukrit Pramoj en Pira Sudham. Die samelewing van Thailand is in die afgelope jare deur die wyd-verkrygbare, meertalige media beïnvloed. Daar is talle Engelse, Thai en [[Chinees|Chinese]] [[koerant]]e beskikbaar en die meeste gewilde Thai-tydskrifte gebruik Engelse opskrifte in 'n poging om "sjiek" voor te kom. Meeste groot besighede in Bangkok bedryf hul sake in Engels, selfs onder Thaisprekers, as 'n simbool van hul opgevoede, hoë-kring status. Thailand is die land in Suidoos-Asië met die grootste koerantmark, met 'n beraamde daaglikse sirkulasie van ten minste 13 miljoen eksemplare in 2003. === Musiek === [[Lêer:Khenesarong.jpg|duimnael|links|'n ''Khene''-speler in [[Isan]]]] Alhoewel Thailand nooit deur Westerse magte gekoloniseer is nie, het popmusiek en ander vorms van Europese en Amerikaanse musiek baie invloedryk geword. Die twee gewildste style tradisionele musiek is "luk thung" en "mor lam", terwyl die etniese minderhede ook steeds hul tradisionele musiekvorms behou het. "Luk thung" (Thai: ลูกทุ่ง; letterlik "kind van die velde") is kort vir "pleng luk thung" (Thai: เพลงลูกทุ่ง – "lied van 'n kind van die velde"). "Luk thung"-liedjies weerkaats oor die algemeen die teëspoed van die alledaagse lewe tussen die plattelandse armes. Die liedjies neig na 'n stadige [[tempo]] en die sangers gebruik 'n uitdrukkende sangstyl met 'n groot deel [[vibrato]]. Die styl het ontwikkel in die eerste helfte van die 20ste eeu, alhoewel die term, "luk thung", vir die eerste keer in die 1960's gebruik is. Ponsri Woranut en Suraphol Sombatcharoen was van dié genre se eerste groot sterre en het invloede van [[Latyns-Amerika]], [[Japan]], [[Indonesië]], Maleisië en veral Amerikaanse rolprentklankbane en volkmusiek, asook jodel. Die genre het ook 'n herlewing ervaar na die begin van die eerste "luk thung"-radiostasie in 1997. "Mor lam" is 'n antieke vorm van Lao-sang in beide [[Lao (taal)|Lao]] en Isan. Die term beteken "kundige sang" of "kundige sanger", afhangende van die konteks waarin die term gebruik word. Die kenmerk van "mor lam" is die gebruike van 'n buigsame melodie wat by die tonale klanke van die lirieke aangepas word. Volgens tradisie is die oorspronklike melodie ontwikkel vir die toonsetting van tradisionele "gaun"-gedigte. Die sang word ook oor die algemeen begelei deur 'n "khene", 'n soort [[mondfluitjie]] wat van riet gemaak is, alhoewel moderne elektriese instrumente ook tans gebruik word. Tans is die tempo van die musiek vinnig, alhoewel dit vroeër deur 'n stadiger tempo gekenmerk was. Volgehoue kenmerke sluit in 'n sterk ritmiese begeleiding, vokale spronge en 'n sangstyl wat 'n geselstrant aanneem, vergelykbaar met Amerikaanse [[kletsrym]]musiek. Algemene temas sluit in onbeantwoorde liefde en die struikelblokke in die lewens van die plattelandse Isan en Laos, vermeng met droë humor. In die areas van herkoms maak "mor lam"-opvoerings 'n belangrike deel van feeste en plegtighede uit. Die musiek is tans ook gewild in ander dele van die land, te danke aan die verspreiding van trekarbeiders vir wie die musiek 'n belangrike kulturele skakel na hul tuiste bly. === Skoolstelsel === [[Lêer:Thailändische Schüler in Pfadfinderkluft.JPG|duimnael|Leerlinge in hul padvinder-uniforms]] In Thailand is 'n totale skoolloopbaan van nege jaar verpligtend. Volgens [[Unesco]] is slegs 3% van die bevolking ongeletterd, wat Thailand op dieselfde vlak as lande in die [[Europese Unie]] plaas. Bywoning van die ses-jaar-lange laerskool is verpligtend en in beginsel gratis, alhoewel leerlinge oor die afgelope paar jaar meer en meer vir hulle eie onderrigmateriaal en [[skooluniform]]s vir die verskillende weeksdae moes betaal. Die onderrigmetodes is nie gelyk aan die metodes wat in die Weste as standaard beskou word nie. Kinders word min aangemoedig om verantwoordelikheid te neem vir hul studies en selfstandig te leer. Die nosie van gesag word eerder, soos ook in die res van die land, ook hier bevorder. Alhoewel lyfstraf reeds 'n aantal jare nie meer toegelaat word nie, is gesagsgedrewe leermetodes steeds algemeen. Lesse word oral in klaskamers aangebied, met 'n onderwyser wat vooraan staan en die leerlinge onderrig. Daar is ook 'n aantal Christelike skole en skole vir buitelanders. Enige onderrig na primêre skool is nie meer gratis nie. Beide die onderwysers en die leerlinge dra uniforms. Onderwysers dra ook verskillende borsspelde en skouerdekorasies om hulle amp, funksie en dienstyd te toon. 'n Pet vorm ook deel van die uniform. Thailand is moontlik die enigste land waar padvindery deel van die kurrikulum is. Al die leerlinge van 'n skool gaan op 'n bepaalde dag van die week in hul padvinder-uniforms skool toe. Dit is ook algemeen dat normale onderrig nie op sulke dae plaasvind nie. === Sport === [[Lêer:Muay Thai match in Bangkok, Thailand.jpg|duimnael|[[Muay Thai]], Thailand se nasionale sport]] [[Lêer:RajamangalaStadium.jpg|duimnael|Rajamangala-stadion, Thailand se nasionale stadion]] Thai-boks, "Muay Thai", is die nasionale sport van Thailand en die inheemse vegkuns staan bekend as "Muay". In die verlede was Mauy aan koninklike soldate Muay geleer, vir die geval wat hulle hulself ongewapen op die slagveld bevind. Na die soldate van die weermag afgetree het, het hulle dikwels Boeddhistiese monnike geword en by die tempels gaan woon. Die inwoners van Thailand se lewens is nou verbind met Boeddhisme en tempels: seuns word dikwels daarheen gestuur om opleiding as monnike te ontvang. "Muay" is ook een van die vakke wat by die tempels aangebied word.<ref name=History>{{en}} [http://www.muaythaiart.com/blog/muay-thai-history Muay Thai Geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228043443/http://www.muaythaiart.com/blog/muay-thai-history |date=28 Desember 2010 }}</ref> Ongeveer 100–200 jaar gelede het westerse magte gepoog om die meeste Suidoos-Asiatiese lande te verower. In hierdie tyd was Muay as selfverdediging geleer en nie slegs as vegtegniek vir gebruik in die oorlog nie. Muay-kompetisies was baie gewild in Thailand, maar die sport was baie gevaarlik en sommige deelnemers het gesterf tydens kompetisies. Die vrees vir die gevare wat die sport inhou, asook die vrees dat die wêreld nie so 'n gevaarlike sport sal aanvaar nie, het veroorsaak dat die sport ontwikkel het tot "Muay Thai". Die nuwe vorm het wapens en gevaarlike bewegings uitgesluit, wat gelei tot die verhoging van standaarde van die sport. Dit is nou ook algemeen dat deelnemers bokshandskoene dra, soos gebruik deur westerse boksers, in plaas van die tradisionele "Kaad chuek" ("handverband"), om deelnemers van beserings te beskerm. Muay Thai het wêreldwye gewildheid bereik in die 1990's. Alhoewel soortgelyke vegkunste in ander Suidoos-Asiatiese lande bestaan, word Muay Thai gekenmerk as 'n volkontaksport. [[Sokker]] is tans 'n mededinger om die titel vir gewildste sport in Thailand en dit is algemeen vir aanhangers van die sport om die nuutste wedstryde van hul gunsteling-westerse spanne op televisie te kyk of soortgelyke sokkeruitrustings te dra. [[Bangkok Bravo FC]] staan bekend as die sokkerklub met die langste naam in die wêreld. Die vlieg van vlieërs is ook 'n gewilde tydverdryf en was in die verlede 'n kompeterende sport.<ref>{{en}} [http://www.thaikite.com/history.html Die geskiedenis van vlieërs in Thailand.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011090543/http://thaikite.com/history.html |date=11 Oktober 2007 }}</ref> [[Rugby]] is ook 'n groeiende sport in Thailand en die [[Thaise nasionale rugbyspan]] is 73ste op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/rankings/mru |title=World Rugby Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 September 2025}}</ref> Thailand was die eerste land wat in 2005 'n internasionale 80 weltergewig rugbytoernooi gehuisves het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://nationmultimedia.com/2005/07/19/sport/index.php?news=sport_18070310.html |title=The Nation |date=19 Julie 2005 |accessdate=25 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425010652/http://nationmultimedia.com/2005/07/19/sport/index.php?news=sport_18070310.html |archive-date=25 April 2011}}</ref> Aan die nasionale plaaslike Thaise rugbytoernooi (TRU) neem verskeie universiteits- en diensspanne soos Chulalongkorn Universiteit, Mahasarakham Universiteit, Kasetsart Universiteit, Prince of Songkla Universiteit, Thammasat Universiteit, Rangsit Universiteit, Koninklike Thaise Polisie, Koninklike Thaise Weermag, Koninklike Thaise Vloot en Koninklike Thaise Lugmag. Plaaslike sportklubs, wat aan die TRU deelneem, sluit ook in die Britse Klub Bangkok, Southerners Sportsklub (Bangkok) en die Koninklike Bangkok Sportklub. [[Krieket]] is 'n ander groeiende sport en die [[Thaise nasionale vrouekrieketspan]] het in [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]] vir sy eerste [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1591883 |title=Thailand name squad for their first Women's T20 World Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=29 Januarie 2020 |accessdate=10 September 2025}}</ref> maar hulle het die groepfase in die laaste plek afgesluit. Daarteenoor is die Thaise nasionale manskrieketspan minder suksesvol, aangesien hulle nog nie vir 'n [[T20I-wêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer het nie. Albei spanne geniet net soos al die ander krieketspanne van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) se assosiaatlede [[Twintig20|T20I]]-status.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=10 September 2025}}</ref> == Politiek en regering == === Geskiedenis === [[Lêer:King bhumibol monument.jpg|duimnael|Monument vir koning [[Bhumibol Adulyadej]] (Rama IX), in Phitsanulok, Thailand]] Sedert die omverwerping van die [[absolute monargie]] in 1932 het Thailand reeds 17 grondwette en handveste gehad.<ref>{{en}} The Council of State, [http://www.parliament.go.th/files/library/b05.htm Grondwette van Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009173856/http://www.parliament.go.th/files/library/b05.htm |date= 9 Oktober 2007 }}</ref><ref name="Thanet">{{en}} Thanet Aphornsuvan, [http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf ''The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226203229/http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf |date=26 Februarie 2008 }}. PDF-dokument, 152&nbsp;KiB. ''2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective''</ref> In hierdie tyd het die regeringsvorm gewissel van 'n militêre diktatorskap tot 'n verkose demokrasie, maar al die regerings het 'n erflike monarg as die hoof van die staat erken.<ref name="multiple">{{en}} [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ 'n Lys van die vorige staatsgrepe in Thailand.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224093424/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ |date=24 Februarie 2009 }}</ref><ref>{{en}} [http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html 'n Lys van onlangse staatsgrepe in Thailand se geskiedenis.]</ref> === 1997 tot 2006 === [[Lêer:Thaksin DOD 20050915.jpg|duimnael|links|[[Thaksin Shinawatra]] tydens 'n besoek aan die [[Pentagon]] in 2005]] Die grondwet van 1997 was die eerste grondwet wat deur 'n verkose komitee opgestel is. Dié komitee was verkies op grond van gewildheid en daar word na dié grondwet verwys as die "Grondwet van die mense".<ref name="Criminal Justice">{{en}} Kittipong Kittayarak, [http://www.unafei.or.jp/english/pdf/PDF_rms/no60/ch06.pdf ''The Thai Constitution of 1997 and its Implication on Criminal Justice Reform''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614033157/http://www.unafei.or.jp/english/pdf/PDF_rms/no60/ch06.pdf |date=14 Junie 2007 }}. Webwerf van die ''United Nations Asia and Far East Institute for the Prevention of Crime and the Treatment of Offenders''. URL besoek op 19 Julie 2007.</ref> Die grondwet van 1997 het 'n tweekamerstelsel geskep, bestaande uit 'n 500-sitplek [[Huis van Verteenwoordigers (Thailand)|Huis van Verteenwoordigers]] (สภาผู้แทนราษฎร, "sapha phutan ratsadon") en 'n 200-sitplek [[Senaat van Thailand|Senaat]] (วุฒิสภา, "wuthisapha"). Dit was ook die eerste keer in die geskiedenis wat beide huise direk verkies is. Baie [[menseregte]] word in die grondwet uitdruklik erken en maatstawwe is in plek gestel om die stabiliteit van verkose regerings te verbeter. Tydens die verkiesing van die Huis van Verteenwoordigers kon slegs een kandidaat met 'n stemmeerderheid per stemdistrik verkies word. Die Senaat was per provinsie verkies, waartydens 'n provinsie meer as een senator kon hê, afhangende van die provinsie se bevolkingsgrootte. Lede van die Huis van Verteenwoordigers dien vir 'n termyn van vier jaar, terwyl senators vir ses jaar dien. Die hofstelsel (ศาล, "saan") het 'n grondwetlike hof ingesluit wat regspraak oor die grondwetlikheid van parlementêre aktes, koninklike verordenings en ander politieke sake gehad het. Die algemene verkiesing in Januarie 2001 was die eerste verkiesing onder die 1997-grondwet, en daar is na verwys as die eerste korrupsie-vrye verkiesing in die geskiedenis van Thailand.<ref>{{en}} Robert B. Albritton and Thawilwadee Bureekul, [http://www.asianbarometer.org/newenglish/publications/workingpapers/no.28.pdf ''Developing Democracy under a New Constitution in Thailand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175237/http://www.asianbarometer.org/newenglish/publications/workingpapers/no.28.pdf |date=23 September 2015 }}. PDF-dokument: 319&nbsp;KiB/327281 bytes. ''National Taiwan University and Academia Sinica Asian Barometer Project Office Working Paper'', Rekks Nr. 28, 2004</ref> Die daaropvolgende regering was die eerste regering wat die volle vier-jaar termyn gedien het. Die verkiesings in 2005 het die grootste aantal stemmers getrek in die geskiedenis van Thailand en het 'n kenmerkende verlaging getoon in die aantal gekoopte stemme wat in vorige verkiesing opgemerk was.<ref>{{en}} Pongsudhirak Thitinan. ''Victory places Thaksin at crossroads''. Bangkok Post, 9 Februarie 2005</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.nationmultimedia.com/Election2005/news/news.php?news=02%2F10020506.htm |date=10 Februarie 2005 |title=Unprecedented 72% turnout for latest poll |publisher=The Nation |accessdate=19 Julie 2007 |archive-date=19 Maart 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050319213634/http://www.nationmultimedia.com/Election2005/news/news.php?news=02%2F10020506.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="QuoVadis">{{en}} Aurel Croissant and Daniel J. Pojar, Jr., [http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2005/Jun/croissantJun05.asp Quo Vadis Thailand? Thai Politics after the 2005 Parliamentary Election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419131607/http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2005/Jun/croissantJun05.asp |date=19 April 2009 }}, Strategic Insights, Volume IV, Issue 6 (Junie 2005)</ref> Aan die begin van 2006 het aansienlike druk van aantygings oor [[korrupsie]] daartoe gelei dat [[Thaksin Shinawatra]] 'n kitsverkiesing vereis, wat sou plaasvind vóór die geskeduleerde verkiesingsdatum. Die opposisie het die verkiesings geboikot en Thaksin was her-aangewys. Volgehoue, stygende druk het op 19 September 2006 tot 'n militêre staatsgreep gelei. === Ná die staatsgreep van 2006 === [[Lêer:2010 09 19 red shirt protest bkk 09.JPG|duimnael|Verenigde Front vir Demokrasie teen Diktatorskap, Rooihemde, optog in 2010]] 'n Militêre junta, die Raad vir Nasionale Veiligheid ("Council for National Security"), het die verkose regering van Thaksin op 19 September 2006 omvergegooi. Koning Bhumibol Adulyadej het die dag na die staatsgreep die situasie bevestig met 'n koninklike verklaring. Die junta het die grondwet afgeskaf, die Parlement en die Geregshof ontbind, sommige lede van die regering aangehou en later verwyder, krygswet is verklaar en een van die Koning se privaatraadslede, [[Surayud Chulanont]], as eerste minister aangestel. Die junta het 'n hoogs afgekorte oorgangsgrondwet <!---interim constitution, miskien "tussengrondwet"?---> opgestel en 'n paneel aangestel om 'n permanente grondwet te ontwerp. Die junta het ook 'n 250-lid wetgewende mag aangestel, waarna deur een kritiek verwys is as 'n "kamer van generale".<ref>{{en}} The Nation. [http://www.nationmultimedia.com/2006/10/13/headlines/headlines_30016076.php ''NLA 'doesn't represent' all of the people''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061102080434/http://www.nationmultimedia.com/2006/10/13/headlines/headlines_30016076.php |date= 2 November 2006 }}. 14 Oktober 2006</ref><ref>{{en}} The Nation. [http://www.nationmultimedia.com/2006/10/13/headlines/headlines_30016078.php ''Assembly will not play a major role''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070116151859/http://www.nationmultimedia.com/2006/10/13/headlines/headlines_30016078.php |date=16 Januarie 2007 }}, 15 Oktober 2006</ref> Die hoof van die junta was toegelaat om die eerste minister ter eniger tyd te verwyder. Die wetgewende mag was nie toegelaat om 'n [[mosie van wantroue]] in die Kabinet te lewer nie en die publiek was nie toegelaat om kommentaar op enige van die regte in te dien nie.<ref>{{en}} The Nation. [http://nationmultimedia.com/2006/09/27/headlines/headlines_30014776.php ''Interim charter draft''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206062909/http://www.nationmultimedia.com/2006/09/27/headlines/headlines_30014776.php |date= 6 Februarie 2007 }}. 27 September 2006</ref> Krygswet is in Januarie 2007 gedeeltelik herroep. Die junta hou egter aan om die media te sensor en word van 'n aantal menseregteskendings beskuldig. Die junta het ook alle politieke aktiwiteite en vergaderings tot Mei 2007 verban. Thailand bly 'n aktiewe lid van die ''Association of Southeast Asian Nations'' ([[ASEAN]]). == Ekonomie == [[Lêer:Damoen Saduk Floating Market.jpg|duimnael|'n Drywende riviermark in Damoen Saduk]] Thailand is 'n nuut geïndustrialiseerde land. Die term is 'n sosio-ekonomiese klassifisering wat gebruik word om te verwys na lande wat nog nie "eerste wêreld"-status bereik het nie, maar wat, in 'n makro-ekonomiese sin, reeds ander [[ontwikkelende land]]e verbygesteek het. Thailand het van 1985 tot 1995 die vinnigste groeikoers ter wêreld geniet, met 'n algemene koers van 9% per jaar. Die veranderings het egter verhoogde druk op Thailand se geldeenheid, die baht, uitgeoefen en 'n finansiële krisis in 1997 het swakhede in die finansiële sektor blootgestel. Na die baht vir 'n lang tydperk 'n vaste waarde gehad het van VS$1 vir 25 baht, het die Thai-regering die waarde van die baht vrygestel om deur die markkragte bepaal te word. As gevolg van die vrystelling het die baht egter in Januarie 1998 sy laagste waarde ooit behaal, toe VS$1 gelykstaande was aan 56 baht. Die ekonomie het ook in daardie jaar 10,2% van sy waarde verloor. Die ineenstorting het deel gevorm van die groter Asiatiese finansiële krisis. Die land het later in 1998 'n herstellingsfase deurgegaan en die ekonomie het daardie selfde jaar met 4,2% gegroei en 'n verdere 4,4% gegroei in 2000. Die groei was grootliks te danke aan hul uitvoerhandel, wat met 20% in 2000 gestyg het. Die ekonomiese groei was ietwat gedemp in 2001, as gevolg van 'n verswakking in die wêreldwye ekonomie. Die groei is egter in die daaropvolgende jare hervat, danksy ekonomiese groei in die [[Volksrepubliek China]] en verskeie plaaslike ekonomie-stimuleringsprogramme deur die eerste minister Thaksin Shinawatra. Daar word ook na sy ekonomiese taktieke verwys as "Thaksinomics". Thailand het in 2003 en 2004 'n jaarlikse ekonomiese groei van net oor die 6% geniet, ondanks 'n verswakking in die wêreldwye ekonomie.<ref name=CIA /> Belegging het egter in 2006 gestagneer, na beleggers afgeskrik was deur die Thaksin-administrasie se politieke probleme. Die militêre staatsgreep in September 2006 het 'n nuwe ekonomiese span voorsien, onder leiding van die bestuurder van die voormalige sentrale bank. Die Thai Raad van Belegging het 'n daling van 27% in beleggingaansoeke tussen Januarie en November gerapporteer (in vergelyking met dieselfde tydperk van die vorige jaar). Uitvoerhandel het egter die hoogtes ingeskiet en het byna 17% gestyg in 2006. Thailand voer jaarliks produkte met 'n gesamentlike waarde van meer as $105 miljard uit.<ref name=CIA /> Van hulle grootste uitvoerprodukte sluit in rys, tekstiele en skoene, visprodukte, rubber, juwele, motorkarre, rekenaars en elektriese toestelle. Thailand is die wêreld se voorste uitvoerder van rys en voer jaarliks 6,5 ton verwerkte rys na lande regoor die wêreld uit. Rys is dus ook die belangrikste gewas in die land. Thailand het die hoogste persentasie van bewerkbare grond van al die nasies in die Groter Mekong Substreek: 27,25%.<ref>{{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html ''CIA world factbook – Greater Mekong Subregion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326095031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html |date=26 Maart 2014 }}</ref> Dié streek sluit onder ander die lande Viëtnam, Kambodja, Laos, Mianmar en die [[Yunnan]]-provinsie van die Volksrepubliek China in. Ongeveer 55% van die beskikbare grond word vir die produksie van rys gebruik.<ref name=IRRI_Thailand /> Belangrike bedrywe sluit in elektriese toestelle en onderdele, [[rekenaar]]onderdele en [[motorvoertuie]]. [[Toerisme]] verskaf ongeveer 5% van die ekonomie se [[bruto binnelandse produk]]. Thailand se belangrikste natuurlike hulpbronne sluit in [[tin]], [[rubber]], [[aardgas]], [[wolfram]], [[tantaal]], [[lood]], [[vis (voedsel)|vis]], [[gips]] en bewerkbare landbougrond. == Toerisme == [[Lêer:Kho Pippi-Maya Beach.jpg|duimnael|Mahya-strand by Ko Phi Phi Lee]] [[Lêer:Kohsan Road Bangkok.JPG|duimnael|Khaosanweg in Bangkok]] Toerisme is 'n belangrike ekonomiese faktor in Thailand. Dié industrie het 'n hupstoot gekry toe Amerikaanse soldate in die 1970's hier aangedoen het tydens ruspouses in die Viëtnamoorlog. In 2005 het die land ongeveer 13% buitelandse besoekers ontvang: 'n verhoging van 14% sedert 2004. Volgens die Toerismeraad van Thailand is 65% van die land se besoekers vanuit Asië en die streke rondom die [[Stille Oseaan]]. Thailand ervaar sterk kompetisie met sy buurlande: Kambodja huisves die gewilde tempel [[Angkor Wat]] terwyl die stad [[Luang Prabang]] in Laos ook 'n uiters gewilde toeristebestemming is. Ten spyte hiervan het Thailand 'n verskeidenheid trekpleisters, met onder ander duikplekke, strande, eksotiese eilande, argeologiese vondsplekke, [[museum]]s, etniese en godsdienstige plekke en [[wêrelderfenisgebied]]e. Thailand beskik ook oor verskeie tempels van die Khmer-ryk soos die [[Sdok Kok Thom]] naby die grens met Kambodja. Thailand besit die volgende [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/th |title=Thailand |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> * [[Ban Chiang]] – 'n argeologiese vondsplek. * Die Dong Phaya Yen-bergreeks. * Die Ayutthaya-park wat geleë is op die ruïnes van die antieke stad Ayutthaya. * Die Sukhothai-park wat geleë is op die ruïnes van die antieke hoofstad Sukhothai. * Die Thungyai- en Huai Kha Khaeng-wildreservate. * Die Phu Phra Bat-park wat geleë is op die ruïnes van die antieke stad Phu Phra Bat. * Die Si Thep-park wat geleë is op die ruïnes van die antieke stad Si Thep. * Die Wat Phra Mahathat-tempel. * Die Kaeng Krachan- nasionale park. Die hoofstad van Thailand, Bangkok, is een van die gewildste toeristebestemmings in die wêreld: nommer drie volgens die tydskrif ''Travel and Leisure'',<ref>{{en}} [http://www.travelandleisure.com/worldsbest/2006/results.cfm?cat=cities ''World's Best Awards 2006, Top 10 Cities Overall''] in ''Travel + Leisure''. URL besoek op 15 Junie 2007.</ref> en die gewildste in [[Asië]]. Die stad spog met drie van die land se gewildste geskiedkundige plekke: Grand Palace (die eertydse woning van die koninklike familie) en die Boeddhistiese tempels Wat Pho en Wat Arun. "Khaosan Road" is die naam van 'n kort straat in Bangkok wat tans bekend staan as die ghetto van [[rugsakstap]]pers. Die straat huisves 'n aantal van Bangkok se goedkoper herberge en [[hotel]]le en baie toeriste gebruik die straat as 'n basis vir hul besoek aan die res van Thailand, aangesien daar gereëlde busdienste vanaf Khaosan Road na alle toeristebestemmings in Thailand loop. Van die vernaamste internasionale lughawens vir toeriste in Thailand sluit in [[Don Mueang Internasionale Lughawe|Don Mueang]] en [[Suvarnabhumi Internasionale Lughawe|Suvarnabhumi]] wat Bangkok bedien en [[Phuket Internasionale Lughawe]] op die toeriste-eiland Phuket. [[Thai Airways]] vorm Thailand se vlagdraer[[lugredery]]. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thailand|title=Thailand|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 September 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|title=Thailand|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118040447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead}} ; Musiek ---- * {{en}} Miller, Terry E. (1985). ''Traditional Music of the Lao: Kaen Playing and Mawlam Singing in North-east Thailand''. Greenwood Press. {{ISBN|0-313-24765-X}}. * {{en}} Mosel, James N. (1959). ''Sound and Rhythm in Thai and English Verse, Pasa lae Nangsue''. * {{en}} Prayut Wannaudom [https://web.archive.org/web/20041126092616/http://www.commarts.chula.ac.th/revisiting/pdf/35_PRAYU.PDF The Collision between Local Performing Arts and Global Communication, in case Mawlum]. Laaste besoek op 13 Mei 2005. * {{en}} Morton, David (1976). ''The Traditional Music of Thailand''. University of California Press == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} {{th}} [http://www.thaigov.go.th/ Amptelike webwerf van Thailand se Koninklike Regering] * {{en}} {{th}} [http://www.tourismthailand.org/ Amptelike toerismewerf van Thailand] * {{en}} {{th}} [https://www.parliament.go.th/ Amptelike webwerf van die Thaise Parlement] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Thailand}} | Noord = {{vlagland|Laos}} | Noordoos = {{vlagland|Laos}} | Oos = {{vlagland|Kambodja}} • [[Golf van Thailand]] | Suidoos = [[Golf van Thailand]] | Suid = {{vlagland|Maleisië}} | Suidwes = {{vlagland|Indonesië}} • [[Straat van Malakka]] | Wes = {{vlagland|Mianmar}} | Noordwes = {{vlagland|Mianmar}} }} {{Lande van Asië}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Thailand| ]] 8y29fkrwilk29y99qxbu1wm2yex0cbu 0 2373 2920871 2764846 2026-08-01T17:48:07Z HermanvanAswegen988 200973 /* Geboortes */ 2920871 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} [[Lêer:F. W. de Klerk 2012.jpg|duimnael|200px|F.W. de Klerk is op dié dag in 1989 as president van Suid-Afrika ingehuldig.]] '''15 Augustus''' is die 227ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (228ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 138 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[687]] – [[Pous Sergius I]] volg [[Pous Konon]] op. * [[1264]] – [[Pous Urbanus IV]] gee die kroon van [[Sisilië]] aan Karel van Anjou. * [[1483]] – Die [[Sixtynse kapel]] word in gebruik geneem. * [[1914]] – Die [[Panama-kanaal]] word in gebruik geneem om 'n kortpad tussen die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] en die [[Stille Oseaan]] te vestig. * [[1944]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Operasie Dragoon vind plaas, die inval in die suide van Frankryk van uit die [[Middellandse See]]. * [[1945]] – [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] Nasies vier die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] na oorwinning in [[Japan]] wanneer keiser [[Hirohito]] die onvoorwaardelike oorgawe in die [[Stille Oseaan]] oorlog oor die radio aankondig. [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]] word van [[Japan]] onafhanklik. * [[1947]] – [[Indië]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik en [[Jawaharlal Nehru]] word die eerste [[eerste minister]] van dié land. * [[1960]] – [[Republiek van Kongo|Kongo-Brazzaville]] verklaar onafhanklikheid van [[Frankryk]]. * [[1969]] – Die Woodstock Musiekfees begin in Bethel, [[New York]]. * [[1971]] – [[Bahrein]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[1983]] – [[Joshua Mqabuko Nyangolo Nkomo|Joshua Nkomo]], wat verdink is van deelname aan die [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] Matabelelandrebellie teen President [[Robert Gabriel Mugabe]] se [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] regering, keer na [[Harare]] in [[Zimbabwe]] terug na verskeie maande in ballingskap in [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]]. * [[1985]] – President [[PW Botha]] lewer die sogenaamde [[Rubicon-toespraak]] wat ernstige gevolge vir die [[ekonomie van Suid-Afrika]] gehad en dit het ook veroorsaak dat [[Suid-Afrika]] nog verder geïsoleer is deur die internasionale gemeenskap. * [[1989]] – [[Frederik Willem de Klerk|FW de Klerk]] word president van [[Suid-Afrika]]. * [[2007]] – [[Pous Benedictus XVI]] verklaar dat daar geen beswaar (''nihil ostare'') is teen die begin van die saligverklaringsproses vir [[Pous Pius VII]] nie. == Geboortes == * [[1769]] – [[Napoleon Bonaparte]], Franse generaal en keiser († [[1821]]). * [[1785]] – [[Thomas de Quincey]], Engelse skrywer, essayis en literêre kritikus. († [[1859]]). * [[1851]] – [[August Ahrbeck]], Suid-Afrikaanse predikant en taalstryder († [[1935]]). * [[1857]] – [[Albert Ballin]], Duitse reder en entrepreneur († [[1918]]). * [[1867]] – [[Ambrose Lomax]], Suid-Afrikaanse apteker en fotograaf († [[1943]]). * [[1902]] – [[Jan Campert]], [[Nederland]]se joernalis, [[digter]] en skrywer. († [[1943]]). * [[1905]] – [[G.D. Scholtz]], Suid-Afrikaanse geskiedkundige, skrywer en koerantredakteur († [[1983]]). * [[1910]] – Prof. [[Hendrik Johannes Jacob Bingle|Hennie Bingle]], rektor van die [[PU vir CHO]] van 1964 tot 1977 († [[2007]]). * [[1924]] – [[Phyllis Schlafly]], Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis († [[2016]]). * [[1925]] – [[Kas van den Bergh]], [[Afrikaanse skrywer]] († [[1997]]). * [[1926]] – [[Julius Katchen]], Amerikaanse pianis († [[1969]]). * [[1927]] – [[John Cranko]], Suid-Afrikaanse balletdanser, choreograaf, regisseur en balletleier († [[1973]]). * [[1929]] – [[Georgios Roubanis]], Griekse [[paalspring]][[atleet]]. * [[1931]] – [[Hugues C. Pernath]], Vlaamse skrywer († [[1975]]). * [[1932]] – [[Abby Dalton]], Amerikaanse aktrise († [[2020]]). * [[1938]] – [[Maxine Waters]], Amerikaanse politikus. * [[1950]] – [[Anne-Marie Beukes]], Suid-Afrikaanse hoogleraar. * 1950 – [[Anne Mountbatten-Windsor|Prinses Anne]], Britse koninklike, enigste dogter van [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth]] en [[Prins Philip, Hertog van Edinburg|prins Philip]]. * [[1955]] – [[Elsabé Daneel]], Suid-Afrikaanse aktrise, voordragkunstenaar en aanbieder. * [[1963]] – [[Jeremy Mansfield]], Suid-Afrikaanse radio-omroeper en televisiepersoonlikheid. († [[2022]]). * [[1976]] – [[Abiy Ahmed]], Ethiopiese politikus en 12de premier van [[Ethiopië]]. * [[1979]] – [[Elana Afrika]], Suid-Afrikaanse aktrise en radio- en TV-aanbieder. == Sterftes == * [[1118]] – [[Alexios I Komnenos|Alexios I]], keiser van die [[Bisantynse Ryk]] (* [[1048]]). * [[1947]] – [[Edwin Cheere Anderssen]], Afrikaanse leraar van die [[NG Kerk]] en veldprediker tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1868]]). * [[1951]] – [[Artur Schnabel]], Oostenrykse [[klavier|pianis]] (* [[1882]]). * [[1969]] – [[Stijn Streuvels]], Vlaamse skrywer (* [[1871]]). * [[1967]] – [[G.B.A. Gerdener]], Suid-Afrikaanse teoloog, hoogleraar en geskiedskrywer (* [[1881]]). * [[1975]] – [[Sheikh Mujibur Rahman]], Eerste Minister van [[Bangladesj]] in die vroeë 1970's (* [[1920]]). * [[1997]] – [[Ida Gerhardt]], klassikus en Nederlandse digteres van die na-simboliese tradisie (* [[1905]]). * [[2008]] – [[Vic Toweel]], [[Suid-Afrikaanse]] [[boks]]legende en voormalige kapokgewig-wêreldkampioen (* [[1928]]). * [[2016]] – [[Makhenkesi Stofile]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus (* [[1944]]). * [[2018]] – [[Martin Pelser]], [[Springbokrugbyspeler]] (* [[1934]]). == Gepubliseer == * [[1832]] – Mirari Vos, Teen liberalisme – deur [[Pous Gregorius XVI]]. == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * Amptelike einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] ([[Nederland]]) * [[Mariahemelvaart]] ([[Christendom]]) * [[Onafhanklikheid]]sdag in [[Indië]] ([[1947]]), [[Suid-Korea]] ([[1948]]), [[Republiek die Kongo]] ([[1960]]) {{CommonsKategorie-inlyn|15 August}} {{Normdata}} [[Kategorie:Augustus]] nrekp2hf7bf93j4kxh9koxhwoi40pgm 0 2394 2920882 2909614 2026-08-01T17:52:45Z HermanvanAswegen988 200973 /* Sterftes */ 2920882 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''5 September''' is die 248ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (249ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 117 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[96]] – [[Pous Kedron van Alexandrië]] volg [[Pous Avilius van Alexandrië|Avilius]] as Patriarg van die Kerk in Alexandrië op. * [[1183]] – [[Pous Lucius III]] verklaar St. Bruno van Segni heilig. * [[1316]] – [[Pous Johannes XXII]] word in [[Lyon]] gekroon. * [[1370]] – [[Pous Urbanus V]] begin sy terugkeer van [[Rome]] na [[Avignon]]. * [[1622]] – [[Pous Gregorius XV]] stel vier nuwe kardinale aan waaronder [[Kardinaal de Richelieu|Armand-Jean du Plessis de Richelieu]]. * [[1666]] – Die Groot Brand van [[Londen]] finaal geblus. * [[1669]] – Turkse magte verower Candia (teenswoordig Iraklion) op [[Kreta]]. * [[1696]] – [[Pous Innocentius XII]] verklaar Zita van Lucca heilig. * [[1905]] − Met die ondertekening van die [[Verdrag van Portsmouth]] word die Russies-Japannese Oorlog van 1904−1905 amptelik beëindig. * [[1972]] – Die [[München-slagting]] vind plaas toe elf Israeliese atlete deur Palestynse terroriste tydens die [[Munchen]] [[Olimpiese Somerspele 1972|Olimpiese Spele]] vermoor word. * [[1977]] – Die [[Progressiewe Reformiste Party]] en 'n groep politici onder leiding van [[Japie Basson]] stig die [[Progressiewe Federale Party]], amptelike opposisie in die Suid-Afrikaanse parlement vir die daaropvolgende 10 jaar. * 1977 – [[Voyager 1]], 'n onbemande ruimtetuig wat al die planete besoek, word gelanseer. * [[2010]] – [[Black Ferns|Nieu-Seeland]] klop [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] in die eindstryd met 13–10 en wen sodoende die sesde [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|Vrouerugbywêreldbeker]] in [[Engeland]]. * [[2022]] – [[Liz Truss]] word aangewys as die wenner van die Britse [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]-leierskapsverkiesing, en klop [[Rishi Sunak]]. == Geboortes == * [[1568]] – [[Tommaso Campanella]], Italiaanse skrywer, filosoof en teoloog († [[1639]]). * [[1638]] – [[Lodewyk XIV van Frankryk]], die ''Sonkoning'' († [[1715]]). * [[1735]] – [[Johann Christian Bach]], [[Duitsers|Duitse]] [[komponis]] († [[1782]]). * [[1774]] – [[Caspar David Friedrich]], Duitse [[Romantiek|Romantiese]] skilder en tekenaar († [[1840]]). * [[1791]] – [[Giacomo Meyerbeer]], Joods-Duitse komponis en dirigent († [[1864]]). * [[1876]] – [[Wilhelm Ritter von Leeb]], Duitse veldmaarskalk en oorlogsmisdadiger († [[1956]]). * [[1909]] – [[Jan Buys]], Suid-Afrikaanse skilder († [[1985]]). * [[1905]] – [[Arthur Koestler]], Hongaars-Britse skrywer († [[1983]]). * [[1925]] – [[Jos Vandeloo]], [[Vlaamse letterkunde|Vlaamse skrywer]] en digter († [[2015]]). * [[1929]] – [[Bob Newhart]], Amerikaanse akteur en skrywer († [[2024]]). * [[1937]] – [[Klaas de Jonge]], Nederlandse menseregte-aktivis en Afrikanis († [[2023]]). * [[1939]] – [[Clay Regazzoni]], [[Switserland|Switserse]] motorrenjaer († [[2006]]). * [[1940]] – [[Raquel Welch]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († [[2023]]). * [[1946]] – [[Freddie Mercury]], Britse musikant en die hoofsanger van die rockgroep [[Queen]] († [[1991]]). * [[1963]] – [[Jonny Phillips]], Engelse akteur, regisseur en skrywer. * [[1978]] – [[Chris Hipkins]], [[Nieu-Seeland]]se politikus. * [[1980]] − [[Pita Limjaroenrat]], [[Thailand|Thaise]] politikus en sakeman. * [[1985]] – [[Ernst Roets]], Suid-Afrikaanse burgerregteaktivis. * [[1988]] – [[Sarah Hassan]], 'n Keniaanse aktrise, skryfster, en regisseuse. == Sterftes == * [[1548]] – [[Catharina Parr]], die sesde en laaste vrou van [[Hendrik VIII van Engeland]] (* [[1512]]). * [[1836]] – [[Ferdinand Raimund]], Oostenrykse akteur en dramaturg (* [[1790]]). * [[1857]] – [[Auguste Comte]], [[Franse]] [[wiskundige]] en [[filosoof]] (* [[1798]]). * [[1877]] – [[Crazy Horse]], "Inheemse Amerikaner" van die Oglala Lakota (* [[1842]]). * [[1900]] – [[Danie Theron]], Kommandant, baasverkenner en krygsman in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1872]]). * [[1906]] – [[Ludwig Boltzmann]], Oostenrykse wis- en natuurkundige (* [[1844]]). * [[1963]] – [[Gerhard Morkel]], [[Springbokrugbyspeler]] (* [[1888]]). * [[1982]] – [[Douglas Bader]], [[Britse Koninklike Lugmag]], [[bobaasvlieënier]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] (* [[1910]]). * [[1997]] – [[Moeder Teresa]], [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] non (* [[1910]]). * [[2013]] − [[Fritz Eloff]], Professor in dierkunde en jarelange rugbyadministrateur (* [[1920]]). * [[2016]] – [[Phyllis Schlafly]], Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis (* [[1924]]). * [[2019]] – [[Ampie Muller]], akademikus en omroeper (* [[1930]]). * [[2024]] – [[Sérgio Mendes]], Brasiliaanse musikant (* [[1941]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|5 September}} [[Kategorie:September]] j0p05z7na7r14uovboupzsciwfatpli 0 4361 2920880 2730627 2026-08-01T17:52:02Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920880 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Samsung LE26R41BD and Yamada DVD player 20030624.jpg|regs|duimnael|320px|Televisie]] [[Lêer:Early portable tv.jpg|duimnael|regs|200px|'n Ou draagbare televisiestel]] [[Lêer:Plasma display.jpg|duimnael|regs|200px|'n Moderne plasmatelevisiestel]] '''Televisie''' ('''TV''') is 'n [[telekommunikasie]]stelsel vir uitsaai en ontvangs van bewegende prente in monochroom (swart-en-wit), of in kleur, en klank oor 'n afstand oor te dra. Die term kan verwys na 'n televisiestel, 'n televisieprogram of die medium van televisie-transmissie. Televisie is 'n [[Massamedia|massamedium]] vir advertensies, vermaak en [[nuus]]. Televisie het in die laat 1920's in eksperimentele vorme beskikbaar geword, maar dit sou nog 'n paar jaar duur voordat die nuwe [[tegnologie]] aan verbruikers bemark sou word. Na [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]] het 'n verbeterde vorm van swart-en-wit TV-uitsendings in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Groot-Brittanje|Brittanje]] gewild geword en televisiestelle het alledaags geword in huise, ondernemings en instellings. Gedurende die 1950's was televisie die primêre medium om die openbare mening te beïnvloed. <ref name="Diggs-Brown2011p53">Diggs-Brown, Barbara (2011) [https://books.google.com/books?id=7c0ycySng4YC&pg=PA53&lpg=PA53 ''Strategic Public Relations: Audience Focused Practice''] p.48</ref> In die middel van die 1960's is kleuruitsendings in die VSA en die meeste ander ontwikkelde lande bekendgestel. Die beskikbaarheid van verskeie soorte argiewe, soos Betamax- en VHS-videobande, hoëkapasiteit-[[Hardeskyf|hardeskywe]], [[DVD|DVD's]], [[USB-flitsdryf|geheuestokkies]], hoëdefinisie- [[Blu-ray-skyf|Blu-ray-skywe]] en digitale video-opnemers het kykers in staat gestel om vooraf-opgeneemde materiaal soos films tuis te kyk, na gelang van hul eie tydskedule. Om verskeie redes, veral die gerief van eksterne berging, vind die berging van televisie- en video-programmering nou in [[Wolkverwerking|die wolk plaas]]. Aan die einde van die eerste dekade van die 2000's het [[digitale televisie]]<nowiki/>uitsendings baie gewild geword. 'n Ander ontwikkeling was die skuif van standaard-definisie-televisie (SDTV) ( 576i, met 576 verweefde resolusielyne en 480i) na [[HDTV|hoë-definisie-televisie]] (HDTV), wat 'n aansienlike hoër resolusie bied. HDTV kan in verskillende formate oorgedra word: 1080p, 1080i en 720p. Sedert 2010, met die uitvinding van slimtelevisie, het internet-televisie die beskikbaarheid van televisieprogramme en films via die internet verhoog via videodienste soos [[Netflix]], Amazon Video, iPlayer en Hulu. In 2013 het 79% van die wêreld se huishoudings 'n televisiestel besit.<ref>{{cite web |url=http://www.tvtechnology.com/opinions/0087/the-state-of-television-worldwide/222681 |title=TVTechnology: The State of Television, Worldwide |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215082654/http://www.tvtechnology.com/opinions/0087/the-state-of-television-worldwide/222681 |archive-date=15 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die vervanging van die vroeë lywige katodestraalbuisskerm met kompakte, energie-doeltreffende, platskerm alternatiewe tegnologieë soos fluoresserende en liguitstralende diode (LED) en plasmaskerms was 'n rewolusie wat in die laat negentigerjare met rekenaarmonitors begin het. Die meeste TV-stelle wat in die 2000's verkoop is, was platskerm, hoofsaaklik LED's. Groot vervaardigers het aangekondig dat die CRT-, DLP-, plasma- en selfs fluoresserende-verligte LCD's teen die middel van die 2010's gestaak word.<ref name="cepro.com">{{cite web |url=http://www.cepro.com/article/mitsubishi_drops_dlp_displays_goodbye_rptvs_forever/ |title=Mitsubishi Drops DLP Displays: Goodbye RPTVs Forever |last=Julie Jacobson |date=1 Desember 2012 |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902225627/https://www.cepro.com/article/mitsubishi_drops_dlp_displays_goodbye_rptvs_forever/ |archive-date=2 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="tomsguide.com">{{cite web |url=http://www.tomsguide.com/us/lg-end-plasma-tvs,news-19840.html |title=LG's Exit May Herald End of Plasma TVs |last=Marshall Honorof |website=Tom's Guide |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831052923/https://www.tomsguide.com/us/lg-end-plasma-tvs,news-19840.html |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die nabye toekoms word verwag dat LED's geleidelik deur organisies liguitstralende diodes (OLED's) vervang word.<ref name="oled-info.com">{{cite web |url=http://www.oled-info.com/lg-electronics-expects-oled-tv-market-gradually-replace-led-tv-market |title=LG Electronics expects the OLED TV market to gradually replace the LED TV market |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224024757/https://www.oled-info.com/lg-electronics-expects-oled-tv-market-gradually-replace-led-tv-market |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Groot vervaardigers het ook aangekondig dat hulle in die middel van die 2010's toenemend slim-TV's gaan vervaardig.<ref name="theverge.com">{{cite web |url=https://www.theverge.com/2015/1/5/7497383/sony-new-smart-tv-run-android-tv-ces-2015 |title=All of Sony's new Smart TVs run on Android TV |website=The Verge |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418065657/https://www.theverge.com/2015/1/5/7497383/sony-new-smart-tv-run-android-tv-ces-2015 |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="techtimes.com">{{cite web |url=http://www.techtimes.com/articles/24117/20150103/ces-2015-new-samsung-smart-tvs-will-be-powered-by-tizen-os.htm |title=CES 2015: New Samsung Smart TVs Will Be Powered by Tizen OS |website=Tech Times |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418065626/http://www.techtimes.com/articles/24117/20150103/ces-2015-new-samsung-smart-tvs-will-be-powered-by-tizen-os.htm |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="cnet.com">{{cite web |url=http://www.cnet.com/news/lg-to-show-off-webos-2-0-smart-tv-at-ces-2015/ |title=LG to show off webOS 2.0 smart TV at CES 2015 |website=CNET |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418065716/https://www.cnet.com/news/lg-to-show-off-webos-2-0-smart-tv-at-ces-2015/ |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Slim-TV's met geïntegreerde internet- en Web 2.0- funksies het teen die laat 2010's die dominante vorm van televisie geword.<ref name="Techcrunch.com">{{cite web |url=https://techcrunch.com/2010/10/24/internet-tv-and-the-death-of-cable-tv-really/ |title=Internet TV and The Death of Cable TV, really |date=24 Oktober 2010 |publisher=Techcrunch.com |access-date=17 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114130854/http://techcrunch.com/2010/10/24/internet-tv-and-the-death-of-cable-tv-really/ |archive-date=14 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Televisieseine is aanvanklik slegs as aardtelevisie versprei met behulp van hoë-aangedrewe radiofrekwensiesenders om die sein na individuele televisie-ontvangers uit te saai . Alternatiewelik word televisieseine versprei deur middel van koaksiale kabel of optiese vesel, satellietstelsels en, sedert die 2000's, via die internet. Tot die vroeë 2000's is dit as analoogseine oorgedra, maar die oorgang na digitale televisie is wêreldwyd byna voltooi. 'n Standaard televisiestel bestaan uit veelvuldige interne elektroniese stroombane, insluitend 'n ontvanger vir die ontvangs en dekodering van uitsendingsseine. 'n Visuele vertoonapparaat wat nie 'n ontvanger het nie, word 'n videomonitor eerder as 'n televisie genoem. == Etimologie == Die woord ''televisie'' kom vanuit Antieke Grieks en Latyn. Die eerste gedokumenteerde gebruik van die term dateer uit 1900, toe die Russiese wetenskaplike Constantin Perskyi dit gebruik het in 'n referaat wat hy in Frans aangebied het tydens die 1ste Internasionale Kongres van Elektrisiteit, wat van 18 tot 25 Augustus 1900 tydens die Wêreldskou in Parys. Die anglisistiese weergawe van die term word in 1907 vir die eerste keer gebruik, toe dit steeds "... 'n teoretiese stelsel was om bewegende beelde oor [[Telegrafie|telegraaf-]] of telefoondrade oor te dra". <ref name="etymonline1">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=television |title=Online Etymology Dictionary |date=30 Desember 1969 |publisher=Etymonline.com |access-date=30 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221143312/http://www.etymonline.com/index.php?term=television |archive-date=21 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was "... in Engels gevorm of uit die Franse télévision geleen." In die 19de eeu en vroeë 20ste eeu was ander "... voorstelle vir die naam van 'n destydse hipotetiese tegnologie vir die versending van foto's oor 'n afstand 'telephote' (1880) en 'televista' (1904)." Die afkorting "TV" dateer uit 1948. Die gebruik van die term om "'n televisiestel" te beteken, dateer uit 1941. Die gebruik van die term om "televisie as medium" uit te druk, dateer uit 1927. Die slengterm "telly" kom meer gereeld in die Verenigde Koninkryk voor. Die 'klein skerm', sowel 'n saamgestelde byvoeglike naamwoord as selfstandige naamwoord, het spesifiek na televisie verwys, terwyl die 'grootskerm' gebruik is om na produksies vir teatervrystelling te verwys. == Geskiedenis == Die eerste gereelde televisieprogramme word vanaf [[22 Maart]] [[1935]] in die Duitse hoofstad [[Berlyn]] uitgesaai. Drie keer per week is tussen 20:30 en 22:00 regstreekse programme uit die ateljee van die [[Berlyn]]se ''Haus des Rundfunks'' en uittreksels uit rolprente uitgesaai. Die kykers het in sogenaamde ''Fernsehstuben'' (televisiekamers) byeengekom om die programme te sien. Die eerste gereelde televisieprogramme in Suid-Afrika word vanaf 5 Januarie 1976 uitgesaai. Gedeurende die eerste vier jare was daar een kanaal wat 37 ure per week uitgesaai het. Die taalmedium was albei Afrikaans en Engels. Teen die einde van 1976 is 650&nbsp;000 lisensies uitgereik.<ref>{{cite book |url = http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/24845/07chapter7.pdf?sequence=8 |title = Putting up Screens: A History of Television in South Africa, 1929-1976 (MSc Thesis) |author = Bevan, Carin |publisher = [[Universiteit van Pretoria]] |date = Januarie 2008 |accessdate = 6 Junie 2015 |language = Engels}}</ref> === Meganies === Faks-transmissiestelsels vir stilfoto's was baanbrekersmetodes vir die meganiese skandering van beelde in die vroeë 19de eeu. Alexander Bain het die faksmasjien tussen 1843 en 1846 bekendgestel. Frederick Bakewell het in 1851 'n werkende laboratoriumweergawe gedemonstreer.  Willoughby Smith ontdek die fotokonduktiwiteit van die element [[Seleen|selenium]] in 1873. As 23-jarige Duitse universiteitstudent het Paul Julius Gottlieb Nipkow die Nipkow-skyf in 1884 voorgestel en gepatenteer. <ref>Shiers, George and May (1997), ''Early Television: A Bibliographic Guide to 1940''. Taylor & Francis, pp. 13, 22. {{ISBN|978-0-8240-7782-2}}.</ref> Dit was 'n draaiende skyf met 'n spiraalvormige patroon met gate daarin, sodat elke gat 'n lyn van die beeld geskandeer het. Hoewel hy nooit 'n werkende model van die stelsel gebou het nie, het variasies van Nipkow se spin-skyf " image rasterizer " buitengewoon algemeen geword. <ref>Shiers & Shiers, p. 13, 22.</ref> Constantin Perskyi het die woord ''televisie'' in 'n referaat gebruik wat op 24 Augustus 1900 aan die Internasionale Elektrisiteit Kongres in Parys voorgelees is. Perskyi se artikel het die bestaande elektromeganiese tegnologieë opgeweeg, met vermelding van Nipkow en ander se werk. <ref>{{cite web |url=https://www.histv.net/perskyi-1900 |title=Télévision au moyen de l'électricité |last=Constantin PERSKYI |date=20 September 1907 |website=The New York Times Sunday Magazine |page=7 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215211510/https://www.histv.net/perskyi-1900 |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was egter eers in 1907 dat die ontwikkeling van tegnologie deur onder andere Lee de Forest en Arthur Korn die ontwerp prakties gemaak het. <ref name="Sending Photographs by Telegraph">[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9A07E4DA1331E733A25757C2A9649C946697D6CF "Sending Photographs by Telegraph"], ''The New York Times'', Sunday Magazine, 20 September 1907, p. 7.</ref> Die eerste demonstrasie van die regstreekse versending van beelde was in 1909 deur Georges Rignoux en A. Fournier in Parys. 'n Matriks van 64 [[Seleen|seleniumselle]], afsonderlik aan 'n meganiese kommutator gekoppel, het as elektroniese [[Netvlies|retina]] gedien. In die ontvanger het 'n soort Kerr-sel die lig gemoduleer en 'n reeks spieëls met verskillende hoeke wat aan die rand van 'n roterende skyf geheg is, het die gemoduleerde straal op die skerm vertoon. 'n Afsonderlike kring het sinchronisasie gereguleer. Die resolusie van 8 x 8 [[Pieksel|pixels]] in hierdie demonstrasie was net voldoende om die letters van die alfabet duidelik oor te dra. 'n Opgedateerde beeld is elke sekonde "verskeie kere" oorgedra. <ref>Henry de Varigny, "[http://histv2.free.fr/rignoux/rignoux1909.htm La vision à distance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231305/http://histv2.free.fr/rignoux/rignoux1909.htm|date=3 March 2016}}", ''L'Illustration'', Paris, 11 December 1909, p. 451.</ref> In 1911 het Boris Rosing en sy student Vladimir Zworykin 'n stelsel geskep wat 'n meganiese spieël-tromskandeerder gebruik om, volgens die woorde van Zworykin, "baie ru beelde" oor drade na die "Braun-buis" (katodestraalbuis of "CRT") in die ontvanger oor te dra. Bewegende beelde was nie moontlik nie, want in die skandeerder "was die sensitiwiteit nie genoeg nie en die selenium was baie dralend". <ref>[https://books.google.com/books?id=gZcwhVyiMqsC&printsec=frontcover&dq=Burns+%27%27Television:+An+International+History+of+the+Formative+Years%22&cd=1#v=onepage&q=zworykin%20rosing%20selenium&f=false R. W. Burns, ''Television: An International History of the Formative Years''], IET, 1998, p. 119. {{ISBN|0-85296-914-7}}.</ref> In 1921 stuur Edouard Belin die eerste beeld via radiogolwe met sy belinograaf. [[Lêer:John_Logie_Baird_and_Stooky_Bill.png|links|duimnael| Baird in 1925 met sy televisietoerusting en poppe "James" en "Stooky Bill" ''(regs)'' . ]] Teen die 1920's, toe versterking televisie prakties uitvoerbaar gemaak het, het die Skotse uitvinder [[John Logie Baird]] die Nipkow-skyf in sy prototipe videostelsels gebruik. Op 25 Maart 1925 het Baird die eerste openbare demonstrasie van televisie-silhoeëtbeelde in beweging in [[Selfridges|Selfridge se]] departementwinkel in Londen aangebied. Aangesien menslike gesigte onvoldoende kontras gehad het om op sy primitiewe stelsel te verskyn, het hy 'n buikspreker se pop met die naam "Stooky Bill" uitgesaai, waarvan die geverfde gesig 'n hoër kontras gehad het wanneer dit praat en beweeg. Teen 26 Januarie 1926 demonstreer hy die oordrag van die beeld van 'n gesig wat beweeg deur radiogolwe. Dit word algemeen beskou as die eerste televisie-demonstrasie. Baird se stelsel het die Nipkow-skyf gebruik om die beeld te skandeer en te vertoon. 'n Selenium foto-elektriese buis het die lig wat van die onderwerp weerkaats word opgespoor en dit in 'n eweredige elektriese sein omgeskakel. Dit is deur AM-radiogolwe na 'n ontvanger-eenheid oorgedra, waar die videosein toegepas is op 'n neonlig agter 'n tweede Nipkow-skyf wat met die eerste gesinkroniseer is. Die helderheid van die neonlamp het gewissel na gelang van die helderheid van elke plek op die afbeelding. In 1928 het Baird se maatskappy (Baird Television Development Company/Cinema Television) die eerste transatlantiese televisiesein, tussen Londen en New York, en die eerste land-tot-skip-uitsending uitgesaai. In 1929 raak hy betrokke by die eerste eksperimentele meganiese televisiediens in Duitsland. In November dieselfde jaar stig Baird en Bernard Natan van Pathé Frankryk se eerste televisieonderneming, Télévision- [[John Logie Baird|Baird-]]Natan. In 1931 maak hy die eerste buite-uitsending, van The Derby . <ref>J. L. Baird, "[http://www.bairdtelevision.com/1932.html Television in 1932]", ''BBC Annual Report'', 1933.</ref> In 1932 demonstreer hy ultra-kortgolf-televisie. Baird se meganiese stelsel het in 1936 'n hoogtepunt van 240 reëls se resolusie op [[BBC|BBC-]] televisie-uitsendings bereik, hoewel die meganiese stelsel nie die televisietoneel regstreeks geskandeer het nie. In plaas daarvan is 'n film van 17,5 mm geskiet, vinnig ontwikkel en daarna geskandeer terwyl die film nog nat was. 'n Amerikaanse uitvinder, Charles Francis Jenkins, was ook 'n baanbreker van televisie. Hy het in 1913 'n artikel getiteld "Motion Pictures by Wireless" gepubliseer, maar het eers in Desember 1923 bewegende silhoeëtbeelde vir getuies oorgedra; en op 13 Junie 1925 demonstreer hy gesinkroniseerde versending van silhoeëtfoto's in die openbaar. In 1925 gebruik Jenkins die Nipkow-skyf en stuur die silhoeëtbeeld van 'n speelgoedwindpomp in beweging oor 'n afstand van 8 kilometer, vanaf 'n vlootradiostasie in Maryland na sy laboratorium in Washington, DC, met behulp van 'n lensskyfskandeerder met 'n resolusie van 48 reëls. <ref>"Radio Shows Far Away Objects in Motion", ''The New York Times'', 14 June 1925, p. 1.</ref> Hy is op 30 Junie 1925 (13 Maart 1922 ingedien) Amerikaanse patent no. 1,544,156 ('Transmitting Pictures over Wireless') verleen. <ref>{{cite web |url=https://www.fi.edu/case-files/francis-jenkins-phantoscope |title=Case Files: Francis Jenkins (Phantoscope) |website=[[The Franklin Institute]] |access-date=28 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328180825/https://www.fi.edu/case-files/francis-jenkins-phantoscope |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Herbert E. Ives en Frank Gray van Bell Phone Laboratories het op 7 April 1927 'n dramatiese demonstrasie van meganiese televisie aangebied. In 1928 is WRGB, toe W2XB, as die eerste televisiestasie ter wêreld begin. Dit is uitgesaai vanaf die General Electric-fasiliteit in Schenectady, NY. === Elektronies === In 1897 het die Engelse fisikus [[J.J. Thomson]] in sy drie beroemde eksperimente dit reg gekry om katodestrale, 'n fundamentele funksie van die moderne katodestraalbuis (CRT), te buig. Die vroegste weergawe van die CRT is in 1897 deur die Duitse fisikus Ferdinand Braun uitgevind en staan ook bekend as die "Braun"-buis. <ref>Ferdinand Braun (1897) [https://web.archive.org/web/20150904022930/http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89048352892;view=1up;seq=568 "Ueber ein Verfahren zur Demonstration und zum Studium des zeitlichen Verlaufs variabler Ströme"] (On a process for the display and study of the course in time of variable currents), ''Annalen der Physik und Chemie'', 3rd series, '''60''' : 552–59.</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.discoveriesinmedicine.com/Bar-Cod/Cathode-Ray-Tube-CRT.html |title=Cathode Ray Tube |year=2007 |website=Medical Discoveries |publisher=Advameg, Inc. |access-date=27 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215211511/http://www.discoveriesinmedicine.com/Bar-Cod/Cathode-Ray-Tube-CRT.html |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was 'n koue-katode [[diode]], 'n verandering van die Crookes-buis, met 'n fosfor-bedekte skerm. In 1906 vervaardig die Duitsers Max Dieckmann en Gustav Glage vir die eerste keer rasterbeelde in 'n CRT. <ref>{{cite web |url=http://www.televisionheaven.co.uk/television_timeline_1.htm |title=Television Timeline 1812–1923 – Television Heaven |last=Marcus |first=Laurence |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017014615/http://www.televisionheaven.co.uk/television_timeline_1.htm |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=21 April 2020 }}</ref> In 1907 gebruik die Russiese wetenskaplike Boris Rosing 'n CRT in die ontvangkant van 'n eksperimentele [[Video|videoseinl]] om 'n prentjie te vorm. Hy kon daarin slaag om eenvoudige meetkundige vorms op die skerm te vertoon. <ref name="crthistory">{{Cite web|url=http://inventors.about.com/od/cstartinventions/a/CathodeRayTube.htm|title=History of the Cathode Ray Tube|website=About.com|access-date=4 October 2009}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1908 publiseer Alan Archibald Campbell-Swinton, genoot van die [[Royal Society]] (VK), 'n brief in die wetenskaplike tydskrif ''Nature'' waarin hy beskryf hoe 'verre elektriese visie' bereik kon word deur 'n katodestraalbuis, of Braun-buis, as beide 'n versending- en ontvangtoestel te gebruik. Hy het sy visie uitgebrei in 1911 uitgebrei en in 'n brief aan ''Nature'' wat in Oktober 1926 gepubliseer is, het Campbell-Swinton ook die resultate bekend gemaak van 'n "nie baie suksesvolle eksperiment" wat hy saam met GM Minchin en JCM Stanton gedoen het. Hulle het probeer om 'n elektriese sein te genereer deur 'n beeld op 'n seleniumbedekte metaalplaat te projekteer wat gelyktydig deur 'n katodestraalbundel geskandeer is. Hierdie eksperimente is uitgevoer voor Maart 1914, toe Minchin gesterf het, maar hulle is later in 1937 deur twee verskillende spanne herhaal, deur H. Miller en JW Strange van [[EMI]], en deur H. Iams en A. Rose van RCA . Albei spanne het daarin geslaag om "baie flou" beelde met die oorspronklike Campbell-Swinton se seleniumbedekte plaat oor te dra. Hoewel ander geëksperimenteer het met die gebruik van 'n katodestraalbuis as 'n ontvanger, was die konsep om een as 'n sender te gebruik, nuut. <ref>Abramson, Albert, ''Zworykin, Pioneer of Television'', p. 16.</ref> Die eerste katodestraalbuis wat 'n warmkatode gebruik, is deur John B. Johnson en Harry Weiner Weinhart van Western Electric ontwikkel en word in 1922 'n kommersiële produk.   In 1926 het die Hongaarse ingenieur Kálmán Tihanyi 'n televisiestelsel ontwerp wat volledig elektroniese skandeer- en vertoonelemente gebruik en die beginsel van "ladingberging" binne die skandeerbuis (of "kamera") gebruik. <ref>{{Cite web|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=23240&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Hungary – Kálmán Tihanyi's 1926 Patent Application 'Radioskop'|website=Memory of the World|publisher=[[UNESCO|United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)]]|access-date=22 February 2008}}</ref> <ref name="US2133123">United States Patent Office, Patent No. 2,133,123, 11 October 1938.</ref> <ref name="US2158259">United States Patent Office, Patent No. 2,158,259, 16 May 1939</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.bairdtelevision.com/zworykin.html |title=Vladimir Kosma Zworykin, 1889–1982 |publisher=Bairdtelevision.com |access-date=17 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418094505/http://www.bairdtelevision.com/zworykin.html |archive-date=18 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die probleem van 'n lae sensitiwiteit vir lig, wat lei tot 'n lae elektriese opbrengs van transmissie- of "kamera" -buise, sou opgelos word met die bekendstelling van ladingstoor-tegnologie deur Kálmán Tihanyi vanaf 1924. <ref name="IEC_Tihanyi">[http://www.iec.ch/about/history/techline/swf/temp.xml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924033236/http://www.iec.ch/about/history/techline/swf/temp.xml |date=24 September 2015 }} "Kálmán Tihanyi (1897–1947)", ''IEC Techline'', International Electrotechnical Commission (IEC), 15 July 2009.</ref> Sy oplossing was 'n kamerabuis wat gedurende elke skanderingsiklus elektriese ladings ('foto-elektrone') binne die buis geberg het. Die toestel is die eerste keer beskryf in 'n patentaansoek wat hy in Maart 1926 in [[Hongarye]] ingedien het vir 'n televisiestelsel wat hy "Radioskop" genoem het. <ref name="Radioskop">[http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-4/kalman-tihanyis-1926-patent-application-radioskop/ "Kálmán Tihanyi's 1926 Patent Application 'Radioskop'"], ''Memory of the World'', United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]), 2005. Retrieved 29 January 2009.</ref> Na verdere verfynings wat in 'n patentaansoek van 1928 ingesluit is, is Tihanyi se patent in 1930 ongeldig verklaar in Groot-Brittanje, <ref name="abstract1928">[http://v3.espacenet.com/publicationDetails/biblio?DB=EPODOC&adjacent=true&locale=en_V3&FT=D&date=19301111&CC=GB&NR=313456A&KC=A Tihanyi, Koloman, ''Improvements in television apparatus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204171044/https://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?DB=EPODOC&adjacent=true&locale=en_EP&FT=D&date=19301111&CC=GB&NR=313456A&KC=A |date= 4 Desember 2022 }}. European Patent Office, Patent No. GB313456. Convention date UK application: 1928-06-11, declared void and published: 1930-11-11. Retrieved 25 April 2013.</ref> waarna hy aansoek gedoen om patente in die Verenigde State. Hoewel sy deurbraak in 1931 by die ontwerp van die "ikonoskoop " van RCA opgeneem sou word, sou die Amerikaanse patent op Tihanyi se oordragbuis eers in Mei 1939 toegestaan word. Die patent op sy ontvangsbuis is die vorige Oktober toegestaan. Albei patente is deur die RCA aangekoop voordat dit goedgekeur is. <ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents?id=FD8BAAAAEBAJ&dq=2,133,123|title=Patent US2133123 – Television apparatus|access-date=22 March 2015|archive-date=21 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521051210/http://www.google.com/patents?id=FD8BAAAAEBAJ&dq=2,133,123|url-status=dead}}</ref> <ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=https://www.google.com/patents?id=lx1mAAAAEBAJ&dq=2,158,259|title=Patent US2158259 – Television apparatus|access-date=22 March 2015|archive-date=21 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521062420/http://www.google.com/patents?id=lx1mAAAAEBAJ&dq=2,158,259|url-status=dead}}</ref> Op 25 Desember 1926, by die Hamamatsu Industrial High School in Japan, demonstreer die Japannese uitvinder Kenjiro Takayanagi 'n TV-stelsel met 'n resolusie van 40 reëls wat 'n CRT-skerm gebruik. Dit was die eerste voorbeeld van 'n volledig elektroniese televisieontvanger. Takayanagi het nie aansoek gedoen om 'n patent nie. <ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:Development_of_Electronic_Television,_1924-1941 |title=Milestones:Development of Electronic Television, 1924–1941 |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009013015/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:Development_of_Electronic_Television,_1924-1941 |archive-date=9 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 7 September 1927 het die Amerikaanse uitvinder [[Philo Farnsworth]] se kamerabuis die eerste beeld, 'n eenvoudige reguit lyn, by sy laboratorium in Green Street 202 in San Francisco oorgedra. <ref name="Postman">[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/farnsworth.html Postman, Neil, "Philo Farnsworth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930214902/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/farnsworth.html |date=30 September 2009 }}, ''The TIME 100: Scientists & Thinkers'', ''Time'', 1999-03-29. Retrieved 28 July 2009.</ref> <ref name="sfmuseum">[http://www.sfmuseum.org/hist10/philo.html "Philo Taylor Farnsworth (1906–1971)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622033654/http://www.sfmuseum.org/hist10/philo.html|date=22 June 2011}}, ''The Virtual Museum of the City of San Francisco''. Retrieved 15 July 2009.</ref> Teen 3 September 1928 het Farnsworth die stelsel voldoende ontwikkel om 'n demonstrasie vir die pers te hou. Dit word algemeen beskou as die eerste elektroniese televisie-demonstrasie. In 1929 is die stelsel verder verbeter, sodat sy televisiestelsel nou geen meganiese onderdele het nie. <ref>Abramson, Albert, ''Zworykin, Pioneer of Television'', p. 226.</ref> In daardie jaar het Farnsworth die eerste lewende menslike beelde met sy stelsel oorgedra, insluitend 'n drie-en-'n-half-duim-beeld van sy vrou Elma ("Pem") met haar oë toe (moontlik as gevolg van die helder beligting wat benodig word). <ref>[https://web.archive.org/web/20080422211543/http://db3-sql.staff.library.utah.edu/lucene/Manuscripts/null/Ms0648.xml/complete The Philo T. and Elma G. Farnsworth Papers]</ref> [[Lêer:Zworykin_kinescope_1929.jpg|duimnael| Vladimir Zworykin demonstreer elektroniese televisie (1929) ]] Die wêreld se eerste televisiestandaard van 625 reëls is in 1944 in die Sowjetunie ontwerp en het in 1946 'n nasionale standaard geword. <ref name="60TH_ANNIVERSARY_OF_625">[http://625.625-net.ru/files/587/511/h_665921be9883776271895912fb8bb262 "On the beginning of broadcast in 625 lines 60 years ago"], ''625'' magazine (in Russian). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131236/http://625.625-net.ru/files/587/511/h_665921be9883776271895912fb8bb262}}</ref> Die eerste uitsending in die standaard van 625 reëls het in 1948 in Moskou plaasgevind. <ref>[https://web.archive.org/web/20041230091501/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_255-portrait.pdf "M.I. Krivocheev – an engineer's engineer"], ''EBU Technical Review'', Spring 1993.</ref> Die konsep van 625 reëls per raamwerk is vervolgens in Europa geïmplementeer. <ref>[https://web.archive.org/web/20070221210300/http://cra.ir/FTD/Static/RRC/RRCFile10.pdf "In the Vanguard of Television Broadcasting".]</ref> In 1936 het Kálmán Tihanyi die beginsel van plasma-vertoning, die eerste platskermvertoningstelsel, beskryf. <ref>[http://ewh.ieee.org/r2/johnstown/downloads/20090217_IEEE_JST_Trivia_Answers.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807220013/http://ewh.ieee.org/r2/johnstown/downloads/20090217_IEEE_JST_Trivia_Answers.pdf}}</ref> <ref>[http://www.scitech.mtesz.hu/52tihanyi/flat-panel_tv_en.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314070853/http://www.scitech.mtesz.hu/52tihanyi/flat-panel_tv_en.pdf}}</ref> Vroeë elektroniese televisiestelle was groot en bonkig, met analoog stroombane wat van [[Vakuumbuis|vakuumbuise]] gemaak is. Na die uitvinding van die eerste werkende [[transistor]] by Bell Labs, het Masaru Ibuka, stigter van Sony, in 1952 voorspel dat die oorgang na elektroniese stroombane van transistors tot kleiner en meer draagbare televisiestelle sal lei. Die eerste volledig transistoriseerde, draagbare vaste-staat televisiestel was die 8-duim Sony TV8-301, wat in 1959 ontwikkel is en in 1960 vrygestel is. <ref>{{Cite journal|title=Sony Founder Masaru Ibuka's New Year's Dream Comes True: The Launch of Sony's TV Business|journal=Time Capsule|date=17 November 2009|volume=21|url=https://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/History/capsule/21/index.html|accessdate=1 October 2019}}</ref> Dit het begin met die transformasie van televisiekykers van 'n gemeenskaplike kykervaring na 'n kykervaring vir die enkeling. Teen 1960 het Sony meer as 4 miljoen draagbare televisiestelle wêreldwyd verkoop. === Digitaal === Digitale televisie (DTV) is die oordrag van klank en video deur digitaal verwerkte en veelvuldige seine, in teenstelling met die totaal analoog en kanaalskeidingseine wat deur analoog televisie gebruik word . Danksy datakompressie kan digitale TV meer as een program in dieselfde kanaalbandbreedte ondersteun. <ref>{{cite web |url=http://www.disabled-world.com/artman/publish/digital-hdtv.shtml |title=HDTV Set Top Boxes and Digital TV Broadcast Information |access-date=28 Junie 2014 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522191336/http://www.disabled%2Dworld.com/artman/publish/digital%2Dhdtv.shtml |archive-date=22 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is 'n innoverende diens wat die belangrikste evolusie in televisie-uitsaaitegnologie verteenwoordig sedert kleurtelevisie in die 1950's ontstaan het. Die wortels van digitale TV is baie nou gekoppel aan die beskikbaarheid van goedkoop [[Rekenaar|rekenaars met]] hoë werkverrigting. Dit was eers in die negentigerjare dat digitale TV uitvoerbaar geword het. <ref>{{cite web |url=http://www.benton.org/initiatives/obligations/charting_the_digital_broadcasting_future/sec1 |title=The Origins and Future Prospects of Digital Television |access-date=22 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914224843/https://www.benton.org/initiatives/obligations/charting_the_digital_broadcasting_future/sec1 |archive-date=14 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Digitale televisie was voorheen nie prakties uitvoerbaar nie weens die onprakties hoë bandbreedtevereistes van digitale video, . === Slim TV === [[Lêer:LG_smart_TV.jpg|regs|duimnael| 'n Slim TV ]] Die koms van digitale televisie het innovasies soos slim-TV's toegelaat. 'n Slim televisie is 'n televisiestel met geïntegreerde internet- en Web 2.0- funksies, en is 'n voorbeeld van tegnologiese konvergensie tussen rekenaars, televisiestelle en set-top-kassies. Behalwe die tradisionele funksies van televisiestelle en set-top-kassies wat via tradisionele uitsaaimedia aangebied word, kan hierdie toestelle ook internet-TV, aanlyn, interaktiewe en gestroomde media bied, asook toegang tot tuisnetwerke . Hierdie TV's is vooraf met 'n bedryfstelsel toegerus. <ref name="Techcrunch.com" /> <ref name="businessinsider1">{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/what-is-a-smart-tv-2010-12 |title=What Is A Smart TV? |last=Steve Kovach |date=8 Desember 2010 |website=Business Insider |access-date=17 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130193857/https://www.businessinsider.com/what-is-a-smart-tv-2010-12 |archive-date=30 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://mashable.com/2010/10/20/connected-tv-content-not-apps/ |title=Why Connected TVs Will Be About the Content, Not the Apps |last=20 October 2010 by Jeremy Toeman 41 |date=20 Oktober 2010 |publisher=Mashable.com |access-date=17 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924120447/https://mashable.com/2010/10/20/connected-tv-content-not-apps/ |archive-date=24 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == *[[Televisie in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.sabc.co.za/ Suid-Afrikaanse Uitsaai Korporasie] * [http://www.etv.co.za/ e-tv - onafhanklike kanaal] * [http://www.tvhistory.tv/ "Television History"] * [http://www.earlytelevision.org/ Early Television Foundation and Museum] * [http://histv2.free.fr/cadrehistory.htm Television History site from France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121194552/http://histv2.free.fr/cadrehistory.htm |date=21 Januarie 2018 }} * [http://www.tvdawn.com/index.htm TV Dawn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402062703/http://www.tvdawn.com/index.htm |date= 2 April 2004 }} * [https://web.archive.org/web/20030204010811/http://www.tvhistory.btinternet.co.uk/html/links.html British TV History Links] * [http://www.delboynet.co.uk/comedynet/programmes/ UK Television Programmes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040414224629/http://www.delboynet.co.uk/comedynet/programmes/ |date=14 April 2004 }} * [http://austvhistory.tripod.com aus.tv.history - Australian Television History] * [http://televisionau.siv.net.au TelevisionAU - Australian Television History] * [http://www.orgsites.com/mn/fwt Federation Without Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040416031118/http://www.orgsites.com/mn/fwt/ |date=16 April 2004 }} * [http://www.3w-tv.com/ Internet TV Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916081129/http://www.3w-tv.com/ |date=16 September 2019 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Massamedia]] [[Kategorie:Uitvoerende kuns]] [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Elektroniese verbruikersware]] [[Kategorie:Uitsaaikorporasies]] [[Kategorie:Televisie]] [[Kategorie:Artikels met teks in Japannees]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] r3y6ld2watp4cbyggiz65rmuvi1vwjb 0 4527 2920940 2918687 2026-08-01T19:30:22Z SpesBona 2720 /* Kultuur */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920940 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Italiaanse Republiek |volle_naam = <small>''Repubblica Italiana'' ([[Italiaans]])</small> |algemene_naam = Italië |beeld_vlag = Flag of Italy.svg |beeld_wapen = Italy-Emblem.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Italy.svg |leuse = |volkslied = ''[[Il Canto degli Italiani]]''<br /><small>''([[Italiaans]] vir: "Die Lied van die Italianers")''</small><br /><div class="center">[[Lêer:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</div> |amptelike_tale = [[Italiaans]] |hoofstad = [[Rome]] {{Koördinate|41|54|N|12|29|O}} |latd = 41 |latm = 54 |latNS = N |longd = 12 |longm = 29 |longEW = O |grootste_stad = [[Rome]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Sergio Mattarella]]<br />[[Giorgia Meloni]] |oppervlak_rang = 71^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 301&nbsp;340<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/|title=Italy|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=7 Maart 2024|archive-date= 1 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 116&nbsp;350 |persent_water = 1,24 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=7 Maart 2024}}</ref> |bevolking_skatting = 58&nbsp;916&nbsp;404<ref>{{it}} {{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2023 |publisher=Nasionale Statistiekinstituut |accessdate=7 Maart 2024}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 25^ste |bevolking_sensus = 59&nbsp;433&nbsp;744<ref>{{it}} {{cite web |url=http://demo.istat.it/bilmens2013gen/index.html |title=Resident population and population change |publisher=Nasionale Statistiekinstituut |accessdate=12 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019045733/http://demo.istat.it/bilmens2013gen/index.html |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2011 |bevolkingsdigtheid = 201,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 521,4 |bevolkingsdigtheidrang = 71^ste |BBP_PPP = $3&nbsp;287&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=136,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Italy |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=7 Maart 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 13^de |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $56&nbsp;016<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 30^ste |BBP = $2&nbsp;284&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 8^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $38&nbsp;926<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 26^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Unifikasie<br />• Republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[17 Maart]] [[1861]]<br />[[2 Junie]] [[1946]]<br />[[1 Januarie]] [[1948]] |MOI = {{wins}} 0,895<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=7 Maart 2024}}</ref> |MOI_rang = 30^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 32,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=7 Maart 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = IT |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.it]] |skakelkode = 39 |voetskrif = <div class="center">Portaal [[Lêer:Portal.svg|20px]] [[Portaal:Europa|Europa]]</div> }} '''Italië''' ([[Italiaans]]: ''Italia'', [iˈtaːlja], {{Audio|It-Italia.ogg|luister}}), amptelik die '''Italiaanse Republiek''' (''Repubblica Italiana'', [reˈpubblika itaˈljaːna]), is 'n [[land]] in [[Suid-Europa]] wat – naas die [[Povlakte]] in Noord-Italië – grotendeels uit die stewelvormige Appenyne-[[skiereiland]] sowel as twee groot eilande in die [[Middellandse See]] bestaan: [[Sisilië]] (Sicilia) en [[Sardinië]] (Sardegna). Daarbenewens behoort kleiner eilande in die Middellandse See soos [[Capri]] en [[Elba]] ook tot Italië. Die land het 'n gematigde Sentraal-Europese klimaat in die noorde en 'n Mediterreense in die suidelike landsdele. [[Lêer:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Italië in Maart 2003]] [[Lêer:Lago Maggiore view.jpg|duimnael|links|Die Alpynse meer Lago Maggiore op die grens tussen Italië en Switserland]] [[Lêer:Costume di Ovodda.jpg|duimnael|links|Jong meisies in die tradisionele kleredrag van Ovodda, Sardinië]] [[Lêer:Lamborghini Polizia.JPG|duimnael|links|'n Lamborghini Gallardo van Italië se padpolisie en snelwegpatrollie ''Polizia Stradale'' (wat deel uitmaak van die Staatspolisie of ''Polizia di Stato'')]] Aan die noordekant word dit begrens deur die [[Alpe]], en grens aan [[Frankryk]] in die noordweste, [[Switserland]] en [[Oostenryk]] in die noorde en [[Slowenië]] in die noordooste. Suid van die Italiaanse vasteland is die [[eilandstaat]] [[Malta]] geleë wat nie deel uitmaak van Italië nie. Dikwels word Italië as 'n land van besondere skoonheid beskryf – met 'n veelvuldigheid aan landskapsvorme. Die noorde van die land word deur die ruwe bergwêreld van die Alpe beslaan. Die hoogste bergpieke is in die Monte Rosa-massief langs die grens met Switserland en in die Mont Blanc-massief in die Frans-Italiaanse grensgebied geleë. Net suid van die westelike Alpe het [[gletser]]s diep valleie in die bergrotse gesny en 'n Alpynse landskap van mere geskep wat suidwaarts tot die Povallei en die [[Piëmont]] strek. [[Toskane]], 'n historiese landskap in westelike Sentraal-Italië, is een van die belangrikste kultuurlandskappe van Europa met 'n ryk geskiedenis. As kernland van die [[Renaissance]] het dit kulturele invloed ver buite Italië se grense uitgeoefen. 'n Tweede groot bergreeks, die Appenyne, strek vanaf die die Sentraal-Alpe suidwaarts. In die omgewing van Rome strek dit oor byna die hele wydte van die Italiaanse stewel-skiereiland. Dit vernou in Suid-Italië waar twee wye kusvlaktes aan weerskante van die berge geleë is – een langs die [[Tirreense See]], die ander langs die [[Adriatiese See]]. Groot dele van die suidelike Appenyne het as byna ongerepte wildernis bewaar gebly. Hierdie landskap is die habitat van dierspesies wat elders in Europa nog nouliks aangetref word, soos [[Wolf|wolwe]] en [[Beer|bere]]. Tektonies is die suidelike Appenyne-bergwêreld een van die mees onstabiele streke in Europa met aktiewe [[Vulkaan|vulkane]], waaronder die majestueuse [[Vesuvius]] wat 'n konstante bedreiging vir die miljoenestad [[Napels]] en eilande in die [[Golf van Napels]] inhou. Wes en suidwes van Italië is die land se twee grootste eilande geleë, Sardinië en Sisilië. Vanaf die eerste 1ste eeu v.C. tot die 5de eeu was Italië in 'n enkele ryk verenig, die Romeinse Ryk. Italië se besonderse topografie het vervolgens oor eeue heen die politieke geskiedenis en geografie van die land bepaal. Die bou van paaie is deur ontoeganklike bergterrein belemmer sodat kommunikasie, handel en ander betrekkinge tussen die verskeie landsdele dikwels tot 'n minimum beperk was. In Italiaanse stede en streke is sodoende 'n sterk onafhanklike gees geskep. Stadstate soos [[Venesië]] en [[Genua]] het hulle liewer tot die see gewend om handel met ander Mediterreense gebiede te dryf. Elke streek het sy spesifieke dialek van Italiaans en sy eie kookkuns ontwikkel. Nog in 1847 was die land in politieke opsig verdeel in agt onafhanklike state en kon die Oostenrykse staatsman en minister van buitelandse sake [[Klemens von Metternich]] sy beroemde en omstrede uitspraak doen waarvolgens Italië eintlik geen nasie was nie, maar net ''une expression géographique'', 'n suiwer geografiese term,<ref>{{fr}} [https://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/pdf/pdf_le_sentiment_national_italien.pdf ''Clio Voyages culturels – Paul Guichonnet: Le sentiment national Italien. Besoek op 5 Augustus 2018'']</ref> terwyl die Italiaanse skrywer [[Umberto Eco]] in 'n onderhoud met die Franse [[dagblad]] ''Le Monde'' taal as die band beskryf het wat die verskillende streke van Italië en hul bewoners saamsnoer.<ref>{{fr}} [https://www.lemonde.fr/week-end/article/2011/03/18/umberto-eco-l-italie-c-est-avant-tout-une-langue_1494120_1477893.html ''Le Monde, 18 Maart 2011: Umberto Eco : "L’Italie, c’est avant tout une langue". Besoek op 5 Augustus 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911084739/https://www.lemonde.fr/week-end/article/2011/03/18/umberto-eco-l-italie-c-est-avant-tout-une-langue_1494120_1477893.html |date=11 September 2018 }}</ref> In teenstelling met lande soos byvoorbeeld Frankryk, [[Engeland]] en Duitsland, wat reeds vroeg in hul geskiedenis as eenheidstate gevestig het, is die verskillende landsdele van Italië eers betreklik laat met die 19de eeuse Risorgimento-beweging in 'n gemeenskaplike monargie verenig, wat tussen 1861 en 1946 deur die [[Huis van Savoje]] regeer is. Vinnige industrialisering het bygedra tot die land se nuut verworwe status as een van Europa se [[groot moondheid|groot moondhede]] wat vanaf die 1880's 'n koloniale ryk in [[Noord-Afrika|Noord-]] en [[Oos-Afrika]] gevestig het. Groot verliese is in die Eerste Wêreldoorlog gely waarin Italië tussen 1915 en 1918 aan die kant van die geallieerdes teen die [[Duitse Keiserryk]] en [[Oostenryk-Hongarye]] geveg het. Alhoewel die staatsgebied met die insluiting van [[Suid-Tirol]] vergroot is, het sosiale en politieke onluste 'n klimaat geskep wat die weg gebaan het vir die magsoorname deur die [[Fascisme|fascistiese]] beweging onder [[Benito Mussolini]] in 1922. As bondgenoot van die Spilmoondhede, die [[Nazi-Duitsland|Duitse Ryk]] en [[Japan]], gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Italië 'n verpletterende neerlaag gely. Koloniale besittings in Afrika het hierna verlore gegaan, terwyl 'n klein gebied in die noordooste aan [[Joego-Slawië]] afgestaan moes word. In Junie 1946 is die monargiese regeringstelsel in 'n referendum verwerp en die Republiek Italië geproklameer. Italië is 'n stigterslid van die [[Europese Unie]] en die [[NAVO]] asook 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]]. Dit maak deel uit van die [[Euro]]sone. == Etimologie == Die oorsprong van die woord ''Italia'' is onbekend, maar dit is minstens 3000 jaar oud.<ref name="Manco">{{it}} Alberto Manco: ''Italia. Disegno storico-linguistico.'' L’Orientale, Neapel 2009, {{ISBN|978-88-95044-62-0}}</ref> Aanvanklik het hierdie term na 'n klein streek in die suide van Italië verwys en toe ook die suidelike [[Apennyne]] en later die hele skiereiland ingesluit. Taalkundiges en historici het al verskeie hipotese opgestel, waarvan een sê, dat die woord van die antike volk Italiker (''Italus'') afgelei is, op sy beurt afkomstig van ''vitulus'', wat kalf beteken.<ref>{{en}} J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy and Dearborn, Londen 1997, bl. 24.</ref> == Geskiedenis == === Voor- en Vroeë geskiedenis === [[Lêer:The Chimera of Arezzo, c. 400 BC, found in Arezzo, an ancient Etruscan and Roman city in Tuscany, Museo Archeologico Nazionale, Florence (22636282885).jpg|duimnael|links|Die Chimera van Arezzo, van die bekendste voorbeelde van [[Etruskers|Etruskiese]] kuns (5de eeu v.C.)]] [[Lêer:Matera08.jpg|duimnael|Matera met sy Neolitiese ''Sassi'' word as een van die oudste stede wêreldwyd beskou<ref>{{en}} [http://www.smithsonianmag.com/travel/mater-went-from-ancient-civilization-slum-hidden-gem-180949445/ smithsonianmag.com – How Matera Went From Ancient Civilization to Slum to a Hidden Gem]</ref>]] Die Geskiedenis van Italië met 'n [[Homo|hominiede]] vestiging op die Apennyne-skiereiland en die omliggende eilande is minstens 1,3 tot 1,7 miljoen jaar oud; die [[Cro-Magnon-mens|''moderne'' mens]] het sowat 43&nbsp;000 tot 45&nbsp;000 jaar gelede in Italië verskyn en duisende jare lang langs die [[Neanderdaller]] geleef. Tot in die 6de eeu v.C. het jag, visvang en versammel die grondslag van die bestaan gevorm. Teen 6100 v.c. het eerste groeperings van buite die skiereiland, glo van oorsese gebiede soos Suid-[[Anatolië]] en die [[Nabye Ooste]], [[landbou]] saamgebring en die [[jagter-versamelaar]]s verdring. Gedurende die 2de eeu v.C. het vir die eerste keer uit dorpies eerste stadagtige nedersettings geword en die samelewings het eerste duidelike spore van hiërargieë getoon. Die uit skriftelike bronne bekende geskiedenis van Italië skop eers na die vestiging van Italiese volke af. Nes hulle het die [[Etruskers|Etruskiese kultuur]], wie se herkoms onbekend is, rondom 600 v.C. 'n bloeitydperk beleef. Gedurende die 8ste eeu v.C. het die [[Antieke Griekeland|Griekse kolonisasie]] van die Suid-Italiaanse vasteland en Sisilië begin, en langs die weskus van dié eiland het die [[Fenisië]]rs hulle gevestig. Hierdie kolonies het later tot [[Kartago]] behoort. === Antieke tydperk === {{Hoofartikel|Romeinse Ryk}} [[Lêer:Colosseo 2020.jpg|duimnael|links|Die [[Colosseum]] in Rome; opgerig in 80 n.C.]] [[Lêer:RomanEmpire 117 de.svg|duimnael|Die [[Romeinse Ryk]] rondom 117 n.C.]] Reeds voor die Romeinse tydperk was Italië, veral Sentraal- ([[Etrurië]]) en Suid-Italië ([[Magna Graecia]]), 'n belangrike Europese kulturele sentrum. Vanaf die 4de eeu v.C. het die Romeinse uitbreiding begin, in 146 v.C. is beide [[Korinthe]] en Kartago verniel, die verowering van die Mediterreense gebied, later ook dele van Sentraal- en Noord-Europa het kulturele invloede en mense uit die hele ryk en die aangrensende gebiede na Italië gebring. Die skiereiland het die sentrum van die Romeinse Ryk gevorm en met klein uitsonderinge tot die ontbinding van die [[Wes-Romeinse Ryk]] in 476 gebly. Daarmee het 'n verandering in die landbou-ekonomiese basis gepaard gegaan, wat aanvanklik uit [[Boer (landbou)|boere]] bestaan en tot 'n stelsel van 'n wye Latifundien op die grondslag van [[slawerny]] ontwikkel het. 'n Digte padnetwerk het die groeiende stede met mekaar verbind, waarvolgens die ruil van goedere, maar ook die afhanklikheid van eksterne goedere, soos Noord-Afrikaanse [[koring]] en [[olyf]]olie, gegroei het. In die laat oudheid het nes slawerny en die vrye boere nuwe stelsels soos die heffing aan die grond – Kolonat – verskyn, alhoewel nog rondom 500 tussen vrye en onvrye Kolonen onderskei is. Gedurende die 4de eeu n.C. is die [[Christendom]] tot amptelike godsdiens verhef. Oor eeue heen was Italië die spilpunt van die Romeinse Ryk. In 41 v.C. is die Italiaanse kernland, wat voorheen tot die [[Rubicon]] by [[Rimini]] gestrek het, met die provinsie [[Gallia Cisalpina]] uitgebrei. Sisilië en Sardinië (asook Korsika) is eers later deur [[Diocletianus]] se herbelyning by die Moederland Italië (''Dioecesis Italiae'') bygevoeg. === Middeleeue === [[Lêer:Piazzetta San Marco Venice BLS.jpg|duimnael|links|Piazza San Marco in [[Venesië]]]] [[Lêer:Iron Crown.JPG|duimnael|Ysterkroon van die konings van Italië]] Na die inval van die [[Gote]] en die [[Lombarde]] (410 en 568) het die land in verskeie heerskappye verval. In die 8ste en 9de eeu, veral onder [[Pepyn die Korte]] en [[Karel die Grote]], het die [[Franke]] Italië oorheers, maar onder Karel se opvolgers het 'n aparte Koninkryk Italië begin ontwikkel. Vanaf Otto die Grote se bewind het Italië oorwegend tot die [[Heilige Romeinse Ryk]] behoort, terwyl die suide vir 'n lang tydperk deel van die [[Bisantynse Ryk]] was. In 827 het egter [[Arabiere]] Sisilië en dele van Suid-Italië verower. In die 11de eeu het oor dekades heen die Normanne Suid-Italië verower. Met die groei van beide handel en verkeer het veral die stede van Noord-Italië in die 11de eeu meer en meer onafhanklik geword. Die Normanne en die meeste Noord-Italiaanse stede het tydens die [[Investituurstryd]] tussen 1076 en 1122 die [[pous]] ondersteun. Met die ondergang van die Staufer-dinastie het in 1268 hul pogings om die dalende gesag van die ryk in Italië te hernu, misluk, alhoewel Hendrik VI die Suid-Italiaanse Normandiese Ryk deur huwelik bygekry het. Vanaf 1268 was in Suid-Italië die Franse Anjou-dinastie aan bewind. Die Noorde is deur amper selfstandige stede, wat formeel tot die Heilige Romeinse Ryk behoort het, oorheers. === Renaissance === [[Lêer:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|duimnael|links|Die [[Katedraal van Florence]] is van die bekendste bakens van die Renaissance]] [[Lêer:Italy 1494 de.svg|duimnael|Italië rondom 1494]] In die Italië van die laat 14de eeu het die [[Renaissance]] begin verskyn; die 15de en 16de eeu word as kernperiode beskou. Die wesenskenmerk was die herlewing van die antieke gees en die [[Humanisme]] was die oorheersende geestelike beweging. Dit het met 'n herorientasie van die wetenskap van 'n teosentriese na 'n antroposentriese aanskouing gepaard gegaan. Gedurende die 14de en 15de eeu het magte met 'n groot ekonomiese en kulturele voorsprong verskyn. Van die vernaamstes was die Hertogdom Milaan, die [[Republiek Venesië|republieke Venesië]], [[Genua]] en [[Florence]], die Koninkryk Napels en die Pouslike Staat, maar ook [[Ferrara]] en [[Mantua]]. Hierdie stede het in wisselende koalisies politieke mag en hulpbronne van die Italiaanse skiereilande onder mekaar verdeel en 'n relatief hoë vlak aan politieke vryheid gewaarborg, wat tot nuwe wetenskaplike en kulturele inspirasies gelei het. Die groot fortuine, wat deur handel ontstaan het, het groot openbare en private kunsprojekte vergemaklik. Daarbenewens het die ontwikkeling van die pragmatiese geletterdheid reeds in die vroeë 13de eeu 'n opswaai beleef, wat die korrespondensie van die koopmans aangespoor en die geletterdheid laat groei het, waardeur meer en meer mense geletterd geword het. Gedurende die 15de eeu was Italië onder die mees verstedelikte gebiede in Europa. === Moderne tyd === ==== 16de tot 18de eeu ==== [[Lêer:1807KingdomItaly.jpg|duimnael|links|Kaart van die Napoleontiese Koninkryk Italië in 1807]] [[Lêer:Italia 1796-en.svg|duimnael|Italië rondom 1796]] Die agteruitgang van Italië het onmiddellik na die ontdekking van die [[Amerikas]] in 1492 begin, aangesien die handelsbedrywighede van die Wes-Europese lande na die oorsese kolonies verskuif het, ook weens die oorheersing van die Middellandse Meer deur die [[Ottomaanse Ryk]]. In politieke opsig het Italië onder die invloed van ander magte gekom. Gedurende die 16de eeu het Frankryk en Spanje om die oppergesag oor die skiereiland meegeding. Die Slag by Pavia in 1525 het tot die oorheersing van Spanje gelei, wat Suid-Italië en Lombardye verower het. In 1797 is uit die Cispadaniese Republiek en die Transpadaniese Republiek die Cisalpiniese Republiek gevorm, wat in 1805 ontbind is. In 1796 het [[Franse Rewolusie]]troepe Noord-Italië verower. In 1805 het [[Napoleon Bonaparte]] homself in Milaan tot Koning van Italië gekroon. Na die [[Slag van Waterloo]] in 1815 het Italië onder die invloedsfeer van die [[Keiserryk Oostenryk]] en later [[Oostenryk-Hongarye]] geval. Gedurende die langste tydperk tussen die 16de tot die vroeë 19de eeu was Italië onder die gesag van ander magte. ==== 19de eeu ==== {{Hoofartikel|Unifikasie van Italië}} [[Lêer:Breccia di Porta Pia Ademollo.jpg|duimnael|links|''Bersaglieri'' (Italiaans vir "skutte") verower Rome en voltooi daarmee die Unifikasie van Italië, September 1870]] [[Lêer:With Victor Emmanuel.jpg|duimnael|[[Giuseppe Garibaldi]] (links) ontmoet op 26 Oktober 1860 Koning Victor Emmanuel II by Teano]] Die Italiaanse nasionale beweging in die 19de eeu word dikwels ''Risorgimento'' (Italiaans vir: "herlewing") genoem. Onder leiding van die [[Huis van Savoje]], konings van Sardinië-Piëmont, en aangedryf deur vrywillige troepe onder [[Giuseppe Garibaldi]] is gedurende drie onafhanklikheidsoorloë (1848 tot 1870) Italië verenig. Op 17 Maart 1861 is Victor Emmanuel II in [[Turyn]] as koning van Italië geproklameer. In 1865 is die hoofstad na Florence verskuif. In 1866 is na die derde onafhanklikheidsoorlog die voorheen Oostenrykse [[Veneto]] en [[Frioelië]] by die Koninkryk Italië ingelyf. [[Rome]] is in September 1870 verower en het in 1871 die Italiaanse hoofstad geword. Daarbuite het Italië gepoog om sy eie koloniale ryk op te rig, aan die [[Horing van Afrika]] (vanaf 1890 [[Eritrea]]; [[Ethiopië]]) en in [[Libië]]. Die meeste ander Europese magte het reeds 'n lang koloniale geskiedenis opgeteken; maar Italië het in 1871, nes die [[Duitse Keiserryk]], nog geen eie kolonies gehad nie. ==== Eerste Wêreldoorlog, Fascisme en Tweede Wêreldoorlog ==== [[Lêer:The British Army in Italy 1943 NA8236.jpg|duimnael|links|Britse soldate by Calvi Risorta tydens die Italië-veldtog, 1943]] [[Lêer:Italian alpine troops.jpg|duimnael|''Alpini'' tydens die ''Guerra Bianca'' van die Eerste Wêreldoorlog, 1915]] [[Lêer:Kingdom of Italy 1919 map.svg|duimnael|Italië na die verdrag van St. Germain in 1919]] Italië het, ondanks sy lidmaatskap in die [[Drievoudige Verbond]] (met die Duitse Keiserryk en Oostenryk-Hongarye), in 1915 by die [[Drievoudige Entente]] aangesluit. Laasgenoemde alliansie het in die Londense geheime kontrak territoriale winste belowe, waardeur die Koninkryk aan die seëvierende kant van die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerdes]] Julies-Veneto, [[Trentino]] en die Duitstalige [[Suid-Tirol]] kon annekseer. In Oktober 1922 het [[Benito Mussolini]] en sy [[Fascisme|Fascisti]] na die Opmars na Rome die bewind oorgeneem. Stap-stap het Mussolini die Koninkryk in 'n totalitere staat omgeskep en homself onder die titel ''Duce'' ("leier") as staatsleier geïnstalleer. Op 3 Oktober 1935 het Italië die [[Keiserryk van Ethiopië]] oorval en geannekseer. Hierdie met die internasionale reg teenstrydige besetting het deel gevorm van Mussolini se plan om die ou Romeinse Ryk te laat herleef. Met verskeie ooreenkomste het Mussolini se Italië 'n bondgenoot van [[Nazi-Duitsland]] onder [[Adolf Hitler]] geword (byvoorbeeld met die sogenaamde "[[Verdrag van Staal]]" in Mei 1939). In Junie 1940 het Italië uiteindelik aan die kant van Duitsland en [[Japan]] (''Achse Berlin-Rom-Tokio'') die [[Tweede Wêreldoorlog]] betree. Op 10 Julie 1943 het die Italië-veldtog van die westelike [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] begin; na swaar nederlae is Mussolini op 25 Julie 1943 van die Fascistiese Grote Raad afgesit en vasgevang. Koning Victor Emanuel III het die bevel oor die troepe oorgeneem en vir maarskalk Pietro Badoglio opdrag gegee om 'n militêre regering te vorm. Badoglio het die Fascistiese Party en sy onderdele volgens wet vir ontbind verklaar. Op 8 September het die regering Badoglio met die Geallieerdes die Wapenstilstand van Cassibile gesluit en Italië het die [[Spilmoondhede]] verlaat. Gedurende die oorlog is sowat 198&nbsp;500 Italianers dood.<ref>{{en}} Charles T. O’Reilly: ''Forgotten Battles. Italy’s War of Liberation, 1943–1945.'' Lexington, Lanham 2001, bl. 162, nota 40.</ref> Die daaropvolgende inval van die Duitse [[Wehrmacht]] het tot die weerstand van die ''Resistenza'' gelei. Die Duitse Ryk het probeer om die "swarthemde" weer aan bewind te bring en op 12 September 1943 is Mussolini bevry. Noord-Italië tot by Rome is deur Duitse troepe beset en onder 'n regering van Mussolini geplaas, wat die "Italiaanse Sosiale Republiek" geproklameer het. Hierdie parallelle regering was 'n bondgenoot van Duitsland, het oorlog teen die van die Geallieerdes besette dele van Italië verklaar en in Noord-Italië teen Italiaanse partisane geveg. Vervolgens is veral Sentraal-Italië gedurende swaar gevegte langs die front erg verwoes. Burgerlikes was die teiken van Duitse weerwraak. Die regering Badoglio het op 13 Oktober 1943 oorlog teen Duitsland verklaar, wat die laaste 18 maande van die Tweede Wêreldoorlog sou duur. Nadat die Duitse troepe in Junie 1944 tot by die "Gotelyn" in die Apennyne onttrek en Italiaanse partisane hul aanvalle op Duitse soldate versterk het, het die Duitse Wehrmacht met nuwe massamoorde aan burgerlikes en ander oorlogsmisdade deur Duitse en Italiaanse fascistiese troepe reageer. Op 29 April en 2 Mei 1945 het die Weermaggroep C aan die westelike Geallieerdes oorgegee. ==== Naoorlogse tydperk ==== [[Lêer:Bundesarchiv B 145 Bild-F024895-0005, Italien, Rom, Gedenkfeier Römische Verträge.jpg|duimnael|Herdenking op 29 Mei 1967 ter geleentheid van die tiende verjaarsdag van die Romeinse verdrae]] Na afloop van die oorlog het Italië sy kolonies kwytgeraak – met uitsondering van Italiaans-Somaliland, wat in 1950 deur die [[Verenigde Nasies]] vir 'n verdere tien jaar aan Italië oorhandig is. Die Italiaanse Moederland het grootliks van gebiedsverliese gespaar gebly (die grootste deel van Julies-Veneto is aan [[Joego-Slawië]], d.w.s. die huidige [[Slowenië]] en [[Kroasië]], die Italiaanse [[Dodekanese]] aan [[Griekeland]], die gemeentes Tende en La Brigue aan Frankryk oorhandig. 'n Grondwetgewende Vergadering het op 22 Desember 1947 die ''Costituzione della Repubblica Italiana'' ("Grondwet van die Italiaanse Republiek") goedgekeur. Hierdie grondwet het op 1 Januarie 1948 in werking getree. Die naoorlogse tydperk in Italië is binnelands veral deur wisselende regerings gekenmerk, alhoewel tot in 1990 vier dekades onder die Christelike Demokrate, en buitelands deur die stigting van die Europese Ekonomiese Gemeenskap en ekonomies deur die ekonomiese wonderwerk. Na dekades se hoë [[inflasie]] (die lira het 'n groot deel van sy waarde verloor) is in die 1990's nuwe lenings stopgesit, om die Maastricht-kriterias in te pas en die euro as nuwe geldeenheid in te voer. Aan die begin van die 1990's is die politieke elite as gevolg van die korrupsieskandaal ''Tangentopoli'' en die ''Mani pulite'' se regsondersoeke uitgeruil. ==== Hedendaagse tydperk ==== Vanaf 1994 tot 2011 is die Italiaanse politiek deur party-alliansies rondom [[Silvio Berlusconi]] asook wisselende sentraal-linkse-koalisies gekenmerk. In 2011 is hy deur [[Mario Monti]] opgevolg, veral weens die sedert 2009 smeulende Eurokrisis en die hoë staatsskuld van Italië, en Monti het 'n kabinet van partylose deskundiges saamgestel. Hy is deur die Kabinet Letta (28 April 2013 tot 22 Februarie 2014) en Kabinet Renzi onder [[Matteo Renzi]] opgevolg.<ref>{{it}} [http://www.governo.it/ governo italiano]</ref> Renzi se beplande herontwerp van die Grondwet is op 4 Desember 2016 deur die kiesers verwerp, waarna Renzi bedank het. [[Paolo Gentiloni]] het die nuwe eerste minister geword.<ref>{{de}} [http://www.blick.ch/news/ausland/italien-gentiloni-gewinnt-vertraensabstimmung-im-italienischen-senat-id5897522.html "Gentiloni gewinnt Vertrauensabstimmung im italienischen Senat"], besoek op 15 Desember 2016.</ref> Na die verkiesings in 2018 is 'n koalisie, bestaande uit Vyfsterbeweging en [[Lega Nord]] onder die partylose eerste minister [[Giuseppe Conte]] gevorm, wat op 1 Junie 2018 ingesweer is. Nadat Lega Nord die koalisie verlaat het, het Conte sy kabinet hersien, wat vanaf 5 September 2019 naas die Vyfsterbeweging deur die Partito Democratico, Liberi e Uguali, Italia Viva en die Movimento Associativo Italiani all’Estero ondersteun is. Nadat dié koalisie verbrokkel het en Conte moes bedank, is [[Mario Draghi]], voormalige president van die Europese Sentrale Bank, opdrag gegee om 'n nuwe regering te vorm. Hy is op 13 Februarie 2014 ingesweer en het 'n koalisie gelei bestaande uit Lega Nord, die Vyfsterbeweging en die Partito Democratico.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/12/mario-draghis-new-italian-government-to-be-sworn-in-on-saturday |title=Mario Draghi's new government to be sworn in on Saturday |publisher=The Guardian |date=13 Februarie 2021 |accessdate=7 Maart 2024}}</ref> Sedert 22 Oktober 2022 dien [[Giorgia Meloni]] van [[Fratelli d'Italia]] as eerste minister. Sy lei 'n koalisie bestaande uit Fratelli d'Italia, [[Lega]] en [[Forza Italia]]. == Geografie == === Oppervlakte en topografie === [[Lêer:Altimetria Italia.svg|duimnael|Die topografie van Italië]] Italië het 'n oppervlakte van 301&nbsp;300&nbsp;km² en is sodoende ietwat kleiner as die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Noord-Kaap]] (361&nbsp;830&nbsp;km²). Groot dele van die staatsgebied strek as Appenynse skiereiland ver in die Middellandse See uit, met 'n maksimale afstand tussen die uiterste noordweste en suidooste van 1&nbsp;200&nbsp;km. Die internasionale grens in die noorde strek oor 1&nbsp;900&nbsp;km (488&nbsp;km met Frankryk, 734&nbsp;km met Switserland, 430&nbsp;km met Oostenryk en 232&nbsp;km met Slowenië). Die kuslyn is heelwat langer met sowat 7&nbsp;500&nbsp;km. As Italiaanse [[Eksklawe|ekslawe]], wat volledig deur Switserse gebied omsluit word, geniet Campione d'Italia spesiale voorregte. Die nedersetting met 'n bevolking van sowat 2&nbsp;000, wat deur die Meer van Lugano, die nedersettings Bissone en Caprino asook bergpieke (Sighignola) van die res van die Italiaanse staatsgebied geskei word, is sterk in die Switserse ekonomie geïntegreer en gebruik die [[Switserse frank]] as geldeenheid. Die onafhanklike Republiek San Marino en die Vatikaanstad vorm enklawes op Italiaanse staatsgebied. 35 persent van die oppervlakte word deur berggebiede (''montagne'') beslaan (veral die Noord-Italiaanse Alpe en die Appenyne-bergreeks in Sentraal-Italië), 23 persent deur vlaktes (''pianure''; die Povlakte in Noord-Italië is die grootste laagvlakte in Europa met 48&nbsp;000&nbsp;km²) en 42 persent uit heuwellande (''colline''). === Eilande === [[Lêer:View of La Pelosa, Stintino (Sardinia, Italy) (23495539494).jpg|duimnael|Die strand van La Pelosa (''Spiagga della Pelosa'') naby Stintino op Sardinië word danksy sy deursigtige siaanblou water onder die mooistes in Italië gereken]] Die twee grootste eilande in die Middellandse See, Sisilië en Sardinië, maak deel uit van die Italiaanse staatsgebied. Sowat 'n sesde van die totale landoppervlakte word deur see- of riviereilande beslaan – met sowat 350 see-eilande (insluitende dertien argipels), 'n honderdtal strandmeer- en meer- asook enkele riviereilande (soos die Isola Tiberina in Rome se [[Tiber]]rivier). 32 van die provinsie Venesië se strandmeereilande is bewoon. Net sowat 'n tiende van alle Italianers is eilandbewoners. == Ekonomie == === Oorsig === Ná die Tweede Wêreldoorlog het Italië 'n merkwaardige ekonomiese transformasie en ingrypende strukturele veranderinge ondergaan wat dikwels as "naoorlogse ekonomiese wonder" beskryf word. Die land, wat tradisioneel sterk op landbou gesteun het, het binne 'n betreklik kort tydperk gevorder tot een van die mees geïndustrialiseerde nasies ter wêreld. Die dryfkragte agter hierdie ontwikkeling was grotendeels klein en middelgroot ondernemings in familiebesit wat in uitvoergerigte sektore werksaam was. Italië is die agtste grootste ekonomie ter wêreld en die vierde grootste in Europa na Duitsland, die Verenigde Koninkryk en Frankryk. Volgens die nominale produksiewaarde is Italië die Tweede grootste nywerheidsland in Europa na Duitsland.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/Maerkte/Geschaeftspraxis/swot-analyse,t=swotanalyse--italien-dezember-2018,did=2203406.html ''GTAI Germany Trade and Invest: SWOT-Analyse Italien (Dezember 2018). Besoek op 6 Februarie 2019'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Italiaanse ekonomie word steeds gekenmerk deur 'n hoë aandeel innovatiewe en buigsame klein en middelgroot ondernemings wat suksesvol op die wêreldmark meeding – ondanks die betreklik hoë belastingtariewe en burokratiese struikelblokke van hul tuismark. Hulle fokus op produkte en dienste van hoë gehalte volgens klante se verwagtinge en algemene verbruikerstendense. Hierdie ondernemings, wat grotendeels in die noorde van die land gesetel is, deel baie eienskappe met hul Duitse eweknieë met wie hulle omvattende handelsbande handhaaf. So word baie onderdele vir die Duitse motorbedryf deur Italiaanse ondernemings verskaf. === Ekonomiese ontwikkeling in die Eurosone === {{Kombi-beeld|Made in Italy SMEG.svg|Delta + Alessi (33040822500).jpg|Ferrari F8 Tributo Genf 2019 1Y7A5665.jpg|Largest wooden wine barrel (in use).jpg|DeLonghi coffee grinder on The SM Store at SM City Cebu (2025-01-20).jpg| |align=right |width=250px |caption1= |caption2= |caption3= |caption4= |caption5=Ontwerp en produkte van wêreldfaam:<br />''Delta + Alessi • Ferrari F8 Tributo • Valpollicella-wyn in Verona • De’Longhi espresso- en koffiemasjien'' }} Alhoewel Italië onder die wêreld se voorste nywerheidslande gereken word en oor 'n hoogs ontwikkelde industriële sektor beskik (wat die tweede hoogste bydrae tot die bruto binnelandse produk (BBP) van enige EU-lidstaat lewer en net deur Duitsland se sekondêre sektor oortref word), het sy ekonomie sedert die land se toetreding tot die Eurosone feitlik geen groei meer getoon nie. Ekonome wys veral daarop dat die Italiaanse ekonomie sedert omstreeks 1995 geen noemenswaardige groei in produktiwiteit (gemeet as BBP per werkuur) meer ervaar het nie – in teenstelling met die meeste ander westerse lande wat 'n kontinue en standhoudende groei in produktiwiteit getoon het. Groei in produktiwiteit word as die belangrikste ekonomiese aanwyser vir 'n ekonomie se langtermyn-vooruitsigte beskou.<ref>{{en}} [http://theconversation.com/italys-economy-has-cronyism-disease-but-will-its-next-government-treat-it-92807 ''The Conversation, 6 Maart 2018: Italy’s economy has ‘cronyism disease,’ but will its next government treat it? Besoek op 9 November 2018'']</ref> Luigi Zingales, professor in finansies aan die Universiteit van Chicago, en Bruno Pellegrino, wat aan die Universiteit van Kalifornië te Los Angeles verbonde is, het navorsing gedoen oor die onderliggende probleme wat groei in Italië strem. Volgens hulle is daar 'n sterk korrelasie tussen die "baantjies-vir-boeties"-beleid van baie Italiaanse bestuurders en die trae aanvaarding en toepassing van nuwe tegnologieë wat groei kan dryf.<ref>{{en}} [https://research.chicagobooth.edu/-/media/research/stigler/pdfs/workingpapers/14diagnosingtheitaliandisease.pdf?la=en&hash=FB3054008103B1E0E24E3F7E1D307523B0B2AD5F Bruno Pellegrino en Luigi Zingales: ''Diagnosing the Italian Disease. New Working Paper Series No. 14''. Chicago: Stigler Center for the Study of the Economy and the State – University of Chicago Booth School of Business 2018]</ref> === Groei, buitelandse handel en skuldlas === As gevolg van die finansiële krisis van 2009, waartydens Italië se ekonomie met 9 persent gekrimp het, is daar enkele jare lank hoegenaamd geen groei meer aangeteken nie. Eers in 2015 het die ekonomie sy groei hervat met 0,8 persent. Hierdie groei het versnel tot 0,9 persent in 2016 en 1,5 persent in 2017. Uitvoere het in 2017 gestyg met 7,4 persent terwyl invoere met 9 persent toegeneem het. Die handeloorskot het gestyg tot €47,45 miljard. Die inflasiekoers was 1,2 persent. In die derde kwartaal van 2018 het die Italiaanse ekonomie egter weer begin stagneer. Eers in die derde kwartaal van 2019 het dit onverwags met 0,1 persent gegroei.<ref>{{en}} [https://tradingeconomics.com/italy/gdp-growth ''Trading Economics: Italy GDP Growth Rate. Besoek op 4 November 2019'']</ref> Dit is Italië se stygende skuldlas wat as sorgwekkend beskou word. Gemeet in persent van die bruto binnelandse produk het dit toegeneem van 105,7 in 2008 (ou berekeningsmetode) tot 112,5 persent in 2009 (nuwe berekeningsmetode volgens SEC 2010) en 131,8 persent (of €2,3 biljoen) in 2017 – meer as dubbel so hoog as die Eurosone se amptelike limiet van 60 persent.<ref>{{de}} [https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/italien-node/-/211324 ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Italië – Ekonomiese situasie. Besoek op 9 November 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325091525/https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/italien-node/-/211324 |date=25 Maart 2019 }}</ref> Ter herfinansiering van die staatsskuld – tans word jaarliks nuwe lenings ter waarde van €400 miljard benodig – is die Italiaanse regering aangewese op internasionale markte – en die welwillendheid van leners. Nadat die agentskap Moody's Italië se kredietgradering vir langtermyn-staatseffekte op 19 Oktober 2018 tot Baa3 (stabiel) verlaag het – een stap bo rommelstatus – en kapitaal uit die land onttrek is, is beleggersvertroue broodnodig.<ref>{{en}} [https://tradingeconomics.com/italy/rating ''Trading Economics: Italy. Besoek op 10 November 2018'']</ref> Dit is veral klein privaat beleggers in Italië en Italiaanse banke – naas Italië se Sentrale Bank – wat in staatseffekte belê het. Die Italiaanse banksektor het volgens ontleders geld, wat deur die Europese Sentrale Bank beskikbaar gestel is om likiditeit op markte in die Eurosone te verhoog, eerder aangewend om staatseffekte te koop as om krediete vir Italiaanse ondernemings toe te staan. Van al die lenings, wat wél deur Italiaanse banke beskikbaar gestel is, word volgens statistieke van die Wêreldbank 14,4 persent as sogenaamde probleem-lenings beskou – merkbaar meer as die Eurosone se gemiddeld van 3,4 persent.<ref>{{de}} [https://www.wiwo.de/politik/europa/roms-staatsverschuldung-profianleger-meiden-italien-und-sorgen-sich-um-europa/23623482.html ''WirtschaftsWoche, 12 November 2018: Profianleger meiden Italien und sorgen sich um Europa. Besoek op 13 November 2018'']</ref> {| class="wikitable" ! Ekonomiese aanwyser !! 2019 || 2020 || 2021 |- | BBP in miljard € (nominaal) || 1788 || 1632 || 1755 |- | BBP in miljard € (KKP) || 2455 || 2245 || 2399 |- | BBP per capita (nominaal) || 29&nbsp;609 || 27&nbsp;037 || 29&nbsp;095 |- | Reële groei van BBP per capita (KKP) || 0,5 || -8,9 || 5,0 |- | BBP per capita<br />(in koopkragstandaarde) || <small>2017:</small><br /> 29&nbsp;100 || <small>2018:</small><br /> 29&nbsp;700 || <small>2019:</small><br /> 30&nbsp;300 |} <small>''Bron: Germany Trade and Invest (GTAI): Wirtschaftsdaten kompakt Italien (Mai 2020).<br />Gegewens vir 2020 en 2021 berus op skattings''</small> === 'n Ekonomies verdeelde land === [[Lêer:Map of Italian regions by GDP per capita in euros (2018) shades of blue-green.png|duimnael|'n Kaart van Italiaanse streke volgens BBP per capita in 2018]] Italië word dikwels as 'n ekonomies verdeelde land beskryf – met hoogs ontwikkelde en welvarende streke in die noorde en noordooste wat met sektore soos hoëtegnologie, masjienbou en die vervaardiging van verskillende luukse goedere 'n sterker ekonomiese basis het as baie streke van Noord-Europa en sowat 75 persent tot die land se welvaart bydra. Geweste soos Trentino-Suid-Tirol het buitegewoon lae werkloosheidsyfers in vergelyking met ander gebiede in die EU. Sommige Italiaanse ondernemings – waaronder baie klein- en middelgroot maatskappye in familiebesit – is wêreldmarkleiers ten opsigte van voedselprodukte en verbruikersgoedere van hoë gehalte. Ook is daar 'n uitstekende moderne infrastruktuur met hoëspoed-treindienste en meer gebiede met ultrasnelle internettoegang deur middel van [[glasvesel]].<ref>{{de}} [https://www.euractiv.de/section/europakompakt/news/die-wichtigsten-antworten-zum-italien-chaos/ ''euractiv.de, 23 Oktober 2018: Die wichtigsten Antworten zum Italien-Chaos. Besoek op 9 November 2018'']</ref> Aan die ander kant bly die histories onderontwikkelde suide of Mezzogiorno met 'n oorwegend agrariese ekonomie en laer per capita-inkomste. Strukturele en langtermynwerkloosheid bly hier 'n groot uitdaging, net soos werkloosheid onder die jeug van heel Italië. In Augustus 2018 was 31 persent van jong Italianers tussen die ouderdom van 15 en 24 jaar sonder werk. Dit was die derde hoogste syfer in die Europese Unie.<ref>{{de}} [https://de.statista.com/statistik/daten/studie/74795/umfrage/jugendarbeitslosigkeit-in-europa/ ''statista – Das Statistik-Portal. Europäische Union: Jugendarbeitslosenquoten in den Mitgliedsstaaten im August 2018. Besoek op 11 November 2018'']</ref> Burokratiese strukture en onbuigsame arbeidswette het net soos hoë vlakke van korrupsie 'n nadelige uitwerking op die arbeidsmark en die ekonomie in sy geheel. Die ou Italiaanse konsensus tussen werkgewers en -nemers – laer salarisse en lone in ruil vir veilige langtermyn-werkkontrakte – het al jare lank uitgedien. Hoë kwalifikasies is nie langer 'n waarborg vir vaste aanstellings en leefbare salarisse nie. Die getal gekwalifiseerdes, wat 'n heenkome in die buiteland probeer vind, het toegeneem.<ref>{{de}} [https://www.welt.de/wirtschaft/article13878126/Italiens-Talente-fluechten-ins-Ausland.html ''Die Welt, 20 Februarie 2012: Italiens Talente flüchten ins Ausland. Besoek op 13 November 2018'']</ref> Die Italiaanse regering moet met sy ekonomiese en sosiale beleid dus 'n verskeidenheid uitdagings aanpak. Terwyl ekonome in die binne- en buiteland 'n beroep op die regering gedoen het om met sy begroting op ekonomiese groei te fokus, het die regeringspartye ook 'n agenda vir sosiale verandering – 'n belofte wat hulle in die verkiesingsveldtog gemaak het. Tot dusver is die Italiaanse sosiale welvaartstelsel swakker ontwikkel as dié van ander Europese nywerheidslande. Langtermyn-werkloosheid beteken dat mense in [[armoede]] moet leef aangesien die Italiaanse staat tot dusver vir 'n maksimum van twee jaar finansiële steun verskaf – mits 'n werknemer bydraes vir die werkloosheidversekeringsfonds betaal het. Die huidige regering beplan om hierdie steun oor 'n langer termyn en vir alle werknemers te betaal. Na raming is daar sowat 6,5 miljoen persone wat reeds op die lang termyn werkloos is – veral in die armer streke van Italië suid van Rome met werkloosheidsyfers van tot 30 persent. Die Italiaanse vise-premier en minister vir ekonomiese ontwikkeling, arbeid en sosiale beleid, Luigi di Maio (Vyf Sterre-beweging), beplan om maandeliks €780 aan langtermyn-werkloses uit te betaal wat aktief werk soek.<ref>{{de}} [https://www.euractiv.de/section/europakompakt/news/die-wichtigsten-antworten-zum-italien-chaos/ ''euractiv.de, 23 Oktober 2018: Die wichtigsten Antworten zum Italien-Chaos. Besoek op 11 November 2018'']</ref> Daarnaas sal die normale aftree-ouderdom verlaag word. 'n Ander punt op die agenda is 'n belastinghervorming vir klein en baie klein ondernemings. Klein en middelgroot ondernemings het ook met burokratiese struikelblokke te kampe. Sodra hulle byvoorbeeld meer as vyftig werknemers in diens het, is hulle verplig om 'n vakbondsekretaris aan te stel. Baie entrepreneurs het hulle ondernemings derhalwe nie uitgebou nie om hierdie soort inmenging te vermy.<ref>{{de}} [https://www.msn.com/de-de/finanzen/top-stories/roms-staatsverschuldung-profianleger-meiden-italien-und-sorgen-sich-um-europa/ar-BBPCfp0?ocid=spartanntp ''MSN Finanzen, 13 November 2018: Roms Staatsverschuldung: Profianleger meiden Italien und sorgen sich um Europa. Besoek op 13 November 2018'']</ref> === Italië se skadu-ekonomie === Merkwaardig is die groot omvang van Italië se informele sektor of skadu-ekonomie (veral in die landbou-, bou- en dienstebedryf) wat volgens regeringsverslae op minstens 20 persent van die totale ekonomiese aktiwiteit beraam word en die Italiaanse staat jaarliks meer as €100 miljard aan verlore belastinginkomste kos. Al word dit nie in amptelike statistieke weerspieël nie, dra die informele sektor grootliks by tot Italië se ekonomiese groei – en groei twee keer so snel as die formele sektor.<ref>{{de}} [https://www.derstandard.de/story/2000066854567/schattenwirtschaft-stimuliert-italiens-wachstum ''Der Standard, 30 Oktober 2017: Schattenwirtschaft stimuliert Italiens Wachstum. Besoek op 11 November 2018'']</ref> Geld, wat in die skadu-ekonomie verdien word, is immers beskikbaar vir wettige privaat verbruik. === Energievoorsiening === [[Lêer:Reschensee with Graun Church tower and boat.jpg|duimnael|Die Reschenmeer in Suid-Tirol is tussen 1947 en 1949 ingedam vir 'n nuwe waterkragsentrale. Landbougrond en die Middeleeuse Sint Katharinakerk in die dorpie Alt-Graun het in die damwater versink]] Daar is kleiner hoeveelhede aardgas- en ruolie-reserwes wat ontgin word, waarby die olie- en gasontginning 'n afnemende tendens toon. In 2017 is 5,3 miljard kubieke meter gas en 86 duisend bpd (1 bpd staan gelyk aan een vat met 159,1 liter per dag) ru-olie ontgin. Die totale oliereserwes word op 0,6 miljard vate beraam.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/MKT/2016/11/mkt201611222087_159100_wirtschaftsdaten-kompakt---italien.pdf?v=6 ''GTAI Germany Trade and Invest: Wirtschaftsdaten kompakt – Italien Mai 2019'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Italië is sterk afhanklik van energie-invoere wat in sowat 79 persent van sy behoeftes voorsien. 'n Voorstel om hierdie afhanklikheid deur die hervatting van kernkragprojekte te verminder is in 'n referendum, wat op 12 en 13 Junie 2011 gehou is, deur Italiaanse kiesers verwerp. Tans voorsien [[ruolie]] in 36 persent van die land se energiebehoeftes, gevolg deur [[aardgas]] met 35 persent, [[Hernubare energie|hernieubare energiebronne]] met 15 persent, vaste brandstowwe met 9 persent en ingevoerde [[elektrisiteit]] met vyf persent.<ref>{{de}} [https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/italien-node/-/211324 ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Italië – Ekonomie. Besoek op 5 Augustus 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325091525/https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/italien-node/-/211324 |date=25 Maart 2019 }}</ref> Subsidies vir hernieubare energiebronne is deur nuwe wetgewing in Junie 2014 beperk. Stadige groei word verwag by die ontwikkeling van son- en windenergie. Biomassa en biogas speel nog geen noemenswaardige rol nie. === Ekonomiese sektore === ; Modebedryf [[Lêer:Atelier of Antonia Sautter.jpg|duimnael|Die Italiaanse modebedryf is een van die voorste produsente en uitvoerders op die wêreldmark. Die foto wys mode en bybehore wat deur die Venesiaanse modeontwerper Antonia Sautter ontwerp is]] Die Italiaanse modebedryf word tradisioneel onder die kernsektore van die ekonomie gereken. Sy omset het in 2017 met 2,4 persent gegroei tot €54,1 miljard. Die bedryf groei oneweredig – so het verkope van eindprodukte soos klere, skoene en bybehore soos sakke gestyg, terwyl die afset van voorprodukte soos tekstielstowwe jare lank gestagneer het. In 2017 het albei deelsektore groei getoon.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/Maerkte/suche,t=italienische-modeindustrie-auf-innovationskurs,did=1919840.html ''GTAI Germany Trade and Invest, 25 Mei 2018: Italienische Modeindustrie auf Innovationskurs. Besoek op 6 Februarie 2019'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Uitvoere het in 2017 vir die eerste keer die €30 miljardkerf verbygesteek. Tans vind in die bedryf 'n belangrike omwenteling plaas, veral as gevolg van die digitalisering van vervaardigings- en bemarkingsprosesse en die groeiende aanlynhandel. Ook word meer aandag aan volhoubaarheid geskenk. == Politiek == === Staatstigting === [[Lêer:Italian referendum 1946 support for republic.svg|duimnael|Uitslag van die Italiaanse referendum oor die regeringsvorm in 1946]] Ná die Tweede Wêreldoorlog het Italiaanse kiesers op 2 Junie 1946 in 'n referendum die toekomstige politieke bedeling (republiek of monargie) en die afgevaardigdes vir 'n grondwetlike vergadering bepaal. 89,1 persent van die 28 miljoen stemgeregtigde kiesers het hul stemme uitgebring. Vir die eerste keer was ook vroue stemgeregtig. Die eindresultaat is op 18 Junie 1946 deur die Italiaanse Kassasiehof bekendgemaak: 54,27 persent van die uitgebragte stemme was ten gunste van 'n republikeinse staatsvorm, terwyl 45,73 persent die voorkeur aan 'n monargiese stelsel gegee het. 1,5 miljoen stembriewe is ongeldig verklaar (waarvan 1,1 miljoen leeg was). Interessant genoeg was Noord- en Suid-Italië verdeeld oor die toekomstige politieke bedeling. In die noorde het 66,2 persent van kiesers ten gunste van 'n republiek gestem, terwyl die suide 'n monargiese stelsel met 63,8 persent goedgekeur het. === Ongewenste immigrasie === Ongewenste immigrasie uit EU-lidstate, Afrikalande en die Nabye Ooste het een van die grootste uitdagings vir die Italiaanse owerheid geword. So is net die helfte van alle Sinti en Roma in die land (na wie in Italië na aanleiding van hul nomadiese leefstyl as ''nomadi'' verwys word) Italiaanse burgers, terwyl tienduisende uit die voormalige Joegoslawië en ander Balkanlande die vrye beweging van werknemers in die Europese Unie misbruik het om hulle in Italië te vestig waar hulle in kampe gehuisves moet word. Die huisvesting van ongewenste migrante uit Derdewêreldlande het volgens nuusberigte 'n winsgewende bedryf vir georganiseerde misdaad geword. Terwyl sommige kriminele netwerke daarvan beskuldig word dat hulle saam met neofasciste by etniese suiwerings in sekere woonbuurte betrokke is, verdien ander miljoene deur die beskikbaarstelling van behuising vir migrante. In die tydperk tussen Augustus 2018 en Julie 2019 het sowat 9&nbsp;000 asielsoekers en onwettige migrante Italië binnegekom.<ref>{{de}} [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/fuenf-sterne-und-pd-die-pruefsteine-fuer-italiens-neue-regierung-16370091.html ''Frankfurter Allgemeine Zeitung, 5 September 2019: Fünf Sterne und PD – Das sind die Prüfsteine für Italiens neue Regierung. Besoek op 6 Oktober 2019'']</ref> == Administratiewe verdeling == [[Lêer:It-map.png|duimnael|Kaart van Italië]] [[Lêer:Italian regions provinces.svg|duimnael|Kaart van Italiaanse provinsies]] [[Lêer:Città metropolitane d'Italia.svg|duimnael|Kaart van ''città metropolitane'' in Italië]] Italië word administratief onderverdeel in twintig streke (''regioni''), veertien stedelike gebiede met besondere status, 93 provinsies en 7&nbsp;981 munisipaliteite. Op 1 Januarie 2015 is die bevoegdhede van nege provinsies deur dieselfde aantal metropolitane stede met besondere status (''città metropolitane'') oorgeneem. Artikel 114 van die Italiaanse grondwet reël die bevoegdhede van alle administratiewe eenhede en ken verskillende vlakke van selfregering en politieke outonomie aan hulle toe. Die twintig administratiewe streke (''regioni'', enkelvoud ''regione''), waarvan vyf 'n spesiale outonome status (''statuto speciale'') geniet, aangedui deur 'n *, is: * [[Lêer:Flag of Abruzzo.svg|18px]] [[Abruzze]] (Abruzzo) * [[Lêer:Flag of Basilicata.svg|18px]] [[Basilicata]] * [[Lêer:Flag of Calabria.svg|18px]] [[Kalabrië]] (Calabria) * [[Lêer:Flag of Campania.svg|18px]] [[Kampanië]] (Campania) * [[Emilia-Romagna]] * [[Lêer:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|18px]] [[Friuli-Venezia Giulia]] * [[Lêer:Flag of Lazio.svg|18px]] [[Latium]] (Lazio) * [[Lêer:Flag of Liguria.svg|18px]] [[Ligurië]] (Liguria) * [[Lêer:Flag of Lombardy.svg|18px]] [[Lombardye]] (Lombardia) * [[Lêer:Flag of Marche.svg|border|18px]] [[Marche]] * [[Lêer:Flag of Molise.svg|18px]] [[Molise]] * [[Lêer:Flag of Piedmont.svg|18px]] [[Piëmont]] (Piemonte) * [[Lêer:Flag of Apulia.svg|border|18px]] [[Apulië]] (Puglia) * [[Lêer:Flag of Sardinia.svg|border|18px]] [[Sardinië]] (Sardegna) * * [[Lêer:Flag of Sicily.svg|18px]] [[Sisilië]] (Sicilia) * * [[Lêer:Flag of Tuscany.svg|18px]] [[Toskane]] (Toscana) * [[Lêer:Flag of Trentino-South Tyrol.svg|border|18px]] [[Trentino-Suid-Tirol]] (Trentino-Alto Adige) * [[Lêer:Flag of Umbria.svg|18px]] [[Umbrië]] (Umbria) * [[Lêer:Flag of Valle d'Aosta.svg|18px]] [[Aosta-vallei]] (Valle d'Aosta)* * [[Lêer:Flag of Veneto.svg|18px]] [[Veneto]] === Città metropolitane === In April 2014 het die Italiaanse parlement 'n wet (n. 56/2014) afgekondig wat die provinsiale status van die land se tien grootste stedelike nedersettings verhoog het tot dié van metropolitane stede (''città metropolitane'') – in 'n poging om nuwe vorme van intermunisipale samewerking en koördinasie in Italië se grootste metropolitaanse gebiede te bevorder. Terwyl die wet die skepping van 'n institusionele raamwerk hiervoor reël, het die betrokke metropolitane stede die vryheid en verantwoordelikheid om self die omvang en diepte van die samewerking tussen munisipaliteite te bepaal.<ref>{{en}} OECD: ''Governing the Metropolitan City of Venice''. Paris: OECD Publishing 2015, bl. 7</ref> <!--- == Provinsies == {| | valign="top" | * [[Agrigento (provinsie)|Agrigento]] * [[Alessandria (provinsie)|Alessandria]] * [[Ancona (provinsie)|Ancona]] * [[Lêer:Flag of Valle d'Aosta.svg|18px]] [[Aosta Vallei]] * [[Arezzo (provinsie)|Arezzo]] * [[Ascoli Piceno (provinsie)|Ascoli&nbsp;Piceno]] * [[Asti (provinsie)|Asti]] * [[Avellino (provinsie)|Avellino]] * [[Bari (provinsie)|Bari]] * [[Belluno (provinsie)|Belluno]] * [[Benevento (provinsie)|Benevento]] * [[Bergamo (provinsie)|Bergamo]] * [[Biella (provinsie)|Biela]] * [[Lêer:Flag of Bologna Province.png|18px]] [[Bologna (provinsie)|Bologna]] * [[Brescia (provinsie)|Brescia]] * [[Barletta-Andria-Trani (provinsie)|Barletta-Andria-Trani]] * [[Lêer:Flag of South Tyrol.png|18px]] [[Bozen-Suid-Tirol]] * [[Brindisi (provinsie)|Brindisi]] * [[Cagliari (provinsie)|Cagliari]] * [[Caltanissetta (provinsie)|Caltanisetta]] * [[Campobasso (provinsie)|Campobasso]] * [[Caserta (provinsie)|Caserta]] * [[Catania (provinsie)|Catania]] * [[Catanzaro (provinsie)|Catanzaro]] * [[Chieti (provinsie)|Chieti]] * [[Como (provinsie)|Como]] * [[Cosenza (provinsie)|Cosenza]] * [[Cremona (provinsie)|Cremona]] * [[Crotone (provinsie)|Crotone]] * [[Carbonia-Iglesias (provinsie)|Carbonia-Iglesias]] * [[Lêer:Flag of Cuneo Province.png|18px]] [[Cuneo (provinsie)|Cuneo]] * [[Enna (provinsie)|Enna]] * [[Fermo (provinsie)|Fermo]] * [[Ferrara (provinsie)|Ferrara]] * [[Lêer:Flag of Firenze Province.png|18px]] [[Florence (provinsie)|Florence]] |}---> == Demografie == [[Lêer:Map of population density in Italy (2011 census) alt colours.jpg|duimnael|links|Italië se bevolkingsdigtheid volgens die 2011-sensus]] [[Lêer:Minoranze linguistiche it.svg|duimnael|Kaart van Italië se amptelik erkende minderhede<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.minoranze-linguistiche-scuola.it/carta-generale/ |title=Lingue di Minoranza e Scuola: Carta Generale |website=www.minoranze-linguistiche-scuola.it |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217000745/http://www.minoranze-linguistiche-scuola.it/carta-generale/ |archive-date=17 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>]] Italië se bevolking van 60,5 miljoen is oneweredig oor die land versprei. So kontrasteer die dig bevolkte Noord-Italiaanse Povlakte, waar die miljoenestede Milaan en Turyn en die groot agglomerasies rondom Verona, Vicenza en Padua geleë is, net soos die kusgebiede rondom Genua, Napels, Rome, Bari, Catania en Palermo met die yl bevolkte bergagtige binneland waar met Florence en Bologna slegs twee stedelike nedersettings met bevolkings van meer as 300&nbsp;000 aangetref word. Die hartland van die Suid-Italiaanse streke Kalabrië en Basilicata is net soos die binneland van die eiland Sardinië yl bevolk. Italië word deur 'n demografiese struktuurverandering met lae of selfs negatiewe bevolkingsgroei en veroudering geraak. Die fertiliteitskoers is die laagste in die Europese Unie – met 8 geboortes per 1&nbsp;000 inwoners in 2015<ref>{{en}} [https://www.thelocal.it/20160923/the-real-reasons-young-italians-arent-having-kids ''TheLocal.it, 23 September 2016: The real reasons young Italians aren't having kids. Besoek op 8 Oktober 2019'']</ref> – asook een van die laagstes ter wêreld. Die veroudering van die Italiaanse samelewing het eers sedert 2015 weens afnemende immigrasiesyfers tot 'n bevolkingsafname gelei. === Bevolkingsgroei en -verandering 2008–2019 (persentasie) === {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em" ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018 ! 2019 |---- |- bgcolor="lightblue" | '''+0,66''' | '''+0,46''' | '''+0,31''' | '''+0,17''' | '''+0,27''' | '''+1,16''' | '''+0,92''' | '''-0,10''' | '''-0,17''' | '''-0,15''' | '''-0,17''' | '''-0,1''' |} <small>''Bron: [https://de.statista.com/statistik/daten/studie/167708/umfrage/bevoelkerungsentwicklung-in-italien/ Statista 2019 / Wêreldbank. Besoek op 6 Oktober 2019]''</small> === Ouderdomstruktuur === Italië is – ná [[Japan]] – die land met die hoogste gemiddelde ouderdoms-mediaan ter wêreld in 2020 – 47,3 jaar. Dit beteken dat een helfte van die bevolking in 2020 jonger en die ander ouer sal wees as 47,3 jaar.<ref>{{de}} [https://de.statista.com/statistik/daten/studie/242823/umfrage/laender-mit-dem-hoechsten-durchschnittsalter-der-bevoelkerung/ ''Statista.com: Die 20 Länder mit dem höchsten Durchschnittsalter der Bevölkerung im Jahr 2020 (Altersmedian in Jahren). Besoek op 6 Oktober 2019'']</ref> {| class="wikitable" |+ Ouderdomstruktuur in 2020 ! Ouderdomsgroep !! Aandeel |- | 0-14 jaar || 13,0% |- | 15-24 jaar || 9,6% |- | 25-64 jaar || 54,1% |- | 65 jaar en ouer || 23,3% |} == Kultuur == [[Lêer:Basilica of San Francesco d'Assisi, Assisi, Province of Perugia, Umbria, Italy - panoramio.jpg|duimnael|links|Basiliek van [[Franciskus van Assisi|Sint Franciskus]], Assisi]] Al is Italië 'n betreklik jong nasie as politieke entiteit, strek sy kulturele tradisies ver terug in die geskiedenis. Sy identiteit is gevorm in die glanstye van die Romeinse Ryk, die Renaissance- en die Baroktydperk. So is Italië die land met die meeste [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e (altesaam 62, waarvan 56 kulturele en ses natuurerfenisgebiede).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/it |title=Italy |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die besteding aan kultuur en die bewaring van kunsskatte deur die Italiaanse staat, administratiewe streke en munisipaliteite is laer as die gemiddeld van alle lidstate van die Europese Unie. In 2015 het dit byvoorbeeld slegs 0,19 persent van die jaarlikse nasionale begroting beloop. In dieselfde jaar is egter die belastingvoordele vir die bevordering van kuns, kultuur en die kultuurerfenis verbreed asook bykomende befondsing van groot kultuurprojekte en die bewaring van nasionale monumente beloof. Nasionale kulturele aangeleenthede val in die ressort van die ministerium vir kulturele monumente, kulturele aktiwiteite en toerisme (''Ministero dei Beni e delle Attività Culturali e del Turismo''). Kultuurbevordering in die buiteland word deur 83 kultuurinstitute gekoördineer wat plaaslike kultuurprogramme aanbied, terwyl die Dante Alighieri-maatskappy met 88 institute in Italië en 401 in die buiteland die Italiaanse taal bevorder. == Sport == [[Lêer:Italia82.JPG|duimnael|links|Die [[Italiaanse nasionale sokkerspan]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]] in [[Spanje]]]] [[Lêer:2007 Six Nations ITA v WAL.jpg|duimnael|[[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] speel teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2007]] [[Sokker]] is verreweg die gewildste [[sport]]soort Italië. Die [[Italiaanse nasionale sokkerspan]], ''Gli Azzurri'' – "die bloues", is een van die suksesvolste nasionale sokkerspanne wêreldwyd en hulle het vier [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie gewen (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]]), asook die [[UEFA Europa-beker]] twee keer (in 1968 en 2021). Italiaanse sokkerspanne kon reeds 48 belangrike Europese trofeë verower, wat van Italië die tweede suksesvolste nasie in Europa maak. Italië se hoogste sokkerliga is die [[Serie A]], gevolg deur die Serie B. Ander gewilde sportsoorte sluit in [[vlugbal]], [[basketbal]] en [[rugby]]. Rugby geniet 'n hoë vlak aan gewildheid, veral in die noorde van dié land. Die [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] ding in die [[Sesnasies-toernooi]] met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] mee en neem gereeld aan [[rugbywêreldbeker]]toernooie deel. Die [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|vroue-eweknie]] neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-vrouetoernooi]] deel wat deur dieselfde rugbyunies bestuur word en hulle kwalifiseer ook gereeld vir [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie. [[Krieket]] word ook in Italië gespeel en die [[Italiaanse nasionale krieketspan]] het in 2025 vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] gekwalifiseer, gelyk aan hul eerste deelname aan ’n wêreldbekertoernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/italy-netherlands-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1494665 |title=Italy make history by qualifying for 2026 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Julie 2025 |accessdate=24 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi se eerste rondte in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die span nederlae gely teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]], maar hulle kon daarin slaag om [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] te klop, gelyk aan hul eerste [[T20I-wêreldbeker]]oorwinning ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-nepal-17th-match-group-c-1512735/match-report |title=Moscas star as Italy dismantle Nepal for first World Cup win |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=12 Februarie 2026 |accessdate=24 Februarie 2026}}</ref> Die [[Giro d'Italia]] is 'n belangrike fietswedren wat elke Mei gehou word en tot die drie Grand Tours behoort, saam met die [[Tour de France]] en die [[Vuelta a España]]. In [[Formule Een]] word sedert 1950 die [[Italiaanse Grand Prix]] aangebied, oorwegend in Monza. Italië het reeds verskeie groot sportgeleenthede soos twee FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooie (in 1934 en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]]), een [[Olimpiese Somerspele]] (in [[Olimpiese Somerspele 1960|1960]] in Rome) en drie [[Olimpiese Winterspele]] (in [[Olimpiese Winterspele 1956|1956]] in Cortina d'Ampezzo, [[Olimpiese Winterspele 2006|2006]] in Turyn en [[Olimpiese Winterspele 2026|2026]] in Cortina d'Ampezzo en Milaan) gehuisves. == Vakansiedae == [[Lêer:Festa della Liberazione - Florence, Italy - 25 April 2009.jpg|duimnael|Die ''Festa della Liberazione'' is op 25 April 2009 in [[Florence]] gedenk]] [[Lêer:Festa della republica 2005 con frecce tricolori.jpg|duimnael|Die ''Festa della Repubblica'' is op 2 Junie 2005 in Italië gedenk]] {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse Naam !! Plaaslike Naam !! Opmerking |- | [[1 Januarie]] || [[Nuwejaarsdag]] || ''Capodanno'' || &nbsp; |- | [[6 Januarie]] || [[Driekoningedag]] || ''Epifania'' || &nbsp; |- | ''Veranderend'' || [[Paasfees|Paassondag]] || ''Pasqua'' || &nbsp; |- | ''Veranderend'' || [[Paasfees|Paasmaandag]] || ''Lunedì di Pasqua'' || &nbsp; |- | [[25 April]] || Herdenking van bevryding || ''Liberazione'' || [[1945]] |- | [[1 Mei]] || [[Werkersdag]] || ''Festa del Lavoro'' || &nbsp; |- | [[2 Junie]] || [[Republiekdag]] || ''Festa della Repubblica'' || [[1946]] |- | [[15 Augustus]] || [[Mariahemelvaart]] || ''Assunzione'' || &nbsp; |- | [[1 November]] || [[Allerheilige]] || ''Tutti i Santi'' || &nbsp; |- | [[8 Desember]] || [[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]] || ''Immacolata'' || &nbsp; |- | [[25 Desember]] || [[Kersfees]] || ''Natale'' || &nbsp; |- | [[26 Desember]] || [[Welwillendheidsdag|St. Stefandag]] || ''Santo Stefano'' || &nbsp; |- | [[31 Desember]] || [[Oujaarsaand]] || ''San Silvestro'' || &nbsp; |} {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Italy|title=Italy|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Maart 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/|title=Italy|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=7 Maart 2024}} == Eksterne skakels == ; Wiki-bronne ---- {{CommonsKategorie|Italy|Italië}} {{Wikt-inlyn|Italië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Italy|Italië}} ; Italiaanse regering ---- * {{it}} [http://www.governo.it/ ''governo.it''] ; Italiaanse toeristekantoor | Agenzia Nazionale Turismo ---- * {{it}} [http://www.italia.it/en/home.html ''italia.it''] ; Media ---- * {{it}} [https://www.youtube.com/watch?v=HNj7iskqSpc ''youtube.com: Italia.it – 90 sekondes Italië''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Italië}} | Noord = {{vlagland|Switserland}} • {{vlagland|Oostenryk}} | Noordoos = {{vlagland|Slowenië}} | Oos = [[Adriatiese See]] • {{vlagland|Kroasië}} • {{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} • {{vlagland|Montenegro}} • {{vlagland|Albanië}} | Suidoos = [[Ioniese See]] • {{vlagland|Griekeland}} | Suid = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Malta}} • {{vlagland|Libië}} | Suidwes = {{vlagland|Algerië}} • {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Wes = {{vlagland|Spanje}} • [[Middellandse See]] | Noordwes = {{vlagland|Frankryk}} • {{vlagland|Monaco}} • [[Liguriese See]] }} {{Streke van Italië}} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{NAVO-lande}} {{G7}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Italië| ]] 6p8o7yw6zzgkbwjnc29qwbd92leapzj 4 5209 2920819 2920697 2026-08-01T14:48:15Z Rooiratel 90342 /* Maria */ Antwoord 2920819 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit defintief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutebord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/Data skakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse Organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie. == Gemeenskap, besoeke vir Julie is 3.2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) tphjf7bsxlkyj1gawtczlo1okoigmfq 2920844 2920819 2026-08-01T16:38:59Z Rooiratel 90342 /* Gebruiker:Elmarie Waltman */ Antwoord 2920844 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit defintief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutebord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/Data skakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse Organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie. == Gemeenskap, besoeke vir Julie is 3.2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) mk30vzpp4tahju6tbuw9fheajvv0rkf 2920849 2920844 2026-08-01T16:48:06Z Rooiratel 90342 /* Die kontakbladsy */ nuwe afdeling 2920849 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit defintief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutebord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/Data skakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse Organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie. == Gemeenskap, besoeke vir Julie is 3.2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n ruk terug oor ons kontak bladsy. Die een hier : [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daai bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die epos ens. Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde gekry wat ons nodig gehad het. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry na die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, dan lees die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer / tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) h90e0qoh4xc3jyuashwrsfgi3hoyok4 2921015 2920849 2026-08-01T20:57:58Z Oesjaar 7467 /* 130,000 artikel mylpaal! */ nuwe afdeling 2921015 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit defintief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutebord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/Data skakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse Organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie. == Gemeenskap, besoeke vir Julie is 3.2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n ruk terug oor ons kontak bladsy. Die een hier : [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daai bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die epos ens. Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde gekry wat ons nodig gehad het. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry na die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, dan lees die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer / tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == 130,000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130,000 artikel mylpaa! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) ey2tnrxw6uqys08epx9eqnki1l6quaw 2921020 2921015 2026-08-01T21:08:42Z Aliwal2012 39067 /* Die kontakbladsy */ 2921020 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit defintief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutebord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/Data skakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse Organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie. == Gemeenskap, besoeke vir Julie is 3.2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer / tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == 130,000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130,000 artikel mylpaa! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) 7ywt7eiasg388hygxcfmhyyxa2n4eu1 0 5825 2921162 2815907 2026-08-02T11:40:00Z ~2026-42577-43 212040 2921162 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Frederik Willem de Klerk [[Lêer:Nobel prize medal.svg|20px]] | beeld = F. W. de Klerk 2012.jpg | beeldonderskrif = | orde = 7de [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend) | termynaanvang = [[15 Augustus]] [[1989]] | termyneinde = [[9 Mei]] [[1994]] | voorganger = [[Pieter Willem Botha]] | opvolger = [[Nelson Mandela]]<br />{{nowrap|as [[president van Suid-Afrika]]}} | geboortedatum = {{geboortedatum|1936|3|18|df=y}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{sterfdatum en ouderdom|2021|11|11|1936|3|18|df=y}} | sterfteplek = [[Fresnaye]], [[Kaapstad]] | party = [[Nasionale Party]] | orde2 = [[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]'' | termynaanvang2 = [[10 Mei]] [[1994]] | termyneinde2 = [[30 Junie]] [[1996]] | president2 = [[Nelson Mandela]] | voorganger2 = ''Amp geskep''<br />[[Alwyn Schlebusch]]<br />''as adjunk-staatspresident van Suid-Afrika, 1981–1984'' | opvolger2 = [[Thabo Mbeki]] (alleenlik)<br />[[Jacob Zuma]] | ouers = [[Jan de Klerk]] (vader) | eggenoot = [[Marike de Klerk|Marike Willemse]] (1959–1998 geskei)<br />Elita Georgiadis (1998–2021 sy dood) | kinders = Jan de Klerk, Willem de Klerk, Susan de Klerk | alma_mater = [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] | religie = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | handtekening = FW DeKlerk sign.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = [[Nobelprys vir Vrede]] (1993) }} '''Frederik Willem de Klerk''' ([[18 Maart]] [[1936]], [[Johannesburg]] – [[11 November]] [[2021]], [[Kaapstad]])<ref name=“death”> {{cite news|url=https://www.news24.com/amp/news24/southafrica/news/breaking-former-president-fw-de-klerk-85-has-died-20211111|title=Former President FW de Klerk (85) has died|date=11 November 2021}}</ref> was die [[Staatspresident van Suid-Afrika]] vanaf 1989 September [[1989]] tot April [[1994]], en vanaf Februarie 1989 tot September [[1997]] ook leier van die [[Nasionale Party]], wat later die [[Nuwe Nasionale Party]] geword het. Hy is veral bekend vir sy politieke rolvervulling in die beëindiging van [[apartheid]] en die transformasie van [[Suid-Afrika]] na 'n demokrasie, deur aan die land se meerderheidsbevolking (swart mense) stemreg toe te ken. == Herkoms == Die familienaam ''De Klerk'', in Nederlands letterlik ''die klerk'', is afkomstig van ''Le Clerc'' / ''De Clercq'', en is van [[Franse Hugenote]]-oorsprong, soos ook menige ander [[Afrikaans]]e familiename. Sy oupa aan vaderskant, ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], was twee maal leraar van die [[Gereformeerde kerk Johannesburg]] en registrateur van die PUK vir CHO van 1923 tot 1928. F.W. de Klerk se broer, dr. [[Willem de Klerk]], was 'n akademikus en koerantredakteur. De Klerk kom uit 'n politiek georiënteerde gesin en is in [[Mayfair, Gauteng|Mayfair]], 'n voorstad van [[Johannesburg]] gebore, as die seun van voormalige senator en minister in die Suid-Afrikaanse regering [[Jan de Klerk]]. Sy moeder was [[Corrie de Klerk|Corrie Coetzer]] en sy tante [[Susan Strijdom]] was getroud met adv. [[Hans Strijdom]] ([[eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste minister]], 1954–1958). Sy ouma aan vaderskant was [[Aletta de Klerk]], 'n kleindogter van die stamouers van die familie van Rooy in Suid-Afrika en tweede vrou van ds. [[Willem Johannes de Klerk]]. == Studie == [[Beeld:Marike Willemse en FW de Klerk op universiteit.jpg|duimnael|links|220px|[[Marike de Klerk|Marike Willemse]] en haar aanstaande, FW de Klerk, verkoop ''Pukkies'' op universiteit, omstreeks 1956.]] Die de Klerk-gesin het gedurende sy kinderjare oor die land rondgetrek, en hy het sewe keer oor sewe jaar van skool verander.<ref name="Willem"/> Hy het uiteindelik 'n koshuisinwoner by die Hoërskool Monument in Krugersdorp geword, waar hy in 1953 in die eersteklas geslaag het. Hy was nietemin teleurgesteld om nie die vier onderskeidings te kry waarop hy gehoop het nie.<ref name="Willem"/> Hierna verwerf De Klerk die grade [[B.A.-graad|B.A.]] en LL.B. (''cum laude'') in [[1958]] aan die [[Potchefstroomse Universiteit]].<ref name="Willem">{{Cite book|author=De Klerk, Willem |year=1991| title=F.W. de Klerk: The Man in his Time.|location=Johannesburg|publisher= Jonathan Ball Publishers|pages=149-150|isbn= 978-0-947464-36-3}}.</ref> {{sfn|Glad|Blanton|1997|p=579}} Hy het later opgemerk dat hy tydens hierdie regsopleiding "gewoond geraak het om in terme van regsbeginsels te dink".{{sfn|de Klerk|1991|p=26}} Terwyl hy daar studeer het, word hy redakteur van die studentekoerant, ondervoorsitter van die studenteraad, en lid van die [[Afrikaanse Studentebond]] se nasionale uitvoerende raad.<ref name="Willem"/> Op universiteit is hy ingewy by die Broederbond, 'n geheime vereniging vir die Afrikaner sosiale elite.{{sfn|Glad|Blanton|1997|p=567}} Hierna sluit hy aan by 'n prokureursfirma in [[Vereeniging]] ([[Transvaal]]). Tussendeur sy regsloopbaan raak hy aktief in die politiek. Hy wys in [[1972]] 'n aanbod van sy alma mater van die hand om 'n professoraat in die regsfakulteit te aanvaar omdat hy toe reeds as Nasionale Party-lid vir Vereeniging in die parlement gedien het. In [[1969]] trou hy met [[Marike de Klerk|Marike Willemse]], die egpaar het twee seuns en 'n dogter gehad. == Politieke loopbaan == "FW", soos hy algemeen bekend staan, word op [[29 November]] [[1972]] tot volksraadslid verkies nadat hy 'n tussenverkiesing in [[Vereeniging (kiesafdeling)|Vereeniging]] gewen het, wat gehou is ná die uittrede van [[Blaar Coetzee]], wat die kiesafdeling vir die Nasionale Party verteenwoordig het van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|die 1958-verkiesing]] af. Hy het met 'n meerderheid van 2&nbsp;078 oor die VP se T. Roos geseëvier, terwyl die [[Herstigte Nasionale Party|HNP]]-kandidaat net 326 stemme gekry en dié van die [[Progressiewe Party|PP]] 192. De Klerk is in 1974 onbestrede verkies. In 1978 sluit die eerste minister, adv. [[John Vorster]], hom in die [[kabinet]] in. As [[minister]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en *Maatskaplike Welsyn en Pensioene onder premier [[John Vorster]] Onder Eerste minister [[Pieter Willem Botha|P.W. Botha]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en Sport en Ontspanning * Mynwese, Energie en Omgewingsbeplanning * Mineraal- en Energiesake * Binnelandse Sake * Nasionale Onderwys en Beplanning As minister van Nasionale Onderwys ondersteun De Klerk 'n beleid van segregasie op universiteitsvlak. Ná sy verkiesing in [[1982]] as leier van die Nasionale Party in Transvaal, handhaaf hy 'n konserwatiewe siening en is daar geen sprake dat hy voorspraak maak vir hervorming nie. Dit is egter bekend dat De Klerk 'n uitgesproke voorstander was van gelyke befondsing vir skoolopleiding. Ná verloop van 'n lang politieke loopbaan met 'n sterk konserwatiewe reputasie, plaas hy homself in 1989 aan die hoof van die ''verligte'' kamp binne die regerende party. In Februarie 1989 word De Klerk tot hoofleier van die Nasionale Party verkies, en uiteindelik tot Staatspresident op 14 September 1989, toe hy P.W. Botha deur 'n bloedlose magsoorname vervang het, ná die [[beroerte]] van Botha. De Klerk was van mening dat Botha psigies en fisies nie meer in staat was om die land te regeer nie. In sy eerste toespraak na aanvaarding van die Nasionale Party-leierskap spreek De Klerk hom uit ten gunste van 'n nierassige Suid-Afrika en onderhandeling omtrent verandering in die politieke toekoms van die land. [[Lêer:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|duimnael|links|220px|De Klerk en Mandela skud hande tydens die jaarlikse byeenkoms van die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], 1992.]] Onder sy leiding word die verbanning van die [[African National Congress|ANC]] en ander linkse organisasies in Februarie [[1990]] opgehef en word die weg gebaan vir onderhandelinge wat lei tot die einde van [[apartheid]] en blanke minderheidsregering. Op [[10 Februarie]] [[1990]] kondig De Klerk aan dat [[Nelson Mandela]] die volgende dag uit die [[Victor Verster-gevangenis]] vrygelaat sal word. Hiermee is die weg gebaan vir 'n Grondwet vir Suid-Afrika ingevolge waarvan die grondslag van ''een mens, een stem'' aanvaar is. In 1990 het De Klerk opdrag gegee dat die kernwapenprogram waarmee Suid-Afrika besig was, beëindig moes word, wat in [[1991]] plaasgevind het. De Klerk en Mandela word in [[1993]] gesamentlik vir die [[Nobelprys vir Vrede]] benoem vir hulle aandeel in die vreedsame beëindiging van apartheid.<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 1993 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |access-date=6 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630194228/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mandela was egter nie gelukkig daarmee om die prys met De Klerk te deel nie. In April 1994 word 'n veelrassige verkiesing vir die eerste keer gehou. De Klerk het vooraf 'n grotendeels seremoniële en nie-mededingende presidensiële veldtog geveg, waarna Mandela onbetwisbaar verkies is as [[President van Suid-Afrika]]. De Klerk dien vir twee jaar as mede-uitvoerende Adjunkpresident in Mandela se regering, maar onttrek in Junie [[1996]] van die [[Regering van Nasionale Eenheid]] omdat sy rol (volgens hom) uitgespeel was. Sy aftrede uit aktiewe politiek volg in Augustus 1997, waarna hy hom sou distansieer van regeringsbeleid. In [[1999]] publiseer hy sy biografie onder die titel ''Die Laaste Trek – 'n Nuwe begin''. In [[2004]] kondig De Klerk aan dat hy die [[Nuwe Nasionale Party]] verlaat en 'n nuwe politieke tuiste gaan soek nadat die NNP sy samesmelting met die regerende [[ANC]] aangekondig het. == Kritiek op die beleid van De Klerk == [[Lêer:Secretary Clinton Meets With Former South African President F.W. de Klerk.jpg|duimnael|regs|280px|FW de Klerk en [[Hillary Clinton]] op sy besoek aan [[Washington, DC]].]] Benewens positiewe kritiek op die beleid en optrede van De Klerk is daar ook negatiewe kritiek. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy nie ’n federale staatsvorm gebaseer op taal en etnisiteit vir Suid-Afrika voorgestaan het nie. Dit was immers die bedoeling van sy voorganger [[P.W. Botha]] om Suid-Afrika in ’n [[federasie]] of [[konfederasie]] te omskep op basis van taal en etnisiteit, volgens die Switserse staatsmodel. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy in 1990 die destydse Suidwes-Afrika, wat deel van Suid-Afrika was, weggeskenk het sonder ’n mandaat van die kiesers. Dit terwyl duisende Suid-Afrikaners met hulle lewens moes betaal in grensoorloë. * Op 17 Maart [[1992]] is ’n referendum onder die kieserspubliek gehou oor die vraag of die regering moes voortgaan met onderhandelinge met die [[ANC]] al dan nie. Volgens De Klerk sou daar na afloop van die onderhandelinge ’n tweede referendum wees om die toekomstige staatsbestel goed/af te keur. De Klerk word daarvan beskuldig dat hy sy belofte oor ’n tweede referendum nie nagekom het nie en ’n oorgawe aan die ANC beklink het sonder 'n mandaat van die kiesers. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy binne 5 jaar na sy aanstelling, gedoen het wat geen een van sy voorgangers ooit sou waag nie (politieke- en militêre oorgawe), waarna hy vinnig die politieke toneel verlaat het. * De Klerk word daarvan beskuldig dat sy 'onderhandelinge' met die ANC niks anders as 'n 'oorgawe' was nie. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die eens magtige [[Nasionale Party]] na sy ondergang gelei het, want die kiesers het na die verkiesing van 1994 die party verwerp. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die oorsaak daarvan is dat reeds byna ’n miljoen blankes die land permanent verlaat het en dat hy verantwoordelik is vir die politieke chaos en die hoë vlakke van kriminaliteit in die land. * Die rede vir die agteruitgang van Afrikaans as amptelike taal, bestuurstaal, regstaal en onderwystaal word voor die voete van De Klerk gelê. * De Klerk word verder daarvan beskuldig dat, terwyl hy sy land se belange by die onderhandelingstafel moes verteenwoordig, sy aandag verdeeld was, en dat hy meer aandag aan 'n ander man se vrou gegee het, as aan sy rol as president van sy land (sien hieronder). == Egskeiding en latere lewe == Ook op sy privaat lewe was daar kritiek. Die sensasionele [[vervreemding]] en uiteindelike egskeiding van sy vrou [[Marike de Klerk|Marike]] in Oktober [[1998]], na 'n huwelik van 38 jaar, gevolg deur sy daaropvolgende skielike troue met [[Elita Georgiades]], was vir baie mense 'n skok. Laasgenoemde was die vrou van 'n [[Griekeland|Griekse]] skeepsmagnaat wat na bewering die Nasionale Party finansieel gesteun het. De Klerk het as gas van die magnaat met Elita bevriend geraak tydens funksies en 'n liefdesverhouding het ontstaan. Nog groter was die skok met die bekendmaking op 4 Desember [[2001]] van die moord op Marike de Klerk deur die sekuriteitswag Luyanda Mboniswa op 3 Desember 2001. Hiervoor is Mboniswa op 15 Mei 2003 twee keer lewenslank gevonnis. In [[2006]] beleef de Klerk se gesondheid 'n terugslag met die verwydering van 'n kwaadaardige gewas in die kolon wat ontdek is tydens 'n mediese ondersoek op [[3 Junie]]. Sy toestand het verder versleg en hy het asemhalingsprobleme ontwikkel as gevolg van infeksie. De Klerk het egter goed herstel en daarna talle wêreldreise onderneem en tientalle toesprake gelewer. De Klerk het gereeld kritiek gelewer op die beleid van die huidige Suid-Afrikaanse regering. Hy het dit veral gehad oor regstellende aksie en ook die hoë vlakke van misdaad. Hy was ook in Desember 2008 van mening dat Suid-Afrika militêr moes ingryp teen die bewind van pres. [[Robert Mugabe]] in [[Zimbabwe]], weens menseregte-vergrype en omdat Mugabe nie wou uittree nie. De Klerk was voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting vir vrede en 'n erelid van die "Klub van Rome". == Herinnering == De Klerk sal onthou word as die man wat 'n omwenteling teweeggebring het in die Suid-Afrikaanse politieke landskap. De Klerk sal ook onthou word as die man wat aanvanklik konserwatief was en vir wie die beskerming van groepskulture in Suid-Afrika baie belangrik was. Aanvanklik het de Klerk ook met die ANC onderhandel oor die beskerming van hierdie groepskulture, maar hy is deur die ANC die mond gesnoer. In 1990 het niemand verwag dat De Klerk so ver sou gaan in sy 'onderhandeling' met die ANC nie. Hy is daarom ná die verkiesing van 1994 deur die blanke kieserspubliek verwerp en uit die politieke toneel verstoot. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bibliografie == {{Refbegin|33em|indent=yes}} * {{cite book |last=Allen |first=John |title=Rabble-Rouser for Peace: The Authorised Biography of Desmond Tutu |year=2006 |publisher=Rider |location=London |isbn=978-1-84604-064-1 }} *{{cite book |last=de Klerk |first=Willem |year=1991 |title=F. W. de Klerk: The Man in his Time |location=Johannesburg |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-0-947464-36-3 }} *{{cite journal |last1=Glad |first1=Betty |last2=Blanton |first2=Robert |title=F. W. de Klerk and Nelson Mandela: A Study in Cooperative Transformational Leadership |journal=Presidential Studies Quarterly |year=1997 |volume=27 |issue=3 |pages=565–590 |jstor=27551769 }} *{{Cite book|last=Sampson |first=Anthony |title=Mandela: The Authorised Biography |publisher=HarperCollins |location=London |year=2011 |orig-year=1999 |isbn=978-0-00-743797-9 }} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend)|voor=[[Pieter Willem Botha]]|na=[[Nelson Mandela]]<br />''as [[president van Suid-Afrika]]''|jare=1989–1994}} {{opvolgboks|titel=[[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]|voor=''Nuwe amp''|na=[[Thabo Mbeki]]|jare=1994–1996<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]}} {{eindboks}} {{Presidente van Suid-Afrika}} {{Ministers van Binnelandse Sake SA}} {{Wenners van die Nobelprys vir Vrede}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Klerk, Frederik Willem}} [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Staatspresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van binnelandse sake]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van energie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van onderwys]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van sport en ontspanning]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opposisieleiers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Nobelpryswenners]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] 6on19bw1367f9eeen2lv29zu5hahvtc 2921163 2921162 2026-08-02T11:40:03Z OutoModerator 183924 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-42577-43|~2026-42577-43]] ([[User talk:~2026-42577-43|bespreking]]) teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Pynappel|Pynappel]] 2815907 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Frederik Willem de Klerk [[Lêer:Nobel prize medal.svg|20px]] | beeld = F. W. de Klerk 2012.jpg | beeldonderskrif = | orde = 7de [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend) | termynaanvang = [[15 Augustus]] [[1989]] | termyneinde = [[9 Mei]] [[1994]] | voorganger = [[Pieter Willem Botha]] | opvolger = [[Nelson Mandela]]<br />{{nowrap|as [[president van Suid-Afrika]]}} | geboortedatum = {{geboortedatum|1936|3|18|df=y}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{sterfdatum en ouderdom|2021|11|11|1936|3|18|df=y}} | sterfteplek = [[Fresnaye]], [[Kaapstad]] | party = [[Nasionale Party]] | orde2 = [[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]'' | termynaanvang2 = [[10 Mei]] [[1994]] | termyneinde2 = [[30 Junie]] [[1996]] | president2 = [[Nelson Mandela]] | voorganger2 = ''Amp geskep''<br />[[Alwyn Schlebusch]]<br />''as adjunk-staatspresident van Suid-Afrika, 1981–1984'' | opvolger2 = [[Thabo Mbeki]] (alleenlik)<br />[[Jacob Zuma]] | ouers = [[Jan de Klerk]] (vader) | eggenoot = [[Marike de Klerk|Marike Willemse]] (1959–1998 geskei)<br />Elita Georgiadis (1998–2021 sy dood) | kinders = Jan de Klerk, Willem de Klerk, Susan de Klerk | alma_mater = [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] | religie = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | handtekening = FW DeKlerk sign.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = [[Nobelprys vir Vrede]] (1993) }} '''Frederik Willem de Klerk''' ([[18 Maart]] [[1936]], [[Johannesburg]] – [[11 November]] [[2021]], [[Kaapstad]])<ref name=“death”> {{cite news|url=https://www.news24.com/amp/news24/southafrica/news/breaking-former-president-fw-de-klerk-85-has-died-20211111|title=Former President FW de Klerk (85) has died|date=11 November 2021}}</ref> was die [[Staatspresident van Suid-Afrika]] vanaf September [[1989]] tot April [[1994]], en vanaf Februarie 1989 tot September [[1997]] ook leier van die [[Nasionale Party]], wat later die [[Nuwe Nasionale Party]] geword het. Hy is veral bekend vir sy politieke rolvervulling in die beëindiging van [[apartheid]] en die transformasie van [[Suid-Afrika]] na 'n demokrasie, deur aan die land se meerderheidsbevolking (swart mense) stemreg toe te ken. == Herkoms == Die familienaam ''De Klerk'', in Nederlands letterlik ''die klerk'', is afkomstig van ''Le Clerc'' / ''De Clercq'', en is van [[Franse Hugenote]]-oorsprong, soos ook menige ander [[Afrikaans]]e familiename. Sy oupa aan vaderskant, ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], was twee maal leraar van die [[Gereformeerde kerk Johannesburg]] en registrateur van die PUK vir CHO van 1923 tot 1928. F.W. de Klerk se broer, dr. [[Willem de Klerk]], was 'n akademikus en koerantredakteur. De Klerk kom uit 'n politiek georiënteerde gesin en is in [[Mayfair, Gauteng|Mayfair]], 'n voorstad van [[Johannesburg]] gebore, as die seun van voormalige senator en minister in die Suid-Afrikaanse regering [[Jan de Klerk]]. Sy moeder was [[Corrie de Klerk|Corrie Coetzer]] en sy tante [[Susan Strijdom]] was getroud met adv. [[Hans Strijdom]] ([[eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste minister]], 1954–1958). Sy ouma aan vaderskant was [[Aletta de Klerk]], 'n kleindogter van die stamouers van die familie van Rooy in Suid-Afrika en tweede vrou van ds. [[Willem Johannes de Klerk]]. == Studie == [[Beeld:Marike Willemse en FW de Klerk op universiteit.jpg|duimnael|links|220px|[[Marike de Klerk|Marike Willemse]] en haar aanstaande, FW de Klerk, verkoop ''Pukkies'' op universiteit, omstreeks 1956.]] Die de Klerk-gesin het gedurende sy kinderjare oor die land rondgetrek, en hy het sewe keer oor sewe jaar van skool verander.<ref name="Willem"/> Hy het uiteindelik 'n koshuisinwoner by die Hoërskool Monument in Krugersdorp geword, waar hy in 1953 in die eersteklas geslaag het. Hy was nietemin teleurgesteld om nie die vier onderskeidings te kry waarop hy gehoop het nie.<ref name="Willem"/> Hierna verwerf De Klerk die grade [[B.A.-graad|B.A.]] en LL.B. (''cum laude'') in [[1958]] aan die [[Potchefstroomse Universiteit]].<ref name="Willem">{{Cite book|author=De Klerk, Willem |year=1991| title=F.W. de Klerk: The Man in his Time.|location=Johannesburg|publisher= Jonathan Ball Publishers|pages=149-150|isbn= 978-0-947464-36-3}}.</ref> {{sfn|Glad|Blanton|1997|p=579}} Hy het later opgemerk dat hy tydens hierdie regsopleiding "gewoond geraak het om in terme van regsbeginsels te dink".{{sfn|de Klerk|1991|p=26}} Terwyl hy daar studeer het, word hy redakteur van die studentekoerant, ondervoorsitter van die studenteraad, en lid van die [[Afrikaanse Studentebond]] se nasionale uitvoerende raad.<ref name="Willem"/> Op universiteit is hy ingewy by die Broederbond, 'n geheime vereniging vir die Afrikaner sosiale elite.{{sfn|Glad|Blanton|1997|p=567}} Hierna sluit hy aan by 'n prokureursfirma in [[Vereeniging]] ([[Transvaal]]). Tussendeur sy regsloopbaan raak hy aktief in die politiek. Hy wys in [[1972]] 'n aanbod van sy alma mater van die hand om 'n professoraat in die regsfakulteit te aanvaar omdat hy toe reeds as Nasionale Party-lid vir Vereeniging in die parlement gedien het. In [[1969]] trou hy met [[Marike de Klerk|Marike Willemse]], die egpaar het twee seuns en 'n dogter gehad. == Politieke loopbaan == "FW", soos hy algemeen bekend staan, word op [[29 November]] [[1972]] tot volksraadslid verkies nadat hy 'n tussenverkiesing in [[Vereeniging (kiesafdeling)|Vereeniging]] gewen het, wat gehou is ná die uittrede van [[Blaar Coetzee]], wat die kiesafdeling vir die Nasionale Party verteenwoordig het van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|die 1958-verkiesing]] af. Hy het met 'n meerderheid van 2&nbsp;078 oor die VP se T. Roos geseëvier, terwyl die [[Herstigte Nasionale Party|HNP]]-kandidaat net 326 stemme gekry en dié van die [[Progressiewe Party|PP]] 192. De Klerk is in 1974 onbestrede verkies. In 1978 sluit die eerste minister, adv. [[John Vorster]], hom in die [[kabinet]] in. As [[minister]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en *Maatskaplike Welsyn en Pensioene onder premier [[John Vorster]] Onder Eerste minister [[Pieter Willem Botha|P.W. Botha]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en Sport en Ontspanning * Mynwese, Energie en Omgewingsbeplanning * Mineraal- en Energiesake * Binnelandse Sake * Nasionale Onderwys en Beplanning As minister van Nasionale Onderwys ondersteun De Klerk 'n beleid van segregasie op universiteitsvlak. Ná sy verkiesing in [[1982]] as leier van die Nasionale Party in Transvaal, handhaaf hy 'n konserwatiewe siening en is daar geen sprake dat hy voorspraak maak vir hervorming nie. Dit is egter bekend dat De Klerk 'n uitgesproke voorstander was van gelyke befondsing vir skoolopleiding. Ná verloop van 'n lang politieke loopbaan met 'n sterk konserwatiewe reputasie, plaas hy homself in 1989 aan die hoof van die ''verligte'' kamp binne die regerende party. In Februarie 1989 word De Klerk tot hoofleier van die Nasionale Party verkies, en uiteindelik tot Staatspresident op 14 September 1989, toe hy P.W. Botha deur 'n bloedlose magsoorname vervang het, ná die [[beroerte]] van Botha. De Klerk was van mening dat Botha psigies en fisies nie meer in staat was om die land te regeer nie. In sy eerste toespraak na aanvaarding van die Nasionale Party-leierskap spreek De Klerk hom uit ten gunste van 'n nierassige Suid-Afrika en onderhandeling omtrent verandering in die politieke toekoms van die land. [[Lêer:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|duimnael|links|220px|De Klerk en Mandela skud hande tydens die jaarlikse byeenkoms van die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], 1992.]] Onder sy leiding word die verbanning van die [[African National Congress|ANC]] en ander linkse organisasies in Februarie [[1990]] opgehef en word die weg gebaan vir onderhandelinge wat lei tot die einde van [[apartheid]] en blanke minderheidsregering. Op [[10 Februarie]] [[1990]] kondig De Klerk aan dat [[Nelson Mandela]] die volgende dag uit die [[Victor Verster-gevangenis]] vrygelaat sal word. Hiermee is die weg gebaan vir 'n Grondwet vir Suid-Afrika ingevolge waarvan die grondslag van ''een mens, een stem'' aanvaar is. In 1990 het De Klerk opdrag gegee dat die kernwapenprogram waarmee Suid-Afrika besig was, beëindig moes word, wat in [[1991]] plaasgevind het. De Klerk en Mandela word in [[1993]] gesamentlik vir die [[Nobelprys vir Vrede]] benoem vir hulle aandeel in die vreedsame beëindiging van apartheid.<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 1993 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |access-date=6 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630194228/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mandela was egter nie gelukkig daarmee om die prys met De Klerk te deel nie. In April 1994 word 'n veelrassige verkiesing vir die eerste keer gehou. De Klerk het vooraf 'n grotendeels seremoniële en nie-mededingende presidensiële veldtog geveg, waarna Mandela onbetwisbaar verkies is as [[President van Suid-Afrika]]. De Klerk dien vir twee jaar as mede-uitvoerende Adjunkpresident in Mandela se regering, maar onttrek in Junie [[1996]] van die [[Regering van Nasionale Eenheid]] omdat sy rol (volgens hom) uitgespeel was. Sy aftrede uit aktiewe politiek volg in Augustus 1997, waarna hy hom sou distansieer van regeringsbeleid. In [[1999]] publiseer hy sy biografie onder die titel ''Die Laaste Trek – 'n Nuwe begin''. In [[2004]] kondig De Klerk aan dat hy die [[Nuwe Nasionale Party]] verlaat en 'n nuwe politieke tuiste gaan soek nadat die NNP sy samesmelting met die regerende [[ANC]] aangekondig het. == Kritiek op die beleid van De Klerk == [[Lêer:Secretary Clinton Meets With Former South African President F.W. de Klerk.jpg|duimnael|regs|280px|FW de Klerk en [[Hillary Clinton]] op sy besoek aan [[Washington, DC]].]] Benewens positiewe kritiek op die beleid en optrede van De Klerk is daar ook negatiewe kritiek. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy nie ’n federale staatsvorm gebaseer op taal en etnisiteit vir Suid-Afrika voorgestaan het nie. Dit was immers die bedoeling van sy voorganger [[P.W. Botha]] om Suid-Afrika in ’n [[federasie]] of [[konfederasie]] te omskep op basis van taal en etnisiteit, volgens die Switserse staatsmodel. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy in 1990 die destydse Suidwes-Afrika, wat deel van Suid-Afrika was, weggeskenk het sonder ’n mandaat van die kiesers. Dit terwyl duisende Suid-Afrikaners met hulle lewens moes betaal in grensoorloë. * Op 17 Maart [[1992]] is ’n referendum onder die kieserspubliek gehou oor die vraag of die regering moes voortgaan met onderhandelinge met die [[ANC]] al dan nie. Volgens De Klerk sou daar na afloop van die onderhandelinge ’n tweede referendum wees om die toekomstige staatsbestel goed/af te keur. De Klerk word daarvan beskuldig dat hy sy belofte oor ’n tweede referendum nie nagekom het nie en ’n oorgawe aan die ANC beklink het sonder 'n mandaat van die kiesers. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy binne 5 jaar na sy aanstelling, gedoen het wat geen een van sy voorgangers ooit sou waag nie (politieke- en militêre oorgawe), waarna hy vinnig die politieke toneel verlaat het. * De Klerk word daarvan beskuldig dat sy 'onderhandelinge' met die ANC niks anders as 'n 'oorgawe' was nie. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die eens magtige [[Nasionale Party]] na sy ondergang gelei het, want die kiesers het na die verkiesing van 1994 die party verwerp. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die oorsaak daarvan is dat reeds byna ’n miljoen blankes die land permanent verlaat het en dat hy verantwoordelik is vir die politieke chaos en die hoë vlakke van kriminaliteit in die land. * Die rede vir die agteruitgang van Afrikaans as amptelike taal, bestuurstaal, regstaal en onderwystaal word voor die voete van De Klerk gelê. * De Klerk word verder daarvan beskuldig dat, terwyl hy sy land se belange by die onderhandelingstafel moes verteenwoordig, sy aandag verdeeld was, en dat hy meer aandag aan 'n ander man se vrou gegee het, as aan sy rol as president van sy land (sien hieronder). == Egskeiding en latere lewe == Ook op sy privaat lewe was daar kritiek. Die sensasionele [[vervreemding]] en uiteindelike egskeiding van sy vrou [[Marike de Klerk|Marike]] in Oktober [[1998]], na 'n huwelik van 38 jaar, gevolg deur sy daaropvolgende skielike troue met [[Elita Georgiades]], was vir baie mense 'n skok. Laasgenoemde was die vrou van 'n [[Griekeland|Griekse]] skeepsmagnaat wat na bewering die Nasionale Party finansieel gesteun het. De Klerk het as gas van die magnaat met Elita bevriend geraak tydens funksies en 'n liefdesverhouding het ontstaan. Nog groter was die skok met die bekendmaking op 4 Desember [[2001]] van die moord op Marike de Klerk deur die sekuriteitswag Luyanda Mboniswa op 3 Desember 2001. Hiervoor is Mboniswa op 15 Mei 2003 twee keer lewenslank gevonnis. In [[2006]] beleef de Klerk se gesondheid 'n terugslag met die verwydering van 'n kwaadaardige gewas in die kolon wat ontdek is tydens 'n mediese ondersoek op [[3 Junie]]. Sy toestand het verder versleg en hy het asemhalingsprobleme ontwikkel as gevolg van infeksie. De Klerk het egter goed herstel en daarna talle wêreldreise onderneem en tientalle toesprake gelewer. De Klerk het gereeld kritiek gelewer op die beleid van die huidige Suid-Afrikaanse regering. Hy het dit veral gehad oor regstellende aksie en ook die hoë vlakke van misdaad. Hy was ook in Desember 2008 van mening dat Suid-Afrika militêr moes ingryp teen die bewind van pres. [[Robert Mugabe]] in [[Zimbabwe]], weens menseregte-vergrype en omdat Mugabe nie wou uittree nie. De Klerk was voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting vir vrede en 'n erelid van die "Klub van Rome". == Herinnering == De Klerk sal onthou word as die man wat 'n omwenteling teweeggebring het in die Suid-Afrikaanse politieke landskap. De Klerk sal ook onthou word as die man wat aanvanklik konserwatief was en vir wie die beskerming van groepskulture in Suid-Afrika baie belangrik was. Aanvanklik het de Klerk ook met die ANC onderhandel oor die beskerming van hierdie groepskulture, maar hy is deur die ANC die mond gesnoer. In 1990 het niemand verwag dat De Klerk so ver sou gaan in sy 'onderhandeling' met die ANC nie. Hy is daarom ná die verkiesing van 1994 deur die blanke kieserspubliek verwerp en uit die politieke toneel verstoot. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bibliografie == {{Refbegin|33em|indent=yes}} * {{cite book |last=Allen |first=John |title=Rabble-Rouser for Peace: The Authorised Biography of Desmond Tutu |year=2006 |publisher=Rider |location=London |isbn=978-1-84604-064-1 }} *{{cite book |last=de Klerk |first=Willem |year=1991 |title=F. W. de Klerk: The Man in his Time |location=Johannesburg |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-0-947464-36-3 }} *{{cite journal |last1=Glad |first1=Betty |last2=Blanton |first2=Robert |title=F. W. de Klerk and Nelson Mandela: A Study in Cooperative Transformational Leadership |journal=Presidential Studies Quarterly |year=1997 |volume=27 |issue=3 |pages=565–590 |jstor=27551769 }} *{{Cite book|last=Sampson |first=Anthony |title=Mandela: The Authorised Biography |publisher=HarperCollins |location=London |year=2011 |orig-year=1999 |isbn=978-0-00-743797-9 }} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend)|voor=[[Pieter Willem Botha]]|na=[[Nelson Mandela]]<br />''as [[president van Suid-Afrika]]''|jare=1989–1994}} {{opvolgboks|titel=[[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]|voor=''Nuwe amp''|na=[[Thabo Mbeki]]|jare=1994–1996<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]}} {{eindboks}} {{Presidente van Suid-Afrika}} {{Ministers van Binnelandse Sake SA}} {{Wenners van die Nobelprys vir Vrede}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Klerk, Frederik Willem}} [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Staatspresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van binnelandse sake]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van energie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van onderwys]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van sport en ontspanning]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opposisieleiers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Nobelpryswenners]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] nppb4eksu7lqc3zd2vcabnxboyfarky 0 5995 2920938 2916596 2026-08-01T19:30:10Z SpesBona 2720 /* Flora en fauna */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920938 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die land. Vir die kontinent, sien [[Australië (kontinent)]].'' {{Inligtingskas Land |noem_naam = Gemenebes Australië |volle_naam = <small>''Commonwealth of Australia'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Australië |beeld_vlag = Flag of Australia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Australia (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = ''[[Advance Australia Fair]]''<ref>{{en}} [http://www.itsanhonour.gov.au/symbols/anthem.cfm It's an Honour&nbsp;– Symbols&nbsp;– Australian National Anthem] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109134834/http://www.itsanhonour.gov.au/symbols/anthem.cfm |date=9 November 2007 }}</ref><ref>{{en}} [http://dfat.gov.au/about-us/publications/corporate/protocol-guidelines/Pages/16-other-matters.aspx#163 DFAT&nbsp;– "Australian National Anthem"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923173124/http://dfat.gov.au/about-us/publications/corporate/protocol-guidelines/Pages/16-other-matters.aspx |date=23 September 2015 }}</ref><ref>{{en}} {{cite book |title=Parliamentary Handbook of the Commonwealth of Australia |edition=29ste |origyear=2002 |year=2005 |chapter=National Symbols |accessdate=7 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611101901/http://www.aph.gov.au/library/handbook/40thparl/national+symbols.pdf |archive-date=11 Junie 2007 |df=dmy-all |url=http://www.aph.gov.au/library/handbook/40thparl/national+symbols.pdf }}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Vooruit, pragtige, gelukkige Australië")''</small><br /><center>[[Lêer:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]]</center><br />''Koninklike volkslied: [[God Save the King]]''<br /><small>''(Engels vir: "God beskerm die koning")''</small><br /><center>[[Lêer:U.S. Navy Band - God Save the King.oga]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie<br />[[Engels]] (''[[de facto]]'') |hoofstad = [[Canberra]] {{Koördinate|35|18|S|149|7|O}} |latd = 35 |latm = 18 |latNS = S |longd = 149 |longm = 7 |longEW = O |grootste_stad = [[Sydney]] {{Koördinate|33|52|S|151|12|O}} |regeringsvorm = Federale parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Lys van monarge van Brittanje|Monarg]]<br />• Goewerneur-generaal<br />• [[Eerste Minister van Australië|Eerste minister]]<br />• Adjunkpremier |leiername = [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]]<br />[[Sam Mostyn]]<br />[[Anthony Albanese]]<br />[[Richard Marles]] |oppervlak_rang = 7^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 7&nbsp;741&nbsp;220<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|title=Australia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 Julie 2024|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109090604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 2&nbsp;988&nbsp;902 |persent_water = 1,79 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |bevolking_skatting = 27&nbsp;302&nbsp;038<ref name="popclock">{{en}} {{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid |title=Population clock |publisher=Australiese Statisitiekkantoor |accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 54^ste |bevolking_sensus = 25&nbsp;890&nbsp;773<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022 |title=National, state and territory population |publisher=Australiese Statisitiekkantoor |accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 3,5 |bevolkingsdigtheidmi² = 9,1 |bevolkingsdigtheidrang = 192^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;791&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Australia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 20^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $66&nbsp;627<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 23^ste |BBP = $1&nbsp;790&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 13^de |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $66&nbsp;589<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 10^de |onafhanklikheidstipe = • Huidige [[grondwet]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• Goedgekeur<br />• [[Australië-wet]] |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]]<br />[[1 Januarie]] [[1901]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[9 Oktober]] [[1942]]<br />[[3 Maart]] [[1986]] |MOI = {{wins}} 0,946<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |MOI_rang = 10^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 34,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AU |title=Gini Index – Australia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Julie 2024}}</ref> |Gini_rang = 6^de |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Australiese dollar|Dollar]] ($) |geldeenheid_kode = AUD |land_kode = AU |tydsone = verskeie{{smallsup|1}} |utc_afwyking = [[UTC+08:00|+8]] tot [[UTC+10:30|+10,5]] |tydsone_somer = verskeie{{smallsup|1}} |utc_afwyking_DST = [[UTC+08:00|+8]] tot [[UTC+11:30|+11,5]] |internet_domein = [[.au]] |skakelkode = 61 |voetskrif = 1. Daar is drie tydsones in Australië: oostelike (DST+10), sentrale (DST+9:30) en westelike (DST+8). Sommige gedele gebruik 'n nieamptelike "sentrale-westelike" sone (DST+8:45). }} '''Australië''' ([[Engels]]: ''Australia'', [əˈstreɪliə, ɒ-], {{Audio|En-Australia.oga|luister}}), amptelik die '''Gemenebes Australië''' (''Commonwealth of Australia''<ref>{{en}} [http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f ''Constitution of Australia'']</ref>), is 'n [[grondwetlike monargie]] in die [[Suidelike Halfrond]]. Australië is die sesde grootste land ter wêreld en die enigste wat 'n hele vasteland beslaan – die [[Australië (kontinent)|Australiese kontinent]] (die wêreld se oudste, kleinste, droogste en platste vasteland<ref>{{en}} Alan Villiers: ''Australia''. In: ''National Geographic'', September 1963, bl. 376</ref>). Australië se staatsgebied sluit daarnaas die eiland [[Tasmanië]] en 'n aantal ander eilande in die [[Indiese Oseaan]], die [[Stille Oseaan]] en die [[Suidelike Oseaan]] in. Australië se buurlande is [[Indonesië]], [[Oos-Timor]] en [[Papoea-Nieu-Guinee]] in die noorde, die [[Salomonseilande]], [[Vanuatu]] en [[Nieu-Kaledonië]] in die noordooste en [[Nieu-Seeland]] in die suidooste. Dit is 'n grondwetlike [[monargie]] en 'n lid van die [[Britse Statebond]].<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> 'n Groot deel van dié land is [[woestyn]]agtig en plat. Die vrugbare deel is 'n vlakte in die suidooste, waar die meeste van sy inwoners die hoogs verstedelikte ooskus bevolk. Die Australiese vasteland word egter reeds vir meer as 42&nbsp;000 jaar deur Australiese Inboorlinge bewoon. Na verskeie besoeke deur Europese ontdekkingsreisigers en handelaars in die 17de eeu, is die oostelike helfte van Australië in 1770 deur [[Koninkryk van Groot-Brittanje|Groot-Brittanje]] opgeëis en oorspronklik deur wettelik gestrafte oortreders as deel van die kolonie van [[Nieu-Suid-Wallis]] gevestig, beginnende op 26 Januarie 1788. Soos die bevolking gegroei het en nuwe areas ontdek is, is vyf ander selfregerende [[Britse Ryk|Britse kolonies]] tydens die 19de eeu gevestig. Op 1 Januarie 1901 het die ses kolonies saam 'n federasie geword en die Australiese Gemenebes is gevorm. Sedertdien het Australië 'n stabiele liberale demokratiese politieke stelsel gehandhaaf en bly dit steeds 'n lidstaat van die [[Britse Statebond]] wat die Britse monarg as staatshoof erken. Die hoofstad van Australië is [[Canberra]], wat geleë is in die [[Australiese Hoofstadgebied]]<!--aldus die Beeld--> (''Australian Capital Territory''). Die bevolking van 26 miljoen is gekonsentreerd in die vastelandse staatshoofstede [[Sydney]], [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] en [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. == Etimologie == [[Lêer:Thevenot - Hollandia Nova detecta 1644.png|duimnael|links|Die westelike deel van "Hollandia Nova" soos gesien op 'n kaart van 1644]] [[Lêer:Flinders View of Port Jackson taken from South Head.jpg|duimnael|links|'n Kunstenaar se voorstelling van [[Port Jackson]], die plek waar Sydney gestig is, soos gesien vanaf South Head. Uit ''A Voyage to Terra Australis'']] Die naam "Australië" is afgelei van die [[Latyn]] ''Australis'' wat "Suidelik" beteken. Legendes van 'n "onbekende land van die suide" (''[[Terra Australis|terra australis incognita]]'') was sedert Romeinse tye algemeen in Middeleeuse aardrykskunde, maar was nie op enige werklike kennis van die kontinent gebaseer nie. Die eerste gebruik van die woord "Australië" in [[Engels]] is in 1625 gedokumenteer: die woorde ''"A note of Australia del Espiritu Santo, written by Master Hakluyt"'' in die boek ''Hakluytus Posthumus'' wat deur Samuel Purchas gepubliseer is.<ref>{{en}} Purchas, vol. iv, bl. 1422–1432, 1625.</ref> Die [[Nederlands]]e byvoeglike vorm, "Australische", is deur die offisiere van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|V.O.C]]. in [[Djakarta]] (toe [[Batavia]]) in 1638 gebruik om na die nuut-ontdekte land in die Suide te verwys. "Australia" is in 1693 in 'n vertaling van ''Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe'' gebruik, 'n Franse roman uit 1692 deur Gabriel de Foigny (onder die pennaam Jacques Sadeur).<ref>{{en}} Sidney J. Baker, ''The Australian Language'', tweede uitgawe, 1966.</ref> Alexander Dalrymple het dit daarna in 1771 gebruik in ''An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean'' om na die gehele Suidelike Pasifiese streek te verwys. In 1793 het George Shaw en Sir James Smith ''Zoology and Botany of New Holland'' gepubliseer, waarin hulle verwys na ''"the vast island, or rather continent, of Australia, Australasia or [[Nieuw-Holland|New Holland]]"''. Die naam is gewild gemaak deur die 1814-werk, ''A Voyage to Terra Australis'', deur die navigator Matthey Flinders, die eerste aangetekende persoon wat om Australië geseil het. Ten spyte van die titel, wat die siening van die Britse admiraalskap weerspieël het, het Flinders die term "Australia" in sy boek gebruik. Die boek was baie gewild en het die term in die volksmond geplaas. Die goewerneur van Nieu-Suid-Wallis, Lachlan Macquarie, het die naam daarna in sy versendings na Engeland gebruik en op 12 Desember 1817 het hy aan die Koloniale Kantoor aanbeveel dat dit amptelik in gebruik geneem word.<ref>{{en}} Weekend Australian, 30–31 Desember 2000, bl. 16</ref> In 1824 het die Admiraalskap ingestem dat die kontinent amptelik as ''"Australia"'' bekend sal staan.<ref>{{en}} {{cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|accessdate=28 Maart 2014|archive-date=17 Oktober 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017070336/http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|url-status=dead}}</ref> Die eerste kaart waarop die woord "Australië" voorkom is in 1824 in [[Sint Petersburg]] gepubliseer. Dit is in Krusenstern se "Atlas de l'Ocean Pacifique".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14704484 |title=WHO NAMED AUSTRALIA?. |newspaper=The Sydney Morning Herald (NSW : 1842–1954) |location=NSW |date=14 Junie 1905 |accessdate=24 Augustus 2018 |page=4 |publisher=National Library of Australia |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115002904/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/14704484 |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die woord ''"Australia"'' word in Australiese Engels uitgespreek as /ə.ˈstɹæɪ.ljə, -liː.ə, -jə/.<ref>{{en}} Australian pronunciations: ''Macquarie Dictionary, Fourth Edition'' (2005). Melbourne, The Macquarie Library Pty Ltd. {{ISBN|1-876429-14-3}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Daar word beraam dat die eerste menslike bewoning van Australië tussen ongeveer 42&nbsp;000 en 48&nbsp;000 jaar gelede plaasgevind het.<ref>{{en}} Gillespie, R. (2002). Dating the first Australians. ''Radiocarbon'' 44:455–72</ref> Hierdie eerste Australiërs was moontlik die voorouers van die huidige inheemse Australiese volke en het moontlik oor landbrûe en ander seekruisings vanaf die huidige Suidoos-Asië oorgesteek. Meeste van hierdie mense was jagter-versamelaars met 'n ingewikkelde mondelinge kultuur en spirituele waardes wat gebaseer was op 'n eerbied vir dié land en 'n geloof in die [[Droomtyd]]. Die Torres Strait-eilandbewoners, wat aan die Melanesiese etniese groep behoort, het die Torres Strait-eilande en die ver-noordelike dele van Queensland bewoon: hulle kulturele gebruike is en bly egter steeds onderskeidelik van die Australiese inboorlinge (ook bekend as die Aborigines). === Europese verkenning === [[Lêer:Australia first map.jpg|duimnael|Die eerste kaart van Australië, soos gepubliseer in Nicholas Vallard se see-atlas van 1547]] Die eerste aangetekende Europese waarneming van die Australiese vasteland was deur die Nederlandse navigator, Willem Janszoon, wat die kus van [[Cape York skiereiland]] in 1606 waargeneem het. Tydens die 17de eeu het die Nederlanders die hele westelike en noordelike kuslyne gekarteer en die gebied Nieu-Holland genoem, alhoewel hulle geen poging gemaak het om hulself in die gebied te vestig nie. In 1770 het James Cook langs die oostelike kus geseil en dit gekarteer: hy het dit Nieu-Suid-Wallis genoem en dit vir Groot-Brittanje opgeëis. === Britse kolonisasie === [[Lêer:Australia discoveries by Europeans before 1813 de.png|duimnael|links|Europese ontdekkingsreisigers tot 1813:<br /> {{sleutel|#000000|[[Willem Jansz]] (1606)}} {{sleutel|#ff9955|[[Luiz Váez de Torres]] (1606)}} {{sleutel|#39842c|[[Dirk Hartog]] (1616)}} {{sleutel|#ffd42a|[[Frederick de Houtman]] (1619)}} {{sleutel|#835b38|[[Abel Tasman]] (1644)}} {{sleutel|#516778|[[Willem de Vlamingh]] (1696)}} {{sleutel|#000080|[[William Dampier]] (1699)}} {{sleutel|#8000ff|[[James Cook]] (1770)}} {{sleutel|#0055d4|[[George Bass]] (1797–1799)}} {{sleutel|#ff0000|[[Matthew Flinders]] (1801–1803)}}]] Die Britse kroonkolonie, Nieu-Suid-Wallis, het begin met 'n nedersetting by [[Port Jackson]] wat op 26 Januarie 1788 deur kaptein [[Arthur Phillip]] gevestig is. Hierdie datum het later Australië se nasionale dag, Australië Dag, geword. Van Diemensland, die huidige [[Tasmanië]], is in 1803 gevestig en het in 1825 'n aparte kolonie geword. Die Verenigde Koninkryk het die westelike deel van Australië in 1829 amptelik geëis. Aparte kolonies is gevorm uit dele van Nieu-Suid-Wallis: Suid-Australië in 1836, Victoria in 1851 en Queensland in 1859. Die Noordelike Gebied (''"Northern Territory"'') is in 1911 gestig toe dit van Suid-Australië geskei het. Suid-Australië is as 'n "vrye provinsie" gestig, met ander woorde dit was nooit 'n strafregtelike kolonie nie. Victoria en Wes-Australië is eweneens deur vrye setlaars gestig, maar het later vervoerde gevangenes aanvaar.<ref>{{en}} [http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp Gevangene rekords] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051225154618/http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp |date=25 Desember 2005 }} – Openbare rekordkantoor van Victoria.</ref><ref>{{en}} [http://www.sro.wa.gov.au/collection/convict.asp Staatrekords van Wes-Australië] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315143840/http://www.sro.wa.gov.au/collection/convict.asp |date=15 Maart 2007 }}</ref> Die vervoer van gevangenes na Nieu-Suid-Wallis is in 1848 gestaak nadat plaaslike setlaars 'n veldtog teen die praktyk gevoer het.<ref>{{en}} [http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/0/A890E87A9AB97424CA2569DE0025C18B?Open Australiese Buro vir Statistieke 1998 Spesiale Artikel] – Die Staat van Nieu-Suid-Wallis.</ref> Die bevolking van die Australiese inboorlinge was 'n beraamde 350&nbsp;000 in die tyd van die Europese vestiging,<ref>{{en}} Smith, L. (1980), ''The Aboriginal Population of Australia''. Australian National University Press: Canberra</ref> maar het sterk afgeneem in die 150 jaar na die aankoms van die setlaars. Hierdie afname was hoofsaaklik te wyte aan besmetlike siektes gekombineer met geforseerde verskuiwing van nedersettings en kulturele disintegrasie.<ref>{{en}} [http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html ''Smallpox Through History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |date=29 Oktober 2009 }}</ref> Die verwydering van kinders van hulle families mag ook tot die daling van die inheemse bevolking bygedra het. Sulke interpretasies van die Inboorlinge se geskiedenis word deur sommige regsgesinde kommentators teengestaan en beskryf as oordrewe, of versin vir politiese of ideologiese redes.<ref>{{en}} Windschuttle, K. (2001). ''[http://www.newcriterion.com/archive/20/sept01/keith.htm# The Fabrication of Aboriginal History]'', The New Criterion Vol. 20, No. 1, 20 September.</ref> Die debat staan in Australië bekend as die "History Wars" ("Geskiedenisoorloë"). Na die 1967 referendum het die federale regering die gesag verkry om beleid te implementeer en wette te maak wat op die Inboorlinge van toepassing was. Tradisionele eienaarsreg van land (''"native title"'') is eers in 1992 erken, toe die hooggeregshof (tydens die saak ''Mabo v Queensland (No 2)'') die idee van Australië as ''terra nullius'' ("leë land") tydens die tyd van Europese nedersetting omgekeer het. [[Lêer:Eureka Flag.svg|duimnael|'n Voorstelling van die Eureka-vlag wat tydens die mynersrebellie in 1854 gebruik is. Identiese weergawes van die vlag het sedertdien 'n simbool van protes vir 'n wye verskeidenheid bewegings in Australië geword]] In die 1850's het 'n goudloop in Australië begin en die ''Eureka Stockade''-rebellie teen mynlisensiefooie in 1854 is 'n vroeë voorbeeld van burgerlike ongehoorsaamheid. Tussen 1855 en 1890 het die ses kolonies elk verantwoordelike bestuur verkry en het hulle hulle eie sake self bestuur, alhoewel hulle deel van die [[Britse Ryk]] gebly het. Die Koloniale Amp (''Colonial Office'') in Londen het wel die beheer van sommige sake behou, soos buitelandse sake, verdediging en internasionale verskeping. === Selfregering as Gemenebes Australië === Ná 'n dekade van beplanning, konsultasie en stemmery, is die federasie van die kolonies op 1 Januarie 1901 behaal en die Gemenebes Australië is as 'n dominium (vrygewes) van die Britse Ryk gevorm. Die Federale Hoofstadgebied (''"Federal Capital Territory"''), later hernoem as die Australiese Hoofstadgebied (''ACT'', ''"Australian Capital Territory"''), is in 1911 gevorm uit 'n nuwe deel van Nieu-Suid-Wallis om 'n nuwe ligging te bied vir die voorgestelde nuwe federale hoofstad, [[Canberra]] ([[Melbourne]] het tussen 1901 en 1927 as tydelike setel van die regering gedien terwyl Canberra gebou is). Beheer van die Noordelike Gebied (''"Northern Territory"'') is van die Suid-Australiese regering na die Statebond verskuif in 1911. Australië het vrywilliglik aan die [[Eerste Wêreldoorlog]] deelgeneem.<ref>{{en}} Bean, C. Ed. (1941). [http://www.awm.gov.au/histories/ww1/1/index.asp ''Volume I – The Story of Anzac: the first phase''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828064649/http://www.awm.gov.au/histories/ww1/1/index.asp |date=28 Augustus 2008 }}, First World War Official Histories, Eleventh Edition.</ref> === Statuut van Westminster en Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Australian states history.gif|duimnael|Ontwikkeling van die Australiese deelstate]] Die Statuut van Westminster van 1931 het meeste van die wetlike skakels tussen Australië en die Verenigde Koninkryk formeel beëindig toe dit in 1942 deur Australië aangeneem is. Die skok van die Verenigde Koninkryk se nederlaag teen Asië in 1942 en die bedreiging deur 'n [[Japan]]nese inval het veroorsaak dat Australië hom tot die [[Verenigde State]] gekeer het vir bondgenootskap en beskerming. Sedert 1951 is Australië ook 'n militêre bondgenoot van die Verenigde State onder die Anzus-verdrag<!--- Nee, dis nie "Ansus" nie en dit moet ook in kleinletters wees---> (die verdrag sluit ook Nieu-Seeland in). === Witimmigrasiebeleide === Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Australië immigrasie vanuit Europa aangemoedig en sedert die 1970's, na die afkondiging van die ''Racial Discrimination Act'' ("Rassediskriminasiewet"), word immigrasie vanuit Asië en ander nie-Europese dele van die wêreld ook aangemoedig. As gevolg hiervan het Australië se demografie, kultuur en selfbeeld opmerklik verander. Die laaste grondwetlike bande tussen Australië en die Verenigde Koninkryk is in 1986 verbreek met die Australië-wet van 1986, wat enige Britse rol in die regering van die Australiese State beëindig het, asook regterlike apèlle aan die Britse Geheime Raad.<ref>{{en}} [http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/aa1986114/index.html Die teks van die Australië-wet] kan besigtig word by die webwerf van die ''Australasian Legal Information Institute''. Laaste besoek op 3 November 2007.</ref> 'n Voorstel om na 'n republikeinse staatsvorm oor te skakel en die Britse monarg as staatshoof deur 'n president te vervang, wat deur die Parlement aangestel word, is in 1999 deur Australiese kiesers met 'n meerderheid van minder as 5% verwerp.<ref>{{en}} ''Australian Electoral Commission'' (2000).[http://www.aec.gov.au/Elections/referendums/1999_Refferendum_Reports_Statistics/index.htm ''1999 Referendum Reports and Statistics'']. Laaste besoek op 28 Julie 2007.</ref> Sedert die verkiesing van die regering onder eerste minister Gough Whitlam in 1972, is daar 'n toenemende fokus op die nasie se toekoms as deel van die Stille Oseaangebied. == Geografie == [[Lêer:Australia satellite plane.jpg|duimnael|links|'n [[Nasa]]-Satellietbeeld van Australië, waarin die woestynagtige dele van dié land duidelik waargeneem kan word]] [[Lêer:Australia-climate-map MJC01 1.svg|duimnael|Klimaatsones in Australië: {{columns-list|2| {{sleutel|#963921|Ekwatoriaal}} {{sleutel|#678621|Tropies}} {{sleutel|#C6DF7B|Subtropies}} {{sleutel|#E37B52|Woestyn}} {{sleutel|#F9F1B5|Grasland}} {{sleutel|#56B7CD|Gemagtig}}}}]] Australië se 7&nbsp;741&nbsp;220&nbsp;km² vasteland<ref name="CIA" /> is op die Indo-Australiese plaat geleë. Dié land word omring deur die Suidelike Oseaan en die Stille Oseaan en word van Asië geskei deur die Timor- en die Arafirassee en die [[Tasmansee]]. Australië se kuslyn beloop 34&nbsp;218&nbsp;kilometer (dit sluit nie die kuslyne van eksterne gebiede in nie)<ref name="Coast">{{en}} [http://www.environment.gov.au/soe/2006/publications/drs/indicator/142/index.html ''State of the Environment 2006''] deur die ''Department of the Environment and Water Resources''. Laaste besoek op 19 Mei 2007.</ref> en het aanspraak op 'n Eksklusiewe Ekonomiese Sone (EES) van 8&nbsp;148&nbsp;250&nbsp; kilometer². Hierdie EES sluit nie die Australiese Antarktiese Gebied in nie. Die [[Groot Koraalrif]], die wêreld se grootste koraalrif, is 'n kort afstand vanaf die noordoostelike kus geleë en strek oor 2000&nbsp;km. Mount Augustus, geleë in Wes-Australië, word as die wêreld se grootste [[monoliet]] beskou.<ref name="Monolith">{{en}} [http://www.smh.com.au/news/Western-Australia/Mount-Augustus/2005/02/17/1108500208314.html '' Mount Augustus''] in ''The Sydney Morning Herald''. Laaste besoek op 19 Mei 2007.</ref> Met 'n hoogte van 2&nbsp;228&nbsp;meter is [[Mount Kosciuszko]], deel van die [[Groot Skeidingsgebergte]] en die [[Australiese Alpe]], die hoogste berg op die Australiese vasteland, alhoewel Mawson Peak, op die afgeleë Heard Island, hoër strek met 'n hoogte van 2&nbsp;745&nbsp;meter. Naby Mount Kosciuszko is [[Mount Townsend]] geleë, met 'n hoogte van 2&nbsp;209&nbsp;meter die tweede hoogste berg op die Australiese vasteland. Die grootste deel van Australië is woestynagtig en deels dor. Australië is ook die platste kontinent, dit het die oudste en onvrugbaarste grond en is die droogste bewoonde vasteland. Slegs die suidoostelike en suidwestelike hoeke van die kontinent het 'n matige klimaat. Die grootste deel van die bevolking woon langs die matige suidoostelike kuslyn. Die landskappe van die noordelike deel van dié land, met 'n tropiese klimaat, bestaan uit reënwoude, boslande, grasvelde, manglietmoerasse en woestyn. Die klimaat word aansienlik beïnvloed deur seestrome, asook El Niño se suidelike swaaiing (wat met periodiese droogtes gepaard gaan) en die seisoenale tropiese laagdrukstelsel wat [[sikloon|siklone]] in Noord-Australië teweegbring.<ref>{{en}} [http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html ''No more drought: it's a permanent dry'']</ref><ref>{{en}} [http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece ''Australia's epic drought: The situation is grim''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |date=16 Mei 2008 }}</ref> == Flora en fauna == [[Lêer:Koala climbing tree.jpg|duimnael|links|Die koala en die ''eucalyptus'' vorm saam 'n ikoniese Australiese toneel]] [[Lêer:Blue Linckia Starfish.JPG|duimnael|Die [[Groot Koraalrif]]]] Alhoewel Australië grotendeels dor en woestynagtig is, dek dit tog 'n verskeidenheid habitatte, van alpynse heides tot tropiese reënwoude, en word dit as 'n mega-diverse land herken. Vanweë die kontinent se ouderdom en die daaropvolgende lae vlakke van vrugbaarheid, asook die sterk wisselende weerpatrone en die langtermynse geografiese isolering, is baie van Australië se biota (die fauna en flora) uniek en divers<!--- dit moet "divers" wees, want mens praat van biodiversiteit-->. Ongeveer 85% van Australië se bloeiende (blomdraende) plante, 84% van die soogdiere, meer as 45% van die voëls en 89% van die matige-sone, langslandige [[vis]]se is [[endemies]] aan dié land.<ref>{{en}} [http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html ''About Biodiversity''] deur die ''Department of the Environment and Heritage''. Ook beskikbaar in argiefvorm by [https://web.archive.org/web/20070205015628/http://www.environment.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html]. Laaste besoek op 18 Mei 2007.</ref> Baie van Australië se ekostreke en die spesies wat in hierdie streke woonagtig is, word deur menslike aktiwiteite en ingevoerde, buitelandse plante en dierspesies bedreig. Die federale ''Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999'' ("Omgewingsbeskerming en Bewaring van Biodiversiteit Akte 1999") is 'n wettige raamwerk vir die beskerming van bedreigde spesies. Talle beskermde areas is geskep onder die nasionale ''Biodiversity Action Plan'' ("Biodiversiteit aksieplan") om unieke ekostelsels te beskerm en te bewaar. 64 moeraslande is onder die Ramsar-konvensie geregistreer en 21 [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e is vasgestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/au |title=Australia |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Australië is 13de op die ''Environmental sustainability index''<!--die Engelse term is gebruiklik--> se ranglys.<ref name="ESI">{{en}} [http://www.yale.edu/esi/b_countryprofiles.pdf ''2005 Environmental Sustainability Index (bl.112)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614004141/http://www.yale.edu/esi/b_countryprofiles.pdf |date=14 Junie 2007 }} deur Yale Universiteit. Laaste besoek op 20 Mei 2007.</ref> Meeste Australiese houtagtige plantspesies is immergroen en baie van hulle is aangepas aan veldbrande en droogte, soos die verskeie soorte [[eucalyptus]]se en [[acacia|akasias]]. Australië het 'n ryk verskeidenheid peulgewasse wat floreer in arm grond as gevolg van die [[simbiose]] met [[Risobium]]-bakterieë en swamwortels. Voorbeelde van bekende Australiese fauna is [[Monotremata]] soos die [[eendbekdier]] en die [[mierystervark]]; talle buideldiere soos die [[kangaroe]], [[koala]], en [[buidelmuis]] en [[voël]]s soos die [[emoe]] en [[kookaburra]]. Die [[dingo]] (die Australiese wildehond) is ingevoer deur Austronesiese mense wat met die Australiese Inboorlinge handel gedryf het ongeveer 3000 v.C.<ref name="savolainen2004">{{en}} Savolainen, P. et al. 2004. ''A detailed picture of the origin of the Australian dingo, obtained from the study of mitochondrial DNA.'' in die ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America''. 101:12387–12390 PMID</ref> Baie plant- en dierspesies het uitgesterf na die eerste menslike setlaars hulle daar gevestig het; ander, soos die [[buidelwolf]], het uitgesterf sedert die Europese setlaars hulle daar gevestig het.<ref name="NW">{{en}} [http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm ''Additional Thylacine Topics: Persecution''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814073338/http://www.naturalworlds.org/thylacine/additional/persecution/image_6.htm |date=14 Augustus 2011 }} deur die ''Thylacine Museum''. Besoek op 27 November 2006.</ref><ref name="TSD">{{en}} [http://www.deh.gov.au/biodiversity/threatened/ts-day/index.html ''National Threatened Species Day''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814012551/http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/species.html |date=14 Augustus 2011 }} deur die ''Department of the Environment and Heritage, Australian Government''. Besoek op 21 November 2006.</ref> == Kultuur == [[Lêer:Aboriginal Art Australia(3).jpg|duimnael|Rotsskilderings deur die Australiese Inboorlinge vorm die beginpunt van Australiese visuele kuns]] [[Lêer:Paul Mannix - Uluru (Ayers Rock) at sunset, Uluru-Kata Tjuta National Park, Australia (by-sa).jpg|duimnael|Die Uluṟu of "Ayers Rock"]] Sedert 1788 was die primêre basis van die Australiese kultuur die Anglo-Keltiese kultuur, alhoewel onderskeibare Australiese kenmerke uit die omgewing en die inheemse kultuur ontwikkel het. Oor die afgelope 50 jaar was Australiese kultuur ook sterk deur Amerikaanse popkultuur beïnvloed (veral televisieprogramme en rolprente), asook grootskaalse immigrasie vanuit nie-Engelssprekende lande en Australië se Asiatiese bure. Die energie en oorspronklikheid van Australiese kuns – letterkunde, rolprente, opera, musiek, skilderwerk, teater, dans en kunshandwerke – het internasionale erkenning behaal. === Kuns === Australië het 'n lang geskiedenis van visuele kunste, beginnende met die rots- en basskilderings van dié land se inheemse volke. Sedert die Europese vestiging is die Australiese landskap 'n gewilde tema in kunswerke, soos gesien kan word in die werke van (onder andere) Arthur Streeton, Arthur Boyd en Albert Namatjira. Die tradisies van die inheemse Australiërs word hoofsaaklik mondelings oorgedra en is nou verbind met seremoniële aktiwiteite en verhale oor die Droomtyd. Die musiek, dans en kuns van die Aborigines het ook 'n kennelike invloed op eietydse Australiese visuele en uitvoerende kunste. Australië het 'n aktiewe tradisie van musiek, ballet en teater: baie van die uitvoerende kunste-maatskappye ontvang openbare fondse deur die federale regering se Raad vir die Kunste. Daar is 'n simfonieorkes in elke hoofstad en 'n nasionale operamaatskappy, ''Opera Australia'', wat bekendheid verwerf het danksy die beroemde operasangeres, dame Joan Sutherland. === Letterkunde === Australiese letterkunde word ook deur die landskap beïnvloed: die werke van skrywers soos Banjo Paterson en Henry Lawson beskryf die ervaringe in die Australiese bosveld. Die karakter van 'n koloniale Australië, soos uitgebeeld in vroeë letterkunde, resoneer met moderne Australië en dié land se waarneembare beklemtoning van egalisme, kameraadskap en anti-[[outoritarisme]]. [[Patrick White]] was in 1973 die Nobelprys vir Letterkunde toegeken: hy is tot sover ook die enigste Australiër wat hierdie prestasie behaal het en hy word erken as een van die belangrikste Engelstalige skrywers van die 20ste eeu. Australiese Engels is een van die groot weergawes van die Engelse taal: die spelling en grammatika is hoofsaaklik gebaseer op Britse Engels, maar bestaan binne-in 'n volkstaal wat unieke woorde en frases bevat; sommige hiervan word vandag ook in Standaardengels gekry. === Media === Australië het twee openbare uitsaaikorporasies, die ''Australian Broadcasting Corporation'' (ABC) en die multikulturele ''Special Broadcasting Service'' (SBS). Verder het dié land ook drie kommersiële televisienetwerke, 'n aantal betaaltelevisiedienste<!--dis die korrekte vorm aldus die Pharos--> en verskeie openbare, niewinsgewende televisie- en radiostasies. Australië se rolprentindustrie het beide kritieke en kommersiële sukses behaal. Elke groot stad het daaglikse koerante en daar is twee nasionale daaglikse koerante: ''The Australian'' en '' The Australian Financial Review''. Volgens Verslaggewers Sonder Grense (VSG) was Australië in 2006 35ste op 'n lys van lande gerangskik volgens vryheid van die pers. Die lae posisie word toegeskryf aan die beperkte diversiteit van kommersiële media-eienaarskap in Australië; veral is meeste Australiese publikasies onder die beheer van die ''News Corporation'' en ''John Fairfax Holdings''. === Sport === [[Lêer:Australia - Ireland 15-11-2006-1.jpg|duimnael|links|Die Australiese nasionale rugbyspan in 2006]] [[Lêer:Ricky Ponting.jpg|duimnael|[[Ricky Ponting]] slaan 'n ses vir Australië tydens 'n [[krieket]]wedstryd teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] in 2006]] [[Lêer:Australia vs New Zealand.jpg|duimnael|links|Die Nieu-Seelandse All Whites speel teen die Australiese Socceroos in 2005]] Sport speel 'n baie belangrike rol in die Australiese kultuur en word ondersteun deur 'n klimaat wat buitemuurse aktiwiteite begunstig; 24% Australiërs ouer as 15 neem gereeld deel aan georganiseerde sportaktiwiteite.<ref name="Year Book 2005">{{en}} {{cite web |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9!OpenDocument |title=Year Book Australia 2005 |publisher=Australiese Kantoor vir Statistiek |date=21 Januarie 2005 |accessdate=9 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409132916/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9%21OpenDocument |archive-date=9 April 2016 |url-status=live}}</ref> Op internasionale vlak het Australië veral sterk spanne in [[krieket]], [[hokkie]], [[netbal]], [[Rugby League|rugby league]] en [[rugby]] en het hulle ook sterk mededingers in [[fietsry]], [[roei]] en [[swem]]. Ander sporte wat op nasionale vlak gespeel word sluit [[Australiese voetbal]], perdewedrenne, [[sokker]] en motorwedrenne in. Australië het as een van net vyf nasies ook aan elke [[Olimpiese Somerspele]] van die moderne era deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite book|last=Oxlade|first=Chris|author2=Ballheimer, David|title=Olympics|publisher=DK|series=DK Eyewitness|page=61|isbn=0-7566-1083-4}}</ref> asook aan elke [[Statebondspele]]. Dié land het ook as gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1956]] (in [[Melbourne]]) en die [[Olimpiese Somerspele 2000]] (in [[Sydney]]) opgetree en is sedert 2000 onder die vyf beste medaljewenners. Verder sal die [[Olimpiese Somerspele 2032]] in [[Brisbane]] aangebied word. Australië was ook die gasheer van die Britse Rykspele 1938 (in Sydney), die Britse Ryk en Statebondspele 1962 (in Perth), die Statebondspele 1982 (in Brisbane), die Statebondspele 2006 (in Melbourne) en die Statebondspele 2018 (in [[Goudkus, Queensland|Goudkus]]). Ander groot internasionale gebeurtenisse wat dikwels in Australië gehou word sluit die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] in, een van die vier [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam-tennistoernooie]], asook jaarlikse internasionale krieketwedstryde (soos [[die As]]) en die [[Formule Een]] [[Australiese Grand Prix]]. Korporatiewe en regeringsborge vir baie sporte en topatlete is algemeen in Australië. Uitgesaaide sport is gewild: van die gewildste televisieprogramme sluit die Olimpiese Somerspele en die eindstryde van plaaslike en internasionale rugby- en voetbaltoernooie in.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.afc.gov.au/gtp/freetv.html |title=What are Australians Watching?, Free-to-Air, 1999–2004 TV |publisher=Australian Film Commission. |accessdate=29 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129055615/http://www.afc.gov.au/gtp/freetv.html |archive-date=29 November 2006}}</ref> Die [[Australiese nasionale krieketspan]] speel sedert 1877 krieket op internasionale vlak en hulle het vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer. Hulle het dié toernooi tot dusver ses keer (in [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]) gewen, meer as enige ander land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=20 November 2023}}</ref> Australië is ook 'n tweemalige wenner van die [[Kampioenetrofee]], in [[Kampioenetrofee 2006|2006]] en [[Kampioenetrofee 2009|2009]]. Saam met Nieu-Seeland het Australië ook twee krieketwêreldbekertoernooie aangebied: in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] en 2015. Die As word as die mees tradisionele en belangrikste trofee in internasionale krieket beskou en word sedert 1882/83 tussen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en Australië beslis. Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] het Australië sy eerste [[T20I-wêreldbeker]]titel ingepalm, nadat hulle in die eindstryd [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met agt paaltjies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2021-22-1267897/australia-vs-new-zealand-final-1273756/match-report |title=Marsh, Warner muscle Australia to T20 World Cup glory |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=14 November 2021 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> Australië het opgetree as gasheer van die [[T20I-wêreldbeker 2022]] wat deur Engeland gewen is en hulle sal saam met Nieu-Seeland die [[T20I-wêreldbeker 2028]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> Nadat Australië in die [[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023]]-eindstryd [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] met 209 lopies verslaan het, het hulle die eerste span geword om al die IKR-trofeë in te palm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/australia-vs-india-final-1358412/match-report |title=Boland breaks India's resistance as Australia claim WTC title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=11 Junie 2023 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> In vrouekrieket is Australië se oorheersing nog duideliker: Die [[Australiese nasionale vrouekrieketspan]] het sewe [[vrouekrieketwêreldbeker]]titels ingepalm (in [[Vrouekrieketwêreldbeker 1978|1978]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|1982]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988|1988]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|1997]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005|2005]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013|2013]] en [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|2022]]) en ook sewe [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooie beklink (in [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] en [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|2026]]), albei verreweg meer as enige ander span. Hulle het ook as gasheer van die vrouekrieketwêreldbekertoernooie in 1988 en [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009|2009]], asook die T20I-vrouewêreldbeker 2020 opgetree. Die [[Wallabies|Australiese nasionale rugbyspan]] het aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en dié toernooi tot dusver twee keer gewen (in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]]), wat hulle die derde suksesvolste span net ná Nieu-Seeland se [[All Blacks]] en [[Suid-Afrika]] se [[Springbokke]] maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34671255 |title=New Zealand beat Australia to retain Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=31 Oktober 2015 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> In Australië is ook twee rugbywêreldbekertoernooie beslis: Die [[Rugbywêreldbeker 1987]] (saam met Nieu-Seeland) en die [[Rugbywêreldbeker 2003]] (op sy eie). Hulle sal beide die [[Rugbywêreldbeker 2027]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2029]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref> Daarbenewens ding die Wallabies jaarliks tydens [[die Rugbykampioenskap]] met die nasionale rugbyspanne van [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], Nieu-Seeland en Suid-Afrika mee. As deel van die Rugbykampioenskap word die [[Bledisloebeker]] teen Nieu-Seeland en die [[Mandela Uitdaagplaat]] teen Suid-Afrika jaarliks beslis. Tydens die jaarlikse [[Superrugby]]-klubkampioenskap speel vier Australiese rugbyspanne ([[Brumbies (Superrugbyspan)|Brumbies]], [[Reds (Superrugbyspan)|Reds]], [[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]] en [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]]) teen vyf spanne uit Nieu-Seeland, asook een span uit [[Fidji]] en 'n saamgestelde span vir Stille Oseaan-eilande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |title=Next steps in Pacific Island professional teams' journey confirmed by NZ Rugby |publisher=[[All Blacks]] |date=14 April 2021 |accessdate=5 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205120957/https://www.allblacks.com/news/next-steps-in-pacific-island-professional-teams-journey-confirmed-by-nz-rugby/ |archive-date=5 Februarie 2024 |url-status=dead}}</ref> Die [[Wallaroos|Australiese nasionale vrouerugbyspan]] neem ook gereeld aan [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie deel en hul beste prestasie tot dusver was die derde plek in [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]]. [[Sokker]] is die gewildste klubsport (volgens aantal deelnemers) in Australië<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thenewdaily.com.au/sport/football/2016/12/08/most-popular-sport-in-australia/ |title=Australia’s most popular sport: Landmark study |publisher=The New Daily |date=8 Desember 2016 |accessdate=23 Junie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.roymorgan.com/findings/6123-australian-sports-participation-rates-among-children-and-adults-december-2014-201503182151 |title=The Top 20 sports played by Aussies young and old(er) |publisher=Roy Morgan |date=19 Maart 2015 |accessdate=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417151016/http://www.roymorgan.com/findings/6123-australian-sports-participation-rates-among-children-and-adults-december-2014-201503182151 |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en sedert 1 Januarie 2006 ding die [[Australiese nasionale sokkerspan]], bekend as die ''Socceroos'', in die [[AFC]] se Asiatiese Bekertoernooi mee. Hulle het die trofee tot dusver een keer gewen, tydens die tuistoernooi in 2015. Tot die aansluiting by die AFC in 2006 kon Australië die Oseanië-beker vier keer wen, die meeste titels net ná die Nieu-Seelandse [[Nieu-Seelandse nasionale sokkerspan|''All Whites'']]. Die ''Socceroos'' het tot dusver aan ses [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]) en tydens die 2022-toernooi in [[Katar]] die agtste eindrondte gehaal, maar hulle is deur Argentinië met 2–1 verslaan. Saam met Nieu-Seeland het Australië opgetree as gasheer van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Demografie == === Migrasie === <div style="background:#FFFFFF; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:13em;"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+'''''Bevolkingsgeskiedenis''''' |- ! Sensus<ref>{{en}} [http://populstat.info/Oceania/australc.htm populstat.info: ''Australia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521101533/http://populstat.info/Oceania/australc.htm |date=21 Mei 2008 }}</ref> !! Bevolking !! %± |- ! 1900 | 3&nbsp;765&nbsp;400 || – |- ! 1910 | 4&nbsp;525&nbsp;100 || 20,2% |- ! 1920 | 5&nbsp;411&nbsp;000 || 19,6% |- ! 1930 | 6&nbsp;501&nbsp;000 || 20,1% |- ! 1940 | 7&nbsp;078&nbsp;000 || 8,9% |- ! 1950 | 8&nbsp;307&nbsp;000 || 17,4% |- ! 1960 | 10&nbsp;392&nbsp;000 || 25,1% |- ! 1970 | 12&nbsp;663&nbsp;000 || 21,9% |- ! 1980 | 14&nbsp;726&nbsp;000 || 16,3% |- ! 1990 | 17&nbsp;169&nbsp;000 || 16,6% |- ! 2000 | 19&nbsp;169&nbsp;000 || 11,6% |- ! 2010 | 20&nbsp;971&nbsp;000 || 9,4% |} </div> [[Lêer:Sydney from Kirribilli.jpg|duimnael|links|Meeste Australiërs woon in stedelike gebiede. [[Sydney]] is die mees bevolkte stad in Australië]] Die meeste van die beraamde 27 miljoen Australiërs is afstammelinge van 19de- en 20ste-eeuse Europese setlaars, hoofsaaklik van die [[Britse Eilande]]. Met die ingang van 2006 was ongeveer 90% van Australië se bevolking van Europese afkoms. Australië se bevolking het sedert die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] verviervoudig,<ref>{{en}} [http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3105.0.65.0012006?OpenDocument ''3105.0.65.001 – Australian Historical Population Statistics, 2006''] deur die ''Australian Bureau of Statistics''. Gepubliseer op 23 Mei 2006. Laaste besoek op 18 Mei 2007. Uit die dokument: ''"Australian population: (1919) 5,080,912; (2006) 20,209,993"''.</ref> aangespoor deur dié land se ambisieuse immigrasieprogram. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] tot en met 2000 het amper 5,9 miljoen van die totale bevolking hulself as nuwe immigrante in dié land gevestig. Dit beteken dat byna twee uit elke sewe Australiërs oorsee gebore is.<ref name="Immigration">{{en}} [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2698.htm '' Background note: Australia''] deur die ''US Department of State''. Laaste besoek op 19 Mei 2007.</ref> Die getal [[Suid-Afrika]]anse immigrante het op 30 Junie 2011 157&nbsp;630 beloop – 'n styging van 31 persent sedert 30 Junie 2006.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110317050525/http://www.immi.gov.au/media/statistics/country-profiles/_pdf/south-africa.pdf ''Australian Government – Department of Immigration and Citizenship'']</ref> Suid-Afrikaners is tans die agtste grootste migrantegroep in dié land. 96&nbsp;000 van hulle was in Augustus 2012 ekonomies aktief. Die werkloosheidsyfer van Suid-Afrikaanse immigrante (4,0 persent) was laer as die nasionale gemiddeld (5,1 persent). Meeste immigrante beskik oor nodige vaardighede, maar die immigrasiekwota maak ook voorsiening vir immigrante se familielede en vlugtelinge. In 2001 was die meeste immigrante afkomstig van (in volgorde) die Verenigde Koninkryk, Nieu-Seeland, [[Italië]], [[Viëtnam]] en China.<ref name="Year Book 2005" /><ref>{{en}} [http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf ''Australian Population: Ethnic Origins''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050415074055/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |date=15 April 2005 }}</ref> Die belangrikste immigrantegroepe uit vastelandse Europa was in 2018 Italianers (916&nbsp;121), Duitsers (898&nbsp;674), Grieke (378&nbsp;270), Pole (170&nbsp;374) en Kroate (126&nbsp;270).<ref>{{de}} [https://auswandern-info.com/australien ''auswandern-info.com: Auswandern nach Australien – Infos zur Einwanderung. Besoek op 20 November 2019'']</ref> Na die afskaffing van die Wit Australië-beleid in 1973, is 'n aantal regeringsinisiatiewe gestig om rasseharmonie, gebaseer op 'n beleid van multikulturalisme, aan te moedig en te bevorder.<ref>{{en}} [http://www.immi.gov.au/facts/06evolution.htm ''The Evolution of Australia's Multicultural Policy''] deur die ''Department of Immigration and Multicultural and Indigenous Affairs'' (2005). Laaste besoek op 18 Mei 2007. Ook beskikbaar in argiefvorm by [http://web.archive.org/web/20060219130703/http://www.immi.gov.au/facts/06evolution.htm].</ref> In 2005–06 het meer as 131&nbsp;000 mense na Australië geëmigreer, hoofsaaklik uit Asië en Oseanië.<ref>{{en}} [http://www.minister.immi.gov.au/media/media-releases/2006/v06297.htm ''Settler numbers on the rise''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201013657/http://www.minister.immi.gov.au/media/media-releases/2006/v06297.htm |date= 1 Desember 2007 }}</ref> Die migrasiemikpunt vir 2006–07 was 144&nbsp;000.<ref>{{en}} [http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/country.cfm ''Inflow of foreign-born population by country of birth, by year'']</ref><ref>{{en}} [http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/20planning.htm ''Australian Immigration Fact Sheet 20. Migration Program Planning Levels''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627193717/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/20planning.htm |date=27 Junie 2015 }}.</ref> === Inheemse bevolking === {{Hoofartikel|Aborigines}} [[Lêer:Australian Aboriginal Flag.svg|duimnael|links|Die vlag van die Aborigines]] In 2011 was die inheemse bevolking (die vastelandse Aborigines en die Torres Strait-eilandbewoners) 669&nbsp;881 (3% van die bevolkingstotaal),<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3238.0.55.001 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians |publisher=Australian Bureau of Statistics |date=Junie 2011 |accessdate=24 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418121217/https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3238.0.55.001 |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n aansienlike toename van die 2001-sensus, wat 'n inheemse bevolking van 410&nbsp;003 aangetoon het. Inheemse Australiërs het hoër syfers van gevangenisneming en werkloosheid, laer vlakke onderrig en die lewensverwagting vir beide mans en vroue is 17 jaar minder as dié van ander Australiërs.<ref name="Year Book 2005" /> Soos baie ander ontwikkelde lande, is Australië besig om 'n demografiese verskuiwing na 'n ouer bevolking te maak, met meer afgetredenes en minder mense van 'n werkersouderdom. 'n Groot aantal Australiërs (759&nbsp;849 in 2002–2003<ref>{{en}} ''Parliament of Australia, Senate'' (2005). [http://www.aph.gov.au/Senate/committee/legcon_ctte/expats03/ ''Inquiry into Australian Expatriates''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708224653/http://www.aph.gov.au/Senate/committee/legcon_ctte/expats03/ |date= 8 Julie 2008 }}.</ref>) woon buite hulle geboorteland. === Tale === [[Lêer:Vignoble barossa automne.jpg|duimnael|In teenstelling met die digbevolkte stedelike gebiede, woon minder as 15% van die Australiese bevolking in die platteland. Hierdie beeld toon die Barossa-vallei in Suid-Australië, 'n bekende wynboustreek]] Engels is die nieamptelike, nasionale taal<ref>{{en}} [http://www.immi.gov.au/multicultural/_inc/publications/confer/04/speech18b.htm ''Pluralist Nations: Pluralist Language Policies?''] deur die ''Department of Immigration and Multicultural Affairs'' (1995). Laaste besoek op 18 Mei 2007. Ook verkrygbaar in argiefvorm by [http://web.archive.org/web/20050717200122/http://www.immi.gov.au/multicultural/_inc/publications/confer/04/speech18b.htm].</ref> en word geskryf en gepraat in 'n onderskeibare weergawe van die Engelse taal, wat bekend staan as Australiese Engels. Volgens die 2001-sensus is Engels die enigste taal wat in omtrent 80% van die bevolking se huise gepraat word. Die tweede mees algemene taal wat tuis gepraat word is [[Chinees]] (2,1%), [[Italiaans]] (1,9%) en [[Grieks]] (1,4%). 'n Aansienlike gedeelte van die eerste en tweede generasie immigrante is tweetalig. Daar word geglo dat daar tussen 200 en 300 inheemse tale gepraat was teen die tyd wat dié land sy eerste kontak met Europa gemaak het. Van hierdie tale het slegs 70 oorleef, maar 50 daarvan word tans deur uitsterwing bedreig. Omtrent 50&nbsp;000 (0,25%) van die bevolking het 'n inheemse taal as hul eerste taal. Australië het ook 'n gebaretaal, Auslan, wat die eerste taal van ongeveer 6500 dowe mense is. === Godsdiens === [[Lêer:St Mary's Cathedral, Sydney1234.jpg|duimnael|links|upright|St. Maria se katedraal in Sydney. Sowat 'n kwart van die Australiërs is Rooms-Katolieke]] Australië het geen staatsgodsdiens nie. Die 2006-sensus het vasgestel dat 64% van die Australiese bevolking hulself as [[Christendom|Christelik]] beskou: 26% beskou hulself as Rooms-Katoliek en 19% as Anglikaans. 5% Australiërs is volgelinge van nie-Christelike gelowe en 19% is gekategoriseer onder "geen godsdiens" (dit sluit nieteïstiese gelowe soos humanisme, ateïsme, agnostisisme en redegeloof in) en 'n verdere 12% het geweier om te antwoord of het nie 'n antwoord gegee wat geïnterpreteer kon word nie. Soos in ander Westerse lande is aktiewe kerkbywoning aansienlik laer as die totaal godsdienstiges: weeklikse kerkbywoning is omtrent 1,5 miljoen, of 7,5% van die bevolking.<ref>{{en}} [http://www.ncls.org.au/default.aspx?docid=2250&track=82083 ''NCLS releases latest estimates of church attendance''], National Church Life Survey, Media release. 28 Februarie 2004.</ref> === Onderwys === [[Lêer:UofAdelaide-MitchellBuilding-Aug08.jpg|duimnael|Die Universiteit van Adelaide is die oudste universiteit van Australië]] Skoolbywoning is verplig vir kinders tussen die ouderdom van 6 en 15 jaar (tot 16 jaar in Suid-Australië en Tasmanië, en 17 jaar in Wes-Australië), wat bydra tot 'n beraamde volwasse geletterheidsyfer van 99%. Regeringsubsidies het die stigting van Australië se 38 universiteite ondersteun en alhoewel 'n aantal private universiteite ook gestig is, ontvang die meerderheid fondse van die regering. Daar is ambagtelike opleidingskolleges, wat op 'n staatstelsel gebaseer is, bekend as TAFE-institute ("Technical and Further Education"), en baie ambagte bied vakleerlingskappe om nuwe ambagsmanne en -vroue op te lei. Ongeveer 58% Australiërs tussen 25 en 64 jaar oud het ambagtelike of tersiêre kwalifikasies.<ref name="Year Book 2005" /> Australië se tersiêre slaagsyfer is 49%, die hoogste van al die [[OESO]]-lande. Die verhouding van internasionale tot plaaslike studente in tersiêre onderrig is ook die hoogste van al die OESO-lande.<ref>{{en}} [http://www.ecs.org/html/offsite.asp?document=http%3A%2F%2Fwww%2Eoecd%2Eorg%2Fdataoecd%2F20%2F25%2F35345692%2Epdf ''Education at Glance 2005''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723201800/http://www.ecs.org/html/offsite.asp?document=http%3A%2F%2Fwww.oecd.org%2Fdataoecd%2F20%2F25%2F35345692.pdf |date=23 Julie 2013 }} deur [[OESO]]: ''Percentage of foreign students in tertiary education''.</ref> == Politiek == [[Lêer:Charles, Prince of Wales in 2021 (cropped) (3).jpg|duimnael|links|upright|Koning [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] is die staatshoof van Australië]] [[Lêer:Lake-ParlHouse.JPG|duimnael|Die nuwe en die ou Australiese parlementsgebou in Canberra]] [[Lêer:House of Representatives, Parliament House, Canberra.JPG|duimnael|Die Australiese parlement se laerhuis]] [[Lêer:Anthony Albanese portrait.jpg|duimnael|links|upright|Anthony Albanese (Arbeidersparty) is die huidige eerste minister van Australië]] [[Lêer:Senate, Parliament House, Canberra.JPG|duimnael|Die Australiese parlement se senaat]] Die Gemenebes Australië is 'n grondwetlike monargie met 'n parlementêre regeringstelsel. [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Koning Charles III]] is die koning van Australië, 'n rol wat onderskei word van haar rol as monarg van die ander ryke in die Statebond. Die koning word op federale vlak deur die Goewerneur-generaal verteenwoordig en deur goewerneurs op 'n staatsvlak. Alhoewel die Australiese grondwet aansienlike uitvoerende gesag aan die goewerneur-generaal gee, word dit normaalweg slegs uitgeoefen na raad van die eerste minister van Australië. Die mees opmerklike uitoefening van die goewerneur-generaal se gesag sonder die aanwysing van die eerste minister was die afdanking van die Whitlam-regering tydens die Australiese grondwetlike krisis van 1975.<ref>{{en}} Parliamentary Library (1997). [http://www.aph.gov.au/library/pubs/rn/1997-98/98rn25.htm ''The Reserve Powers of the Governor-General''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726170040/http://www.aph.gov.au/library/pubs/rn/1997-98/98rn25.htm |date=26 Julie 2010 }}</ref> Daar is drie liggame in die regering: * Die wetgewende liggaam: Die Parlement van Australië, bestaande uit die Koning, die Senaat, en die Huis van Verteenwoordigers. Die Koning word verteenwoordig deur die Goewerneur-generaal, wie se gesag tot die bekragtiging van wette beperk word. * Die uitvoerende liggaam: Die Federale Uitvoerende Raad, bestaande uit die Goewerneur-generaal wat deur Uitvoerende Raadslede geadviseer word. In die praktyk is die raadslede die eerste minister en die Staatsministers. * Die regterlike liggaam: die Hooggeregshof van Australië en ander Australiese federale howe. Die Staatshowe het in 1986 amptelik van die Regterlike Komitee van die Geheime Raad (van Brittanje) geskei met die ingebruikneming van die Australië Akte. Die tweekamer-parlement bestaan uit die Koning, die Australiese Senaat (die opper kamer) van 76 senatore en 'n Huis van Verteenwoordigers (die laer kamer) van 151 lede. Lede van die laer kamer word verkies deur enkel-lid kiesafdelings, algemeen bekend as "kiesers" of "setels". Setels in die Huis van Verteenwoordigers word aan deelstate toegewys op basis van die bevolking en elke staat word 'n minimum van vyf setels gewaarborg. In die Senaat word elke staat deur 12 senatore verteenwoordig en die gebiede word deur twee senatore verteenwoordig. Verkiesings vir beide kamers word elke drie jaar gehou: senatore het oorvleuelende ses-jaar terme en slegs die helfte van die setels word in 'n verkiesing beskikbaar gemaak, tensy die siklus deur 'n dubbele ontbinding onderbreek word. Die party met die meerderheid ondersteuning in die Huis van Verteenwoordigers vorm die regering en dié party se leier word die eerste minister. Daar is drie groot politieke partye: die Australiese Arbeidersparty, die Liberale Party en die Nasionale Party. Onafhanklike lede en verskeie kleiner partye het ook verteenwoordigheid in die Australiese parlement verkry, meesal in die opper huise. Sedert die 2022-verkiesing is die Arbeidersparty aan bewind in Canberra, onder leiding van die eerste minister [[Anthony Albanese]]. Anthony Albanese het die sittende eerste minister [[Scott Morrison]] tydens die 2022-verkiesing op 21 Mei 2022 verslaan en hy is vervolgens op 23 Mei as eerste minister ingesweer. Alle burgers wat 18 jaar en ouer is word verplig om aan elke staats-, gebied- en federale verkiesing deel te neem, behalwe in Suid-Australië.<ref>{{en}} [http://aec.gov.au/_content/What/voting/faq_general.htm#2 ''What happens if I do not vote?''] uit ''Voting within Australia – Frequently Asked Questions'' deur die ''Australian Electoral Commission''. Laaste besoek op 21 Oktober 2006.</ref> == Deelstate en gebiede == {{Hoofartikel|Deelstate en gebiede van Australië}} [[Lêer:Australiese state af2.svg|duimnael|Die Australiese deelstate]] [[Lêer:Australian external territories.png|duimnael|Die Australiese eksterne gebiede]] Australië bestaan uit ses deelstate, twee groot vastelandse gebiede en ander kleiner gebiede. Die deelstate is: * [[Nieu-Suid-Wallis]] * [[Queensland]] * [[Suid-Australië]] * [[Tasmanië]] * [[Victoria (Australië)|Victoria]] * [[Wes-Australië]] Die twee groot vastelandse gebiede is die [[Noordelike Gebied]] en die [[Australiese Hoofstadgebied]]. Die gebiede funksioneer in die meeste opsigte op dieselfde wyse as die deelstate, maar die Australiese Parlement kan enige van hulle wetgewings herroep. In kontras kan federale wetgewing staatwetgewing slegs in sekere gevalle geroep, soos uiteengesit in artikel 51 van die Australiese grondwet; alle oorblywende wetgewende gesag word deur die staatsparlemente behou, dit sluit gesag oor die hospitale, onderwys, polisie, regbank en plaaslike goewerment in. Elke staat en gebied het ook sy eie wetgewende liggaam: 'n eenkamerstelsel in die Noordelike Gebied, die Australiese Hoofstadgebied en Queensland, en 'n tweekamerstelsel in die oorblywende deelstate. Die laer kamer staan bekend as die Wetgewende Vergadering (Huis van Vergadering in Suid-Australië en Tasmanië) en die opper kamer staan bekend as die Wetgewende Raad. Daar word na die regeringshoofde in elke staat en gebied as premiers en hoofministers (respektiewelik) verwys. Die Koning word in elke staat verteenwoordig deur 'n goewerneur; 'n administrateur in die Noordelike Gebied en 'n Goewerneur-generaal in die Hoofstadgebied het elk 'n soortgelyke rol. Australië het ook 'n aantal kleiner gebiede: die federale regering bestuur 'n aparte area binne-in Nieu-Suid-Wallis, die [[Jervisbaaigebied]], as 'n vlootbasis en seehawe vir die nasionale hoofstad. Australië het ook die volgende bewoonde eksterne gebiede: [[Norfolk (eiland)|Norfolk-eiland]], [[Kerseiland]] en [[Kokoseilande]], en 'n aantal onbewoonde eksterne gebiede: die [[Ashmore- en Cartiereilande]], die [[Koraalsee-eilande]], die [[Heard- en McDonaldeilande]] en die [[Australies-Antarktiese Gebied]]. == Buitelandse betrekkinge en veiligheid == [[Lêer:ADF Deployments June 2007.PNG|duimnael|Die kaart toon aan waar troepe van die Australiese Verdedigingsmag ontplooi is (soos in 2007). Rooi: 1000 personeellede of meer. Oranje: Tussen 100 en 1000 personeellede. Blou: minder as 100 personeellede]] Oor die afgelope dekades is Australië se buitelandse beleid sterk gestuur deur drie grondbeginsels: * die handhawing van noue politieke verbindinge met die Verenigde State as sentrale strategiese vennoot wat die veiligheid van Australië deur die Anzus-verdrag waarborg; * die uitbou van betrekkinge met Asiatiese lande, waarby Australië 'n konstruktiewe rol in die Pasifiese streek wil speel en tegelykertyd aan sy eie identiteit vashou, en * die uitbou van multilaterale betrekkinge in internasionale organisasies, waaronder die Verenigde Nasies (VN). Vir die periode 2012/13 is Australië as niepermanente lid tot die VN se Veiligheidsraad verkies. Belangrike forums vir die samewerking met Asiaties-Pasifiese lande is die VSAN (Vereniging van Suidoos-Asiatiese Nasies) en die Stille Oseaan-eilande Forum. In 2005 het Australië ná sy toetreding tot die Vriendskaps- en Samewerkingverdrag'n intreesetel by die Suid-Asië-konferensie verseker. Australië is 'n daarnaas 'n lid van die Statebond, waarin die Gemenebesregeringshoofde se vergaderings die hoof forum vir samewerking bied. Australië het ook die liberalisering van internasionale handel met mening ondersteun: dié land het die vorming van die Cairns-groep en die [[ESASOG]] (Ekonomiese Samewerking in die Asië-Stille Oseaangebied) gelei en is 'n lid van [[OESO]] (Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling) en die [[Wêreldhandelsorganisasie|WHO]] (Wêreldhandelsorganisasie). Australië is ook 'n stigtingslid van die [[Verenigde Nasies]] en handhaaf 'n internasionale bystandsprogram waardeur dié land hulp aan ongeveer 60 lande verleen. Die 2005–2006 begroting het A$2,5&nbsp;miljard vir ontwikkelingshulp voorsien. Australië se leër, die Australiese Verdedigingsmag, bestaan uit die "Koninklike Australiese Vloot" (RAN, ''Royal Australian Navy''), die "Australiese Leër" (''Australian Army'') en die "[[Koninklike Australiese Lugmag]]" (RAAF, ''Royal Australian Air Force''), wat gesamentlik uit omtrent 51&nbsp;000 man bestaan.<ref name="military">{{en}} [http://www.nationmaster.com/red/country/as-australia/mil-military&all=1 Nation Master]</ref> Alle takke van die Verdedigingsmag was reeds betrokke in VN- en plaaslike vredehandhawing (mees onlangs in Oos-Timor, die Salomonseilande en Soedan), rampverligting en gewapende konflik, insluitende die Irak-oorlog in 2003. Die regering wys die hoof van die Verdedigingsmag uit een van die gewapende diensbedrywe aan; die huidige Hoof van die Verdedigingsmag is Lugmaghoof Angus Houston. In die 2006–2007 begroting is A$22 miljard aan verdediging bestee.<ref>{{en}} Australian Department of Defence (2006).[http://www.defence.gov.au/budget/06-07/pbs/index.htm ''Portfolio Budget Statements 2006–2007.''] Bladsy 19.</ref> Australië strewe daarna om die stabiliteit en veiligheid van die Asiaties-Pasifiese streek deur noue samewerking met Indonesië en ander Suidoos-Asiatiese lande te verseker en internasionale terrorisme te bestry. Dié land is 'n lid van die G20 en sedert 2010 ook van ASEM. Australië het sowat 3&nbsp;200 soldate vir vredesoperasies in die buiteland ontplooi, waaronder 1&nbsp;550 in Afghanistan, 800 in die Midde-Ooste (oorwegend om operasies in Afghanistan te ondersteun), 80 op die Salomonseilande en troepe vir verskillende VN-missies.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/sid_92E028156FA87503EF53F686B62AC039/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Australien/Aussenpolitik_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Australië – Buitelandse beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151216203042/http://www.auswaertiges-amt.de/sid_92E028156FA87503EF53F686B62AC039/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Australien/Aussenpolitik_node.html |date=16 Desember 2015 }}. Besoek op 18 Desember 2013.</ref> == Ekonomie == === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:Kalgoorlie The Big Pit DSC04498.JPG|duimnael|Die ''Fimiston Open Pit'' in Kalgoorlie is Australië se grootste dagbou-goudmyn]] [[Lêer:Perth night skyline.jpg|duimnael|Die sakekern van Perth, hoofstad van Wes-Australië]] Australië het 'n welvarende, Westerse [[gemengde ekonomie]] met 'n per kapita bruto binnelandse produk (BBP) wat ietwat hoër is as dié van die Verenigde Koninkryk, Duitsland en Frankryk ten opsigte van koopkragpariteit. Dié land is derde gelys in die Verenigde Nasies se 2006 [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] en sesde in ''The Economist'' se wêreldwye lewenskwaliteitindeks in 2005. Die afwesigheid van 'n uitvoergeörienteerde vervaardigingsnywerheid is altyd as 'n groot swakheid in die Australiese ekonomie beskou. So word die Australiese ekonomie deur die dienstesektor oorheers wat byna 80 persent tot die BBP bydra. Die belangrikste bedrywe in die dienstesektor is finansies, die bousektor en sakedienste. Die land- en mynbousektor se gesamentlike bydrae tot die BBP beloop sowat tien persent, maar desondanks kom ongeveer 70 persent van Australië se uitvoere uit hierdie twee sektore. Die bank- en mynbousektor, wat tesame sowat twintig persent van Australië se waardeskepping op hulle verenig, bied net 'n relatief klein aantal werksgeleenthede. So word nuwe werksgeleenthede veral in die kleinhandel-, mediese en boubedryf geskep. Groeiende bedrywe soos inligtings- en kommunikasietegnologie, elektroniese handel, bio-, nano- en geneeskundige tegnologie speel 'n steeds belangriker rol. Die metropolitaanse gebiede van Sydney en Melbourne aan die ooskus dra die grootste deel tot Australië se waardeskepping by. Dié land se hoë per capita-waardeskepping, wat in 2012 51&nbsp;659 A$ beloop het, en die hoë graad van verstedeliking maak van dié land 'n aantreklike mark vir verbruiksgoedere. {| class="wikitable" ! Bedryf (Syfers vir 2012) ! Waardeskepping ! % van BBP ! % van Alle Werkgeleenthede |---- |- | Mynbou | 139,647 miljard A$ | 10,3 | 2,3 |---- |- | Finansiële dienste | 137,549 miljard A$ | 10,2 | 3,9 |---- |- |Boubedryf |107,749 miljard A$ | 8,0 | 9,4 |---- |- |Professionele dienste |92,260 miljard A$ | 6,9 | 8,2 |---- |- |Mediese bedryf |85,240 miljard A$ | 6,3 | 12,4 |---- |- |Openbare sektor |71,421 miljard A$ | 5,3 | 7,3 |---- |- |Vervoerbedryf |70,833 miljard A$ | 5,2 | 5,2 |---- |- |Kleinhandel |63,573 miljard A$ | 4,7 | 11,2 |} ''Bron: Australian Bureau of Statistics'' === Vervaardigingsbedryf === Die Australiese vervaardigingsbedryf se swak prestasie word veral aan hoë arbeidskoste toegeskryf. So het die nywerheidsektor se bydrae tot die ekonomie se waardeskepping van 25 persent in die 1960's gekrimp tot slegs 7 persent in 2012. In dié jaar het 12 persent van industriële ondernemings hul produksie gestaak. Volgens die Australiese Buro vir Statistiek beloop arbeidskoste in die vervaardigingsbedryf tans 16 persent van die totale produksiekoste. Hul aandeel is betreklik hoog in die drukkery- (29%) en die meubelbedryf (27%), maar aansienlik laer in die metaal- (9%) en chemiese bedryf (14%). Terwyl sowat sestig persent van alle nywerheidsgoedere plaaslik vervaardig word, speel invoere 'n steeds belangriker rol, veral in die masjienboubedryf (73%) en die tekstielbedryf (62%). Die persentasie plaaslik vervaardigde inhoud is veral hoog in die voedsel- en drankebedryf (87%) en die glas- en keramiese bedryf. Voedselverwerking lewer die grootste waardeskepping met 18 miljard A$, naas masjienbou (12 miljard A$) en metaalvervaardiging (11 miljard A$). === Motorbedryf === [[Lêer:1949 Holden 48-215 sedan 01.jpg|duimnael|Die ''Holden 48–215'', waarna nieamptelik ook as ''Holden FX'' verwys is, was ''GM-Holden'' se eerste plaaslik ontwikkelde motor wat in 1948 onder die naam ''Holden'' bemark is]] [[Lêer:Holden HZ Sandman Ute 1977 01.jpg|duimnael|''Holden HZ Sandman Ute'' (1977) in die ''National Holden Motor Museum'', Victoria]] [[Lêer:Dodge AP2D Phoenix.JPG|duimnael|''Chrysler Australia'' se ''Dodge AP2D'' (1965–1966)]] In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het dit gelyk asof Australië sy eie lewensvatbare motorbedryf sou kon ontwikkel. So het die ''Shearer Agricultural Machinery Company'' in Suid-Australië reeds voor 1900 'n stoomwa ontwikkel, net soos sy mededinger ''Thomson'' in Melbourne. Enkele jare later, kort ná die stigting van die Australiese Gemenebes, het ''Tarrant'' met die vervaardiging van petrolgedrewe motorvoertuie begin. Vervaardigers was destyds optimisties oor die toekoms van motorvervaardiging in Australië en het 'n aantal pogings onderneem om die bedryf uit te brei. Maar hulle is van die begin af deur moeilikhede in die gesig gestaar. Die Australiese mark het veral vanweë sy relatief klein omvang en die groot afstande tussen die groter nedersettings groot uitdagings gebied. So was dit reeds in die vroeë 20ste eeu goedkoper om massavervaardigde motors van oorsee in te voer. Australiërs was geesdriftig oor Amerikaans-vervaardigde motors soos ''Oldsmobile'' wat hulle aanvanklik slegs teen hoë pryse van katalogusse kon bestel, en hulle het dikwels in opstand gekom teen die eerste verkeersreëls. Omstreeks 1910 kon motorvoertuie danksy verbeterde bandtegnologie reeds 'n spoed van 90&nbsp;km per uur bereik, terwyl munisipaliteite spoedbeperkings van 20&nbsp;km per uur ingestel het. Net soos elders in die wêreld was perdewaens in hierdie tyd nog strawwe mededingers op paaie. ''Holden'', 'n naam wat later sinoniem met die Australiese motorbedryf geword het, was aanvanklik 'n Adelaide-gebaseerde koetsmaker en het eers in 1917 omgeskakel na bakwerke vir motorvoertuie. In 1922 het die onderneming reeds 555 bakwerke per maand vir verskillende motorbouers vervaardig. Die Amerikaanse vervaardiger [[Ford]] het in hierdie tydperk die eerste Australiese monteerfabriek vir sy massavervaardigde ''[[Ford Model T|Model T]]'' geopen. Pryse het binnekort begin daal sodat middelklasgesinne hul eerste motor kon bekostig. Die Australiese motorbedryf het sy eerste bloeitydperk beleef. Die depressie van die 1930's het die bedryf in 'n swaar krisis gedompel. Terwyl ''Holden'' in 1927 nog 21&nbsp;000 motors op die Australiese mark kon verkoop, het hierdie syfer twee jaar later gedaal tot slegs 4&nbsp;786.<ref>{{de}} Klaus Viedebantt: ''30mal Australien''. Hersiene uitgawe. München/Zürich: R. Piper 1987, bl. 263</ref> ''Holden'' is deur bankrotskap gedreig en uiteindelik in 1931 vir slegs 1,75 miljoen Australiese pond deur die Amerikaanse motorreus ''General Motors (GM)'' oorgeneem. In 1936 is die eerste monteerfabriek vir motors in Port Melbourne, Victoria geopen. Hierdie deurbraak was aan druk van regeringskant te danke – politici in Canberra het die plaaslike bedryf se afhanklikheid van ingevoerde onderdele gedurende die Tweede Wêreldoorlog as sorgwekkend beskou en met die oprigting van 'n nasionale motoraanleg gedreig. GM het onder die politieke druk geswig en begin om 'n Australiese sessilinder-motor, die ''Holden 48–215'', te ontwikkel wat vanaf November 1948 vir die plaaslike mark vervaardig is. In die volgende jare is jaarliks 20&nbsp;000 eksemplare vervaardig – die begin van Holden se suksesverhaal. Die ander groot motorvervaardigers – naas ''GM-Holden'' het ''Ford'', ''[[Chrysler]]'' en die Britse ''BMC'' oor aanlegte in Australië beskik – het eweneens begin om plaaslike inhoud te verhoog. Tot 95 persent van alle onderdele is plaaslik vervaardig (voorskrifte is later verslap tot 85 persent plaaslike inhoud). Hierdie beleid het Australië in krisistye onafhanklik van invoere gemaak, nuwe werksgeleenthede geskep en immigrante na dié land gelok. Sessilinder-voertuie was baie gewild in 'n land met groot afstande soos Australië en het vervolgens 'n standaard geword – tot die eerste oliekrisis in 1973. Ondanks invoer- en ander beskermende tariewe het Japanse [[viersilinderenjin|viersilinder-motors]] sedertdien steeds meer aanklank by Australiese kopers gevind. Twee groot Japanse vervaardigers, ''[[Toyota]]'' en ''[[Nissan]]'', het ná onderhandelinge met die Australiese regering ingestem om plaaslike aanlegte op te rig. In Australië het hulle egter met hoër produksiekoste as in Japan en 'n stagnerende mark gesukkel. 'n Ander uitdaging was die groot getal motor- en onderdelevervaardigers op die klein Australiese mark. Teen die middel van die 1980's het vyf vervaardigers jaarliks 400&nbsp;000 eenhede geproduseer. 'n Kwart van alle voertuie is deur ''Holden'' vervaardig wat in koöperasie met die Japanse motorbouer ''[[Isuzu]]'' ook 'n kompakmotor ontwikkel het. In Desember 2013 het ''Holden'' bekendgemaak dat hulle hul vervaardigingsaanlegte in 2017 sal sluit. ''Toyota Australia'' sal dan die laaste oorblywende motorvervaardiger in Australië wees nadat ''Ford'' sy produksie al vroeër gestaak het. ''Holden'' se besluit beteken dat ook talle onderdelevervaardigers hul fabrieksdeure sal moet sluit, en dit plaas sodoende 'n vraagteken oor die toekoms van die plaaslike motorbedryf aangesien dit moontlik nie meer die kritiese massa vir sy handhawing sal hê nie. Tans verskaf die bedryf 6&nbsp;600 werksgeleenthede in die deelstaat Suid-Australië en 33&nbsp;000 in Victoria.<ref>{{de}} [http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/maerkte,did=930066.html ''GTAI – Germany Trade and Investment, 18 Desember 2013: Auch Kfz-Hersteller Holden gibt in Australien 2017 auf. Besoek op 18 Desember 2013''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128201455/http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/maerkte%2Cdid%3D930066.html |date=28 November 2017 }}</ref> Die Australiese regering het reeds aangekondig dat geen verdere subsidies vir die bedryf beskikbaar gestel sal word nie. Ekonome verwys daarop dat motorvervaardiging in Australië moontlik nie meer lewensvatbaar sal wees nie. In teenstelling met ''Holden'', wat hulle hoofsaaklik op die binnelandse mark toegespits het en tot en met 2002 die grootste vervaardiger in dié land was, is ''Toyota'' se produksie uitvoergerig. Sewentig persent van plaaslikvervaardigde voertuie word na oorsese bestemmings uitgevoer. ''Holden'' was daarenteen steeds meer afhanklik van staatsubsidies. === Buitelandse handel === [[Lêer:OIC canning vale industrial aerial view.jpg|duimnael|Canning Vale, 'n nywerheidsgebied in Wes-Australië]] [[Lêer:Territorial waters - Australia.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Australië en sy oorsese gebiede]] Nog tot in die 1990's het die Australiese ekonomie ten opsigte van sy in- en uitvoere sterk op die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk gefokus. Intussen is ekonomiese aktiwiteite veral op die Pasifiese streek gerig. Terwyl vryehandelsooreenkomste met oorsese lande onderteken is, is daar enkele handelsgeskille met Asiatiese lande. So maak Japan die verlaging van invoertariewe vir Australiese landbouprodukte afhanklik van hoër motoruitvoere na Australië, terwyl die [[Volksrepubliek China]] in September 2013 'n invoerverbod op verkoelde vleis geplaas het om ekonomiese druk uit te oefen.<ref>{{af}} [http://www.beeld.com/sake/2013-09-26-china-verbied-vleis-uit-australi ''China verbied vleis uit Australië''. In: ''Beeld'', 26 September 2013]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besoek op 23 Oktober 2013.</ref> Die belangrikste uitvoergoedere is steenkool, ystererts, goud, ruolie en olieprodukte en aardgas. Australië is daarnaas besig om sy kapasiteite vir die uitvoer van vloeibare aardgas te vergroot. Dié land is reeds sedert die middel van die 1980's die grootste steenkooluitvoerder ter wêreld. Australië se grootste uitvoermarkte sluit Japan, die Volksrepubliek China, die Verenigde State van Amerika, [[Suid-Korea]] en Nieu-Seeland in.<ref name="Year Book 2005" /> Daar is tradisioneel 'n tekort op dié land se lopende rekening wat in die vroeë 21ste eeu jaarliks tussen twee en ses persent van die BBP beloop het en sowel met die skuldlas van privaat huishoudings asook omvangryke beleggings in mynbouprojekte verbind word. Die belangrikste invoergoedere naas ruolie en geraffineerde olie is voertuie en geneesmiddels. === Ekonomiese ontwikkeling === Die Hawke-regering het die proses van ekonomiese hervorming aan die gang gesit deur die Australiese dollar vry te laat sweef in 1983 en die finansiële stelsel gedeeltelik te dereguleer<!--blykbaar die korrekte woord in ekonomiese terme-->.<ref>{{en}} Macfarlane, I. J. (1998). [https://web.archive.org/web/20040727212238/http://www.rba.gov.au/PublicationsAndResearch/Bulletin/bu_oct98/bu_1098_2.pdf ''Australian Monetary Policy in the Last Quarter of the Twentieth Century'']. ''Reserve Bank of Australia Bulletin'', Oktober</ref> Die [[John Howard]]-regering het die proses van mikro-ekonomiese hervorming voorgesit deur gedeeltelike deregulering van die arbeidsmark en die privatisering van besighede wat in staatsbesit was, met name die telekommunikasienywerheid.<ref>{{en}} Parham, D. (2002). [https://web.archive.org/web/20030803221549/http://www.pc.gov.au/research/confproc/mrrag/mrrag.pdf ''Microeconomic reforms and the revival in Australia’s growth in productivity and living standards''] in ''Conference of Economists'', Adelaide, 1 Oktober.</ref> Die indirekte belastingstelsel was aansienlik hervorm in Julie 2000 met die invoer van 'n 10% goedere- en inkomstebelasting, wat die swaar steun op persoonlike en maatskappybelasting – nog steeds 'n kenmerk van Australië se belastingstelsel – ietwat verminder het. Met die ingang van Januarie 2007 was 10&nbsp;033&nbsp;480 mense ekonomies aktief met 'n werkloosheidskoers van 4,6%.<ref>{{en}} Australian Bureau of Statistics. Labour Force Australia. Cat#6202.0</ref> Sedert 1996 was inflasie tipies 2–3% en basisrentekoerse 5–6%. == Omgewingsbewaring en klimaatsverandering == [[Lêer:2009 vic bushfire damage Yarra Glen 01.JPG|duimnael|Brandskade in Yarra Glen, Victoria, ná die verwoestende veldbrande van 2009]] Veldbrande is 'n natuurlike gebeurtenis in Australië wat jaarliks voorkom en uitgestrekte gebiede met weivelde en bosse vernietig, maar as gevolg van die veranderende wêreldklimaat het dié land merkbaar droër en warmer en geword en het hierdie soort brande intussen 'n ernstige bedreiging vir bewoonde gebiede geword. Die veldbrande, wat in Februarie 2009 in die deelstaat Victoria gewoed het, was die dodelikste ooit met meer as 200 slagoffers. Daarnaas is ook duisende woonhuise vernietig. Stygende waterverbruik en die knellende droogte, waaronder dié land sedert 2004 gebuk gaan, stel uitdagings op ekologiese, politieke en ekonomiese gebied. Die lae reënval en beperkings, wat op besproeiing van landbougrond geplaas is, het 'n uiters negatiewe uitwerking op die landbousektor. Groot dele van dié land het al weens grondversouting onvrugbaar geword, terwyl die ekostelsel van die [[Murrayrivier|Murray]]-[[Darlingrivier|Darling]]-bekken – die grootste rivierstelsel in Australië – as gevolg van hoë waterverbruik ernstig beskadig is en op middeltermyn selfs deur uitdroging bedreig word. Die federale regering en die deelstate het in Julie 2008 'n gemeenskaplike reddingsplan ter waarde van 3,7 miljard AUS-$ vir die bekken aanvaar wat meer as 40 persent van dié land se landbougrond behels. Die omvang en langdurigheid van die droogte word net soos die toenemende vernieting van die Groot Australiese Koraalrif langs die kuslyn van Queensland aan die globale [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]] toegeskryf. Aangesien Australië tans die grootste per capita-produsent van kweekhuisgasse is en die vorige eerste minister Kevin Rudd tydens sy verkiesingsveldtog na globale verwarming as die "grootste uitdaging vir die mensdom" verwys het, het die Australiese regering besluit om die storting van kweekhuisgasse tot 2020 met tussen 5 persent (op nasionale vlak) en 25 persent (binne die raamwerk van 'n internasionale ooreenkoms) te verminder. In 2011 sal 'n nasionale emissiehandelstelsel ingevoer word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Australien/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Australië – Binnelandse beleid/Omgewingsbewaring en klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727230105/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Australien/Innenpolitik.html |date=27 Julie 2010 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Australia|title=Australia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Julie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|title=Australia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 Julie 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Australia|Australië}} {{Wikt|Australië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Australia|Australië}} * {{en}} [http://www.gov.au/ Regerings van Australië] – ingangspunt vir Federale-, Staats- en Gebiedsregerings * {{en}} [http://www.australia.gov.au/ Webwerf van die Australiese regering] * {{en}} [http://www.abs.gov.au/ Australian Buro vir Statistiek] * {{en}} [http://www.australia.gov.au/44 Kulturele institute in Australië] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714131251/http://australia.gov.au/44 |date=14 Julie 2007 }} * {{en}} [http://www.australia.com/ Amptelike toerismewerf van Australië] * {{en}} [http://dmoz.org/Regional/Oceania/Australia/ ''Open Directory''-projek: Australië] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613132427/http://www.dmoz.org/Regional/Oceania/Australia/ |date=13 Junie 2006 }} * {{en}} [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/as.html CIA – The World Factbook — Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117123338/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook//geos/as.html |date=17 November 2004 }} – Die Amerkaanse intelligensiediens se feiteboek oor Australië * {{en}} [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/nof/emigrants/ ''Emigration from Britain to Australia''] – Interaktiewe verhaal uit die Negentiende eeu {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Australië}} | Noord = {{vlagland|Indonesië}} • {{vlagland|Oos-Timor}} • {{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}} | Noordoos = {{vlagland|Salomonseilande}} • {{vlagland|Vanuatu}} • {{vlagland|Nieu-Kaledonië}} | Oos = [[Stille Oseaan]] | Suidoos = [[Tasmansee]] • {{vlagland|Nieu-Seeland}} | Suid = [[Indiese Oseaan]] | Suidwes = [[Indiese Oseaan]] | Wes = [[Indiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Indonesië}} }} {{Navigasie indeling Australië}} {{Lande van Oseanië}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Australie}} [[Kategorie:Australië| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] pb68abh2ve7a4te82qq3s3lrnijxexf 0 7003 2920936 2615741 2026-08-01T19:30:05Z SpesBona 2720 Hersien 2920936 wikitext text/x-wiki [[Lêer:World Heritage Logo global.svg|duimnael|links|Embleem van die Unesco-Wêrelderfenisgebiede]] [[Lêer:UNESCO World Heritage Cultural Sites by Country.png|duimnael|Kulturele Wêrelderfenisgebiede volgens lande]] [[Lêer:UNESCO World Heritage Natural Sites by Country.png|duimnael|Natuurlike Wêrelderfenisgebiede volgens lande]] [[Lêer:World Heritage Sites by country.png|duimnael|Kulturele en natuurlike Wêrelderfenisgebiede volgens lande]] 'n '''Unesco-wêrelderfenisgebied''' is 'n spesifieke plek (soos 'n [[woud]], [[bergreeks]], [[meer]], [[woestyn]], [[gebou]] of [[stad]]) wat benoem is vir die internasionale wêrelderfenisprogram wat deur [[Unesco]] bedryf word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/about/ |title=World Heritage |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die program poog om terreine van besondere belang, [[Kultuur|kultureel]] of [[natuur]]lik, te katalogiseer, benoem en bewaar vir die gemene erfenis van die [[mensdom]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |title=The Criteria for Selection |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Plekke op die lys kan fondse vanuit die Wêrelderfenisfonds ontvang onder sekere omstandighede. Die program is gestig deur die ''Convention Concerning the Protection of World Cultural and Natural Heritage'' wat aangeneem is deur die Algemene Konferensie van Unesco op 16 November 1972.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf |title=Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Sedertdien het 192 lande hierdie konvensie geratifiseer, wat dit een van die mees voldoende internasionale instrumente ter wêreld maak. Slegs [[Liechtenstein]] is geen party van die konvensie nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ |title=States Parties |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Teen 2026 is altesaam 1&nbsp;273 gebiede ingesluit in die lys, waarvan 991 kultureel, 240 natuurlik en 42 gemengde plekke in 173 Staatspartye is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/ |title=World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> [[Italië]] het tans met 62 die meeste wêrelderfenisgebiede, gevolg deur die [[Volksrepubliek China]] (61), [[Frankryk]] (56), [[Duitsland]] (55), [[Spanje]] (50), [[Indië]] (45), [[Meksiko]] (36) en die [[Verenigde Koninkryk]] (35).<ref group="n">Syfers vir Frankryk en die Verenigde Koninkryk sluit hul oorsese gebiede in, sien [[Britse oorsese gebiede]] en [[Franse oorsese gebiede]].</ref> Daar is tans twaalf [[wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/za |title=South Africa |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Lyste van Wêrelderfenisgebiede == * [[Lys van Wêrelderfenisgebiede]] * [[Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika]] == Notas == <references group="n" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|World Heritage Sites|Wêrelderfenisgebied}} * {{en}} {{fr}} [https://whc.unesco.org/ Unesco-World Heritage Sites] – Amptelike webwerf * {{en}} [https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 List of Unesco-World Heritage Sites] – Amptelike webwerf * {{de}} [https://www.ardmediathek.de/sendung/schaetze-der-welt/Y3JpZDovL3N3ci5kZS8yNTgyNzgy Duitse webwerf met video's oor die wêrelderfenisgebiede] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/World-Heritage-site|title=World Heritage site|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Augustus 2026}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Werelderfenisgebied}} [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede| ]] 2vxg4z8a1fip7nu6zcbjhippxinxvbk 0 7404 2921127 2740024 2026-08-02T09:29:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921127 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Ysland |volle_naam = <small>''Ísland'' ([[Yslands]])</small> |algemene_naam = Ysland |beeld_vlag = Flag of Iceland.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Iceland.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Iceland.svg |leuse = |volkslied = ''[[Lofsöngur]]''<br /><small>(''[[Yslands]] vir: "Lofsang")''</small><br /><center>[[Lêer:Lofsöngur.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Yslands]] |hoofstad = [[Reykjavik]] {{Koördinate|64|08|N|21|56|W}} |latd = 64 |latm = 08 |latNS = N |longd = 21 |longm = 56 |longEW = W |grootste_stad = [[Reykjavik]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Halla Tómasdóttir]]<br />[[Kristrún Frostadóttir]] |oppervlak_rang = 106^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 102&nbsp;775<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/island-er-minna-en-talid-var |title=Ísland er minna en talið var |publisher=RÚV |date=26 Februarie 2015 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |oppervlakmi² = 39&nbsp;682 |persent_water = 2,07 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |bevolking_skatting = 383&nbsp;726<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/mannfjoldi/yfirlit/ |title=Yfirlit mannfjölda |publisher=Statistiek Ysland |date=1 Januarie 2023 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 171^ste |bevolking_sensus = 404&nbsp;994<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.skra.is |title=Fólkið í landinu |publisher=Statistiek Ysland |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 3,73 |bevolkingsdigtheidmi² = 9,67 |bevolkingsdigtheidrang = 240^ste |BBP_PPP = $30,241&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=176,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Iceland |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 152^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $78&nbsp;808<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 15^de |BBP = $32,919&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 109^de |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $85&nbsp;787<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 8^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vestiging<br />• Yslandse Statebond<br />• Unie met Noorweë<br />• [[Kalmarunie]]<br />• [[Denemarke]]-[[Noorweë]]<br />• Verdrag van Kiel<br />• Beperkte selfregering<br />• Uitgebreide selfregering<br />• Koninkryk<br />• Republiek |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[9de eeu]]<br />[[930]]–[[1262]]<br />[[1262]]–[[1814]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1523]]–[[1814]]<br />[[14 Januarie]] [[1814]]<br />[[5 Januarie]] [[1874]]<br />[[1 Februarie]] [[1904]]<br />[[1 Desember]] [[1918]]<br />[[17 Junie]] [[1944]] |MOI = {{wins}} 0,959<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |MOI_rang = 3^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 24,0<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> |Gini_rang = 2^de |Gini_jaar = 2020 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Yslandse króna|Króna]] |geldeenheid_kode = ISK |land_kode = IS |tydsone = WET |utc_afwyking = [[UTC±00:00|±00]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC±00:00|±00]] |internet_domein = [[.is]] |skakelkode = 354 |voetskrif = }} '''Ysland''' ([[Yslands]]: ''Ísland'', [ˈistlant], {{Audio|Is-Ísland.ogg|luister}}) is 'n [[Europa|Europese]] [[eilandstaat]] tussen [[Groenland]] en die vasteland van Europa. Met 'n oppervlakte van 102&nbsp;775 vierkante kilometer en 'n bevolking van omtrent 384&nbsp;000 is Ysland die kleinste en, vanweë sy ligging in die Noord-[[Atlantiese Oseaan]] ver van die Europese vasteland af, ook die mees geïsoleerde van die Nordiese of [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande. Sestig persent van die Yslandse bevolking is in die metropolitaanse gebied van die hoofstad [[Reykjavik]] in die suidweste van die land gekonsentreer. [[Lêer:Surtsey eruption 1963.jpg|duimnael|links|Die nuwe eiland Surtsey in 1963, sestien dae nadat 'n seevulkaan uitgebars en die eiland uit die see begin opstyg het]] [[Lêer:Thrihnukagigur Iceland 2.jpg|duimnael|links|Die vulkaan Þríhnúkagígur se magmakamer is die enigste op aarde wat begaanbaar is. 'n Kabelkar neem besoekers na benede]] [[Lêer:Thrihnukagigur volcano, surroundings (7852402024).jpg|duimnael|links|Die omgewing van Þríhnúkagígur]] [[Lêer:Sauetransport.jpg|duimnael|links|Wol op wiele]] [[Lêer:Rescued near Dettifoss! (16468770092).jpg|duimnael|links|Padnoodhulp naby Dettifoss]] [[Lêer:Before The Storm (184089703).jpeg|duimnael|links|Stormwolke begin saampak in November]] Ysland is die grootste [[vulkaan]]eiland ter wêreld, die tweede grootste eiland in Europa (ná [[Groot-Brittanje]]) en ook die mees ylbevolkte land van Europa.<ref>{{de}} [http://www.eldey.de/Fakten/fakten.html www.eldey.de: ''Feite'']</ref> Alhoewel Ysland in politieke opsig deel uitmaak van Europa, lê die eiland op die geologiese grenslyn tussen Europa en [[Noord-Amerika]], die Mid-Atlantiese Rug (MAR). Ysland het sy ontstaan dan ook aan vulkaniese uitvloeisels van hierdie rif te danke. Die aardkors breek hier op en die rif groei nog steeds jaarliks met enkele sentimeters. 'n Gordel van onlangs aktiewe vulkane en [[Geologiese breuke|breuke]] in die aardkors loop dwarsdeur die eiland, van Axafjördur in die noorde tot by die eilandgroep Vestmannaeyjar in die suide. 'n Vertakking van hierdie gordel loop tot by Reykjanes, terwyl die skiereiland Snæfellsnes in Wes-Ysland deur 'n vulkaniese buitesone omring word. In die afgelope 1100 jaar sedert die Noorse volksplanting op die eiland was daar tussen 150 en 200 vulkaanuitbarstings in die aktiewe sones, en op sommige plekke het selfs aansienlike vulkaankeëls gevorm. Die vulkaan [[Hekla]] in die suidweste het in die tydperk tussen 1100 en 1970 ten minste vyftien keer uitgebars. Gedurende argeologiese opgrawings is vroeë boerderye ontdek wat onder Hekla se aswolke begrawe was. 'n Hewige uitbarsting in die jaar 1783 het weiland en vee grootskaals verniel en in die hongersnood, wat op die natuurramp gevolg het, het sowat 'n kwart van die destydse Yslandse bevolking gesterf. Onlangse vulkaanuitbarstings het onder meer in 1963 'n nuwe eiland, Surtsey, langs die suidweskus laat ontstaan, terwyl die stad Vestmannaeyjar-Karpstadur op die nabygeleë eiland Heimaey net tien jaar later gedeeltelik verwoes is. Ysland was onbewoon tot teen die 9de eeu, toe Kelties-Britanniese en Wiking-setlaars hulle as boere op die eiland gevestig het. Ysland het die langste demokratiese tradisie van alle lande ter wêreld met 'n vroeë parlement, die ''Alþingi'', wat uit die jaar 930 dateer. Ysland was aanvanklik 'n Noorse besitting en het later 'n deel van die Deense koninkryk gevorm. In 1918 het die land 'n selfregerende gebied geword en in 1944 'n onafhanklike republiek met 'n direk verkose president. Die land is lid van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]). In ekonomiese opsig het die land van 'n geïsoleerde agrariese gemeenskap tot 'n hoëtegnologie-ekonomie ontwikkel wat vir sy burgers 'n baie hoë lewenstandaard verseker. == Etimologie == [[Lêer:Norsemen Landing in Iceland.jpg|duimnael|Noormanne sit voet aan wal in Ysland – 'n 19de-eeuse tekening deur [[Oscar Wergeland]]]] Volgens die [[Yslanders]] se [[saga]]s was die [[Noorweërs|Noorweër]] Naddodd (of Naddador) in die negende eeu die eerste [[Normandiërs|Noorman]] wat Ysland bereik het en hy het dit ''Snæland'' ("[[sneeu]]land") genoem omdat dit gesneeu het. Volgens Naddodd het die [[Swede (volk)|Sweed]] Garðar Svavarsson aangekom en toe is die eiland ''Garðarshólmur'' genoem, wat "Garðar se eiland" beteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.northsailing.is/news/nr/1894/gardarsholmi-%E2%80%93-%E2%80%98the-isle-of-gardar%E2%80%99/ |title=Garðarshólmi – 'The Isle of Garðar' |publisher=North Sailing.is |date=13 Desember 2005 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> Daarna het die [[Wikings|Wiking]] Flóki Vilgerðarson die eiland bereik; sy dogter het op pad verdrink, toe het sy vee aan honger gevrek. Volgens die sagas het die taamlik moedelose Flóki op 'n berg geklim en 'n fjord gesien (''Arnarfjörður'') vol van ysberge, wat hom die eiland se nuwe en huidige naam laat gee het. Die teorie dat Ysland se Wikingsetlaars daardie naam gekies het om die nedersetting van hul groen eiland te ontmoedig is 'n mite.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/iceland-greenland-name-swap |title=Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy? |publisher=[[National Geographic Society]] |author=Andrew Evans |date=30 Junie 2016 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> == Geografie == === Eiland van vuur en ys === [[Lêer:Map of Iceland.svg|duimnael|links|Topografiese kaart van Ysland]] [[Lêer:Iceland satellite.jpg|duimnael|Ysland in die winter. Die foto is op 28 Januarie 2004 deur die [[Nasa]]-satelliet ''Aqua'' geneem]] Ysland behoort tot die jongste grondgebiede ter wêreld en sy ontstaan is te danke aan sy ligging op die [[Atlantiese Oseaan#Mid-Atlantiese Rif|Mid-Atlantiese Rif]]. Die eiland het vermoedelik sowat twintig miljoen jaar gelede uit die [[Atlantiese Oseaan]] begin verrys toe twee magmabronne gelyktydig begin het om vloeibare gesteentes opeen te hoop en hierdie geologiese "geboorte" duur nog steeds voort. Op baie plekke in Ysland is die jong landmassa nog besig om vuur en warm water te spu en bied uitstekende navorsingsgeleenthede vir geowetenskaplikes. Die grootste deel van die eiland is gevorm tydens of ná die laaste [[ystydperk]]. Die oudste deel van die eiland lê in die noordweste en word in Yslands die "Wesfirdi" of "Wesfjorde" genoem. Die jongste deel is die eilandjie Surtsey wat ontstaan het tydens 'n vulkaanuitbarsting in 1963. Langs die noorde van die eiland vloei die koue golfstroom en die warm [[golfstroom]] vloei langs die suide van die land. Gekoppel aan die wind wat meestal van suid na noord oor die eiland waai is die klimaat in [[Reykjavik]] (Suidwes-Ysland) kouer as in [[Europa]], maar nog steeds gematig. In [[Akureyri]] daarenteen word as gevolg van bergwinde groot temperatuurskommelinge aangeteken. Ysland word omring deur die Atlantiese Oseaan, die [[Straat van Denemarke]] (tussen Ysland en Groenland) en die [[Arktiese Oseaan|Noordelike Yssee]]. Die land se mees noordelike punt lê net effens suid van die Noordpoolsirkel en is geografies op ongeveer dieselfde breedtegraad as die middel van [[Swede]]. Die hoofeiland beslaan 102&nbsp;700 van die totale oppervlakte van 103&nbsp;125 vierkante kilometer. Saam met sy visserysone beslaan Ysland sowat 758&nbsp;000 vierkante kilometer.<ref>{{de}} [http://www.eldey.de/Geographie/Geographie/geographie.html www.eldey.de: ''Geografie'']</ref> === Vulkanisme === [[Lêer:Midatlantiese rif - ysland.png|duimnael|links|Ysland met betrekking tot die Mid-Atlantiese Rif]] [[Lêer:Hvalfjörður-Botnsdalur-Iceland-20030527.jpg|duimnael|Die Hvalfjörður-Botnsdalur]] [[Lêer:Kalfárvellir-Snæfellsnes-Iceland-20030528.jpg|duimnael|Die Kalfárvellir-Snæfellsnes]] [[Lêer:Iceland Snaefellsnes.jpg|duimnael|Die skiereiland Snæfellsnes]] Ysland bestaan grotendeels uit lae- en mediumgrootte berge, tafelberge wissel af met aktiewe en slapende vulkane en kalderas, waartussen kronkelende riviere met baie watervalle 'n weg na die see baan. Die berge is selde bebos. Die land staan bekend vir sy [[geiser (bron)|geisers]] en sy [[vulkaan|vulkane]], waarvan sommige nog aktief is soos byvoorbeeld Öræfajökull (tewens die hoogste berg), [[Laki]], [[Hekla]], die [[Eldfell]], [[Snæfellsjökull]] en die eiland [[Surtsey]], wat eers in 1963 as gevolg van vulkaniese aktiwiteit ontstaan het. Minder bekende vulkane sluit in Dimmuborgir, Herfjall, Krafla en Námaskarð. Daar is sowat 200 vulkane wat in drie groot vulkaanstelsels oor die eiland verdeel is en sedert die Noorse volksplanting meer as 1&nbsp;100 jaar gelede is daar tussen 250 en 500 uitbarstings aangeteken. Die grootste vulkaanstelsel strek van die suidooste van Ysland tot by die noordooste en loop langs die Mid-Atlantiese Rif waar die Eurasiese en Amerikaanse Plaat jaarliks sowat twee sentimeter van mekaar wegbeweeg. Die rif word egter met lawa, wat uit die binneste van die aarde opstyg, weer opgevul. Die Mid-Atlantiese Rif is in die noorde van Ysland sowat 40 kilometer en in die suide sowat 60 kilometer wyd en strek oor sowat 'n kwart van die land se oppervlakte. Die rif word gekenmerk deur 'n gordel van vulkaankraters, stomende warmwaterbronne, solfatare (gebiede met 'n hoë temperatuur) en gereelde aardbewings. Die twee ander sentrums van vulkaniese aktiwiteit is die skiereiland Snæfellsnes en die hartland van Suid-Ysland. Baie valleie is in die verlede opgevul deur die [[lawa]] van groot vulkaanuitbarstings waardeur daar soms hele lawavlaktes ontstaan het. Naas die gloeiende lawa hou gletserlope die grootste bedreiging vir mense in Ysland in. Sommige vulkane word deur die yslaag van 'n gletser oordek wat tydens 'n uitbarsting afsmelt en in 'n magtige vloedgolf van water, modder en stene na die see toe stroom. Die mees gevreesde vulkane van hierdie soort is Grímsvötn, wat onder die yslaag van die [[Vatnajökull|Vatnajökull-gletser]] lê, en Katla, wat ook die "Ou Heks" genoem word, onder die Mýrdalsjökull-gletser. Die laasgenoemde bars gereeld uit en het met sy lawa en gesteentes, wat na die see gestroom het, die eiland met enkele vierkante kilometers vergroot. Naas dié natuurlike "[[landwinning]]" hou Ysland se vulkaniese vuur ook voordele vir die plaaslike bevolking in. Die land pronk met die grootste aantal warmwaterbronne wêreldwyd wat vir geotermiese kragopwekking ingespan word. Meer as 80 persent van die [[Yslanders]] beskik oor geotermiese verwarming. [[Geotermiese energie]] verwarm ook 'n groot aantal klein swembaddens wat orals in Ysland aangelê is en die kweekhuise in die omgewing van Hverargerði waar blomme en groente (en selfs tropiese vrugte soos [[lemoen]]e en [[piesang]]s vir navorsingsdoeleindes) gekweek word om Ysland meer onafhanklik van duur ingevoerde landbouprodukte te maak. === Sneeuvelde en gletsers === [[Lêer:Eyjafjallajökull.jpeg|duimnael|Die [[Eyjafjallajökull]]-gletser met sy gletsermeer]] Ysland, wat uit magmabronne in die binneste van die aarde ontstaan het, lyk soos 'n stoomketel wat steeds onder druk staan. Nogtans is die oppervlakte van die eiland grotendeels deur koue en ys gevorm. Tydens die laaste groot gletserperiode van die Ystydperk was die hele land met gletsers bedek, wat die fjorde langs die wes-, noord- en ooskus in die landmassa gesny en die steil rotswande en bergspitse gevorm het. Sowat 10&nbsp;000 jaar gelede het die Yslandse landmassa ná die afsmelting van die groot gletsers met hul reusegewig geleidelik begin verrys. Maar die eiland het tot vandag toe 'n wêreld van ys en gletsers gebly. Die huidige gletsers dateer nie uit die laaste groot gletsertydperk nie, maar het gedurende 'n koueperiode omtrent 500 v.C. ontstaan. Tans is meer as 13 persent van Ysland se oppervlak met sneeuvelde en gletsers bedek. Baie van die gletsers lê op vulkane, en vulkaanuitbarstings is vanweë die daarmee gepaardgaande gletserlope 'n groot bedreiging vir toeriste wat moontlik in die afgeleë gebiede bly. Die binneland is grootliks onbewoon en is dikwels slegs toeganklik vir vierwielaangedrewe voertuie. Vroeër was die onherbergsame "Hoogland", soos dit dikwels genoem word (alhoewel dit nouliks hoër verrys as die kusgebiede), 'n toevlugsoord vir bannelinge. Ódáðahraun, die grootste lawaveld van Ysland met 'n oppervlakte van 4&nbsp;500 vierkante kilometer, lê noord van die Vatnajökull en is deur die lawastrome van talle vulkaanuitbarstings gevorm. Die lawaveld dra die kenmerkende naam "Misdadigerswoestyn". Die bekendste uitgestotene, wat hier in die 18de eeu twee dekades lank oorleef het, was Fjalla-Eyvindur. === Die kusgebiede === [[Lêer:Yslandkaart.png|duimnael|Kaart van Ysland]] Die meerderheid van die Yslandse bevolking is in die vrugbare kusgebiede gekonsentreer wat sowat sewe persent van die eiland beslaan. Die hoofstadgebied van Reykjavik is Ysland se enigste groot stedelike sentrum. Van die Wesfirdi in die noordweste langs die noorde tot aan die ooste van die land word die kuslyn gekenmerk deur groot en klein [[fjord]]e en [[baai]]e. Baie fjorde is in die [[winter]]maande slegs oor die water bereikbaar en is selfs in die [[somer]] slegs toeganklik met vierwielaangedrewe voertuie. Dit is dan ook nie verbasend dat daar sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] 'n ontvolking van hierdie gebiede is nie. In die suide word die kuslyn gekenmerk deur 'n byna volkome afwesigheid van natuurlike inhamme, 'n resultaat van die oorspoeling van die streek deur die smeltwater van [[Vatnajökull]]. Die weskus word weer gekenmerk deur breë fjorde en baaie. == Klimaat == [[Lêer:Iceland Köppen.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Ysland volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:DyrholaeyWinter.jpg|duimnael|Die skiereiland Dyrhólaey (Suid-Ysland) in die winter]] Ysland het 'n koel-gematigde oseaniese klimaat wat deur die relatief warm Irminger-seestroming (5&nbsp;°C) aan die suidkus en die koue Groenland-seestroming aan die noordoos- en suidweskus beïnvloed word. In baie dele van die eiland word hoë neerslae aangetref wat van jaarliks tot 2&nbsp;000&nbsp;mm in die suidelike vlaktes tot maksimaal 4&nbsp;000&nbsp;mm op die Vaatnajökull kan varieer. Die hoogplato's van Noord-Ysland is die droogste streek met 'n jaarlikse reënval van minder as 600&nbsp;mm. Somerstorms belemmer soms motorvervoer op kuspaaie, terwyl [[sandstorm]]s sig vir motorbestuurders in die hoogland kan beperk. Die vroeë somermaande is die droogste tyd van die jaar, alhoewel neerslae in die algemeen sterk varieer. die noordoostelike landsdele is droër aangesien die wolke, wat vanuit suidelike rigting op hul baan oor Ysland beweeg, hul reën dikwels al oor die uitgestrekte Vatnajökull-gletser uitgiet. So het die gebied rondom die Mývatn-meer meer sonskynure as ander streke. Noordwind het die teenoorgestelde effek – die reën sak dan in die noorde uit, terwyl Suid-Ysland warm en sonnige weer het. Danksy die matigende invloed van die warm Golfstroom het Ysland 'n geriefliker klimaat as ander streke op dieselfde noordelike breedtegraad. Matige winter en relatief koel somers is kenmerkend vir die eiland, waarby die hoogste temperature tussen die middel van Junie en laat Augustus of die middel van September aangeteken word. Die gemiddelde daaglikse temperature wissel tussen 0 tot 3&nbsp;°C in die winter en 12 tot 15&nbsp;°C in die somer, met soms merkbaar laer temperature in die binneland. In enkele streke styg die kwik in die somermaande bo 20&nbsp;°C. Vanweë die invloed van die Golfstroom kom sneeuvalle nie gereeld in Suid-Ysland voor nie. In die laat 20ste en vroeë 21ste eeu is in Ysland ook hoër gemiddelde temperature aangeteken sodat enkele gletsers begin terugtrek het of – in die geval van kleiner gletsertonge soos Ok – selfs heeltemaal afgesmelt het. Hierdie effek het in 2007 – een van die warmste jare wat ooit in Ysland aangeteken is – 'n nuwe hoogtepunt bereik toe binne twaalf maande meer ys gesmelt het as in die hele laaste dekade. As gevolg van stygende temperature en merkbaar laer sneeuvalle het gebiede ysvry geword wat tevore sedert 1550 ononderbroke deur 'n yslaag bedek was.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2009''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2008, bl. 239</ref> == Fauna == === Soogdiere === [[Lêer:IcelandicHorseInWinter.jpg|duimnael|links|'n Yslandperd in die winterlandskap]] [[Lêer:Icelandic-Sheep-20030608.JPG|duimnael|Yslandse skape]] In die kort periode sedert die [[laaste glasiale tyd]], wat sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, was daar geen tyd vir die ontwikkeling van 'n groot verskeidenheid fauna nie. Tans is daar net sewe wilde soogdierspesies in Ysland: Poolvosse, rendiere, Amerikaanse nertse, bruinrotte, swartrotte, veldmuise en huismuise.<ref>{{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050301181457/www.iceland.is/country-and-nature/nature/AnimalLife/ www.iceland.is: ''Dierlewe'']</ref> In die tydperk voor 1900 het soms ook Groenlandse [[ysbeer|ysbere]] op drywende ysskotse aan die Yslandse kus beland. Die poolvos (''Alopex lagopus'') is die enigste inheemse soogdier wat in Ysland reeds voor die Noorse kolonisasie natuurlik voorgekom het. Poolvosse het waarskynlik teen die einde van die laaste Ystydperk oor die bevrore oseaan na Ysland gekom. Alle ander soogdierspesies is eers later opsetlik of per ongeluk ingevoer. Die poolvosse se dieet bestaan hoofsaaklik uit [[voël]]s en voëleiers; vroeg in die somer is kuikens wat uit hulle [[nes]]te geval het maklike prooi. Poolvosse is daarnaas ook aasvreters wat die karkasse van dooie rendiere en [[skaap|skape]] eet. Boere het poolvosse vroeër daarvan verdink dat hulle ook jag op lewende skape sou maak en het hulle probeer uitroei. Die vosse is egter hoogstens in staat om siek diere aan te val.<ref>{{de}} [http://www.eldey.de/FloraFauna/Tierwelt/tierwelt.html#polarfuchs www.eldey.de: ''Dierlewe – Poolvos'']</ref> Die sogenaamde Yslandperde se genetiese voorouers is deur die oorspronklike Wiking- en Keltiese setlaars na Ysland gebring en het sedertdien 'n suiwer inheemse ras gebly. Yslandperde mag uitgevoer word, maar die invoer van perde word nie toegelaat nie. Ook die dertien voorouers van die huidige sowat 3&nbsp;000 rendiere is oorspronklik in 1773 uit Noorweë ingevoer, tog het die rendierteelt en -jag nooit tot 'n winsgewende bedryf ontwikkel nie. Die Yslandse rendiere kom tans as wilde diere in die oostelike hoogland voor. 'n Ander belangrike spesies vir plaaslike veetelers, wat met die Noorse volksplanting ingevoer is, is Yslandskape. Ysland se oorspronklike uitgestrekte berkebosse is deur die vroeë setlaars afgekap om die bestaande weivelde te vergroot. Skape mag tydens die kort Yslandse somer vry beweeg en word eers in die najaar weer na hulle stalle gedryf. Die Yslandse skaaphond is die enigste inheemse honderas – en ook een van die oudste honderasse ter wêreld. Sy voorouers het uit Noorweë en ander Noord-Skandinawiese gebiede soos Finnmark en Norrbotten saam met die eerste setlaars na Ysland gekom. Die honde het op die geïsoleerde eiland tot 'n eie ras ontwikkel wat dwarsoor die land voorkom. Met slegs 3&nbsp;300 diere wêreldwyd is hulle nogtans 'n baie seldsame honderas. Seehonde of robbe is tipiese bewoners van die Yslandse kusgebiede, terwyl pesdiere soos rotte en muise op skepe ingevoer is. Amerikaanse nertse word deur die plaaslike pelsbedryf geteel, en diere wat daarin geslaag het om uit hul hokke te ontsnap het vanweë die gebrek aan natuurlike vyande tot 'n plaag en bedreiging vir ander dierspesies ontwikkel. === Voëllewe === [[Lêer:Puffin2.jpg|duimnael|links|upright|[[Papegaaiduiker]] op die skiereiland Látrabjarg]] [[Lêer:Manuscript Odinn.jpg|duimnael|Twee troetelrawe, Huginn en Muginn, dien as die Nordiese god Odin se oë en ore. Yslandse illustrasie uit 'n 18de eeuse handskrif]] In teenstelling met ander dierspesies is Ysland 'n natuurlike habitat vir talle see- en landvoëls. Met sowat 78 voëlspesies wat op die eiland nes maak – waaronder eidereende, swane, seldsame [[Karakaras en valke|valke]], sneeuhoenders, [[Arktiese sterretjie]]s, [[papegaaiduiker]]s, seldsame seearende en malgasse – en 300 spesies wat reeds hier waargeneem is, is Ysland 'n paradys vir voëlkykers. Sommige voëlspesies oorwinter op die eiland voordat hulle in die somer na hulle verder noordwaarts geleë nesplekke terugvlieg. Vir ander spesies is Ysland net 'n tussenstasie op hulle lang reis, en enkele voëls beland per ongeluk hier nadat hulle deur stormwinde na Ysland gewaai is. Die meeste Yslandse spesies kom ook in ander dele van Noord-Europa voor, terwyl ysduikers (''Gavia immer''), Yslandse brilduikers (''Bucephala islandica'') en harlekyn- of kraageende net in die noordelike en Arktiese gebiede van Ysland, Groenland en Noord-Amerika inheems is. Daar is miljoene papegaaiduikers en watervoëls (26 spesies) wat hier 'n baie geskikte habitat vind. Maar in teenstelling met die res van die wêreld, waar sowat 60 persent van alle voëlspesies sangvoëls is, is hulle aandeel op die eiland beperk tot sowat 17 persent – veral vanweë die knypende tekort aan nesplekke op bome en geskikte voedsel soos insekte.<ref>{{de}} ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 131</ref> Die Arktiese roofmeeu se vleis en eiers was eeue lank 'n gewilde bestanddeel van die Yslanders se dieet – die tranige vleis het selfs as brandstof gedien.<ref>{{de}} Galli, Max en Ernst-Otto Luthardt: ''Island''. Augsburg: Verlagsgruppe Weltbild 2007, bl. 53</ref> Daarenteen is die raaf, wat dikwels ook ''Krummi'' genoem word, vroeër as die uitverkore voël van die Nordiese god Odin vereer. Later is profetiese eienskappe aan hierdie voël toegeskryf – rawe wat op 'n vensterbank gekras het, het sodoende die afsterwe van 'n familielid voorspel, terwyl 'n opgewonde raaf na dreigende gevaar op see verwys het. Die meeste Yslandse boereplase het ten minste een paar rawe en die gewildheid van die manlike voornaam Hrafn (letterlik "raaf") verwys na die besondere rol van hierdie voël. Die arend (''Haliaeetus albicilla''), wat nou verwant is aan die gelyknamige [[Amerikaanse arend|Amerikaanse wapendier]], is naas valke die bekendste roofvoëlspesies in Ysland. Hy bereik 'n grootte van tot by 90 sentimeter en 'n spanwydte van tot by 2,5 meter. Die getal seearende het van sowat 200 tot 300 broeipare, wat in die 19de eeu voorgekom het, afgeneem tot net tien in 1920 nadat boere hierdie voëls as beweerde lam-, kuiken- en eierdiewe afgeskiet het. Die arende word sedert 1913 beskerm en tans is daar weer tussen 35 en 40 broeipare.<ref>{{de}} ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 133</ref> == Flora == [[Lêer:Skorradalsvatn 2004.jpg|duimnael|links|Bosaanplantings gee 'n Alpynse karakter aan die omgewing van die Skorradalsvatn-meer]] [[Lêer:Lupins-in-Iceland-20030602.jpg|duimnael|Lupiene naby Akureyri]] Die Arktiese klimaat en vulkaanaktiwiteite maak Ysland 'n minder geskikte habitat vir die meeste plante, en as gevolg van die ystydperke het baie plantspesies, waaronder ook mammoet- en esdoringbome, verdwyn. Die huidige Yslandse flora het sy oorsprong gedeeltelik in Noord-Amerika (tien Yslandse plantspesies kom nie in die res van Europa voor nie, maar wel in Groenland en Noord-Amerika), maar meer as tagtig persent van die plaaslike spesies kom daarnaas ook in Noorweë of op die Britse Eilande voor. Die Noorse volksplanting het met grootskaalse ontbossing gepaard gegaan. Oorspronklik was sowat 'n vyfde van die eiland bebos, terwyl die huidige bosgebiede nog slegs sowat een persent van Ysland se oppervlakte beslaan. Die grootste bosgebiede lê by die Lögurinn-meer in die ooste van die land en in die Þórsmörk-vallei. Ander beboste gebiede het op plekke, wat goed teen die wind beskerm is, bewaar gebly, soos byvoorbeeld in Vaglaskógur naby Akureyri, in die Ásbýrgi-ravyn en in die Nasionale Skaftafellpark. Klein struikgewasse, erikas en ander plantspesies kom soms teen berghange voor wat vroeër deur skaaptelers ontbos is. Net soos die inheemse is ook alle ingevoerde wilde plantspesies by die Arktiese klimaat aangepas. Lupiene, wat in Junie perskleurige bloeisels dra, is eers ná die Tweede Wêreldoorlog in Ysland ingevoer. Met hul digte wortels wat diep in die grond anker vorm hulle 'n natuurlike beskerming teen winderosie en verryk die grond daarnaas ook met stikstof. Naas lupiene word ook duingrasse soos strandhawer ingespan om winderosie teen te werk. == Geskiedenis == === Die vroeë Middeleeue === [[Lêer:Stöng Viking Longhouse.jpg|duimnael|links|'n Gerekonstrueerde Wiking-langhuis]] [[Lêer:Ingolf by Raadsig.jpg|duimnael|'n Moderne (1850) uitbeelding van die eerste Middeleeuse setlaars in Ysland]] Die Yslanders is nasate van [[Wikings|Wiking-]] en [[Kelt]]iese setlaars; die eerste nie-permanente bewoners van die eiland was [[Ierland|Ierse]] monnike wat in die 7de eeu tydelik as hermiete op die eiland gebly het. Vir hulle was Ysland 'n geskikte plek vir hul vlug uit die wêreld en meditasie-oefeninge. Die monnike se klein kluise is tydens die latere Noorse immigrasiegolwe verniel, en die monnike het die eiland verlaat. Die Sweedse Wiking, Garðar Svavarsson, wat omtrent 870 in Húsavík in die noorde van Ysland oorwinter en die eiland na homself vernoem het (''Garðarsholmur''), word as die Skandinawiese ontdekker van Ysland beskou. Volgens historiese oorlewerings in die ''[[Landnámabók]]'' het die Wiking-seevaarder Flóki Vilgerðarson, 'n seerower uit Noorweë, later drie rawe as navigasie-instrumente ingespan om na die eiland Garðarsholmur te seil. Een van die rawe het verder suidwaarts na die [[Faroëreilande]] gevlieg; die tweede, wat enkele dae later uitgestuur sou word, het geweier om die skip te verlaat; en die derde het in weswaartse rigting gevlieg. Flóki het hom gevolg en aan die Yslandse weskus voet aan wal gesit. Hy was die eerste Wiking-setlaar in die "Land van Vuur en Ys", soos dit later by die Wiking-setlaars bekend gestaan het, en het die bynaam "Rawe-Flóki" gekry.<ref>{{de}} Konstam, Angus: ''Die Wikinger. Geschichte, Eroberungen, Kultur''. Wene: tosa/Carl Ueberreuther 2007, bl. 104–105</ref> Die vee, wat hy saamgebring het, het egter reeds in die eerste winter vanweë die tekort aan hooi verhonger, en Flóki het die eiland in die [[lente]] as 'n verbitterde man weer verlaat en dit "Ysland" genoem.<ref>{{de}} ''Island. Polyglott APA Guide''. Berlyn en München: Langenscheidt 2007, bl.29</ref> Ysland het nogtans feitlik onbewoon gebly totdat die Noorse Wiking Ingólfur Arnarson hom as die eerste Skandinawiese setlaar in 874 in die gebied van die huidige Reykjavik gevestig het. Ysland was sodoende die laaste gebied in Europa waar menslike nedersettings gevestig is. Die belangrikste historiese bron vir die kolonisasie van Ysland is die ''Landnámabók'' of "Boek van Nedersetting" wat in die 12de eeu ontstaan het en 'n gedetailleerde verslag van die Skandinawiese immigrasie gee. Die boek beskryf hoe Skandinawiese seevaarders die eiland per ongeluk ontdek het. Volgens geskiedkundiges moet die kolonisasie van Ysland ook in die konteks van die destydse mags- en gebiedsuitbreiding van Wiking-gemeenskappe gesien word – moontlik as gevolg van 'n bevolkingsaanwas in Skandinawië en die gepaardgaande tekort aan landbougrond.<ref>{{en}} [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050301181233/www.iceland.is/history-and-culture/History/ www.iceland.is: ''Geskiedenis – Bronne'']</ref> Volgens die Landnámabók het die eerste immigrasiegolf uit sowat 400 Wiking-mans, hul Keltiese vroue en slawe en hul vee bestaan; hulle het vermoedelik uit Ierland of [[Skotland]] gekom en is deur die eerste drie ontdekkers se berigte na Ysland gelok.<ref>{{de}} Konstam (2007), bl. 104</ref> Die setlaars wat hulle veral in die periode tussen 874 en 930 op die eiland gevestig het, was merendeels heidense Wikings uit Noorweë, ander Skandinawiese gebiede en vanuit die Noorse nedersettings op die Britse Eilande wat naby die kus groot landgoedere gestig en hulle op veeteelt en graanboerdery toegespits het. Die plase wat op Ysland aangelê is, lyk baie op dié wat deur Wiking-emigrante in Skandinawië en op die [[Shetland]]- en [[Orkney, Skotland|Orkney]]-eilande agtergelaat is. Een van die vroeë plase wat in Hofstadir (Noord-Ysland) bewaar gebly het, bestaan uit 'n sentrale kamer, 'n klein gesinskamer aan een kant en 'n newevertrek. Gewoonlik het die Wikings hulle Ierse slawe voor die ploeg gespan.<ref name="Konstam 2007, bl. 105">{{de}} Konstam (2007), bl. 105</ref> Danksy die gewildheid van Ysland het die bevolking eksponensieel gegroei tot meer as 20&nbsp;000 mense in 930 wat van Ysland een van die grootste destydse Wiking-nedersettings gemaak het.<ref name="Konstam 2007, bl. 105" /> Die mans wat Ysland toe gekom het, was grotendeels setlaars uit Noorweë wat die gesag van die plaaslike koning wou ontkom. Hulle het ondanks hulle lewe as boere op Ysland nogtans steeds seevaarders gebly en met hulle houtbote Groenland en [[Kanada]] in die weste bereik. === Die Yslandse regstelsel: Die ''Alþingi'' === [[Lêer:Law speaker.jpg|duimnael|'n Vergadering van die ''Alþingi'' (19de eeuse skildery deur W.G. Collingwood)]] Die setlaars was Noorse vryburgers wat hul tradisionele stelsel van selfregerende gemeenskappe ook in Ysland gevestig het. Demokratiese strukture van selfbestuur dateer terug na die begin van die 10de eeu en volgens historiese oorlewerings is in 1030 'n Yslandse gesant na Noorweë gestuur om meer kennis van die Noorse regstelsel te kry en dit later op Ysland by die plaaslike omstandighede aan te pas.<ref>{{de}} Grabois, Aryeh: ''Enzyklopädie des Mittelalters''. Zürich: Edition Atlantis 1988, bl. 300</ref> Die jaarlikse vergadering van vryburgers het geleidelik tot die eiland se regsprekende en wetgewende gesag ontwikkel, terwyl die uitvoerende gesag nog steeds deur plaaslike hoofde uitgeoefen is. In die jaar 930 het vir die eerste keer 'n gemeenskaplike [[þing]], die sogenaamde ''Alþingi'' of "algemene volksvergadering" en eerste Yslandse parlement, op 'n sentraal geleë plek, die Þingvellir-vlakte wat destyds nog in gemeenskaplike besit was, plaasgevind. Die Yslandse ''Alþingi'' het jaarliks in die somer vergader om oor regsake en nuwe wette te beslis. Die laagste vlak van plaaslike owerhede was die ''hreppar'' of plaaslike distrikte waar die plattelandse bewoners hul gemeenskapsake gereël het. Die vergadering van hoofde of ''Alþingi'' word as die oudste parlement in die Westerse wêreld beskou. Weens die gebrek aan 'n sentrale bewind het die plaaslike hoofde oor 'n groot magsbasis en invloed beskik, alhoewel Ysland formeel onder die gesag van die Noorse koningshuis gebly het. Baie belangrike historiese gebeurtenisse het tydens die ''Alþingi'' plaasgevind, soos die amptelike omskakeling na [[Christendom]] in die jaar 1000 of die eerste ooreenkoms wat met 'n ander land gesluit is: in 1022 het die Yslanders en die Noorse koning Olafur Haraldsson die regte van Yslanders in Noorweë en dié van Nore in Ysland gekodifiseer. Die kerstening van Ysland is deur die Noorse konings bevorder, nadat Olaf Tryggvason in 996 reeds Christelike sendelinge na die eiland gestuur het wat voor die ''Alþingi'' gepredik het. Die nuwe Christelike godsdiens is in 1000 amptelik ingevoer, maar net geleidelik deur die bevolking aangeneem. Die ou religieuse tradisies en praktyke is nog oor 'n lang tydperk in die geheim beoefen. 'n Plaaslike [[Kerk (organisasie)|kerkorganisasie]] het eers in die jaar 1056 ontstaan toe die Yslander Ísleif Gizurarson in [[Skálholt]] (Suid-Ysland) tot biskop benoem is. Die eerste in 'n reeks [[klooster]]s, wat tot kulturele en opvoedkundige sentrums ontwikkel het, is in 1133 in Thingeyri gestig. Die bevolkingsgroei en die ontstaan van 'n nuwe sosio-ekonomiese klas van welvarende landeienaars het 'n politieke hervorming noodsaaklik gemaak, en in 1065 is Ysland in vier gebiede verdeel wat elkeen oor sy eie vergadering en drie plaaslike hoofde (''gothar'') as uitvoerende gesag beskik het. === Kulturele selfbewussyn en die ontdekking van Amerika === Die 11de eeu was 'n periode van groeiende kulturele selfbewussyn soos uit die Yslandse sagas blyk, en het tot die 13de eeu voortgeduur. In die 12de eeu is talle Latynse tekste in Ysland geskryf en die geskiedskrywer Ari die Wyse word as een van die uitstekendste kroniekskrywers van die Westerse wêreld beskou. Reeds in die laat 10de eeu het Yslanders onder die bevel van Erik die Rooie Groenland ontdek en eerste nedersettings gestig. Yslanders was ook die eerste Europeërs wat om en by 1000 op die Noord-Amerikaanse vasteland voet aan wal gesit het. Pogings om 'n permanente nedersetting in Vínland, 'n gebied suid van die Wiking-basis in die noorde van die eiland Newfoundland, te stig het egter misluk. === Die 13de eeu: Die tydperk van die Sagas === [[Lêer:A page of Heimskringla.jpg|duimnael|'n Bladsy uit Snorri Sturluson se ''Heimskringla'']] Tydens die laat Middeleeue het Ysland, wat in 1262 die oppergesag van die Noorse koning in 'n verdrag erken het, deel uitgemaak van die [[Kalmarunie]] waarin die Skandinawiese lande verenig het. Die 13de eeu staan bekend as die Goue Tydperk van die Yslandse literatuur, en die plaaslike sagas behoort tot die klassieke literêre werke van die Europese Middeleeue. Snorri Sturluson (1178–1241), 'n Yslandse hoof wat hom ook as geskiedskrywer bekwaam het, was die bekendste sagaskrywer. Sy belangrikste werke sluit die ''Heimskringla'', 'n geskiedenis van die Noorse konings, en die "Jonger Edda", 'n afhandeling oor digkuns en Nordiese mitologie, in. Die periode tussen 1220 en 1262, wat ook as die "Tydperk van die Sturlungs" bekend staan, was nogtans ook deur politieke twiste en burgeroorloë gekenmerk. Uiteindelik was die Yslanders gedwing om hulle aan die gesag van die Noorse koning te onderwerp. Terwyl die ''Alþingi'' sy status as wetgewende orgaan steeds kon handhaaf, is in 1281 'n nuwe monargiese regskode, die sogenaamde ''Jónsbók'', deur die Yslandse volksvergadering aanvaar. Toe Noorweë, Denemarke en Swede in 1397 in die [[Kalmarunie]] saamgesluit het, het Ysland onder die gesag van die Deense Kroon gekom, maar kon sy oorspronklike grondwetlike status steeds handhaaf. === Die 15de of "Engelse" eeu === Die 15de eeu staan in Ysland ook as die "Engelse eeu" bekend – dit was 'n periode waartydens die twee lande noue betrekkinge gehandhaaf het en waarin Engelse handelskepe gereeld by Yslandse hawens aangedoen het. Nogtans was dit ook 'n eeu wat deur 'n groot bevolkingsverlies gekenmerk is – tussen 1402 en 1404 het talle Yslanders aan die [[Swart Dood]] beswyk. === Die 16de en 17de eeu – Reformasie, boekdrukkuns en Deense absolutisme === [[Lêer:Gerardi Mercatoris Atlas, sive, Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura (24696368309).jpg|duimnael|Kaart van Ysland omtrent 1621]] Jón Arason, die biskop van Holar, het in die 1530's die boekdrukkuns in Ysland ingevoer, en reeds in 1540 is die Nuwe Testament in 'n Yslandse vertaling gepubliseer. 'n Volledige Yslandse [[Bybel]]uitgawe is in 1584 deur die destydse biskop van Holar, Guðbrandur Þorláksson, uitgereik. Die Reformasie is in 1550 deur die Deense koning deurgevoer, ondanks die felle weerstand van plaaslike Rooms-Katolieke. Die Lutherse protestantisme is – met die Deense koning as kerkhoof – tot amptelike godsdiens van Ysland verklaar. Die besittings van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] is deur die Deense staat gekonfiskeer en die Katolieke biskop en volksheld Jón Arason is op bevel van die koningshuis onthoof. Die Deense Kroon het sodoende sy gesag in Ysland verstewig. Die Yslanders se vryehandel met die Hansestede en [[Engeland]] is in 1602 deur 'n Deense handelsmonopolie 'n nekslag toegedien, en in 1662 is die absolutistiese en erflike monargiese regeringstelsel van Denemark ook op Ysland toegepas. Die Deense beleid het vir Ysland net negatiewe gevolge ingehou: Op politieke gebied moes die ''Alþingi'' baie van sy grondwetlike regte aan die Deense koningshuis afstaan, terwyl die Yslandse ekonomie deur die Deense handelsmonopolie geknel is. Die klimaatsveranderinge van die 15de en 16de eeu met hul koue winters en koel somers het tot voedseltekorte gelei en Ysland se moeilikhede nog aansienlik verskerp. Tot teen die 17de eeu is duisende Yslanders dood van honger en koue en ook die vulkaanuitbarstings en aardbewings van die jare 1618, 1619, 1625, 1626, 1660 en 1693 het menselewens geëis.<ref>{{de}} ''Polyglott Apa Guide: Island'' (2007), bl. 49</ref> === Die 18de en 19de eeu === [[Lêer:Sigurðsson by Þorláksson.jpg|duimnael|upright|Jón Sigurðsson (1811–1879)]] As gevolg van 'n reeks natuurrampe en gepaardgaande hongersnode en epidemies word die 18de eeu as die mees tragiese in die Yslandse geskiedenis beskou en die bevolking het in hierdie tydperk duidelik afgeneem. In die jare tussen 1707 en 1709 het Ysland onder 'n [[pokke]]-epidemie deurgeloop wat 18&nbsp;000 menselewens geëis het.<ref name="Polyglott APA Guide 2007">{{de}} ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 49</ref> Vulkaanuitbarstings en aardbewings het in die 18de eeu voortgeduur en die uitbarsting van die vulkaan Laki in 1783 word as een van die ergste ooit in die geskiedenis van die aarde beskou.<ref name="Polyglott APA Guide 2007" /> Die vulkaanas het destyds dwarsdeur die aardbol se atmosfeer versprei en Ysland het sowat 'n derde van sy bevolking as gevolg van hongersnode verloor. Teen die einde van die eeu is die ''Alþingi'' asook die ou biskopsetels in Skálholt en Holar ontbind en die hele land is in een bisdom met die hoofstad Reykjavik as setel verenig. Die Deense owerhede het in 1787 die bepalings van die handelsmonopolie gewysig en aan alle onderdane die reg toegeken om in Ysland handel te dryf. Enkele dekades later, in 1845, is ook die Yslandse ''Alþingi'' danksy die inisiatief van 'n groep studente onder leiding van Jón Sigurðsson as 'n raadplegende vergadering herstel, terwyl die parlement na die hoofstad Reykjavik verskuif is. Sigurðsson word nog steeds as Ysland se nasionale held beskou en sy verjaardag op 17 Junie word as nasionale dag van Ysland gevier. Þingvellir het in 1928 die eerste nasionale park van Ysland geword. Die buitelandse handel is in 1855 volledig geliberaliseer. Klimaatsveranderinge in Ysland en hul negatiewe uitwerkings op die plaaslike landbou het in die tydperk tussen 1870 en 1914 sowat 20&nbsp;000 Yslanders gedwing om 'n nuwe heenkome in Noord-Amerika, veral [[Kanada]], te vind. Yslandse nedersettings het onder meer in die Amerikaanse deelstate [[Minnesota]] en [[Wisconsin]] ontstaan. Volgens die sensus van 2000 is 42&nbsp;000 Amerikaners nakomelinge van Yslandse immigrante.<ref>{{en}} [https://www.loc.gov/teachers/classroommaterials/presentationsandactivities/presentations/immigration/scandinavian6.html ''Library of Congress | Kongresbiblioteek: Scandinavian Immigration – Icelanders. Besoek op 4 Junie 2020'']</ref><ref>{{de}} Galli, Max en Ernst-Otto Luthardt: ''Island''. Augsburg: Verlagsgruppe Weltbild 2007, bl. 37</ref> Ter geleentheid van sy millenniumfeesvierings in 1874 het die Deense owerhede 'n nuwe grondwet en die gesag oor sy finansiële sake aan Ysland toegestaan. === Die moderne tydperk === [[Lêer:Myvatn vom Naturbad Jardboedin-10-2018-gje.jpg|duimnael|links|'n Vragmotor ry verby die meer Mývatn. Ysland beskik oor 'n uitstekende padinfrastruktuur. Behalwe vir afgeleë en onbewonde gebiede is paaie gewoonlik geteer.]] [[Lêer:ThingvellirKirche.JPG|duimnael|'n Eensame kerk in Úlfarsvatn. Die onafhanklike Republiek Ysland is op 17 Junie 1944 in Þingvellir geproklameer]] Volgens die Ierse voorbeeld van ''Home Rule'' is in 1904 ''Hjemmestyre'', 'n stelsel van selfregering, ingevoer. Die eerste Yslandse minister met 'n ampswoning op die eiland, wat vir die Alþingi verantwoordelik was, is benoem. In 1918 het Ysland, wat tot dusver net 'n Deense besitting was, 'n soewereine gebied onder die Deense kroon geword. Volgens 'n ooreenkoms tussen Denemarke en Ysland was [[Kopenhagen]] verantwoordelik vir Ysland se buitelandse sake en sy kuswag, soos vasgelê deur die Yslandse regering. Met die Duitse besetting van Denemarke op 10 April 1940 het hierdie ooreenkoms tot 'n einde gekom. Ysland is op 10 Mei van dieselfde jaar ongeag sy neutraliteit deur Britse en vanaf 1941 tot by die einde van die oorlog in 1945 deur Amerikaanse troepe beset om 'n Duitse inval te voorkom. Alhoewel Ysland nie regstreeks by die oorlogshandelinge betrokke was nie, is 'n aantal Yslandse skepe deur die oorlogspartye gesink en talle Yslanders het hulle lewens verloor. Aangesien die unie tussen Ysland en Denemarke in 1944 as gevolg van die [[Tweede Wêreldoorlog]] nie verleng kon word nie, is die onafhanklike Republiek Ysland op 17 Junie 1944 in Þingvellir formeel geproklameer. Ysland, wat self nie oor 'n weermag beskik nie, het in 1951 'n tweesydige verdedigingsooreenkoms met die Verenigde State aangegaan en Amerikaanse troepe het na hulle Yslandse lugmagbasis in Keflavík teruggekeer. Alhoewel die basis in September 2006 gesluit en alle 650 Yslandse werknemers ontslaan is, word Ysland op militêre gebied nog steeds deur die Verenigde State beskerm. Ysland het sy visserysone in 1952 van drie tot vier seemyl en in 1958 tot twaalf seemyl uitgebrei – 'n stap wat tot die eerste sogenaamde "Kabeljou-oorlog" met die Verenigde Koninkryk gelei het. Twee latere "Kabeljou-oorloë" het in 1972 en 1975 uitgebreek toe Ysland sy visserysone tot vyftig en tweehonderd seemyl uitgebrei het. Ysland het in 1946 'n lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] en in 1949 'n stigtingslid van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] geword. Op ekonomiese gebied het Ysland 'n stigtingslid van die Organisasie vir Europese Ekonomiese Samewerking (OEES, later OESO) geword, in 1964 by die GATT-ooreenkoms en in 1970 by die Europese Vryhandelsvereniging (EVHV) aangesluit. Ysland was daarnaas ook 'n stigtingslid van die Europese Ekonomiese Gebied wat in 1994 tot stand gekom het en die EVHV-lidstate (met uitsondering van [[Switserland]]) en die [[Europese Unie]] insluit. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Politiek == === Staatsvorm === [[Lêer:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|duimnael|upright|Die gewese eerste minister Jóhanna Sigurðardóttir was die leier van Ysland se eerste linkse regering]] Volgens die grondwet van 1944 is Ysland 'n republiek. Die staatspresident, wat vir 'n ampstermyn van vier jaar regstreeks verkies word, fungeer as staatshoof en hoof van die Evangelies-Lutherse staatskerk. Die huidige staatspresident is Halla Tómasdóttir (sedert 2024). Die 63 lede van die parlement of Alþing word vir 'n termyn van vier jaar proporsioneel verkies. Die tweekamerstelsel is in 1991 afgeskaf en Ysland se parlement het tans net een kamer. Alle burgers vanaf 18-jarige ouderdom is stemgeregtig. === Administratiewe geweste === In administratiewe opsig is Ysland verdeel in agt geweste ([[Yslands]]: ''Landshlutar'') met altesaam 64 munisipaliteite (''Sveitarfélög''). [[Lêer:Iceland, administrative divisions - Nmbrs.svg|duimnael|Administratiewe streke van Ysland]] {|class="sortable wikitable" style="text-align: right;" !No. !Afrikaans !Yslands !style="width: 7.0em;" | Grootste stad |- |1 |style="text-align: left;"|Hoofstadstreek |style="text-align: left;"|Höfuðborgarsvæðið |style="text-align: left;"|[[Reykjavik]] |- |2 |style="text-align: left;"|Suidelike Skiereiland |style="text-align: left;"|Suðurnes |style="text-align: left;"|[[Reykjanesbær]] |- |3 |style="text-align: left;"|Westelike streek |style="text-align: left;"|Vesturland |style="text-align: left;"|[[Akranes]] |- |4 |style="text-align: left;"|Wes-Fjorde |style="text-align: left;"|Vestfirðir |style="text-align: left;"|[[Ísafjörður]] |- |5 |style="text-align: left;"|Noordwestelike streek |style="text-align: left;"|Norðurland vestra |style="text-align: left;"|[[Sauðárkrókur]] |- |6 |style="text-align: left;"|Noordoostelike streek |style="text-align: left;"|Norðurland eystra |style="text-align: left;"|[[Akureyri]] |- |7 |style="text-align: left;"|Oostelike streek |style="text-align: left;"|Austurland |style="text-align: left;"|[[Egilsstaðir]] |- |8 |style="text-align: left;"|Suidelike streek |style="text-align: left;"|Suðurland |style="text-align: left;"|[[Selfoss]] |} === Parlement === [[Lêer:Iceland Althing 2024.svg|duimnael|Setels in die Yslandse parlement sedert die laaste verkiesing in 2024]] In die laaste verkiesing op 30 November 2024 het ses partye setels in die parlement verower: * Sosiaaldemokratiese Alliansie (''Samfylkingin'', kort XS, sosiaaldemokraties, 15 (+9) setels), * Onafhanklikheidsparty (''Sjálfstæðisflokkur'', kort D, liberaal-konserwatief, 14 (−2) setels), * Reformparty (''Viðreisn'', pro-europees, 11 (+6) setels). * Volksparty (''Flokkur fólksins'', euroskepties, 10 (+4) setels) en * Sentrumparty (''Miðflokkurinn'', kort M, euroskepties, 8 (+5) setels), * Progressiewe Party (''Framsóknarflokkur'', kort FSF, links-liberaal, 5 (−8) setels), === Regering === [[Lêer:Kristrún Frostadóttir 2021.jpg|duimnael|links|upright|Kristrún Frostadóttir, Ysland se huidige eerste minister]] [[Lêer:Althingishusid.jpg|duimnael|Die Alþingishúsið in Reykjavik, setel van Ysland se parlement, die Alþingi]] [[Lêer:Cabinet building, Reykjavík 2014-07-28.jpg|duimnael|Die kabinet van Ysland en die eerste minister se kantoor in Reykjavik]] Die Onafhanklikheidsparty en die Sosiaaldemokratiese Alliansie het op 23 Mei 2007 'n koalisieregering gevorm wat oor 'n tweederdemeerderheid in die parlement beskik het. Die Eerste Minister was Geir Hilmar Haarde, voorsitter van die Onafhanklikheidsparty, terwyl mevrou Ingibjörg Sólrún Gisladóttir (Sosiaaldemokratiese Alliansie) as Minister van Buitelandse Sake gedien het. Die hoofoogmerke van die regeringsbeleid was: die konsolidasie van die ekonomiese groeikoers (met gepaardgaande lae inflasie), die regstelling van die nadelige handelsbalans, omgewingsbewaring as 'n prioriteit beskou, groot nywerheidsprojekte deur die parlement goedgekeur word en nie in natuurbewaringsgebiede opgerig word nie. Ná betogings oor die finansiële krisis in die land het die regering op 26 Januarie 2009 bedank. Op 1 Februarie het Jóhanna Sigurðardóttir Eerste Minister van die tydelike koalisieregering van die Sosiaaldemokratiese Alliansie en die Linksgroen Party geword. Die regering het nie oor 'n meerderheid in die parlement beskik nie, tog het die Sosiaaldemokratiese Alliansie en die Linksgroen Party in die algemene verkiesing op 25 April 2009 'n volstrekte meerderheid setels in die parlement behaal. In die algemene verkiesing, wat op 27 April 2013 gehou is, het die Onafhanklikheidsparty en die Progressiewe Party 'n volstrekte meerderheid setels in die parlement verower. Die konserwatiewe partyleier Bjarni Benediktsson het 'n koalisieregering met die Progressiewe Party gevorm en onderhandelinge met die Europese Unie oor Ysland se toetreding afgebreek. Na die verkiesing op 28 Oktober 2017 is 'n koalisieregering uit 'n linksgroen, 'n liberale konserwatiewe en 'n agrariese party onder Katrín Jakobsdóttir gevorm. Dié koalisie is ná die 2021-verkiesing voortgesit. Op 5 April 2024 het Jakobsdóttir haar bedanking as eerste minister ingedien om in die opkomende presidentsverkiesing te staan. Vier dae later is sy deur Bjarni Benediktsson uit haar eie kabinet opgevolg.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/islands-aussenminister-benediktsson-uebernimmt-regierung-19642543.html |title=Islands Außenminister Benediktsson übernimmt Regierung |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=9 April 2024 |accessdate=29 Desember 2024 |archive-date= 9 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409194444/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/islands-aussenminister-benediktsson-uebernimmt-regierung-19642543.html |url-status=dead }}</ref> Benediktsson se regering het egter in Oktober dieselfde jaar in duie gestort en die Sosiaaldemokratiese Alliansie onder [[Kristrún Frostadóttir]] het die verkiesing in November gewen.<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-21-rikisstjorn-kristrunar-frostadottur-er-tekin-vid-voldum-431433 |title=Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur er tekin við völdum |publisher=RÚV |author=Ragnar Jón Hrólfsson en Þorgerður Anna Gunnarsdóttir |date=21 Desember 2024 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> === Vakbonde === Meer as negentig persent van alle Yslandse werknemers is in vakbonde georganiseer.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Island_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ysland – Oorsig'']</ref> Die Yslandse Werkersfederasie met 65&nbsp;000 lede is in 1916 gestig. Die grootste enkele vakbond, die Vereniging van munisipale en staatswerkers, bestaan sedert 1942. Die Yslandse Federasie van Werkgewers is in 1934 gestig, en ook ambagsmanne, industriële ondernemings en boere het hul eie federasies in die lewe geroep. === Buitelandse beleid === [[Lêer:Flag lowering iceland.jpg|duimnael|Die VSA het hul militêre basis in Keflavík in 2006 aan Ysland oorhandig]] Die buitelandse beleid van Ysland konsentreer veral op die samewerking met ander Nordiese lande, die NAVO-lidmaatskap en die militêre ooreenkoms met die Verenigde State, die Europese politiek (alhoewel Ysland tans nie lid van die Europese Unie is nie) en die solidariteit met ander kleiner lande in Europa soos byvoorbeeld die [[Baltiese lande|Baltiese republieke]].<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Aussenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ysland – buitelandse beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618081841/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Aussenpolitik.html |date=18 Junie 2008 }}</ref> Die samewerking met ontwikkelende lande en Ysland se deelname aan internasionale vredesendings speel 'n steeds belangriker rol in die land se buitelandse beleid. Die Nordiese samewerking, wat sy oorsprong in kulturele en historiese bande met die ander Skandinawiese lande het, bly die sentrale element in Ysland se buitelandse beleid. Om die Nordiese Paspoortunie ná die toetrede van Denemarke, Swede en [[Finland]] tot die Schengen-ooreenkoms te kan bewaar, het Ysland in 2001 saam met Noorweë die Schengen-deurvoeringsooreenkoms onderteken. Ysland is daarnaas 'n aktiewe lid van die Oosseeraad, die Barentsseeraad en 'n leidende stigtingslid in die Arktiese Raad wat in September 1996 gestig is. Ysland is ook 'n stigtingslid van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie, alhoewel die land nie oor sy eie weermag beskik nie. Die NAVO-verdrag en 'n militêre ooreenkoms met die VSA, wat in 1951 gesluit is, verseker Ysland se veiligheid. Alhoewel die Amerikaanse militêre basis in Keflavík op 30 September 2006 gesluit is, het die VSA en Ysland bykomende ooreenkomste onderteken wat die militêre beskerming deur die VSA reël. Volgens 'n ooreenkoms met Noorweë, wat in 2007 onderteken is, word die Yslandse lugruim in vredestye deur die Noorse lugmag beskerm wat ook reddings- en ander aksies in Ysland deurvoer. == Demografie == [[Lêer:Björk - Hurricane Festival.jpg|duimnael|Die popsangeres [[Björk]] is een van die bekendste Yslandse persoonlikhede]] Met sowat 330&nbsp;000 inwoners en 'n bevolkingsdigtheid van minder as drie mense per vierkante kilometer behoort Ysland tot die ylste bevolkte lande ter wêreld. Meer as twee derdes van die totale bevolking is in die metropolitaanse gebied van die hoofstad Reykjavik gekonsentreer, die enigste nedersetting met 'n bevolking van meer as 100&nbsp;000. Die meeste ander klein stede en dorpe is in die vrugbare vlaktes van die suide en weste, in die noordelike valleie en die gebied van Egilsstaðir in Oos-Ysland geleë. In baie van die fjorde langs die kus het vissersdorpe ontstaan. Reykjavik en ander groter dorpe soos [[Akureyri]] trek voordeel uit verstedeliking, terwyl die plattelandse bevolking daal. Yslanders verskil in etniese opsig duidelik van die bevolkings van ander Skandinawiese lande. Die eerste setlaars was Wiking-mans van Noorse afkoms, waarvan baie uit die Wiking-nedersettings op die Britse Eilande gekom het. Die setlaars se vroue en slawe was oorwegend van Keltiese afkoms, alhoewel die taal en kultuur van Ysland steeds suiwer Skandinawies gebly het. 'n Hoër aandeel donkerharige mense as in ander Nordiese lande, asook Keltiese name en invloede op literêre gebied, veral in sommige gedigte van die Edda, getuig van die Keltiese bydrae tot Ysland se etnogenese en kultuur.<ref name="icelandexport.is">{{en}} [http://www.icelandexport.is/icelandexport2/english/about_iceland/population_in_iceland/ Iceland Trade Directory – Population in Iceland]</ref> Immigrasie het eers in die laat 20ste eeu 'n noemenswaardige rol begin speel, maar word streng beheer. Die bevolking van omtrent 1100 word op sowat 70&nbsp;000 tot 80&nbsp;000 beraam en het in die 18de eeu drie keer tot slegs 40&nbsp;000 gedaal. Dit het later toegeneem tot 100&nbsp;000 in 1925, 200&nbsp;000 in 1967, en volgens amptelike statistiek is Ysland se 300&nbsp;000ste burger in 2006 gebore.<ref>{{de}} Statistics Iceland, In: ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 15</ref> In 2012 het 20&nbsp;957 buitelanders in Ysland gebly, waaronder 'n sestigtal [[Suid-Afrika]]ners. Die meeste buitelanders (meer as 10&nbsp;000) is van [[Pole (volk)|Poolse]] afkoms, naas [[Litauers]] (meer as 1&nbsp;500), [[Duitsers]] en [[Dene]] (sowat 900 elk) en [[Lette]] en Britte (meer as 600 elk). Danksy die baie hoë lewenstandaard in Ysland beloop die gemiddelde lewensverwagting 78 jaar vir mans en 82 jaar vir vroue – een van die hoogstes ter wêreld.<ref name="icelandexport.is" /> == Taal en kultuur == === Taal === [[Lêer:Icelandic Text Extract.jpg|duimnael|'n Uittreksel uit 'n Yslandse teks]] [[Yslands]] is die moedertaal van sowat 97 persent van die bevolking en die ''de facto''-ampstaal van die land. Alhoewel Ysland yl bevolk is, is daar – afgesien van klein verskille in die uitspraakgewoontes – geen dialekte nie en min verskille tussen die skryf- en omgangstaal. Die Yslandse taal het sedert die Noorse volksplanting in die 9de eeu nouliks verander: ondanks die groot veranderings wat tussen die 12de en 16de eeu ten opsigte van die uitspraak plaasgevind het, het die oorspronklike skryftaal min of meer bewaar gebly sodat mense selfs Middeleeuse Yslandse tekste sonder moeite kan lees. Ysland is – net soos die Verenigde State – 'n uitstekende voorbeeld vir die konserwatisme wat baie tale kenmerk sodra hulle na 'n nuwe gebied oorgeplant word.<ref>{{en}} Vergelyk Baugh, Albert C. en Thomas Cable: ''A History of the English Language.'' Derde uitgawe. Londen: Guild Publishing 1986, bl. 352</ref> Yslands maak deel uit van die Nordiese tak van die Germaanse tale en gevolglik ook van die Indo-Europese taalfamilie. Yslands is relatief nou verwant aan Faroees en enkele Wes-Noorse dialekte, maar is nie sondermeer verstaanbaar vir sprekers van Sweeds of Deens nie. Yslands word met die Latynse alfabet geskryf, alhoewel die letters c, k en w nie voorkom nie. Die letter z word nouliks gebruik; dit kom byvoorbeeld in alternatiewe spellings soos ''Íslenzka'' ("die Yslandse taal", naas ''Íslenska'') voor wat deesdae minder gebruiklik is.<ref>{{de}} Brynjólfsson, Ingvar G.: ''Langenscheidts Universal-Orðabók Íslenzk''. 6de oplaag. Berlyn en München: Langenscheidt 1975</ref> Yslands maak gebruik van diakritiese tekens om tweeklanke (diftonge) aan te dui; terwyl ''a'' met die Afrikaanse klank [a] ooreenkom, word ''á'' byvoorbeeld as [au] uitgespreek. Die mees ongewone letters van die Yslandse alfabet is Þ/þ (''thorn'', wat soos ''th'' in die Engelse ''think'' uitgespreek word), en Ð/ð (''eth'', soos in Engels ''they''). Þ is reeds sedert die vroeë Middeleeue in Yslands gebruik en aan die oorspronklike Angel-Saksiese alfabet ontleen, alhoewel die letter ook in die Nordiese runeskrif voorgekom het wat voor die invoering van die Latynse alfabet gebruiklik was. Ook die letter Ð is aan die vroeë Oud-Engelse en Oud-Saksiese alfabet ontleen, maar kom eers sedert die 13de eeu in Yslandse tekste voor. {| class="wikitable" |+'''Die Yslandse alfabet''' | A / a || Á / á || B / b || D / d || Ð / ð || E / e || É / é || F / f |- | G / g || H / h || I / i || Í / í || J / j || K / k || L / l || M / m |- | N / n || O / o || Ó / ó || P / p || R / r || S / s || T / t || U / u |- | Ú / ú || V / v || X / x || Y / y || Ý / ý || Þ / þ || Æ / æ || Ö / ö |} Die grammatikale stelsel van Yslands word deur 'n groot aantal kategorieë van vervoegings van selfstandige naam- en werkwoorde gekenmerk. Selfstandige en byvoeglike naamwoorde, voornaamwoorde en die telwoorde van een tot vier het vier naamvalle. Selfstandige naamwoorde het vier grammatikale geslagte, en ook byvoeglike naamwoorde, die meeste voornaamwoorde en die telwoorde 1 – 4 word vervoeg. Werkwoorde word volgens tydvorm, persoon, aantal, modus en aktief of passief verbuig. Alhoewel die gewone woordvolgorde as ''selfstandige naamwoord – werkwoord – voorwerp'' beskryf kan word, hang dit ook steeds van die betrokke werkwoord se verbuiging af. 'n Yslandse sin met die sinsdele ''bróðir minn'' ("my broeder"), ''keypti'' (verlede tydsvorm van ''kaupa'' "koop") en ''bókina'' ("die boek", vierde naamval) het – ongeag die woordvolgorde ''Bróðir minn keypti bókina'' of ''Bókina keypti bróðir minn'' – steeds dieselfde betekenis: "My broeder het die boek gekoop." Dieselfde verskynsel kom – in teenstelling met Afrikaans wat gewoonlik 'n min of meer vaste woordvolgorde vereis – ook in ander Germaanse tale met 'n meer ingewikkelde grammatikale stelsel (sintetiese tale) soos Duits voor, waar ''Mein Bruder kaufte das Buch'' ook tot ''Das Buch kaufte mein Bruder'' omgevorm kan word. === Woordeskat === Alhoewel daar in die loop van die laaste 1&nbsp;100 jaar baie nuwe terme by die woordeskat gevoeg is, het die basiese woordeskat in hierdie tydperk nouliks verander. Woorde soos ''moðir'' (moeder), ''faðir'' (vader), ''þú'' (jy), ''himinn'' (hemel) en ''haf'' (see) het selfs onveranderd gebly. Die groot aantal [[neologisme]]s wat sedert die 19de eeu gevorm is baseer meestal op oorgeërfde woorde en woordbestanddele: ''Veður'' (weer) en ''fræði'' (wetenskap) vorm die basis van die samestelling ''veðurfræði'' (weerkunde, meteorologie), die voorsetsel ''al-'' en die woord ''næmi'' (openheid teenoor) is gebruik om die neologisme ''alnæmi'' ([[Vigs]]) te vorm. Die woorde ''tölur'' (getalle) en ''völva'' (waarsegster) vorm die basis van ''tölva'' (rekenaar). === Taalbeleid === Die huidige taalbeleid is gemik op die bewaring van die oorgeërfde grammatikale stelsel en woordeskat, asook die uitbou van die Yslandse taal en die aanmoediging van sy gebruik op alle gebiede. Taalpurisme is een van die opvallendste kenmerke van die Yslandse taalbeleid en nuwe wetenskaplike en tegnologiese terme word gewoonlik op die basis van bestaande woordmateriaal gevorm. Die Yslandse regering het 'n tegnologies-taalkundige veldtog van stapel gestuur wat die ontwikkeling van Yslandstalige sagte- en hardeware bevorder sodat die gebruik van Yslands ook in die inligtingsbedryf moontlik sal wees. Terwyl die Yslandse Taalraad die gebruik van nuutgeskepte Yslandse vakterme nie aan die publiek voorskryf nie en liewer inligting oor neologismes verstrek, is talle Yslanders by aktiwiteite betrokke wat taalsuiwerheid verseker en stel ook self Yslandse woordskeppings vir nuwe onderwerpe en tegnologieë voor. Yslands word selfs as een van die oudste wetenskapstale beskou aangesien plaaslike geleerdes en wetenskaplikes in die Middeleeue by die skryf van hul werke Yslands bo Latyn verkies het. === Yslandse naamgewing === [[Lêer:Icelandic Patronyms.svg|duimnael|'n Eenvoudige familiestamboom verduidelik die Yslandse patrinomiale naamgewingstelsel]] Slegs tien persent van die Yslandse bevolking dra oorerflike vanne, terwyl die res nog steeds gebruik maak van 'n patrinomiale stelsel ten opsigte van naamgewing: Kinders identifiseer hulle gewoonlik deur hul vader en in plaas van 'n familienaam word die eerste voornaam van die vader gebruik en die agtervoegsel ''-son'' vir seuns en ''-dóttir'' vir meisies bygevoeg. Matriargale naamgewing waar die moeder se voornaam gebruik word, speel slegs 'n baie klein rol. Die Yslandse naamstelsel lei daartoe dat daar dikwels in een gesin verskillende vanne voorkom. Yslanders maak meestal gebruik van hul voorname wanneer hulle met mekaar gesels, en selfs die plaaslike telefoongids se alfabetiese indeks is op voorname gebaseer. Immigrante moet vir hulself 'n nuwe inheemse naam kies sodra hulle ingeburger word. === Die Yslandse sagas === [[Lêer:Möðruvallabók f13r.jpg|duimnael|'n Bladsy van die ''Njáls saga'' uit die Yslandse handskrif ''Möðruvallabók'' (omstreeks 1350)]] Die Yslandse sagas het tussen die 12de en 14de eeu veral as kort verhale, romans, kronieke en sprokies ontstaan (die Yslandse term ''saga'' verwys na 'n verhaal, 'n gesegde of 'n roman). Slegs sommige van hul outeurs is bekend, en dit is dikwels nie duidelik of die sagas as fiksie of historiese dokumente beskou moet word nie. Hulle maak nogtans deel uit van die wêreldliteratuur en is die eerste Europese prosawerke wat in 'n inheemse taal en nie in Latyn geskryf is nie.<ref>{{de}} ''Polyglott APA Guide: Island'' (2007), bl. 83</ref> Die sagas word gewoonlik volgens hul inhoud gekategoriseer as * ''Voortydsagas'' (''Fornalda sögur'') wat heldeverhale en ander legendariese motiewe uit die Wiking-tydperk behandel. * ''Yslander-sagas'' (''Íslendinga sögur'') – hierdie kategorie bevat onder meer 36 prosawerke met fiktiewe verhale uit die tydperk van die Noorse volksplanting tussen 900 en 1050. Die werke word as die Yslandse pendant van Wes- en Sentraal-Europa se hoofse epiek beskou en is feitlik fiktiewe kronieke van vroeë setlaargesinne. * ''Koningsagas'' (''Konunga sögur'') – hierdie groep vorm die oudste deel van die saga-literatuur en behandel historiese Noorse en Deense monarge. Die outeurs – waaronder Snorri Sturluson – is soms bekend. * ''Biskopsagas'' (''Byskupa sögur'') wat die geskiedenis van die kerk en Christendom in Ysland behandel. Naas suiwer Skandinawiese motiewe het ook die vastelandse, veral Franse, hoofse en ridderlike epiek 'n groot invloed op die Middeleeuse Yslandse literatuur uitgeoefen sodat daar ook vertalings en bewerkings van werke uit vreemde tale, die sogenaamde ridder-sagas ontstaan het. Die Yslandersagas het veral in die 19de eeu 'n beduidende invloed op die Skandinawiese historiese roman-genre uitgeoefen.<ref>{{de}} [http://lexikon.meyers.de/meyers/Saga_(isl%C3%A4ndische_Literatur) ''Meyers Lexikon online: Saga (isländische Literatur)'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die volksliteratuur is deurspek met elwe, kwelgeeste en ander mitologiese wesens. Baie Yslanders glo dat hulle die eiland steeds met verskuilde mense deel, naamlik die ''Huldufolk'',<ref name="ap1">{{en}} {{cite news |title=Elf lobby blocks Iceland road project |url=https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/elf-lobby-iceland-road-project |accessdate=18 Oktober 2020 |work=World / Europe |agency=Associated Press in Rekjavik |publisher=The Guardian |date=22 Desember 2013}}</ref> van wie sommige Yslands sou praat, benewens elwe, wat stil, klein en goedmoedige wesens sou wees wat die vrye natuur bewoon. Tydens die beplanning van infrastruktuurprojekte word die welstand en lewensruimte van hierdie wesens selfs op regeringsvlak in aanmerking geneem.<ref name="scmp1">{{en}} {{cite news |title=‘No doubt’ Iceland’s elves exist: anthropologist certain the creatures live alongside regular folks |url= https://www.scmp.com/news/world/europe/article/1944583/no-doubt-icelands-elves-exist-anthropologist-certain-creatures |accessdate=18 Oktober 2020 |work=World / Europe |agency=Agence France-Presse |publisher=South China Morning Post |date=14 Mei 2016}}</ref> === Die Yslandse boekbedryf === [[Lêer:Flatey-bokasafn.jpg|duimnael|Die leeshonger van Yslanders word ook in kleiner nedersettings deur biblioteke gestil. Die foto is in Flatey geneem]] Ondanks sy relatief klein bevolking spog Ysland met 'n florerende boekbedryf – literatuur het selfs 'n vaste onderdeel van die klein nasie se alledaagse lewe geword. So koop elke Yslander per jaar 'n gemiddeld van agt boeke, en die openingstye van boekwinkels in Reykjavik is langer as dié van die meeste ander winkels.<ref>{{de}} [http://www.schattenblick.de/infopool/buch/fakten/bfmes413.html ''www.schattenblick.de: Islands Kultur so präsent wie nie zuvor in Europa. Besoek op 8 Junie 2011'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die meeste Yslandse huishoudings het hul eie klein biblioteek – so is dit nie verwonderlik dat daar tans sowat dertig onafhanklike uitgewerye in Ysland bestaan nie. Daar is nouliks 'n ander land wat dieselfde persentasie skrywers voortbring en deur 'n gesamentlike taal, geskiedenis en literatuur tot 'n hegte eenheid saamgesnoer word soos Ysland. Die feit dat Yslands as taal oor die eeue amper onveranderd gebly het, maak selfs middeleeuse saga's maklik toeganklik vir die huidige leser. Ook ander Europese volke deel die Yslanders se geesdrif vir geskiedenis, literatuur en spannende verhale. So is Ysland in 2011 as eregas na die wêreld se grootste boeke- en mediaskou, die ''Frankfurter Buchmesse'' in [[Frankfurt]], [[Duitsland]], genooi. Duitse uitgewerye het ter geleentheid van die Frankfurtse Boekeskou in 2011 177 nuwe titels aangekondig wat uit Yslands vertaal is – waaronder 'n nuwe uitgawe van die Edda-saga in moderne Duits. == Ekonomie == Ysland is die kleinste ekonomie in die [[OESO|Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling]] (OESO) met 'n bruto binnelandse produk (BBP) wat in 2011 10,1 miljard € beloop het, maar is een van die welvarendste lidstate in hierdie organisasie met 'n per capita-BBP van 31&nbsp;750&nbsp;€ volgens OESO-statistieke van 2010. Die dienstesektor lewer twee derdes, nywerhede 'n vyfde en vissery 'n tiende van die land se BBP op. Ysland beskik oor ryk natuurlike energiebronne soos geotermiese en waterkrag, terwyl sy kuswaters ryk visgronde onderhou. Ysland se ekonomie trek voordeel uit die tipiese eienskappe wat met Nordiese of Skandinawiese lande geassosieer word soos byvoorbeeld politieke en ekonomiese stabiliteit, 'n hoogs ontwikkelde infrastruktuur, die beskikbaarheid van hoogs gekwalifiseerde mannekrag, asook die afwesigheid van korrupsie en wanbestuur.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20030424141209/http://www.lv.is/files/2003_2_6_Platts.THi.doc Platts Aluminium Symposium – Thorsteinn Hilmarsson: ''Energy and aluminium in Iceland''. Phoenix (Arizona), 12–14 Januarie 2003]</ref> Ysland lok buitelandse beleggers, veral internasionale aluminiumvervaardigers, daarnaas ook met sy strategiese ligging tussen Noord-Amerika en Europa, sy doeanevrye toegang tot die Europese mark, bemoedigende regeringsbeleid ten opsigte van buitelandse beleggings, die grootskaalse beskikbaarheid van goedkoop elektrisiteit uit hernieubare energiebronne vir energie-intensiewe nywerhede en die mededingende korporatiewe belastingkoers van slegs 18 persent (in 2003).<ref>{{en}} Platts Aluminium Symposium</ref> Volgens amptelike [[OESO]]-statistieke behoort Ysland tot die Westerse nywerheidslande met die hoogste per-capita-inkomste op die grondslag van [[koopkragpariteit]]. Die werkloosheidsyfer het in 2011 sewe persent beloop. === Ekonomiese groei === [[Lêer:Fjarðarál2 03092006.jpg|duimnael|Die Fjarðarál-aluminiumaanleg. Die krag vir dié fabriek word deur die Kárahnjúkadam se waterkragsentrale opgewek.]] Ysland word sedert die middel van die 1990's deur 'n stabiele ekonomiese situasie gekenmerk. Ná 'n ekonomiese opswaai wat ses jaar voortgeduur het, het die groeikoers in 2001 buitensporig groot geraak. Dit het in 2002 effens verstadig en in 2003 weer begin versnel. In 2006 het die Yslandse ekonomie met 2,6 persent gegroei.<ref name="auswaertiges-amt.de">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Wirtschaft.html Duitse Departement van Buitelandse Sake: ''Ysland – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018030852/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Wirtschaft.html |date=18 Oktober 2007 }}</ref> Die groei word veral aangedryf deur grootskaalse projekte in die energie- en aluminiumbedryf, asook die boubedryf wat voordeel trek uit baie lae rentekoerse. Die ekonomiese groeikoers sal na verwagting in die loop van 2007 weer verstadig, nadat onder meer beleggingsbanke na vraagstukke met betrekking tot die land se finansiële situasie verwys het: Die tekort op die lopende rekening van die betalingsbalans het in 2006 van 8 tot 19 persent van die bruto geografiese produk meer as verdubbel en die hoë buitelandse skuldlas is sorgwekkend. Nogtans het die Yslandse regering vir sy strukturele en finansiële hervormings in Junie 2005 gunstige kommentaar van die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2005, bl. 236</ref> Onder meer is 'n aantal banke en ander oorspronklik staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer.<ref>{{en}} [http://www.icelandinfocus.com/index.php?/article/reykjavik_economy/ www.icelandinfocus.com: ''Reykjavik/Economy'']</ref> === Geldeenheid === Die Yslandse Króna (ISK, meervoud: Krónur) dien as die amptelike geldeenheid. Daar is tans banknote ter waarde van 500, 1&nbsp;000, 2&nbsp;000 en 5&nbsp;000 ISK en muntstukke ter waarde van 1, 5, 10, 50 en 100 ISK. Die Yslandse Króna is oorspronklik opgedeel in 100 Aurar, maar die vroeëre muntstukke ter waarde van 5, 10 en 50 Aurar is tans nie meer in omloop nie en bedrae word afgrond tot die naaste Króna. Op 28 November 2007 is die amptelike wisselkoers op 91,79 ISK per 1&nbsp;€ en 8,95 ISK per 1&nbsp;ZAR vasgestel.<ref>{{en}} [http://www.xe.com/ xe.com]</ref><ref>{{de}} [http://www.eldey.de/Wirtschaft/Bargeld/bargeld.html www.eldey.de: ''Ysland se kontantgeld'']</ref> 'n Nasionale Bank is reeds in 1885 gestig en met die ekonomiese opswaai (as gevolg van Ysland se selfregerende status) is aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog ook 'n eie geldeenheid ingevoer. Sedert 1927 is banknote deur die Yslandse Landsbanki uitgereik, terwyl die Departement van Finansies die monopolie oor muntgeld gehad het. Eers met die stigting van die Yslandse Sentraalbank (''Seðlabanki Íslands'') in 1961 en die afkondiging van 'n wet op die nasionale geldeenheid in 1966 is die beheer oor die Yslandse Króna aan die Sentraalbank oorgedra. === Algemene prysvlak === Die algemene prysvlak in Ysland is ten opsigte van sommige produkte tot drie of vier keer hoër as dié van Noord-Amerika of die vasteland van Europa. Naas die [[belasting op toegevoegde waarde]], wat tans 24,5 persent beloop, is die hoër pryse veral aan duur invoere te danke – behalwe vir 'n aantal vissery- en landbouprodukte soos vis, vleis, groente, aartappels en suiwelprodukte moet die meeste verbruiksgoedere ingevoer en deur middel van 'n netwerk van invoerders, groot-, tussen- en kleinhandelaars versprei word. Invoerheffings en middelmanne dra dus by tot die baie hoë prysvlak van die meeste goedere. === Fiskale en monetêre beleid === Sedert sy stigting in 1961 bestuur die Yslandse Sentraalbank die geldvoorraad en formuleer ook die fiskale beleid van die land. Tot teen die 1980's is Ysland se ekonomie deur baie hoë inflasiekoerse geteister en in 1980 is selfs 'n nuwe geldeenheid ingevoer (die sogenaamde "Nuwe Króna) wat 100 "ou" Krónur vervang het. Die Sentraalbank het egter ook in die volgende jare nie daarin geslaag om inflasie binne perke te hou nie en Yslanders moes met inflasiekoerse van tot 80 persent leef. Eers met die ekonomiese opswaai van die 1990's en die gepaardgaande verhoogde vraag na Yslandse Krónur het inflasie skerp gedaal tot minder as twee persent. Tot teen die jaar 2001 was die Yslandse Króna se wisselkoers aan die geldeenhede van Ysland se agt belangrikste handelsvennote gekoppel – die [[Euro]], die VSA-dollar, die Britse Pond, die Switserse Frank, die [[Kanadese Dollar]], die Japanse Jen en twee Skandinawiese geldeenhede – en sy wisselkoers is slegs toegelaat om in 'n betreklik nou band van nege persent te fluktueer. In die laat 1990's het die Yslandse Sentraalbank sy monetêre beleid op aanbeveling van die Internasionale Monetêre Fonds en die OESO herformuleer en die oorspronklike doelwit van 'n stabiele wisselkoers is deur 'n inflasieteiken vervang. Die Yslandse Króna se wisselkoers is gevolglik toegelaat om vry te sweef en het aanvanklik weer verswak en ook die inflasiekoers het gestyg aangesien Ysland die meeste verbruiksgoedere uit die buiteland moet invoer. Ten opsigte van fiskale beleid het die regering 'n sterk stap in die rigting van anti-sikliese beleid geneem. Ysland se begrotingsbalans toon tans 'n klein oorskot. As gevolg van sy vryswewende wisselkoers het die Yslandse króna in 2001 duidelik begin verswak. Danksy die stygende wisselkoers van die jare 2002 en 2003 het die Yslandse geldeenheid in 2004 weer sy gemiddelde waarde van die laaste jare bereik. Ná 'n sterk styging in 2005 en 'n daling in 2006 tot by die vlakke van die jaar 2001 het die króna se wisselkoers in 2007 84,00 ISK per € beloop. Die amptelike inflasiekoers het in 2007 op 3 persent gestaan. === Krisis in die banksektor === [[Lêer:Landsbankinn.jpg|duimnael|Die kantoor van ''Landsbanki'' in Akureyri]] As gevolg van die aggressiewe internasionale uitbreiding van Ysland se drie grootste banke – hul gesamentlike balanse staan gelyk aan Ysland se bruto binnelandse produk – is die land in Oktober 2008 ernstig deur die internasionale finansiële krisis geraak. Om die ineenstorting van die land se finansiële sektor en algehele staatsbankrotskrap te voorkom, het die Yslandse parlement 'n wetsontwerp aangeneem waarvolgens verreikende maatreëls ingestel is. Die tweede grootste bank van Ysland, ''Landsbanki'', is deur die staat oorgeneem terwyl die ''Kaupthing''-bank 'n staatslening ter waarde van 500 miljoen € ontvang het. Die Yslandse staat het ook 75 persent van die derde grootste bank ''Glitnir'' se aandele ter waarde van 600 miljoen € oorgeneem.<ref>{{de}} [http://www.faz.net/s/Rub58241E4DF1B149538ABC24D0E82A6266/Doc~E790D925720784F2E873844E37161F3E4~ATpl~Ecommon~Scontent.html ''www.faz.net: Island vor dem Staatsbankrott, 7 Oktober 2008'']</ref> Op 15 Oktober 2008 was die genasionaliseerde ''Glitnir''-bank nie meer in staat om 'n paaiement van $750 miljoen op 'n lening te betaal nie.<ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20081019161254/http://www.ftd.de/boersen_maerkte/aktien/marktberichte/:Die-Ereignisse-vom-16-Oktober-AIG-streicht-einem-Vorstand-die-Abfindung/426792.html?p=2 ''Financial Times Duitsland: Die gebeure op 16 Oktober 2008'']</ref> Nadat die Yslandse kroon in die twaalf maande voor Oktober 2008 70 persent van sy waarde teenoor die Euro ingeboet het, is 'n vaste wisselkoers vir die geldeenheid ingestel. Op 11 November 2008 het Ysland 'n lening van die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) ter waarde van 2,1 miljard VSA-$ (1,7 miljard €) ontvang wat veral benodig is om die kroon-wisselkoers te stabiliseer en die inheemse banksektor te herstruktureer. Die IMF het sy lening aan bepaalde voorwaardes gekoppel, waaronder 'n omvangryke ekonomiese herstelprogram. Ná hierdie besluit deur die IMF het ook Finland, Denemarke, Noorweë en Swede bykomende lenings ter waarde van 2,5 miljard $ aan Ysland beskikbaar gestel. Verdere lenings ter waarde van sowat 500 miljoen $ is van die Russiese Federasie, Pole en die Faroëreilande ontvang.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ysland: Ekonomie. Ekonomiese en finansiële beleid. Besoek op 16 April 2009''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018030852/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Island/Wirtschaft.html |date=18 Oktober 2007 }}</ref> Die finansiële situasie waarin Ysland hom in 2008 en 2009 bevind het, het tot vinnig stygende werkloosheidsyfers, 'n diep resessie, hoë begrotingstekorte en 'n hoë openbare skuldlas gelei. Die ineenstorting van die inheemse wisselkoersmark het vir die land, wat besonder afhanklik is van invoere, verdere negatiewe uitwerkings soos 'n inflasiekoers van meer as 18 persent vroeg in 2009 gehad. Dit het tot 12 persent vir die hele jaar en tot 5,4 persent in 2010 afgeplat. Die begrotingstekort het in 2010 6,2 persent beloop, terwyl die openbare skuldlas tot 120 persent van die bruto binnelandse produk sal styg (teenoor net 29 persent in laat 2007). Die Yslandse ekonomie het in 2009 met 6,9 en in 2010 met 3,5 persent gekrimp. === Buitelandse handel en regstreekse buitelandse beleggings === [[Lêer:Grandi fish processing conveyor belt3 2011.jpg|duimnael|links|Viswerking in die HB Grandi-aanleg in Reykjavik]] [[Lêer:NesjavellirPowerPlant edit2.jpg|duimnael|Naas aluminiumsmeltery, lok veral Ysland se energiebedryf buitelandse beleggings: Die foto toon die geotermiese kragsentrale Nesjavellir wat in die hoofstad Reykjavik se warmwaterbehoeftes voorsien.]] In 2006 het Ysland goedere ter waarde van 3,07 miljard € (31,47 miljard ZAR) uitgevoer, terwyl sy invoere 5,35 miljard € (54,81 miljard ZAR) beloop het. Die buitelandse handel met die lidlande van die [[Europese Unie]] het 72 persent van Ysland se uitvoere en 58 persent van sy invoere verteenwoordig. Die belangrikste bestemmings vir uitvoere was die Verenigde Koninkryk, Noorweë en Duitsland, terwyl die meeste invoere uit die Verenigde State en Duitsland gekom het. Ysland het sy buitelandse handel reeds in 1995 met die ondertekening van ooreenkomste volgens die Verdrag oor die Europese Ekonomiese Sone en die WHO-verdrag geliberaliseer en die Yslandse staat het sy monopolie op die invoer van alkoholiese drank en beperkings op buitelandse aandeelhouers in Ysland se finansiële bedryf opgehef. Met die uitsondering van vis, energie en sommige landbouprodukte wat teen hoë koste plaaslik geproduseer word, moet Ysland sy verbruiksgoedere merendeels uit die buiteland invoer. Vis en visseryprodukte verteenwoordig tans 57 persent van Ysland se uitvoere ('n skerp daling in vergelyking met die 1970's toe die visserybedryf nog sowat 90 persent van Ysland se uitvoere opgelewer het). Ander belangrike uitvoere is energie-intensiewe nywerheidsprodukte soos aluminium (26 persent) en [[Geneesmiddel|mediese produkte]]. Met die uitsondering van die vissery- en [[Lugvaart|lugvaartbedryf]] is daar min beperkings vir buitelandse beleggers. Regstreekse buitelandse beleggings vloei veral in die energiebedryf en die uitbou van die aluminiumfabrieke. Ysland se potensiaal van geotermiese energie en waterkrag is nog lank nie uitgeput nie; die bou van 'n nuwe groot waterkragsentrale in die ooste van Ysland is in 2007 voltooi. Die kragsentrale sal onder meer die energie vir 'n nuwe aluminiumsmeltery oplewer wat in die nabyheid opgerig word. === Landbou === [[Lêer:Grassodenhäuser.jpg|duimnael|links|Turfdakhuise in Skógar]] [[Lêer:Auðsholt01.jpg|duimnael|Die historiese plaas Auðsholt naby Hvítá]] Vanweë sy koel klimaat en die skaarste aan landbougrond verskil Ysland se landbousektor sterk van dié van ander nywerheidslande. Yslandse boere het hulle tradisioneel op [[Skaap|skaapteelt]] toegespits en gepekelde of gerookte [[skaapvleis]] was eeue lank 'n [[stapelvoedsel]]. [[Wol|Skaapwol]] en -huide is vir die vervaardiging van klere en skoene gebruik. In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het die meeste Yslandse boeregesinne nog dieselfde landelike lewe as hulle voorouers in die Wiking-tydperk gevoer en eers met die stigting van die eerste koöperatiewe boerevereniging in 1882 is 'n nuwe era vir die landbousektor ingelei. Die boere het nou begin om die Deense middelmanne uit te skakel wat landbouprodukte slegs teen baie lae pryse aangekoop het. Groot koöperasies het geleidelik tot 'n beduidende faktor in die Yslandse ekonomie ontwikkel wat ook in ander sektore belê het. Die destydse Federasie van Yslandse Koöperatiewe (SIS) het tot en met die 1980's, toe dit in 'n finansiële krisis beland het en in kleiner ondernemings opgesplits is, oor 'n [[Bank (finansiële instelling)|bank]], 'n assuransiemaatskappy, winkels, fabrieke vir landboutoerusting, 'n [[redery]], visverwerkingsfabrieke en 'n uitvoermaatskappy beskik. Die verstedeliking van die begin van die 20ste eeu af het daartoe gelei dat minder belowende landbougebiede, soos die uiterste noordweste, binne enkele dekades feitlik ontvolk het. In ander landbougebiede het meganisasie, die bou van nuwe paaie en moderne kommunikasiemiddels die landelike lewe duidelik verander. Die koel klimaat en die kort groeiperiode vereis die gebruik van moderne kunsmis vir die verbouing van geskikte graansoorte soos [[rog]] en [[gars]] wat as veevoer gebruik word en duur invoere vervang. Gars word ook vir menslike gebruik verbou. Erosie bly die grootste vraagstuk vir Ysland se 3&nbsp;800 boere. Meer as duisend jaar se menslike kolonisasie en landbou het die natuurlike ewewig van Ysland se labiele natuur uitermate versteur. Die los grond bevat min klei en bestaan hoofsaaklik uit onstabiele vulkaniese leem. Volgens die [[Landnámabók]] was Ysland nog 'n beboste gebied toe die Noorse volksplanting begin het. Die setlaars het groot hoeveelhede brandhout verbruik, terwyl hul vee groot skade aan die sensitiewe vegetasie berokken het. Slegs een persent van die oorspronklike bosgebiede, wat 'n oppervlakte van 25&nbsp;000 vierkante kilometer beslaan het, het bewaar gebly, en 'n oppervlakte van 40&nbsp;000 vk km het onvrugbaar geword.<ref>{{de}} Polyglott APA Guide (2007), bl. 117</ref> Tans is daar nog 1&nbsp;500 vk km landbougrond, waarvan jaarliks sowat 30 vk km weens erosie verlore gaan. Verbruikersgewoontes het in die afgelope dekades geleidelik verander en naas lamsvleis het ook [[Beesvleis|bees-]], [[Hoendervleis|hoender-]] en [[varkvleis]] in toenemende mate gewild geraak. Die Yslanders se jaarlikse verbruik van [[melk]] tel met 400 liter per capita onder die hoogstes ter wêreld en 'n groot verskeidenheid van melksoorte, [[room]], [[kaas]], [[botter]], [[jogurt]] en Ysland se tradisionele kwarkspesialiteit ''skýr'' word plaaslik vervaardig. Die vraag na groente en vrugte het in die afgelope dekades vinnig gegroei; Ysland is in sommige jare selfvoorsienend betreffend [[aartappel]]s, terwyl groente soos [[tamatie]]s, [[komkommer]]s, [[geelwortel]]s, [[rissie]]s, slaai en verskillende koolsoorte danksy die beskikbaarheid van goedkoop geotermiese energie in kweekhuise gedy. === Toerisme === Die toerismebedryf speel 'n beduidende rol en is die tweede belangrikste bron van buitelandse valuta. Die aantal buitelandse besoekers het in 2006 met 13 persent gestyg tot 422&nbsp;000 en intussen die halfmiljoenkerf verbygesteek met sowat 570&nbsp;000 buitelandse besoekers in 2011; die meeste toeriste het uit die Verenigde Koninkryk, Noord-Amerika en Duitsland gekom. Internasionale toeriste beskou Ysland nog steeds veral as 'n bestemming vir hul somervakansies, tog het die Yslandse toerismebedryf begin om die land as 'n reisbestemming vir alle seisoene te bemark.<ref name="auswaertiges-amt.de" /> == Kookkuns == [[Lêer:Laufabrauð.jpg|duimnael|links|Laufabrauð, 'n versierde plat brood wat in olie gerooster word, is 'n gewilde spesialiteit gedurende Kerstyd]] [[Lêer:Hakarl near Bjarnahöfn in Iceland.JPG|duimnael|''Hákarl'' of gefermenteerde haaivleis is 'n spesialiteit wat tot so ver as die Noorse volksplanting in die 9de eeu terugdateer]] Oor 'n lang tydperk het die koel klimaat en die lang winters groot beperkings op die inheemse kookkuns geplaas. Yslanders was genoodsaak om alle beskikbare eetbare dinge te gebruik en het min speserye geken. [[Afval]] soos skaapkoppe het net soos ''hákarl'' (gefermenteerde Groenlandhaai) deel uitgemaak van die Yslandse dieet. Die stapelvoedsel het veral uit vis (hoofsaaklik stokvis), walvis-, robbe- en lamvleis, alle eetbare dele van 'n skaap en skyr – 'n soort kwark – bestaan. Skape was die enigste vee wat geteel kon word. Sommige van die tradisionele geregte word nog steeds ter geleentheid van die winterfees ''Þorrablót'' bedien, waaronder ''hangikjöt'' (lamvleis wat eers besterf en daarna gerook word), ''hákral'', ''svið'' (gekookte skaapskoppe) en ''súr hrútspungar'' (die skrotum van 'n ram wat in suurmelk gemarineer is). Hierdie geregte word saam met aartappels en worteltjiespap geniet. 'n Gewilde digestief is ''brennivín''. Skyr, 'n inheemse soort vars kaas of [[kwark (suiwelproduk)|kwark]], het intussen ook op buitelandse markte soos Noord-Amerika gewild geraak. Wei, wat as 'n neweproduk by die kaasvervaardigng verkry is, het tradisioneel die basis vir 'n aantal dranke gevorm, maar is daarnaas ook gebruik om vleis en ander kos te preserveer. Preservering – hoofsaaklik deur middel van fermentasie – was veral met die oog op die lang winters lewensnoodsaaklik. Vanweë die geografiese ligging was graanbou nouliks moontlik sodat brood en graankosse eeue lank geen noemenswaardige rol in die Yslandse kookkuns gespeel het nie. Tans is koffie die gewildste drank in Ysland wat van soggens tot saans (''kvöldkaffi'') gedrink word. 'n Tipiese koffiespesialiteit is ''molakaffi'' – swart koffie wat saam met suikerblokkies bedien word. Net soos in die Midde-Ooste word 'n suikerblokkie in die mond geneem en die koffie daardeur gedrink. Sedert die 1950's is ook in Ysland 'n groot verskeidenheid voedselsoorte in plaaslike supermarkte beskikbaar, en die Yslandse kookkuns is sodoende aan nuwe invloede blootgestel. == Sport == [[Lêer:Iceland's Olympic Handball Team, Beijing 2008.jpg|duimnael|Die Yslandse nasionale manshandbalspan het die silwermedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 2008]] gewen. [[Handball]] word as Ysland se nasionale sport beskou<ref name=handball />]] [[Lêer:FWC 2018 - Group D - ARG v ISL - Photo 195.jpg|duimnael|Yslandse ondersteuners tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] in [[Rusland]]]] Sport is 'n belangrike deel van die Yslandse kultuur, aangesien die bevolking redelik aktief is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonathan Wilcox, Zawiah Abdul Latif |title=Cultures of the World: Iceland |url=https://books.google.com/books?id=58ZHaTMk0j4C |year=2007 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-2074-3 |pages=109}}</ref> Die tradisionele hoofsport in Ysland is ''[[Glima]]'', 'n soort [[stoei]] wat glo in die [[Middeleeue]] ontstaan het. Gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[atletiek]], [[handbal]] en [[basketbal]]. Handbal word dikwels as die nasionale sport beskou.<ref name=handball>{{en}} {{cite book |author=Jonathan Wilcox, Zawiah Abdul Latif |title=Cultures of the World: Iceland |url=https://books.google.com/books?id=58ZHaTMk0j4C |year=2007 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-2074-3 |pages=110}}</ref> Die Yslandse nasionale sokkerspan het tydens die [[Europese Sokkerkampioenskap 2016]] sy debuut gemaak. Hulle het gelykop teen die latere kampioen Portugal in die groepfase gespeel en Engeland in die agtste eindrondte met 2–1 geklop, die doele is deur [[Ragnar Sigurðsson]] en [[Kolbeinn Sigþórsson]] aangeteken. Hulle is toe deur die gasheer en latere naaswenner Frankryk in die kwarteindrondte uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2016/dec/29/2016-football-moment-to-remember-iceland-euro-2016 |title=A 2016 football moment to remember: Iceland light up Euro 2016 |publisher=[[The Guardian]] |author=Amy Lawrence |date=29 Desember 2016 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> Daarna het Ysland vir die eerste keer vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] gekwalifiseer. Vir beide die [[UEFA Europa-beker]] en die [[Sokker-Wêreldbeker]] is Ysland volgens sy bevolking die kleinste land wat daarin geslaag het om te kwalifiseer. Ysland is ook die kleinste land wat nog vir [[EuroBasket]] gekwalifiseer het, nadat hulle aan die toernooie in 2015 en 2017 deelgeneem het. Hulle kon egter nie 'n oorwinning aanteken nie. Ysland bied uitstekende omstandighede vir [[ski]], [[visvang]], [[sneeuplankry]], [[ysklim]] en [[rotsklim]], hoewel die bevolking voorkeur gee aan [[bergklim]] en [[stap]]. Ysland is ook 'n bestemming van wêreldklas vir [[alpeski|alpe-]] en [[telemarkski]], met die Troll-skiereiland in Noord-Ysland wat die sentrum van aktiwiteite is. Hoewel die land se omgewing nie baie geskik is vir [[gholf]] nie, is daar nogtans baie gholfbane in die eilandstaat en Ysland het 'n hoër persentasie aan gholfspelers met meer as 17&nbsp;000 geregistreerde gholfspelers by 'n algehele bevolking van sowat 300&nbsp;000 as Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thejournal.co.uk/sport/other-sport/golf/tee-midnight-sun-reykjavik-4449000 |title=Tee Off in the Midnight Sun of Reykjavík |publisher=The Journal |date=25 Junie 2013 |accessdate=14 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614085549/http://www.thejournal.co.uk/sport/other-sport/golf/tee-midnight-sun-reykjavik-4449000 |archive-date=14 Junie 2016 |url-status=dead}}</ref> Ysland huisves 'n jaarlikse internasionale gholftoernooi, die Arktiese Ope, wat snags gedurende die [[Midsomerfees|midsomer]] op [[Akureyri Gholfklub]] beslis word.<ref>{{en}} {{cite book |author=Paul Daley |title=Golf Architecture: A Worldwide Perspective, Volume 4 |date=2008 |publisher=Pelican Publishing |isbn=978-1-58980-616-0 |page=92}}</ref><ref name="w111">{{en}} {{cite book |author=Jonathan Wilcox, Zawiah Abdul Latif |title=Cultures of the World: Iceland |url=https://books.google.com/books?id=58ZHaTMk0j4C |year=2007 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-2074-3 |pages=111}}</ref> Yslanders het ook die naasmeeste [[Wêreld Sterkman-kompetisie]]s met nege titels gewen, waaronder vier deur beide [[Magnús Ver Magnússon]] en [[Jón Páll Sigmarsson]] en mees onlangs [[Hafþór Júlíus Björnsson]] in 2018. Ysland is ook een van die leidende lande in [[oseaanroei]]. Die Yslandse ontdekkingsreisiger en uithou-atleet [[Fiann Paul]] hou die hoogste aantal aan prestasie-gebaseerde ''[[Guinness World Records]]'' in 'n enkele atletiese items. Teen 2020 was hy die enigste persoon wat die Oseaan-Verkenners-Grand-Slam behaal het (oopwaterkruisings op elk van die vyf oseane met behulp van mensaangedrewe vaartuie) en hy het ook algehele spoed-''Guinness World Records'' opgestel vir die vinnigste roei op al die vier oseane ([[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]], [[Indiese Oseaan|Indiese]], [[Stille Oseaan|Stille]] en die [[Arktiese Oseaan]]) in 'n mensaangedrewe roeiboot. Teen 2020 het hy altesaam 41, waaronder 33 prestasie-gebaseerde, ''Guinness World Records'' opgestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.huffpost.com/entry/team-uniting-nations-on-p_b_10930774 |title=Team Uniting Nations On Pace To Shatter A World Record In Rowing |publisher=The Huffington Post |author=Marc Boyd |date=12 Julie 2016 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mensjournal.com/adventure/speaking-with-the-men-of-the-record-breaking-polar-row-expedition-w501659 |title=Freezing Temps and Rotting Hands: Speaking With the Men of the Record-Breaking Polar Row Expedition |publisher=Men's Journal |author=Amanda McCracken |date=13 Augustus 2019 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/aug/8/polar-row-exploration-team-smashes-world-records-i/ |title=‘Polar Row’ exploration team smashes world records in icy north |publisher=The Washington Times |author=Nicole Ault |date=8 Augustus 2017 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://guinnessworldrecords.com/search?term="Fiann%20Paul"&page=1&type=all&max=20&partial=_Results& |title=Search Results |publisher=[[Guinness World Records]] |accessdate=29 Desember 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2019/12/impossible-row-team-achieve-first-ever-row-across-the-drake-passage-604720 |title=Impossible Row team achieve first ever row across the Drake Passage |publisher=[[Guinness World Records]] |author=Craig Glenday |date=27 Desember 2019 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> [[Swem]] is ook gewild in Ysland. [[Geotermiese energie|Geotermiese buitepoels]] kom algemeen voor en swemkursusse is 'n verpligte deel van die nasionale kurrikulum.<ref name="w111" /> [[Ruitersport|Perdry]], wat histories die belangrikste vervoermiddel op die eiland was, bly 'n algemene tydverdryf vir baie Yslanders. Die oudste beheerliggaam in Ysland is die Reykjavík Skietvereniging wat in 1867 gestig is. [[Geweer]]skiet het in die 19de eeu baie gewildheid verwerf deur die aanmoediging van politici en nasionaliste wat hulle beywer het vir Yslandse onafhanklikheid. Deesdae bly dit 'n belangrike tydverdryf.<ref>{{is}} {{cite web |url=http://sr.is/Stofnun_og_saga_SR.htm |title=Skotfélag Reykjavíkur |accessdate=13 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013013843/http://sr.is/Stofnun_og_saga_SR.htm |archive-date=13 Oktober 2007 |url-status=dead}}</ref> Ysland het ook baie [[skaak]]meesters opgelewer en die historiese Wêreldskaakkampioenskap 1972 in Reykjavík op die hoogtepunt van die [[Koue Oorlog]] gehuisves. Teen 2008 was daar nege Yslandse skaakgrootmeesters, 'n aansienlike aantal as die klein bevolkingstal in ag geneem word.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonathan Wilcox, Zawiah Abdul Latif |title=Cultures of the World: Iceland |url=https://books.google.com/books?id=58ZHaTMk0j4C |year=2007 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-2074-3 |pages=112}}</ref> Die [[kaartspeletjie]] [[Brug (kaartspeletjie)|Brug]] is ook gewild en Yslanders het al aan verskeie internationale toernooie deelgeneem. Ysland het die wêreldbrugkampioenskap (die Bermuda Bowl) in [[Jokohama]], [[Japan]], in 1991 gewen en in Hamilton, Bermuda, in 1950 as naaswenner (saam met Swede) geëindig.<ref>{{is}} {{cite web |url=https://www.visir.is/g/2019190629385/bermudaskalarhetja-i-ellefu-manna-heidurshopi |title=Bermúdaskálarhetja í ellefu manna heiðurshópi |publisher=Vísir |author=Kolbeinn Tumi Daðason |date=24 Junie 2019 |accessdate=29 Desember 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Iceland|title=Iceland|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=29 Desember 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iceland/|title=Iceland|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=29 Desember 2024}} ; Middeleeuse geskiedenis ---- * {{de}} Grabois, Aryeh: ''Enzyklopädie des Mittelalters''. Zürich: Edition Atlantis 1988 ; Taal ---- * {{en}} Yslandse Taalinstituut: ''Icelandic – at once ancient and modern''. Pamflet nommer 13 van die Departement van Onderwys, Wetenskap en Kultuur. Reykjavik 2001. Aanlyn beskikbaar: [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/7502/Icelandic.pdf?sequence=1 ''Icelandic'' (pdf-lêer)] ; Ekonomie ---- * {{de}} [http://www.eldey.de/Wirtschaft/Geldpolitik/geldpolitik.html www.eldey.de: ''Ysland se monetêre beleid''] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Iceland|Ysland}} ; Toerisme ---- {{Wikt|Ysland}} * {{en}} {{Wikivoyage|Iceland|Ysland}} ; Regering van Ysland ---- * {{en}} {{is}} [http://www.government.is/ ''Amptelike webwerf van die Yslandse regering''] ; Foto- en videokuns ---- * {{en}} [http://www.icelandinfocus.com/index.php?/category/C4/ ''Fokus op Ysland''] * {{en}} [https://icelandphotoimages.com/ ''Rafn Sig se foto- en videokunsateljee ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604173540/https://icelandphotoimages.com/ |date= 4 Junie 2020 }} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Ysland}} | Noord = {{vlagland|Groenland}} • [[Groenlandsee]] | Noordoos = [[Noorse See]] • [[Jan Mayen]] ({{vlagland|Noorweë}}) • [[Svalbard]] ({{vlagland|Noorweë}}) | Oos = [[Noorse See]] • {{vlagland|Noorweë}} | Suidoos = [[Noorse See]] • {{vlagland|Faroëreilande}} | Suid = [[Atlantiese Oseaan]] • {{vlagland|Ierland}} • {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | Suidwes = [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Groenland}} • [[Groenlandsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • [[Groenlandsee]] }} {{Lande van Europa}} {{EVA}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Voormalige Deense kolonies]] [[Kategorie:Voormalige Noorse kolonies]] [[Kategorie:Ysland| ]] 6kodkjcv1rlnefpqo2fkam4mwout44h 0 8090 2921083 2897965 2026-08-02T05:21:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921083 wikitext text/x-wiki [[Lêer:MtCleveland ISS013-E-24184.jpg|duimnael|220px|Die Cleveland-vulkaan op die [[Aleoetiese Eilande]] van [[Alaska]], afgeneem uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] (Mei 2006).]] [[Lêer:Pinatubo ash plume 910612.jpg|duimnael|220px|Aspluime tot 19&nbsp;km hoog tydens die uitbarsting van die berg Pinatubo in die [[Filippyne]] (1991).]] [[Lêer:04Sep2007 Etna from SE Crater.jpg|regs|class=cx-highlight|duimnael|220px|Die uitbarsting in 2007 van die [[berg Etna]].]] [[Lêer:Shasta from the plane.jpg|duimnael|220px|Die [[Mount Shasta|berg Shasta]], 'n potensieel aktiewe [[stratovulkaan]] in Noord-[[Kalifornië]].]] [[Lêer:Spreading ridges volcanoes map-en.svg|duimnael|220px|'n Kaart wat die grense van divergente plate (oseaniese skeure) toon, asook onlangse vulkane op die aardoppervlak (meestal by konvergente grense).]] 'n '''Vulkaan''' is 'n skeuring in die [[Kors (geologie)|kors]] van 'n [[planeet]] soos die [[Aarde]] wat toelaat dat warm [[lawa]], vulkaniese as en gasse uit 'n magmakamer onder die oppervlak ontsnap. Vulkane op die Aarde bars uit omdat die [[Aardkors|kors]] in 'n paar groot, rigiede en verskeie kleiner [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] verdeel is wat op 'n warmer, sagter laag (die [[aardmantel]]) dryf.<ref>{{Cite web|url=http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|title=Earthquakes, Volcanoes, and Tsunamis|work=Resources for Environmental Literacy|author=NSTA Press / Archive.Org|date=2007|accessdate=22 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714205414/http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|archivedate=14 Julie 2014}}</ref> Die aarde se vulkane vorm oor die algemeen waar tektoniese plate na mekaar beweeg (konvergent) of weg van mekaar beweeg (divergent). Die meeste is onderwater. 'n Rif in die middel van 'n oseaan, soos die [[Mid-Atlantiese Rug]], vorm byvoorbeeld as gevolg van divergente plate, terwyl die [[Ring van Vuur]] se vulkane gevorm word deur konvergente plate. Vulkane kan ook vorm waar die aardkors se plate gerek en dus verdun word, soos met die [[Oos-Afrikaanse Skeur]]. Vulkanisme op ander plekke as by plaatgrense word vermoedelik veroorsaak deur opstotende magma vanaf die grens tussen die Aarde se mantel en [[Aardkern|kern]], 3&nbsp;000&nbsp;km onder die oppervlak. Dit veroorsaak warmkolvulkanisme, waarvan die [[Hawaii|Hawaise]] [[Warm kol (geologie)|warm kol]] 'n voorbeeld is. Vulkane vorm gewoonlik nie waar twee tektoniese plate verby mekaar skuif nie. Groot vulkaanuitbarstings kan die [[Atmosfeer|atmosferiese]] [[temperatuur]] beïnvloed wanneer as en druppels [[Swawelsuur|swaelsuur]] die [[Son]] verduister en die Aarde se [[troposfeer]] afkoel. Dit absorbeer ook die hitte wat van die Aarde af uitgestraal word en verhit die [[stratosfeer]]. Groot uitbarstings word soms gevolg deur [[vulkaanwinter]]s, wat al rampspoedige [[hongersnood]] veroorsaak het. Ander gevolge is vir onder meer [[lugvaart]], wanneer die as dit moeilik of onmoontlik vir vliegtuie maak om te vlieg. == Etimologie == Die woord "vulkaan" is afgelei van die naam Vulcano, 'n vulkaniese eiland in die Eoliese Eilande van [[Italië]], wat die naam gekry het van [[Vulcanus]], die god van vuur uit die [[Romeinse mitologie]].<ref>{{cite web |url=http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html |title=Volcano |work=Mind over Magma: The Story of Igneous Petrology |author=Davis A. Young |date=Januarie 2016 |access-date=11 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927124027/http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html |archive-date=27 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die studie van vulkane word vulkanologie genoem. == Plaattektoniek == Volgens die teorie van [[plaattektoniek]] is die Aarde se harde buitenste [[Aardkors|kors]], die [[litosfeer]], opgedeel in 'n paar groot en verskeie kleiner plate. Hulle beweeg geleidelik vanweë die [[konveksie]] in die [[aardmantel]] onder die kors. Die meeste vulkaniese aktiwiteit op Aarde vind plaas al met dié plaatgrense langs waar plate van mekaar wegbeweeg of divergeer (en nuwe litosfeer geskep word), of na mekaar toe beweeg of konvergeer (en litosfeer vernietig word).<ref>{{cite book |last1=Schmincke |first1=Hans-Ulrich |title=Volcanism |date=2003 |publisher=Springer |location=Berlyn |isbn=978-3-540-43650-8 |pages=13–20}}</ref> === Grense tussen divergente plate === By die [[mid-oseaanriwwe]] divergeer twee tektoniese plate van mekaar terwyl warm mantelrots opwaarts kruip tussen die verdunde oseaankors in. Die afname van [[druk]] in die stygende mantelrots lei tot [[adiabaties]]e uitsetting en die gedeeltelike smelting van die rots, en dit veroorsaak vulkanisme en skep nuwe oseaankors. Die meeste grense tussen divergente plate lê op die bodem van die oseane, en daarom vind die grootste vulkaniese aktiwiteit op Aarde onder die water plaas. [[Rookgat|Swart rookgate]] is bewys van dié soort vulkaniese aktiwiteit. Wanneer die mid-oseaanrif bo die seevlak is, word vulkaaneilande gevorm, soos [[Ysland]].{{sfn|Schmincke|2003|pp=17-18, 276}} === Grense tussen konvergente plate === [[Plaattektoniek|Subduksiesones]] is plekke waar twee plate, gewoonlik 'n oseaniese en 'n kontinentale plaat, bots. Die swaarder oseaniese plaat trek af onder die kontinentale plaat in, en vorm naby die kus 'n diep oseaantrog. Water wat vrygestel word van die aftrekkende plaat, verlaag die smelttemperatuur van die mantelwig bo hom en skep dus [[magma]]. Dié magma is geneig om uiters [[Viskositeit|vloeitraag]], of taai, te wees vanweë die groot [[Silikon|silika]]-inhoud – dit bereik dus nie die oppervlak nie, maar koel af en stol. Wanneer dit wel die oppervlak bereik, word 'n vulkaan gevorm. Subduksiesones word dus begrens deur kettings vulkane, wat [[Vulkaanboog|vulkaanboë]] genoem word. Tipiese voorbeelde is die vulkane van die [[Stille Oseaan|Pasifiese]] [[Ring van Vuur]], soos die [[Japannese Argipel]].{{sfn|Schmincke|2003|pp=18,113-126}} [[Lêer:Hotspot(geology)-1.svg|duimnael|150px|links|Deursnee van die aardkors (geel), met magma wat van die mantel af opstyg (rooi). Die kors kan relatief tot die pluim beweeg en 'n vulkaanopening skep.]] === Warm kolle === [[Warm kol (geologie)|Warm kolle]] is vulkaangebiede wat vermoedelik geskep word deur mantelpluime, wat hipotetiese kolomme warm materiaal is wat van die grens tussen die aarde se mantel en kern af opstyg. Nes by middeloseaniese skeure, ondergaan die stygende mantelrots dekompressiesmelting, wat groot hoeveelhede magma voortbring. Omdat tektoniese plate oor mantelpluime beweeg, word elke vulkaan onaktief wanneer dit van die pluim af dryf, en nuwe vulkane word geskep waar die plaat oor die pluim beweeg. Die [[Hawaii|Hawaise Eilande]] het vermoedelik op so 'n manier gevorm. Die [[Yellowstone Nasionale Park|Yellowstone-kaldera]] is vermoedelik deel van die [[Noord-Amerika]]anse Plaat wat op die oomblik bo die Yellowstone- warm kol lê.{{sfn|Schmincke|2003|pp=18,106-107}} Die mantelpluimhipotese word egter betwis.<ref name=Foulger>{{cite book |title=Plates vs. Plumes: A Geological Controversy |last1=Foulger|first1= Gillian R. |year=2010 |isbn=978-1-4051-6148-0 |publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> === Kontinentale skeure === Die volgehoue opwelling van warm mantelrots kan onder die middel van 'n kontinent ontwikkel en tot skeure in die aardkors lei. Vroeë fases van skeurvorming word gekenmerk deur [[Basalt|vloedbasalt]], en baie vorder tot op die punt waar 'n tektoniese plaat heeltemal gesplits word.<ref>{{cite book |last1=Philpotts |first1=Anthony R. |last2=Ague |first2=Jay J. |title=Principles of igneous and metamorphic petrology |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, VK |isbn=978-0-521-88006-0 |pages=380–384, 390 |edition=2de}}</ref>{{sfn|Schmincke|2003|pp=108-110}} 'n Divergente plaatgrens ontwikkel dan tussen die twee helftes van die gesplete plaat. Skeure splits egter dikwels nie die aardkors heeltemal nie, en mislukte skeure word gekenmerk deur vulkane wat ongewone alkali- of karbonaatgesteentes uitwerp. Voorbeelde sluit in die vulkane van die [[Oos-Afrikaanse Skeur]].{{sfn|Philpotts|Ague|2009|pp=390-394,396-397}} == Soorte vulkane == [[Lêer:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|220px|duimnael|Die Lakagigar-skeuropening in Ysland, die bron van die groot klimaatsverandering van 1783-'84, het 'n ketting [[vulkaankeël]]s in sy lengte af.]] [[Lêer:Volcano q.jpg|duimnael|220px|'n [[Vulkaanskeur]] en lawakanaal.]] [[Lêer:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|220px|duimnael|Skjaldbreiður, 'n [[skildvulkaan]] waarvan die naam "beë skild" beteken.]] Die algemeenste opvatting van 'n vulkaan is dié van 'n [[Vulkaankeël|keëlvormige berg]] wat [[lawa]] en giftige gasse uit 'n krater se kruin spoeg. Dit is egter maar net een van talle soorte vulkane. Die eienskappe van vulkane is baie komplekser as dit en die strukture en aktiwiteite daarvan hang van verskeie faktore af. Sommige vulkane het rowwe pieke wat deur lawakoepels gevorm is, eerder as 'n kruinkrater, terwyl ander weer soos enorme plato's lyk. Openinge wat vulkaniese stowwe (insluitende lawa en as) en gasse (hoofsaaklik stoom en magmagasse) uitlaat, kan op enige plek op die grondoppervlak ontwikkel en aanleiding gee tot kleiner koepels, soos Puʻu ʻŌʻō teen 'n hang van Hawaii se [[Kīlauea]]. Ander soorte vulkane sluit in kriovulkane (of ysvulkane), veral op sommige mane van [[Jupiter]], [[Saturnus]] en [[Neptunus]]; en [[Moddervulkaan|moddervulkane]], formasies wat dikwels nie met bekende magmatiese aktiwiteit verbind word nie. Aktiewe moddervulkane neig om by temperature baie laer as dié van [[stollingsgesteente]]vulkane voor te kom, behalwe wanneer die moddervulkaan inderdaad 'n uitlaatklep is van 'n stollingsgesteentevulkaan. === Skeuropeninge === [[Lêer:Volcan de Izalco atardecer.jpg|duimnael|220px|Die Izalco-vulkaan, die jongste vulkaan in [[El Salvador]]. Izalco het van 1770 (toe dit gevorm het) tot 1958 feitlik onophoudelik uitgebars. Dit het die bynaam "Vuurtoring van die Stille Oseaan" gekry.]] Vulkaniese skeuropeninge, of net [[vulkaanskeur]]e, is plat, liniêre breuke waardeur lawa uitloop, gewoonlik sonder enige ontploffende aktiwiteit. Die opening is gewoonlik 'n paar meter breed en kan 'n paar kilometer lank wees. Groot [[basalt]]vloede kan daaruit loop: eers in lawakanale en later in lawatonnels. === Skildvulkane === [[Skildvulkane]], wat so genoem word vanweë hulle breë, skildvormige profiel, word gevorm deur die uitbarsting van nieklewerige lawa wat ver van 'n breuk af kan vloei. Hulle ontplof gewoonlik nie op 'n katastrofiese wyse nie, maar word gekenmerk deur relatief bedaarde uitvloeiings. Aangesien dié soort magma gewoonlik min silika bevat, is skildvulkane algemener in die oseane as op land. Die Hawaise vulkaniese ketting is 'n reeks skildkeëls. Dit kom ook algemeen in [[Ysland]] voor. === Lawakoepels === [[Lawakoepel]]s word opgebou deur stadige uitbarstings van dik, taai lawa. Dit vorm soms binne die krater van 'n vorige vulkaanuitbarsting, soos die geval was met [[Mount Saint Helens]], maar kan ook onafhanklik vorm, soos met Lassenpiek. Soos met stratovulkane, kan lawakoepels gewelddadige, ontploffende uitbarstings skep, maar die lawa vloei gewoonlik nie ver van die uitlaat af nie. === Kriptokoepels === Kriptokoepels vorm wanneer taai lawa na bo gedwing word en die oppervlak laat uitbult. Die uitbarsting van 1980 van Mount Saint Helens is 'n goeie voorbeeld hiervan. Lawa onder die oppervlak van die berg het dit laat uitbult, en dit het later aan die noordekant van die berg afgestort. === Sintelkeëls === [[Sintelkeël]]s ontstaan uit die uitbarsting van klein stukke [[vulkaanslak]] en [[piroklast]]e (wat albei soos sintels lyk, vandaar die naam van dié vulkaansoort) wat om die opening opgebou het. Dié uitbarstings kan kort duur en 'n keëlvormige heuwel skep wat miskien 30-400&nbsp;m hoog kan wees. Die meeste sintelkeëls bars net een keer uit. Hulle kan aan die hange van groter vulkane vorm, of op hulle eie. Parícutin in [[Mexiko]] is 'n voorbeeld van 'n sintelkeël. In [[Nieu-Mexiko]] is Caja del Rio 'n vulkaanveld met meer as 60 sintelkeëls. Na aanleiding van satellietfoto's is voorgestel dat sintelkeëls ook op ander hemelliggame in die [[Sonnestelsel]] kan voorkom: op die oppervlak van die [[Maan]] en van [[Mars]].<ref>{{cite journal|last1=Wood|first1=C.A.|title=Cindercones on Earth, Moon and Mars|journal=Lunar and Planetary Science |volume=X|date=1979|pages=1370–1372|bibcode=1979LPI....10.1370W}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Meresse | first1 = S. | last2 = Costard | first2 = F.O. | last3 = Mangold | first3 = N. | last4 = Masson | first4 = P. | last5 = Neukum | first5 = G. | title = Formation and evolution of the chaotic terrains by subsidence and magmatism: Hydraotes Chaos, Mars | doi = 10.1016/j.icarus.2007.10.023 | journal = Icarus | volume = 194 | issue = 2 | pages = 487 | year = 2008 | bibcode=2008Icar..194..487M}}</ref><ref name="Ulysses">{{Cite journal | doi = 10.1016/j.icarus.2011.11.030| title = A unique volcanic field in Tharsis, Mars: Pyroclastic cones as evidence for explosive eruptions| year = 2012| last1 = Brož | first1 = P.| last2 = Hauber | first2 = E.| journal = Icarus| volume = 218| issue = 1| pages = 88 | bibcode=2012Icar..218...88B}}</ref><ref name="mesic">{{Cite journal | last1 = Lawrence | first1 = S.J. | last2 = Stopar | first2 = J.D. | last3 = Hawke | first3 = B.R. | last4 = Greenhagen | first4 = B.T. | last5 = Cahill | first5 = J.T.S. | last6 = Bandfield | first6 = J.L. | last7 = Jolliff | first7 = B.L. | last8 = Denevi | first8 = B.W. | last9 = Robinson | first9 = M.S. | last10 = Glotch | first10 = T.D. | last11 = Bussey | first11 = D.B.J. | last12 = Spudis | first12 = P.D. | last13 = Giguere | first13 = T.A. | last14 = Garry | first14 = W.B. | title = LRO observations of morphology and surface roughness of volcanic cones and lobate lava flows in the Marius Hills | doi = 10.1002/jgre.20060 | journal = Journal of Geophysical Research: Planets | volume = 118 | issue = 4 | pages = 615 | year = 2013 | bibcode = 2013JGRE..118..615L | doi-access = free }}</ref> === Stratovulkane (saamgestelde vulkane) === [[Lêer:Volcano scheme.svg|duimnael|220px|'''Deursnee van 'n stratovulkaan (vertikale skaal oordryf)''': {{Div col|colwidth=30em}}{{Ordelys |1=Groot magmakamer |2=Rotsbodem |3=Pyp |4=Basis |5=Intrusieplaat |6=Intrusiegang |7=Lae as uit die vulkaan |8=Hang |9=Lae lawa uit die vulkaan |10=Keel |11=Parasitiese keël |12=Lawavloei |13=Opening |14=Krater |15=Aswolk }}{{div col end}}]] [[Stratovulkane]] is hoë, keëlvormige berge wat saamgestel is uit afwisselende lawastrome en puinlae – dit is die lae wat tot die naam aanleiding gegee het. Stratovulkane is ook as saamgestelde vulkane bekend omdat hulle uit 'n verskeidenheid strukture bestaan wat gedurende verskillende soorte uitbarstings gevorm word. Klassieke voorbeelde is die berge [[Foedji]] in [[Japan]] en [[Vesuvius]] in [[Italië]]. As wat deur die ontploffings van stratovulkane gevorm word, word histories beskou as die grootste gevaar wat vulkane vir beskawings inhou. Die lawa van stratovulkane bevat meer silika en is dus taaier as lawa van skildvulkane. Silikaryk lawa is geneig om ook meer opgeloste gas te bevat. Die kombinasie is dodelik en lei tot ontploffende uitbarstings wat groter hoeveelhede as tot gevolg het, sowel as [[piroklastiese strome]] soos die een wat die stad Saint-Pierre op [[Martinique]] in 1902 verwoes het. Stratovulkane is ook steiler as skildvulkane, met hange van 30-35° in vergelyking met die 5-10° van skildvulkane. Hulle los puin is ook materiaal vir gevaarlike modderstrome ([[lahar]]s).<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=eJopFDVRgYMC&pg=PA115 |title=Volcanoes: Global Perspectives |first1=John P. |last1=Lockwood |first2=Richard W. |last2=Hazlett |year=2010 |isbn=978-1-4051-6250-0 |page=552 }}</ref> Groot stukke vulkaanpuin is bekend as "vulkaanbomme". Groot bomme kan tot meer as 1,2&nbsp;m breed wees en verskeie tonne weeg.<ref>Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. "Volcanoes-why and how ." Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.</ref> === Supervulkane === 'n [[Supervulkaan]] is 'n vulkaan wat een of meer keer meer as 1&nbsp;000&nbsp;km³ vulkaandeposito's in 'n enkele uitbarstings uitgewerp het.<ref>{{cite web |url=https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html |title=Questions About Supervolcanoes |publisher=USGS Yellowstone Volcano Observatory |work=Volcanic Hazards Program |date=2015-08-21 |access-date=2017-08-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703184836/https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html |archive-date=3 Julie 2017 |df=dmy-all }}</ref> Sulke uitbarstings kom voor wanneer 'n baie groot magmakamer vol gas- en silikaryk magma in 'n katastrofiese [[kaldera]]vormende uibarsting leeggeskiet word. Vulkaniese as uit sulke uitbarstings is die enigste vulkaniese produk met volumes wat dié van vloedbasalt kan ewenaar.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=77}} 'n Supervulkaan kan op 'n kontinentale skaal verwoesting saai. Hulle kan die [[temperatuur]] wêreldwyd vir baie jare laat daal weens die groot hoeveelhede [[swael]] en as wat in die atmosfeer vrygestel word. Hulle is die gevaarlikste soort vulkane. Voorbeelde sluit in die Yellowstonekaldera in die [[Yellowstone Nasionale Park]], die Valleskaldera in [[Nieu-Mexiko]], die [[Tobameer]] in [[Soematra]] en die Ngorongorokrater in [[Tanzanië]]. Gelukkig kom supervulkaanuitbarstings selde voor, maar die vulkane kan moeilik wees om in die geologiese rekord te identifiseer vanweë die enrome gebied wat hulle beslaan en die bedekking daarvan deur [[plant]]egroei en [[gletser]]s.<ref>{{cite journal|jstor=24968920|title=Giant Volcanic Calderas|last1=Francis|first1=Peter|journal=Scientific American|year=1983|volume=248|issue=6|pages=60–73|doi=10.1038/scientificamerican0683-60|bibcode=1983SciAm.248f..60F}}</ref> === Ondersese vulkane === Ondersese vulkane is 'n algemene verskynsel. Vulkaanaktiwiteit gedurende die huidige [[Epog (geologie)|geologiese epog]], die [[Holoseen]], is by net 119 ondersese vulkane aangeteken, maar daar kan meer as 'n miljoen geologies jong ondersese vulkane op die seebodem wees.<ref name="GVPDatabase2020">{{cite web | url=https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm | title=Holocene Volcano List | publisher=Smithsonian Institution | work=Global Volcanism Program Volcanoes of the World (version 4.9.1) | editor-last=Venzke | editor-first=E. | date=2013 | access-date=18 November 2020}}</ref><ref name="GVP-FAQ">{{cite web | url=https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes | title=How many active volcanoes are there? | publisher=Smithsonian Institution | work=Global Volcanism Program Volcanoes of the World (version 4.9.1) | editor-last=Venzke | editor-first=E. | date=2013 | access-date=18 November 2020}}</ref> In vlak water wys aktiewe vulkane hulle teenwoordigheid deur stoom en stukke rots hoog bokant die seeoppervlak uit te blaas. In die diep oseane verhoed die ontsettende gewig van die water die ontploffende uitlaat van stoom en gasse, maar ondersese uitbarstings kan bespeur word met [[Hidrofoon|hidrofone]] en die verkleuring van die water deur vulkaniese gasse. Kussinglawa is 'n algemene uitbarstingsproduk van ondersese vulkane en word gekenmerk deur dik lae onderbroke, kussingvormige massas wat onder die water vorm. [[Lêer:Pompeii - Casa del Centenario - MAN.jpg|duimnael|links|160px|'n Fresko met [[Vesuvius]] agter [[Dionusos|Bacchus]] en [[Agatodaimon]], soos gesien in [[Pompeji]] se Eeufeeshuis.]] Selfs groot ondersese uitbarstings sal dalk nie die see-oppervlak versteur nie vanweë die vinnige afkoelingsuitwerking en groot dryfvermoë in water (in teenstelling met lug), wat dikwels veroorsaak dat vulkaanopeninge op die seebodem steil pilare vorm. Mettertyd kan die formasies wat deur ondersese vulkane geskep word so groot word dat hulle deur die oppervlak breek as nuwe [[eiland]]e of [[puimsteen]]vlotte. In Mei en Junie 2018 is talle [[Seismologie|seismiese]] seine wêreldwyd bespeur deur agentskappe wat [[aardbewing]]s monitor. Dit was ongewone gonsgeluide, en in Novermber dié jaar is seine van tot 20 minute waargeneem. Oseaniese navorsing in Mei 2019 het getoon die gonsgeluide is veroorsaak deur die vorming van 'n ondersese vulkaan naby die kus van [[Mayotte]].<ref>{{cite web|language=en|title=Origin of mystery humming noises heard around the world, uncovered|author=Ashley Strickland|website=CNN|date=10 Januarie 2020|url=https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp}}</ref> === Subglasiale vulkane === Subglasiale vulkane word onder [[yskap]]pe gevorm. Hulle bestaan uit lawaplato's wat uitgebreide kussinglawas en [[palagoniet]] bedek. Dié vulkane word ook tafelvulkane genoem. Baie goeie voorbeelde daarvan kan in Ysland en [[Brits-Columbië]] gesien word. === Moddervulkane === Moddervulkane (modderkoepels) is formasies wat deur uitgeworpe [[Vloeistof|vloeistowwe]] en [[gas]]se geskep word, maar ook deur verskeie ander prosesse.<ref>{{cite journal |last1=Mazzini |first1=Adriano |last2=Etiope |first2=Giuseppe |title=Mud volcanism: An updated review |journal=Earth-Science Reviews |date=Mei 2017 |volume=168 |pages=81–112 |doi=10.1016/j.earscirev.2017.03.001 |bibcode=2017ESRv..168...81M |hdl=10852/61234 |hdl-access=free }}</ref> Die grootste strukture is 10&nbsp;km breed en tot 700&nbsp;m hoog.<ref>{{cite journal|last1=Kioka|first1=Arata|last2=Ashi|first2=Juichiro|title=Episodic massive mud eruptions from submarine mud volcanoes examined through topographical signatures|journal=Geophysical Research Letters|date=28 October 2015|volume=42|issue=20|pages=8406–8414|doi=10.1002/2015GL065713|bibcode=2015GeoRL..42.8406K|doi-access=free}}</ref> == Uitgeworpe materiaal == [[Lêer:Lava channel overflow.JPG|duimnael|220px|Pāhoehoe-lawa vloei op [[Hawaii (eiland)|Hawaii]]. Die foto wys ook strome van 'n hooflawakanaal.]] [[Lêer:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|duimnael|220px|Die [[Stromboli]]-stratovulkaan naby die [[Sisilië|Sisiliaanse kus]] het duisende jare lank aanhoudend uitgebars. Dit het aanleiding gegee tot die bynaam "Vuurtoring van die Middellandse See".]] Die materiaal wat gedurende 'n vulkaanuitbarsting uitgewerp word, die ejekta of ejektamenta, kan in drie soorte geklassifiseer word: # [[Gas]]se, 'n mengsel van hoofsaaklik [[stoom]], [[koolstofdioksied]] en 'n swaelverbinding (óf [[swaeldioksied]], SO₂, óf [[waterstofsulfied]], H₂S, na gelang van die temperatuur) # [[Lawa]], die naam van magma wanneer dit oor die aardoppervlak vloei # [[#Tefra|Tefra]], deeltjies soliede materiaal van alle vorms en groottes wat deur die lug trek<ref name="schmidt-1981">{{cite journal |last1=Schmidt |first1=R. |title=Descriptive nomenclature and classification of pyroclastic deposits and fragments: recommendations of the IUGS Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks |journal=Geology |volume=9 |year=1981 |pages=41–43 |doi=10.1007/BF01822152 |s2cid=128375559 |url=https://scholar.google.com/scholar_url?url=https://idp.springer.com/authorize/casa%3Fredirect_uri%3Dhttps://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF01822152.pdf%26casa_token%3DEeQQK-27EzMAAAAA:NxHAz8w30oOg24-BcWvJPAgMBjRc419lq-7Jz-6VV0-ma9Mv2wxmt4JqRZoPtxQvU501TeyvkUDq1fmmJw&hl=en&sa=T&oi=gsb-gga&ct=res&cd=0&d=227239637425471251&ei=PBhxX4PbJrXCywTH6bfYBg&scisig=AAGBfm2m9NmvueO9pSpn98cYOcYAhzm0nw |access-date=27 September 2020}}</ref> === Vulkaangasse === Die konsentrasies van verskillende vulkaangasse wissel geweldig van een vulkaan tot die volgende. [[Waterdamp]] is gewoonlik die volopste vulkaangas, gevolg deur koolstof-<ref>{{cite journal | last1 = Pedone | first1 = M. | last2 = Aiuppa | first2 = A.| last3 = Giudice | first3 = G. | last4 = Grassa | first4 = F.| last5 = Francofonte | first5 = V. | last6 = Bergsson | first6 = B.| last7 = Ilyinskaya | first7 = E.| title = Tunable diode laser measurements of hydrothermal/volcanic CO2 and implications for the global CO2 budget| journal = Solid Earth | date = 2014| volume = 5 | issue = 2 | pages = 1209–1221| doi = 10.5194/se-5-1209-2014| bibcode = 2014SolE....5.1209P | doi-access = free }}</ref> en [[Swaweldioksied|swaeldioksied]]. Ander hoofsoorte gas sluit in waterstofsulfied, [[waterstofchloried]] en [[waterstoffluoried]]. Baie spoor- en klein hoeveelhede gasse word ook aangetref, soos [[waterstof]], [[koolstofmonoksied]], [[Halokoolstof|halokoolstowwe]], organiese verbindings en vlugtige metaalchloriede. === Lawastrome === [[Lêer:Sarychev Peak eruption on 12 June 2009, oblique satellite view.ogv|duimnael|220px|Piek Saritsjef op [[Matoea]] in die [[Koerile]].]] Die vorm en styl van 'n vulkaan se uitbarsting word grootliks bepaal deur die samestelling van die lawa wat uitgewerp word. Die taaiheid (hoe vloeibaar die lawa is) en die hoeveelheid opgeloste gasse is die belangrikste eienskappe van magma, en albei word in 'n groot mate bepaal deur die hoeveelheid [[Silikon|silika]] in die magma. Magma wat ryk aan silika is, is taaier as silika-arm magma en is geneig om ook meer opgeloste gasse te bevat. Lawa kan breedweg in vier soorte samestellings geklassifiseer word:<ref>{{cite book|last1=Casq|first1=R.A.F.|last2=Wright|first2=J.V.|title=Volcanic Successions|date=1987|publisher=Unwin Hyman Inc|isbn=978-0-04-552022-0|page=528}}</ref> * As die magma wat uitgewerp word 'n hoë persentasie (>63%) silika bevat, word die lawa as "[[felsies]]" beskryf. Felsiese lawas (dasiete en rioliete) is baie taai en word uitgewerp as koepels of kort strome.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=70-72}} : Omdat felsiese magmas so taai is, is hulle geneig om [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige gasse]] wat teenwoordig is, vas te vang. Dit lei tot ontploffende vulkanisme. [[Piroklastiese strome]] is baie gevaarlike produkte van sulke vulkane, omdat hulle teen die vulkaan se hange afbeweeg en tot ver van die vulkaanopeninge af vloei tydens groot uitbarstings. Temperature tot 850&nbsp;°C<ref>{{cite book |last1=Fisher |first1=Richard V. |last2=Schmincke |first2=H.-U. |title=Pyroclastic rocks |date=1984 |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |isbn=3-540-12756-9 |pages=210–211}}</ref> kan in piroklastiese strome bereik word, en dit sal dus enigiets vlambaars in hulle pad veras. Deposito's wat deur piroklastiese strome agtergelaat word, kan ook tot verskeie meters hoog wees.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=73-77}} :Felsiese magmas word in die kors gevorm, gewoonlik deur die smelting van korsrots deur die hitte van onderliggende [[mafies]]e magmas. Die ligter felsiese magma dryf op die mafiese magma sonder dat dit veel meng.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|pp=15-16}} * As die magma wat uitgewerp word 52-63% silika bevat, is dit van "gemiddelde samestelling", of [[Andesiet|andesities]]. Sulke magmas is kenmerkend van stratovulkane.{{sfn|Schmincke|2003|p=143}} Hulle word gewoonlik gevorm by konvergente grense tussen tektoniese plate, deur middel van verskeie prosesse. Een is die vermenging van felsiese en mafiese magmas in 'n tussentydse reservoir voordat die lawa begin vloei.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=377}} * As die magma <52% en >45% silika bevat, is die magma [[mafies]] (omdat dit hoër persentasies [[magnesium]], Mg, en [[yster]], Fe, bevat) of basalties. Dié lawas is gewoonlik warmer en baie minder taai as felsiese lawas. Mafiese magmas word gevorm deur die gedeeltelike smelting van droë mantel.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=16}}<!-- Indentation hack; do not "fix" -->Mafiese lawas kom voor in 'n wye reeks terreine. Dit sluit in middeloseaniese riwwe, skildvulkane en oseaniese en kontinentale korse. * Sommige magmas bevat <=45% silika en het "ultramafiese" lawa tot gevolg. Dit is baie skaars – baie min is op die Aarde uitgewerp sedert die [[Proterosoïkum]], toe die planeet se hittevloei hoër was. Hulle is (of was) die warmste lawas en waarskynlik vloeibaarder as gewone mafiese lawas.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=24}} === Tefra === Tefra, ook piroklaste genoem, word geskep wanneer magma in die vulkaan uitmekaargeblaas word deur die vinnige uitsetting van warm vulkaniese gasse. Magma ontplof as die opgeloste gasse daarin ontsnap wanneer die druk verminder terwyl dit na die oppervlak beweeg. Dié gewelddadige ontploffings skep deeltjies materiaal wat dan van die vulkaan weggeskiet word. Soliede deeltjies kleiner as 2&nbsp;mm breed (so groot soos sandkorrels of kleiner) word vulkaniese as genoem.<ref name="schmidt-1981"/> Tefra en ander vergruisde vulkaniese materiaal maak 'n groter deel van die volume van baie vulkane uit as die lawa. Dit kon tot 'n derde van alle sediment in die [[geologiese rekord]] gevorm het. Die skepping van groot hoeveelhede tefra is kenmerkend van ontploffende vulkanisme.{{sfn|Fisher|Schmincke|1984|p=89}} == Soorte vulkaanuitbarstings == [[Lêer:Hawaiian Eruption-numbers.svg|duimnael|220px|'n '''[[Hawaise uitbarsting]]''': 1.&nbsp;aspluim, 2.&nbsp;lawafontein 3.&nbsp;krater, 4.&nbsp;lawameer, 5.&nbsp;rookgat, 6.&nbsp;lawavloei, 7.&nbsp;lae lawa en as, 8.&nbsp;stratum, 9.&nbsp;intrusieplaat, 10.&nbsp;magmabuis, 11.&nbsp;magmakamer, 12.&nbsp;intrusiegang]] [[Lêer:Plinian Eruption-numbers.svg|duimnael|220px|'n '''[[Pliniese uitbarsting]]''': 1: aspluim, 2: magmabuis, 3: neerstorting van vulkaanas, 4: lae lawa en as, 5: stratum, 6: magmakamer.]] Uitbarstingsmetodes word breedweg ingedeel in magmatiese, freatomagmatiese en freatiese uitbarstings.<ref name="vol cash">{{cite book|title=Volcanic Ash|publisher=University of California Press|page=246|author1=Heiken, G. |author2=Wohletz, K.}}</ref> === Magmatiese uitbarstings === Magmatiese uitbarstings word hoofsaaklik aangedryf deur gasvrystelling vanweë dekompressie.<ref name="vol cash" /> Magma wat nie baie taai is nie en dus min gas bevat, veroorsaak bedaarde uitvloeiings. Taai magma met 'n groot hoeveelheid gas veroorsaak gewelddadige, ontploffende uitbarstings. * [[Hawaise uitbarsting]]s (genoem na die vulkane van [[Hawaii]]) is tipiese uitbarstings van mafiese lawa met relatief min gas. Dit is meestal uitvloeiings wat plaaslike vuurfonteine en hoogs vloeibare lawastrome veroorsaak, maar relatief min tefra. * [[Stromboliese uitbarsting]]s (genoem na die [[Sisilië|Sisiliaanse]] vulkaan [[Stromboli]]) word gekenmerk deur matige taaiheid en gereelde, maar kort uitbarstings wat kolomme van honderde meters hoog kan skep. Hulle hoofproduk is vulkaanslak. * [[Vulcano-uitbarsting]]s (genoem na [[Vulcano]]) word gekenmerk deur 'n nog groter taaiheid en gedeeltelike kristalvorming van magma, wat dikwels 'n gematigde samestelling het. Uitbarstings is kort en duur gewoonlik 'n paar uur; dit vernietig 'n sentrale koepel en skiet groot lawablokke en {{nowrap|-bomme}} uit. Dit word gevolg deur 'n uitvloeiingsfase, wat die sentrale koepel weer opbou. * [[Peléaanse uitbarsting]]s (genoem na die berg [[Pelée]]) is nog gewelddadiger en word gekenmerk deur koepelopbouing en {{nowrap|-instorting}} wat verskeie soorte piroklastiese strome veroorsaak. * [[Pliniese uitbarsting]]s (genoem na [[Plinius die jongere]]) is die heel gewelddadigste van alle uitbarstings. Hulle word gekenmerk deur volgehoue hoë uitbarstingskolomme, waarvan die instorting katastrofiese piroklastiese strome teweegbring. Plinius die jongere het die Pliniese uitbarsting van die berg [[Vesuvius]] in 79&nbsp;n.C. beskryf. Die intensiteit van ontploffende vulkanisme word uitgedruk met die [[Vulkaaneksplosiwiteitsindeks]] (VEI), wat wissel van 0 vir 'n Hawaise uitbarsting tot 8 vir supervulkaniese uitbarstings.<ref>{{cite journal |first1=Christopher G. |last1=Newhall |first2=Stephen |last2=Self |year=1982 |title=The Volcanic Explosivity Index (VEI): An Estimate of Explosive Magnitude for Historical Volcanism |url=http://www.agu.org/books/hg/v002/HG002p0143/HG002p0143.pdf |journal=Journal of Geophysical Research |volume=87 |issue=C2 |pages=1231–1238 |bibcode=1982JGR....87.1231N |doi=10.1029/JC087iC02p01231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213194307/http://www.agu.org/books/hg/v002/HG002p0143/HG002p0143.pdf |archive-date=13 Desember 2013 }}</ref> === Freatomagmatiese uitbarstings === 'n [[Freatomagmatiese uitbarsting]] word gekenmerk deur 'n wisselwerking tussen stygende magma en [[grondwater]]. Hulle word aangedryf deur die vinnige opbou van druk in die superverhitte grondwater. === Freatiese uitbarstings === 'n [[Freatiese uitbarsting]] word gekenmerk deur die superverhitting van grondwater wat in verbinding kom met warm rots of magma. Hulle word onderskei van freatomagmatiese uitbarstings deurdat die uitgeworpe materiaal net rots van die omgewing is; geen magma word uitgewerp nie. == Vulkaanaktiwiteit == Vulkane se aktiwiteitsvlak wissel in 'n groot mate. Sommige bars 'n paar keer per jaar uit en ander een keer elke paar duisend jaar.<ref>{{cite document |last1=Martí Molist |first1=Joan |title=Assessing Volcanic Hazard |date=6 September 2017 |volume=1 |doi=10.1093/oxfordhb/9780190699420.013.32}}</ref> Vulkane word informeel beskryf as '''aktief''', '''rustend''' of '''uitgedoof''', maar dié terme is nie goed gedefinieer nie.<ref>{{cite web |last1=Pariona |first1=Amber |title=Difference Between an Active, Dormant, and Extinct Volcano |url=https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html |publisher=WorldAtlas.com |access-date=27 November 2020}}</ref> === Aktief === Daar is geen konsensus onder vulkanoloë oor hoe om 'n "aktiewe" vulkaan te definieer nie. Die lewensduur van 'n vulkaan kan wissel van maande tot miljoene jare en dit maak so 'n onderskeid waardeloos wanneer dit vergelyk word met die lewensduur van mense of selfs beskawings. Baie van die Aarde se vulkane het byvoorbeeld in die afgelope paar duisend jaar tientalle kere uitgebars, maar toon nie tans enige tekens van uitbarsting nie. As die lang lewensduur van sulke vulkane in ag geneem word, is hulle beslis aktief. In vergelyking met menselewens is hulle egter nie. === Rustend === [[Lêer:Narcondam island.jpg|duimnael|220px|Narcondameiland in [[Indië]] word as 'n rustende vulkaan geklassifiseer.]] Dit is moeilik om 'n uitgedoofde vulkaan van 'n rustende een te onderskei. Rustende vulkane is dié wat in duisende jare nie uitgebars het nie, maar waarskynlik in die toekoms weer sal uitbars.<ref name="Nelson2016">{{cite web | url=http://www.tulane.edu/~sanelson/Natural_Disasters/volhaz%26pred.htm | title=Volcanic Hazards & Prediction of Volcanic Eruptions | publisher=Tulane University | date=4 Oktober 2016 | access-date=5 September 2018 | author=Nelson, Stephen A. | archive-date=19 Maart 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319081358/http://www2.tulane.edu/~sanelson/Natural_Disasters/volhaz%26pred.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="VolcWorldDormant">{{cite web | url=http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct | title=How is a volcano defined as being active, dormant, or extinct? | publisher=Oregon State University | work=Volcano World | access-date=5 September 2018 | archive-date=12 Januarie 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130112014631/http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct | url-status=dead }}</ref> Vulkane word gewoonlik as uitgedoof beskou as daar geen geskrewe rekords van sy aktiwiteit is nie. Vulkane kan egter baie lank rustend wees. Yellowstone het byvoorbeeld 'n uitbarstingsperiode van sowat 700&nbsp;000 jaar, en Toba sowat 380&nbsp;000 jaar.<ref name=chesner1991>{{cite journal|doi=10.1130/0091-7613(1991)019<0200:EHOESL>2.3.CO;2|url=http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|last1=Chesner|first1=C.A.|last2=Rose|first2=J.A.|last3=Deino|first3=W.I.|last4=Drake|first4=R.|last5=Westgate|first5=A.|title=Eruptive History of Earth's Largest Quaternary caldera (Toba, Indonesia) Clarified|volume=19|pages=200–203|journal=Geology|date=Maart 1991|access-date=20 Januarie 2010|issue=3|bibcode=1991Geo....19..200C|archive-date=26 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226052643/http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|url-status=dead}}</ref> Romeinse skrywers het [[Vesuvius]] beskryf as bedek met tuine en wingerde voordat hy in 79&nbsp;n.C. uitgebars en die stede [[Herculaneum]] en [[Pompeji]] verwoes het. Voor sy katastrofiese uitbarsting in 1991 was die berg [[Pinatubo]] in die [[Filippyne]] 'n onopvallende vulkaan wat onder die meeste mense van die omringende gebiede onbekend was. Nog 'n voorbeeld is die Soufrière Hills-vulkaan op die eiland [[Montserrat]], wat glo uitgedoof was voordat dit in 1995 weer uitgebars en die hoofstad, [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]], in 'n spookdorp verander het. === Uitgedoof === [[Lêer:Fourpeaked-fumaroles-cyrus-read1.JPG|duimnael|220px|Die Fourpeaked-vulkaan in [[Alaska]] in September 2006, nadat geglo is dit is al 10&nbsp;000 jaar lank uitgedoof.]] [[Lêer:Rinjani 1994.jpg|duimnael|220px|Die uitbarsting van die berg Rinjani in [[Indonesië]] in 1994.]] Uitgedoofde vulkane is dié wat volgens wetenskaplikes onwaarskynlik weer sal uitbars omdat die vulkaan nie meer 'n magmavoorraad het nie. Voorbeelde van uitgedoofde vulkane is baie in Hawaii in die Stille Oseaan, [[Hohentwiel]] in Duitsland, [[Shiprock]] in Nieu-Meksiko, [[Zuidwalvulkaan]] in Nederland en baie vulkane in Italië. Die [[Edinburg-kasteel]] in [[Skotland]] is op 'n uitgedoofde vulkaan, Arthur's Seat, geleë. Of 'n vulkaan werklik uitgedoof is, is dikwels moeilik om te bepaal. Aangesien die kalderas van "supervulkane" uitbarstingsperiodes van miljoene jare kan hê, kan 'n kaldera wat nie in tienduisende jare uitgebars het nie, as rustend beskou word eerder as uitgedoof. === Vulkaanwaarskuwingsvlak === Die bogenoemde drie gewilde klassifikasies van vulkane kan subjektief wees en sommige vulkane wat as uitgedoof beskou is, kan weer uitbars. Om te voorkom dat mense valslik glo hulle is veilig wanneer hulle op of naby 'n vulkaan woon, het lande nuwe klassifikasies aanvaar om die verskillende vlakke en fases van vulkaniese aktiwiteit te beskryf.<ref>{{cite web|url=http://www.volcanolive.com/alerts.html |title=Volcanic Alert Levels of Various Countries |publisher=Volcanolive.com |access-date=22 Augustus 2011}}</ref> In sommige waarskuwingstelsels word syfers of kleure gebruik om tussen die fases te onderskei. In ander stelsels word kleure en woorde gebruik. Sommige stelslels gebruik 'n kombinasie van die twee. == Dekadevulkane == [[Lêer:Koryaksky volcano Petropavlovsk-Kamchatsky oct-2005.jpg|duimnael|220px|[[Korjakski]] toring hoog bo [[Petropawlofsk-Kamtsjatski]] op die [[Kamtsjatka-skiereiland]] uit, [[Russiese Verre Ooste]].]] Die [[Dekadevulkane]] is 16 vulkane wat deur die International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior (IAVCEI) geïdentifiseer is as waardevol om te bestudeer vanweë hulle geskiedenis van groot, verwoestende uitbarstings en hulle nabyheid aan dig bevolkte gebiede. Hulle word "Dekadevulkane" genoem omdat die projek in die 1990's begin is as deel van die [[VN]]-geborgde Internasionale Dekade vir die Verkleining van Natuurrrampe. Die 16 huidige Dekadevulkane is: {{div col|2}} * [[Awatsjinski]]-[[Korjakski]] (saam gegroepeer), [[Kamtsjatka]], [[Rusland]] * [[Volcán de Colima]], [[Jalisco]] and [[Colima]], [[Mexiko]] * [[Berg Etna]], [[Sisilië]], [[Italië]] * [[Galeras]], Nariño, [[Colombia]] * [[Mauna Loa]], [[Hawaii]], [[VSA]] * [[Berg Merapi]], Sentraal-[[Java]], [[Indonesië]] * [[Nyiragongo]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]] * [[Berg Rainier]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], VSA * [[Sakurajima]], [[Kagoshima-prefektuur]], [[Japan]] * [[Santa María (vulkaan)|Santa María]], [[Guatemala]] * [[Santorinikaldera|Santorini]], [[Griekeland]] * [[Taalvulkaan]], [[Luzon]], [[Filippyne]] * [[Teide]], [[Kanariese Eilande]], [[Spanje]] * [[Ulawun]], [[Nieu-Brittanje]], [[Papoea-Nieu-Guinee]] * [[Berg Unzen]], [[Nagasaki-prefektuur]], Japan * [[Vesuvius]], [[Napels]], Italië {{div col end}} == Vulkane en die mens == [[Lêer:Volcanic injection-af.svg|duimnael|links|220px|'n Skets van 'n vulkaan se inspuiting van aërosols en gasse.]] [[Lêer:Mauna Loa atmospheric transmission.png|duimnael|220px|Grafiek wat wys hoe die sonstraling van 1958–2008 afgeneem het ná groot vulkaanuitbarstings.]] [[Lêer:SO2 Galapagos 20051101.jpg|duimnael|220px|Die konsentrasie van swaeldioksied bo die Sierra Negra-vulkaan [[Galápagos-eilande]], tydens 'n uitbarsting in Oktober 2005.]] Vulkaanuitbarstings hou 'n groot gevaar vir die menslike beskawing in. Vulkaanaktiwiteit het die mens egter ook al van belangrike hulpbronne voorsien. === Gevare === Daar is baie verskillende soorte uitbarstings en verwante aktiwiteit: freatiese uitbarstings (deur stoom aangedryf), ontploffende uitbarstings van lawa met baie silika, uitvloeiende uitbarstings van lawa met min silika, piroklastiese strome, lahars (moderstrome), die vrystelling van koolstofdioksied, en baie meer. Elk van hierdie aktiwiteite kan 'n gevaar vir die mens inhou. Aardbewings, warmbronne, rookgate, modderpoele en geisers gaan dikwels met vulkaniese aktiwiteit gepaard. Vulkaniese gasse kan die [[stratosfeer]] bereik, waar hulle [[swaelsuur|swaelsuuraërosols]] vorm wat sonstraling kan weerkaats en oppervlaktemperature aansienlik kan verlaag.<ref>{{cite journal | last1 = Miles | first1 = M.G. | last2 = Grainger | first2 = R.G. | last3 = Highwood | first3 = E.J. | title = The significance of volcanic eruption strength and frequency for climate | journal = Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society | date = 2004 | volume = 130 | issue = 602 | pages = 2361–2376 | doi = 10.1256/qj.03.60 | url = http://eodg.atm.ox.ac.uk/eodg/papers/2004Miles1.pdf | bibcode = 2004QJRMS.130.2361M}}</ref> Swaeldioksied van die uitbarsting van Huaynaputina in [[Peru]] kon die [[Rusland|Russiese]] [[hongersnood]] van 1601-'03 veroorsaak het.<ref>{{cite web |author=University of California – Davis |title=Volcanic Eruption Of 1600 Caused Global Disruption |date=25 April 2008 |work=ScienceDaily |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080423135236.htm}}</ref> Chemiese reaksies van sulfaataërosols in die stratosfeer kan ook die [[osoonlaag]] beskadig, en sure soos waterstofchloried (HCl) en waterstoffluoried (HF) kan op die grond val as [[suurreën]]. Ontploffende uitbarstings stel die [[kweekhuisgas]] [[koolstofdioksied]] vry en verskaf dus 'n groot bron van [[koolstof]] vir [[Stofkringloop|stofkringlope]].<ref>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/of/1997/of97-262/of97-262.html|title=Impacts of Volcanic Gases on Climate, the Environment, and People|first1=Kenneth A. |last1=McGee |first2=Michael P. |last2=Doukas |first3=Richard |last3=Kessler |first4=Terrence M. |last4=Gerlach|date=Mei 1997|publisher=United States Geological Survey|access-date=9 Augustus 2014}}</ref> As wat in 'n uitbarsting die lug ingeskiet word, kan 'n gevaar vir [[vliegtuie]] inhou, veral [[straalvliegtuie]]: Die deeltjies kan deur die hoë werkingstemperatuur gesmelt word; die gesmelte deeltjies kan dan aan die [[turbine]]skroewe vasklou, hulle vorm verander en die werking van die turbine beïnvloed. Dit kan groot ontwrigtings vir die [[lugvaart]] inhou. [[Lêer:Moai Rano raraku.jpg|duimnael|180px|links|Voorbeelde van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] se [[moai]]-beelde.]] 'n [[Vulkaanwinter]] het vermoedelik sowat 70&nbsp;000 jaar gelede voorgekom ná die superuitbarsting van Toba in Indonesië.<ref>{{cite web|title=Supervolcano eruption – in Sumatra – deforested India 73,000 years ago|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091123142739.htm|website=ScienceDaily|date=24 November 2009}}</ref> Dit kon 'n bevolkingsbottelnek veroorsaak het wat die [[Genetika|genetiese]] erfenis van alle mense wat vandag lewe, kon beïnvloed het.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2975862.stm|title=When humans faced extinction|publisher=BBC|date=9 Junie 2003|access-date=5 Januarie 2007}}</ref> Vulkaniese uitbarstings kon tot groot [[uitsterwing]]s gelei het, soos die [[Ordovisium-Siluur-uitwissing|Ordovisium-Siluur-]], die [[Perm-Trias-uitwissing|Perm-Trias-]] en die [[Laat-Devoon-uitwissing]].<ref>{{cite web|last1=O'Hanlon|first1=Larry|title=Yellowstone's Super Sister|url=http://www.discovery.com/convergence/supervolcano/others/others_07.html|website=Discovery Channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20050314025022/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/others/others_07.html|archive-date=14 Maart 2005|date=14 Maart 2005}}</ref> Die uitbarsting in 1815 van die berg [[Tambora]] in Indonesië het wêreldwye klimaatsafwykings veroorsaak wat bekend geword het as "die jaar sonder 'n somer" vanweë die uitwerking op die Noord-Amerikaanse en Europese weer.<ref>''[https://books.google.com/books?id=ipNcKc0Mv5IC&pg=PA155 Volcanoes in human history: the far-reaching effects of major eruptions]''. Jelle Zeilinga de Boer, Donald Theodore Sanders (2002). Princeton University Press. p. 155. {{ISBN|0-691-05081-3}}</ref> Die yskoue winter van 1740-'41, wat tot 'n hongersnood in [[Noord-Europa]] gelei het, kon ook deur 'n vulkaniese uitbarsting veroorsaak gewees het.<ref>{{cite web|last1=Ó Gráda|first1=Cormac|title=Famine: A Short History|url=http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html|publisher=Princeton University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112061115/http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html|archive-date=12 Januarie 2016|date=6 Februarie 2009}}</ref> === Voordele === Hoewel uitbarstings groot gevare vir die mens inhou, het vulkaniese aktiwiteite al belangrike ekonomiese bronne geskep. Vulkaniese as en verweerde basalt vorm van die vrugbaarste grondsoorte in die wêreld wat ryk is aan voedingsbronne soos [[yster]], [[magnesium]], [[kalium]], [[kalsium]] en [[fosfor]].<ref name="kiprop-2019">{{cite web |last1=Kiprop |first1=Joseph |title=Why Is Volcanic Soil Fertile? |url=https://www.worldatlas.com/articles/why-is-volcanic-soil-fertile.html |website=WorldAtlas.com |access-date=27 November 2020 |date=18 Januarie 2019}}</ref> Tuf wat van vulkaniese as gevorm het, is 'n relatief sagte klip en word sedert antieke tye vir bouwerk gebruik.<ref name="marcari-etal-2007">Marcari, G., G. Fabbrocino, en G. Manfredi. "Shear seismic capacity of tuff masonry panels in heritage constructions." Structural Studies, Repairs and Maintenance of Heritage Architecture X 95 (2007): 73.</ref><ref name="dolan-etal-2019">{{cite journal |last1=Dolan |first1=S.G. |last2=Cates |first2=K.M. |last3=Conrad |first3=C.N. |last4=Copeland |first4=S.R. |title=Home Away from Home: Ancestral Pueblo Fieldhouses in the Northern Rio Grande |journal=Lanl-Ur |date=14 Maart 2019 |volume=19-21132 |pages=96 |url=https://permalink.lanl.gov/object/tr?what=info:lanl-repo/lareport/LA-UR-19-21132 |access-date=29 September 2020}}</ref> Die [[Romeinse Ryk|Romeine]] het dikwels tuf, wat volop in Italië is, vir bouwerk gebruik.<ref name="jackson-etal-2005">{{cite journal |last1=Jackson |first1=M. D. |last2=Marra |first2=F. |last3=Hay |first3=R. L. |last4=Cawood |first4=C. |last5=Winkler |first5=E. M. |title=The Judicious Selection and Preservation of Tuff and Travertine Building Stone in Ancient Rome* |journal=Archaeometry |date=2005 |volume=47 |issue=3 |pages=485–510 |doi=10.1111/j.1475-4754.2005.00215.x}}</ref> Die [[Rapa Nui-volk]] het tuf gebruik vir die meeste van die [[moai]]-standbeelde op [[Paaseiland]].<ref name="collins-2016-150-151">Richards, Colin. 2016. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=FPQhDAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA149&dq=moai+construction&ots=j1xHNuEeze&sig=G8ncDnByQt0qat7itwXSXpSPY4M#v=onepage&q=moai%20construction&f=false "Making Moai: Reconsidering Concepts of Risk in the Construction of Megalithic Architecture in Rapa Nui (Easter Island)"]. ''Rapa Nui–Easter Island: Cultural and Historical Perspectives'', pp.150-151</ref> Vulkaniese aktiwiteit is verantwoordelik vir kosbare [[Mineraal|mineralebronne]], soos metaalerts.<ref name="kiprop-2019" /> == Vulkane op ander hemelliggame == Die Aarde se [[Maan]] het geen groot vulkane en op die oomblik geen bekende vulkaniese aktiwiteit nie.<ref>{{cite journal|last1=Wieczorek|first1=Mark A.|last2=Jolliff|first2=Bradley L.|last3=Khan|first3=Amir|title=The constitution and structure of the lunar interior|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|date=1 Januarie 2006|volume=60|issue=1|pages=221–364|doi=10.2138/rmg.2006.60.3|bibcode=2006RvMG...60..221W|s2cid=130734866|url=https://semanticscholar.org/paper/e5f1f724a35bd9c56ff368b6e8d11fa8971148dd}}</ref> Die Maan het egter baie vulkaniese eienskappe, soos [[Maansee|maria]] (die donkerder kolle op die Maan), groewe en koepels. [[Venus]] het 'n oppervlak van 90% [[basalt]], wat daarop dui dat vulkanisme 'n groot rol gespeel het in die vorming van sy oppervlak. Die hele planeet se oppervlak is dalk sowat 500&nbsp;miljoen jaar gelede heeltemal oorbedek,<ref>{{cite journal|last1=Bindschadler|first1=D.L.|title=Magellan: A new view of Venus' geology and geophysics|journal=Reviews of Geophysics|date=1995|volume=33|issue=S1|pages=459|doi=10.1029/95RG00281|bibcode=1995RvGeo..33S.459B}}</ref> volgens wat wetenskaplikes kan aflei van die digtheid van [[Krater|impakkraters]] op die oppervlak. Lawastrome is algemeen en vorme van vulkanisme wat nie op die Aarde aangetref word nie, kom ook voor. [[Lêer:Tvashtarvideo.gif|links|duimnael|220px|Die Tvashtar-vulkaan skiet 'n pluim 330&nbsp;km bo die oppervlak van [[Jupiter]] se maan [[Io (maan)|Io]] uit.]] Veranderinge in die planeet se [[atmosfeer]] en waarnemings van [[weerlig]] is al toegeskryf aan voortdurende vulkaniese uitbarstings, hoewel daar geen bevestiging is van of Venus nog vulkanies aktief is of nie. Radartoetse deur die [[Magellanruimtetuig]] het bewyse onthul van onlangse vulkaniese aktiwiteit by Venus se hoogste vulkaan, [[Maat Mons]], in die vorm van asstrome naby die kruin en aan die noordelike flank.<ref>{{cite journal |last1=Robinson |first1=Cordula A. |last2=Thornhill |first2=Gill D. |last3=Parfitt |first3=Elisabeth A. |title=Large-scale volcanic activity at Maat Mons: Can this explain fluctuations in atmospheric chemistry observed by Pioneer Venus? |journal=Journal of Geophysical Research |date=1995 |volume=100 |issue=E6 |pages=11755 |doi=10.1029/95JE00147|bibcode=1995JGR...10011755R }}</ref> Die inligting word egter betwis.<ref>{{cite journal |last1=Mouginis-Mark |first1=Peter J. |title=Geomorphology and volcanology of Maat Mons, Venus |journal=Icarus |date=Oktober 2016 |volume=277 |pages=433–441 |doi=10.1016/j.icarus.2016.05.022|bibcode=2016Icar..277..433M }}</ref> [[Lêer:Olympus Mons.jpeg|duimnael|140px|[[Olympus Mons]] op [[Mars]] is sover bekend die hoogste berg in die [[Sonnestelsel]].]] Daar is verskeie uitgedoofde vulkane op [[Mars]]. Van hulle is enorme skildvulkane wat baie groter is as enigiets op Aarde. Hulle sluit in Arsia Mons, Ascraeus Mons, Hecates Tholus, [[Olympus Mons]] en Pavonis Mons. Hierdie vulkane is al baie miljoene jare uitgedoof,<ref name="ESAmarsvolcanoes">{{cite web|url=http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMLF6D3M5E_0.html|title=Glacial, volcanic and fluvial activity on Mars: latest images |publisher=[[ESA]]|access-date=17 Augustus 2006|date=25 Februarie 2005}}</ref> maar die [[Mars Express]]-ruimtetuig het bewyse ontdek dat vulkaniese aktiwiteit in die onlangse verlede op Mars kon voorgekom het.<ref name="ESAmarsvolcanoes" /> [[Jupiter]] se [[Natuurlike satelliet|maan]] [[Io (maan)|Io]] is die vulkanies aktiefste voorwerp in die [[Sonnestelsel]] vanweë die invloed van Jupiter se getykragte. Dit is bedek met vulkane wat [[swael]], [[swaeldioksied]] en [[silikaat]]rots uitskiet. As gevolg hiervan word Io se oppervlak gereeld oorbedek. Sy lawas is sover bekend die warmste in die Sonnestelsel, met temperature van hoër as 1&nbsp;800&nbsp;K (1&nbsp;500&nbsp;°C). In Februarie 2001 het die grootste aangetekende vulkaniese uitbarsting in die Sonnestelsel op Io voorgekom.<ref>{{cite web|title=Exceptionally bright eruption on Io rivals largest in solar system|url=http://keckobservatory.org/recent/entry/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem/|website=W.M. Keck Observatory|date=13 November 2002|access-date=20 Oktober 2021|archive-date= 6 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806235121/http://www.keckobservatory.org/recent/entry/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem|url-status=dead}}</ref> [[Europa (maan)|Europa]], die kleinste van Jupiter se [[Mane van Galilei]], het blykbaar ook 'n aktiewe vulkaanstelsel, hoewel dit heeltemal in die vorm van [[water]] is wat op die koue oppervlak tot [[ys]] vries. Dié proses is bekend as [[kriovulkanisme]] en kom blykbaar die algemeenste voor op die mane van die buitenste planete. In 1989 het [[Voyager 2]] kriovulkane op [[Triton (maan)|Triton]], 'n maan van [[Neptunus]], waargeneem. In 2005 het [[Cassini-Huygens]] fonteine van bevrore deeltjies afgeneem wat op [[Enkelados (maan)|Enkelados]], 'n maan van [[Saturnus]], uitgewerp word.<ref>{{cite web|url=http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|title=Cassini Finds an Atmosphere on Saturn's Moon Enceladus|date=16 Maart 2005|work=PPARC|access-date=4 Julie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310211512/http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|archive-date=10 Maart 2007}}</ref> Die ejekta kan bestaan uit samestelling van water, vloeibare [[stikstof]], [[ammoniak]], stof of [[metaan]]. Cassini-Huygens het ook bewyse gevind van 'n metaanspuwende kriovulkaan op Saturnus se maan [[Titaan (maan)|Titaan]], wat vermoedelik 'n aansienlike bron van die metaan is wat in sy atmosfeer aangetref word.<ref>{{cite web |url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489 |title=Hydrocarbon volcano discovered on Titan |date=8 Junie 2005 |publisher=Newscientist.com |access-date=24 Oktober 2010 |archive-date=19 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919022956/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489 |url-status=dead }}</ref> Daar is 'n teorie dat kriovulkanisme ook op die [[Kuipergordel]]voorwerp [[50000 Quaoar|Quaoar]] voorkom. 'n Studie in 2010 van die [[eksoplaneet]] [[COROT-7b]], wat in 2009 met die [[Oorgang (sterrekunde)|oorgangsmetode]] ontdek is, dui daarop dat getyverhitting van die moederster baie na aan die planeet en naburige planete intense vulkaniese aktiwiteit kan genereer soos wat op Io aangetref word.<ref>{{cite web|last=Jaggard|first=Victoria|title="Super Earth" May Really Be New Planet Type: Super-Io|work=National Geographic web site daily news|publisher=National Geographic Society|date=5 Februarie 2010|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/02/100205-new-type-planet-corot-7b-io/|access-date=11 Maart 2010}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Nog leesstof == {{refbegin|3}} * {{cite book |last1=Macdonald |first1=Gordon |last2=Abbott |first2=Agatin |title=Volcanoes in the Sea: The Geology of Hawaii |publisher=University of Hawaii Press |year=1970 |isbn=978-0-87022-495-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/volcanoesinseage00macd }} * {{cite book |last=Ollier |first=Cliff |title=Volcanoes |publisher=Australian National University Press |year=1969|isbn=978-0-7081-0532-0}} * {{cite book |editor-last=Sigurðsson |editor-first=Haraldur |title=The Encyclopedia of Volcanoes |publisher=Academic Press |year=2015 |edition=2 |isbn=978-0-12-385938-9}} {{refend}} == Skakels == * [http://volcano.oregonstate.edu/ Volcano World] {{CommonsKategorie-inlyn|Volcanoes}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Volcano}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Vulkane| ]] lg319nu6ng6q3rczbw7n93plj9l6y8x 0 8213 2920946 2912195 2026-08-01T19:30:43Z SpesBona 2720 /* Geografie */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920946 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Russiese Federasie |volle_naam = <small>Российская Федерация<br />''Rossijskaja Federatsija'' ([[Russies]])</small> |algemene_naam = Rusland |beeld_vlag = Flag of Russia.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg |leuse = |volkslied = <br />[[Volkslied van die Russiese Federasie|Государственный гимн Российской Федерации]]<br /><center>[[Lêer:Russian Anthem chorus.ogg]]</center><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Gosoedarstwenni gimn Rossijskoi Federatsiji'')</small><br /><small>''([[Russies]] vir: "Nasionale Volkslied van die Russiese Federasie")''</small> |amptelike_tale = [[Russies]]{{smallsup|1}} |hoofstad = [[Moskou]] {{Koördinate|55|45|N|37|37|O}} |latd = 55 |latm = 45 |latNS = N |longd = 37 |longm = 37 |longEW = O |grootste_stad = [[Moskou]] |regeringsvorm = Federale<br />semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br /><br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Wladimir Poetin]]<br />[[Michail Misjoestin]] |oppervlak_rang = 1^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 17&nbsp;098&nbsp;246{{smallsup|2}} <small>(sonder geannekseerde gebiede)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |title=World Statistics Pocketbook 2016 edition |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs. Statistics Division |date=2016 |accessdate=17 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804041700/https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 6&nbsp;601&nbsp;670 |persent_water = 13<ref>{{en}} {{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |work=Federal State Statistics Service |accessdate=5 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306232213/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-date=2012-03-06 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> <small>(insluitende moerasse)</small> |bevolking_skatting = 147&nbsp;182&nbsp;123<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/vpn_popul |title=Том 1. Численность и размещение населения |publisher=Federale Statistiekdiens |accessdate=3 September 2022 |archive-date=24 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul |url-status=dead }}</ref><br /><small>(insluitende [[Krim]] en [[Sewastopol]])</small> |bevolking_rang = 9^de |bevolking_skatting_jaar = 2022 |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 8,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 21,8 |bevolkingsdigtheidrang = 181^ste |BBP_PPP = $4&nbsp;989&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Russia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2023 |accessdate=27 Julie 2023}}</ref> |BBP_PPP_rang = 6^de |BBP_PPP_jaar = 2023 |BBP_PPP_per_kapita = $34&nbsp;837<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 49^ste |BBP = $2&nbsp;062&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 12^de |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = $14&nbsp;404<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 67^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • [[Slovensk en Staraya Rusa]]<br />• [[Rjoerik-dinastie]]<br />• [[Kiëf-Roes]]<br />• [[Wladimir-Soezda-Roes]]<br />• [[Moskowië]]<br />• [[Tsaredom van Rusland]]<br />• [[Russiese Ryk]]<br />• [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Russiese SFSR]]<br />• [[Sowjetunie]]<br />• Russiese Federasie<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />2395 v.C.<ref name=c-b90>{{ru}} {{cite web |url=https://www.novgorod.ru/read/information/history/clauses/sloven/ |title=Сказание о Словене и Русе и городе Словенске из Хронографа 1679 года |publisher=novgorod.ru |accessdate=17 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910061155/https://www.novgorod.ru/read/information/history/clauses/sloven/ |archive-date=10 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />[[862]]<br />[[882]]<br />[[1169]]<br />[[1283]]<br />[[16 Januarie]] [[1547]]<br />[[22 Oktober]] [[1721]]<br />[[6 November]] [[1917]]<br />[[10 Desember]] [[1922]]<br />[[25 Desember]] [[1991]]<br />[[12 Desember]] [[1993]] |MOI = {{wins}} 0,822<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=27 Julie 2023}}</ref> |MOI_rang = 52^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 36,0<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index – Russian Federation |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=27 Julie 2023}}</ref> |Gini_rang = 98^ste |Gini_jaar = 2020 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Roebel]] |geldeenheid_kode = RUB |land_kode = RU |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] tot [[UTC+12:00|+12]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] tot [[UTC+12:00|+12]] |internet_domein = [[.ru]] [[.su]] [[.рф]] |skakelkode = 7 |voetskrif = 1. [[Tale van Rusland|27 andere inheemse tale]] word sedert 1991 in verskeie streke as amptelike tale erken.<br />2. met [[Krim]] en [[Sewastopol]] is Rusland se oppervlakte 17&nbsp;125&nbsp;191&nbsp;km² (6&nbsp;612&nbsp;073&nbsp;myl²).<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://rosreestr.ru/upload/Doc/18-upr/Сведения_по_ф.22_за_2016_год_(по_субъектам_РФ)_на_сайт.doc |title=Сведения о наличии и распределении земель в Российской Федерации на 1 January 2017 (в разрезе субъектов Российской Федерации) |publisher=Rosreestr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419074535/https://rosreestr.ru/upload/Doc/18-upr/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE_%D1%84.22_%D0%B7%D0%B0_2016_%D0%B3%D0%BE%D0%B4_(%D0%BF%D0%BE_%D1%81%D1%83%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%A0%D0%A4)_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82.doc |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} '''Rusland''' ([[Russies]]: Росси́я, ''Rossija'', [rɐˈsʲijə], {{Audio|Ru-Rossiya.ogg|luister}}), amptelik die '''Russiese Federasie''' ([[Russies]]: Росси́йская Федерaция, ''Rossijskaja Federatsija'', [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈratsɨjə], {{Audio|Ru-Rossiyskaya Federatsiya.ogg|luister}}), is 'n [[land]] wat gedeeltelik in [[Europa]] en gedeeltelik in [[Asië]] lê. Die land lê egter vanuit 'n politieke oogpunt in Europa omdat die belangrikste deel, ook die hoofstad, [[Moskou]], Europees is en sowat 70 persent van die bevolking daar woon. [[Lêer:Russia 87.74494E 66.20034N.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Rusland]] [[Lêer:Kamchatka Volcano Koryaksky (24231533812).jpg|duimnael|links|Rusland se Verre Ooste: Petropawlofsk-Kamtsjatski, geleë teen die voet van die Korjakski-vulkaan op die skiereiland [[Kamtsjatka]]]] Met sy oppervlak van 17&nbsp;098&nbsp;246&nbsp;km² is Rusland by verre die grootste land ter wêreld, byna twee maal so groot soos die tweede grootste land, [[Kanada]]. Dit grens aan (antikloksgewys van NW na SO): [[Noorweë]], [[Finland]], [[Estland]], [[Letland]], [[Litaue]], [[Pole]], [[Belarus]], [[Oekraïne]], [[Georgië]], [[Azerbeidjan]], [[Kasakstan]], die [[Volksrepubliek China]], [[Mongolië]] en [[Noord-Korea]]. Verder is dit deur 'n see of smal seestraat geskei van die [[Verenigde State van Amerika]] ([[Alaska]]), [[Kanada]], [[Turkmenistan]], [[Iran]], [[Turkye]], [[Swede]] en [[Japan]]. Die moderne Russiese landsnaam ''Rossija'' vir Rusland het sy oorsprong in die Griekse weergawe ''Rossia'' van die historiese Oos-Slawiese benaming Roes (''Rus'') vir gebiede in die huidige Europese state Rusland, Belarus en Oekraïne wat deur Slawiërs bewoon is. Die vroegste bewoners het hulle sowat 100&nbsp;000 jaar gelede in die weste van moderne Rusland gevestig. Voordat Slawiese groepe hulle vanaf die 6de eeu n.C. vanuit hul stamland in noordelike en suidelike rigting begin uitbrei het, is die noorde van Ruslad deur Fins-Oegriese en Baltiese volke bewoon, terwyl Indo-Europese [[steppe]]volke soos Koergan, Kimmerers, [[Skitiërs]], Sarmate en Alane hulle in die suidelike streke gevestig het. Hulle is later opgevolg deur Grieke, Gote, Hunne en Aware. Die oorspronklike Slawiese stamgebied was tussen die noordelike en suidelike streke in 'n gebied geleë wat rofweg deur die riviere Dnjepr en Boeg begrens is. Skandinawiese Wikings het vanaf die 8de eeu Oos-Europese riviere as krygers en handelaars bevaar en hulle hier met die Slawiese meerderheidsbevolking begin vermeng. Hierdie krygerkooplui, na wie ook as Waragiërs of Roes verwys word, het onder leiding van hul legendariese aanvoerder Rjoerik grootliks bygedra tot die stigting van die eerste Oos-Slawiese staat [[Kiëf-Roes]] met vroeë stedelike sentra in Nowgorod (gestig in 862) en Kiëf (tans [[Kijif]], 879). Hul handelsbetrekkinge het tot [[Konstantinopel]] gestrek. In die suidelike steppelandskappe en langs die Wolgarivier het Turkvolke uit Asië - Chasare en Wolga-Bulgare - ryke gestig wat handel gedryf het met die Roes, maar ook oorlog teen hulle gevoer het. Noue betrekkinge met die [[Bisantynse Ryk]] het grootliks bygedra tot Kiëf-Roes se aanvaarding van die Ortodokse Christelike geloof in 988. Kiëf-Roes het uiteindelik verbrokkel en in talle klein [[feodalisme|feodale]] Russiese state verdeel. Die belangrikste hiervan was die Groothertogdom van Moskou of [[Moskowië]]. Moskou het mettertyd die omringende Russiese prinsdomme herenig en die plek van Kiëf-Roes ingeneem. Teen die 18de eeu het die land begin uitbrei en tot die groot en multi-etniese [[Russiese Ryk]] ontwikkel wat gestrek het van Pole in die weste tot die [[Stille Oseaan]]. In die 20ste eeu het Rusland as die [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek]] (RSFSR) die kernland gevorm van die [[Sowjetunie]], die wêreld se eerste en grootste grondwetlik sosialistiese staat en saam met die Verenigde State van Amerika een van die wêreld se twee [[supermoondheid|supermoondhede]]. Toe die Sowjetunie in 1991 verbrokkel, is die Russiese Federasie gestig as sy [[de jure]]-opvolger. Rusland is 'n permanente lid van die [[Verenigde Nasies]] se [[Veiligheidsraad]] en 'n voorste lid van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] (GOS) en die [[G8]] (deelname tans opgeskort). Die binne- en buitelandse beleid van die Russiese Federasie word in die 21ste eeu deur twee kwessies oorheers. Die demokratiseringsproses in die Russiese binnelandse beleid het tot stilstand gekom, terwyl die land op internasionale vlak pogings onderneem om sy historiese status as grootmoondheid te herwin. In 'n multipolêre wêreld, waar die Volksrepubliek China dieselfde aspirasies huldig, maar met 'n veel groter en meer gevorderde industriële basis, is sulke verwagtinge moontlik te hoog gestel. Met die Verenigde State as grootskaalse netto-energie-uitvoerder, onder meer van vloeibare gas, is daar intussen 'n strawwe mededinger op Rusland se belangrikste uitvoermarkte, alhoewel die land se grootste gasuitvoerder ''Gazprom'' tans op die Europese mark nog substansiële kostevoordele bo Amerikaanse produsente geniet.<ref>{{de}} [https://www.handelsblatt.com/unternehmen/energie/fluessiges-erdgas-gazprom-verdraengt-us-lng-aus-europa/24521568.html?ticket=ST-684457-VbQswlxXZclpe0TnjmIE-ap2 ''Handelsblatt, 3 Julie 2019: Gazprom verdrängt US-LNG aus Europa. Besoek op 24 Julie 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328074950/https://www.handelsblatt.com/unternehmen/energie/fluessiges-erdgas-gazprom-verdraengt-us-lng-aus-europa/24521568.html?ticket=ST-684457-VbQswlxXZclpe0TnjmIE-ap2 |date=28 Maart 2022 }}</ref> == Etimologie == Die naam "Rusland" is ontleen aan 'n Middeleeuse Latynse naam vir Roes, 'n Middeleeuse staat wat veral deur [[Oos-Slawiërs]] bevolk was.<ref>{{en}} {{cite book |title=Webster's II New College Dictionary. |date=1999 |publisher=Houghton Mifflin Co |location=Boston |isbn=978-0395962145 |pages=970}}</ref><ref>{{ru}} {{cite book |author=V. A. Kuchkin |title=Древняя Русь в средневековом мире |publisher=Institute of General History of the Russian Academy of Sciences; Ladomir |year=2014 |editor=E. A. Melnikova, V. Ya. Petrukhina |location=Moskou |pages=700–701}}</ref> In die moderne geskiedenisskrywing word na dié staat algemeen as ''[[Kiëf-Roes]]'' verwys, genoem na sy hoofstad [[Kijif]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Michael Kort |title=A Brief History of Russia |date=2008 |publisher=Checkmark Books |location=New York |isbn=978-0816071135 |page=6}}</ref> Die naam ''Roes'' op sigself is ontleen aan die vroeë Middeleeuse [[Roes (volk)|Roes-volk]], wat oorspronklik 'n groep [[Noormanne|Noorse]] handelaars en krygers was wat hulle van oorkant die [[Oossee]] eers in die noordelike streek [[Weliki Nowgorod|Nowgorod]] gevestig het en later 'n staat rondom Kijif gestig het.<ref>{{en}} {{cite book |title=Viking Rus |author=Wladyslaw Duczko |year=2004 |publisher=Brill Publishers |isbn=978-90-04-13874-2 |pages=10–11}}</ref> 'n Ander Middeleeuse Latynse naam vir Roes was [[Roetenië]].<ref>{{ru}} {{cite book |author=Aleksandr Vasilevich Nazarenko |title==Древняя Русь на международных путях: междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX–XII веков |year=2001 |publisher=Languages of the Rus' culture |isbn=978-5-7859-0085-1 |pages=40, 42–45, 49–50 |chapter=1. Имя "Русь" в древнейшей западноевропейской языковой традиции (XI–XII века) |chapter-url=http://dgve.csu.ru/download/Nazarenko_2001_01.djvu |accessdate=14 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814143443/http://dgve.csu.ru/download/Nazarenko_2001_01.djvu |archive-date=14 Augustus 2011}}</ref> In Russies is die huidige landsnaam Росси́я (''Rossija'') ontleen aan die [[Middel-Grieks]]e naam vir Roes, Ρωσία (''Rosía'').<ref>{{en}} {{cite book |author=R. R. Milner-Gulland |title=The Russians: The People of Europe |year=1997 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-0-631-21849-4 |pages=1–4}}</ref> 'n Nuwe weergawe van die naam Roes, Росия (''Rosija''), is ontleen aan dié Griekse term en vir die eerste keer gebruik in 1387,<ref>{{en}} {{cite book |author=Dimitri Obolensky |title=Byzantium and the Slavs |date=1994 |publisher=St. Vladimir's Seminary Press |location=Crestwood, NY |isbn=9780881410082 |pages=17}}</ref> voordat dit in die 15de eeu in amptelike gebruik gekom het, hoewel die land tot aan die einde van die 17de eeu deur sy inwoners steeds Roes of die "Russiese land" genoem is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Lawrence N. Langer |title=Historical Dictionary of Medieval Russia |date=2021 |location=Lanham |isbn=978-1538119426 |page=182 |edition=2de}}</ref><ref name="Hellberg-Hirn">{{en}} {{cite book |author=Elena Hellberg-Hirn |title=Soil and Soul: The Symbolic World of Russianness |date=1998 |publisher=Ashgate |location=Aldershot [Hants, England] |isbn=1855218712 |pages=54}}</ref> Daar is twee woorde in Russies wat in [[Afrikaans]] as Russe vertaal kan word – русские (''russkije'') wat verwys na etniese [[Russe]] en россияне (''rossijane'') wat verwys na Russiese burgers, ongeag hul etnisiteit.<ref name="Hellberg-Hirn" /><ref>{{en}} {{cite journal |author=Catherine Merridale |title=Redesigning History in Contemporary Russia |journal=Journal of Contemporary History |year=2003 |volume=38 |number=1 |pages=13–28 |doi=10.1177/0022009403038001961 |jstor=3180694 |s2cid=143597960 |issn=0022-0094 }}</ref> == Geografie == [[Lêer:Russian Federation Relief Map.png|duimnael|Topografiese kaart van Rusland]] [[Lêer:Vasyugan.jpg|duimnael|Die Wasjoegan-rivier op die vlaktes van Wes-[[Siberië]]]] [[Lêer:View on Sotsji from black sea.jpg|duimnael|[[Sotsji]] in die [[Krasnodar-krai]]]] Die Russiese Federasie lê uitgestrek oor die grootste deel van Noord-[[Eurasië]]. Vanweë sy grootte is daar groot eentonigheid én afwisseling. Sy klimaat, plantegroei en [[grondsoorte]] strek oor 'n groot gebied. Saam met die klimaat wissel die plantegroei: van die [[toendra]] van die Oos-Europese Vlakte en die [[taiga]] (naaldboomwoude) tot die [[steppe]] (grasvelde) en halfwoestyn aan die [[Kaspiese See]]. Daar is 33 [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e in die land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ru |title=Russian Federation |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> === Topografie === Die twee punte van Rusland wat die verste van mekaar geleë is, is sowat 8&nbsp;000&nbsp;km uitmekaar: die grens met Pole en die verre suidooste van die [[Koerile]]-eilande naby Japan. Rusland is oor elf tydsones versprei. Van die totale oppervlakte word 45 persent deur bosgebiede, 4 persent deur waterliggame, 13 persent deur landboustreke, 19 persent deur [[rendier]]weivelde en 19 persent deur ander landerye beslaan.<ref>{{de}} [https://russische-botschaft.ru/de/information/willkommen-in-russland/ubersicht/ ''Ambassade van die Russiese Federasie in Duitsland: Welkom in Rusland – Oorsig. Besoek op 3 Desember 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203224147/https://russische-botschaft.ru/de/information/willkommen-in-russland/ubersicht/ |date= 3 Desember 2019 }}</ref> Die land het die wêreld se grootste oppervlakte woude<ref name=loc>{{en}} {{cite web |last=Library of Congress |title=Topography and Drainage |url=http://countrystudies.us/russia/23.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525192825/http://countrystudies.us/russia/23.htm |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is bekend as "die longe van Europa".<ref name=guardianforest>{{en}} {{cite web |last=Walsh |first=Nick Paton |title=It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood |publisher=Guardian (UK) |url=https://www.theguardian.com/world/2003/sep/19/environment.russia |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508152136/https://www.theguardian.com/world/2003/sep/19/environment.russia |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Net die [[Amasonerivier|Amasonereënwoud]] absorbeer meer [[koolstofdioksied]]. Dit voorsien Europa en die hele wêreld van 'n enorme hoeveelheid [[suurstof]]. Russiese [[hengel]]vlote het toegang tot drie van die wêreld se oseane – die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]], die [[Arktiese Oseaan|Arktiese]] en die [[Stille Oseaan]] – en hulle verskaf baie van die wêreld se visvoorraad.<ref>{{en}} {{cite book|title=Fish Industry of Russia&nbsp;— Production, Trade, Markets and Investment|publisher=Eurofish, Copenhagen, Denmark|date=Augustus 2006|pages=211|url=http://www.eurofish.dk/indexSub.php?id=3308&easysitestatid=255998662|accessdate=26 Desember 2007|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123173448/http://www.eurofish.dk/indexSub.php?id=3308&easysitestatid=255998662|url-status=dead}}</ref> Die [[Kaspiese See]] is die bron van wat beskou word as die wêreld se beste [[kaviaar]]. Die grootste deel van Rusland – sowat driekwart van die totale oppervlakte – bestaan uit uitgestrekte vlaktes (die Oos-Europese en Wes-Siberiese Vlaktes is die grootstes op aarde), hoofsaaklik steppe na die suide en digte woude na die noorde met [[toendra]] aan die noordelike kus. Bergreekse word aangetref aan die suidelike grense: die [[Kaukasus]], met [[Elbroes]], teen 5&nbsp;642&nbsp;m (18&nbsp;511&nbsp;vt) is Rusland en Europa se hoogste punt, gevolg deur [[Dychtaoe]] met 'n hoogte van 5&nbsp;205&nbsp;m; en die Altai, asook in die oostelike dele, soos die Werchojansk-reeks en die vulkane op die [[Kamtsjatka-skiereiland]]. Die [[Oeralgebergte]] strek noord-suid en skei Europa van Asië. Dit is ook ryk aan minerale bronne. Altesaam 10% van die wêreld se bewerkbare grond lê in Rusland.<ref>{{en}} {{cite web |title=Oil prices drive the cost of food |publisher=RIA Novosti |url=https://sputniknews.com/analysis/2008022299853566/ |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508023024/https://sputniknews.com/analysis/2008022299853566/ |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rusland se kuslyn is langer as 37&nbsp;000&nbsp;km aan die Arktiese en die Stille Oseaan, sowel as die [[Oossee]], [[See van Azof]], [[Swartsee]] en [[Kaspiese See]].<ref name=cia>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|title=Russia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|archive-date=9 Januarie 2021|url-status=dead}}</ref> Die [[Barentssee]], [[Witsee]], [[Karasee]], [[Laptefsee]], [[Oos-Siberiese See]], [[Tsjoekotkasee]], [[Beringsee]], [[See van Ochotsk]] en die [[See van Japan]] is met Rusland verbind. Groot eilande en eilandgroepe sluit in [[Nowaja Zemlja]], [[Franz Josef-land]], [[Sewernaja Zemlja]], die [[Nieu-Siberiese Eilande]], [[Wrangeleiland]], die Koerile-eilande en [[Sachalin]]. Rusland het duisende riviere en mere en het dus een van die wêreld se grootste binnelandse waterbronne. Die grootste van sy watermassas is die [[Baikalmeer]], die wêreld se diepste en mees onbesoedelde varswatermeer.<ref>{{en}} {{cite web |title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies |publisher=United States Geological Survey |url=http://marine.usgs.gov/fact-sheets/baikal/ |accessdate=26 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629180319/http://marine.usgs.gov/fact-sheets/baikal/ |archive-date=29 Junie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit bevat meer as 'n vyfde van die wêreld se vars water.<ref>{{en}} {{cite web |title=Lake Baikal |publisher=[[Unesco]] World Heritage Centre |url=http://whc.unesco.org/en/list/754 |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521112742/https://whc.unesco.org/en/list/754 |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander groot mere is onder andere die [[Ladogameer]] en die [[Onegameer]]. Van sy 100&nbsp;000 riviere<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Russia|title=Russia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Julie 2023}}</ref> is die [[Wolga]] die land se bekendste, nie net omdat dit die langste rivier in Europa is nie, maar ook vanweë sy groot rol in die Russiese geskiedenis. Rusland se talle natuurlike hulpbronne sluit in [[petroleum]], [[aardgas]], [[steenkool]], [[hout]] en [[mineraal|minerale]].<ref name=cia /><ref name=countrybrief>{{en}} {{cite web |title=Russian Federation: Country Brief |publisher=[[Wêreldbank]] |url=http://www.worldbank.org/en/country/russia/overview |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513190529/https://www.worldbank.org/en/country/russia/overview |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Klimaat === [[Lêer:Russia Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Rusland volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Vier klimaatsones word in die Russiese Federasie aangetref – van noord na suid: die arktiese, subarktiese, gematigde en subtropiese sone. Verskeie faktore bepaal Rusland se klimaat. Die enorme grootte van die land en die feit dat baie dele ver van die see is, veroorsaak dat daar in die grootste gebied 'n kontinentale klimaat is, behalwe in die toendra en die verre suidooste. Berge in die suide verhinder die vloei van warm lugmassas van die [[Indiese Oseaan]] af en die vlaktes in die weste en noorde stel die land bloot aan Arktiese en Atlantiese invloede.<ref name=congress>{{en}} {{cite web |title=Climate |publisher=Library Of Congress |url=http://countrystudies.us/russia/24.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509032042/http://countrystudies.us/russia/24.htm |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die grootste deel van die land is daar hoofsaaklik twee seisoene: [[winter]] en [[somer]]. Die [[lente]] en [[herfs]] is gewoonlik net kort tydperke van wisseling tussen baie lae en baie hoë temperature. Die koudste maand is Januarie (Februarie aan die kus), die warmste is gewoonlik Julie. Groot temperatuurverskille is tipies. In die winter word dit kouer van suid na noord sowel as van wes na oos. == Federale deelgebiede == {{Hoofartikel|Federale deelgebiede van Rusland}} [[Lêer:Russian Regions-EN.svg|duimnael|Rusland se federale deelgebiede]] Die Russiese Federasie bestaan vanaf 18 Maart 2014 uit 85 deelgebiede (Russies: субъекты; ''soebjekti''). Hierdie gebiede het 'n gelyke verteenwoordiging in die [[Staatsdoema]] (2 afgevaardigdes per deelgebied), maar die mate van outonomie verskil. Rusland onderskei die volgende ses kategorieë (soos vanaf 1 Maart 2008): 22 outonome republieke (state), 46 [[oblast]]e (provinsies), 8 [[krai]]s (distrikte), 1 [[outonome oblast]], 5 outonome distrikte en 3 [[Federale stede van Rusland|federale stede]] ([[Moskou]], [[Sewastopol]] en [[Sint Petersburg]]), wat vergelykbaar is met oblaste. == Regering en politiek == [[Lêer:Moscow Kremlin (8707177088).jpg|duimnael|links|'n Nagaansig van die [[Moskouse Kremlin]], setel van die president van Rusland, maar ook 'n eersterangse kompleks van katedrale, musea en paleise]] [[Lêer:Mikhail Mishustin's Cabinet (2020-01-21).jpg|duimnael|Eerste minister [[Michail Misjoestin]] se nuwe kabinet op 21 Januarie 2020]] Volgens die Russiese [[grondwet]], wat op 12 Desember 1993 tydens 'n nasionale referendum aanvaar is, is Rusland 'n [[federasie]] en 'n semi-presidensiële [[republiek]], waarin die [[president]] die [[staatshoof]] is<ref name=constitution>{{en}} {{cite web |title=Chapter 4. The President of the Russian Federation |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511093024/http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[eerste minister]] die regeringshoof. Die Russiese Federasie is in wese 'n verteenwoordigende demokrasie. Die uitvoerende mag lê by die regering.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chapter 6. The Government of the Russian Federation |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-07.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122040552/http://constitution.ru/en/10003000-07.htm |archive-date=2019-11-22 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die wetgewende mag lê by die regering en die twee kamers van die Federale Vergadering.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chapter 5. The Federal Assembly |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023083226/http://constitution.ru/en/10003000-06.htm |archive-date=2019-10-23 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die regering word gereguleer deur 'n stelsel van skeiding van magte soos bepaal in die [[grondwet]]. Die federale regering bestaan uit die volgende: * Wetgewende mag: Die Federale Vergadering met sy twee kamers, die Staatsdoema (450 lede) en Federale Raad (176 lede), maak federale wette, verklaar oorlog, keur verdrae goed en kan die toekenning van geld aan ander instellings goed- of afkeur. * Uitvoerende mag: Die president is die hoofaanvoerder van die weermag, kan wetsontwerpe veto en stel die kabinet saam. * Geregtelike mag: Die konstitusionele hof, hooggeregshof, die hooggeregshof van arbitrasie en laer federale howe, waarvan die regters deur die Federale Raad aangestel word op aanbeveling van die president, vertolk wette en kan wette terugtrek wat hulle as ongrondwetlik beskou. Volgens die Russiese grondwet is grondwetlike justisie in die howe gebaseer op die gelykheid van alle burgers,<ref>{{en}} {{cite web |title=Chapter 2. Rights and Freedoms of Man and Citizen |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104104317/http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm |archive-date=2019-11-04 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> die regters is onafhanklik en net onderworpe aan die wet,<ref name=constitution1>{{en}} {{cite web |title=Chapter 7. Judicial Power |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-08.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025215135/http://www.constitution.ru/en/10003000-08.htm |archive-date=2019-10-25 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> verhore moet oop wees vir die publiek en beskuldigdes word verdediging gewaarborg.<ref name=constitution1 /> Sedert 1996 is daar 'n moratorium op die [[doodstraf]], hoewel dit nog nie wetlik afgeskaf is nie. Die president word deur die volk gekies vir 'n termyn van ses jaar.<ref name=constitution /> Hy is vir 'n tweede termyn herkiesbaar, maar nie vir 'n derde termyn nie.<ref name=constitution /> Die laaste verkiesing is op 18 Maart 2018 gehou. Regeringsdepartemente bestaan uit die eerste minister en onderpremiers, ministers en ander verkose individue, wat almal deur die president aangestel word. Van die belangrikste politieke partye in Rusland is [[Verenigde Rusland]], die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie|Kommunistiese Party]], die [[Liberaal-Demokratiese Party van Rusland]] en [[Regverdige Rusland]]. == Buitelandse betrekkinge en die weermag == [[Lêer:2010 Moscow Victory Day Parade-5.jpeg|duimnael|upright|Die [[Oorwinningsdag (9 Mei)|Oorwinningsdag]]-parade van 2010 in Moskou]] [[Lêer:Russian paratroopers 106th VDD.JPG|duimnael|links|Russiese valskermsoldate tydens 'n oefening in Kasakstan]] [[Lêer:Russian honour guard in Alexander Garden-1.jpg|duimnael|links|Soldate vorm 'n eregarde terwyl 'n krans neergelê word by die Graf van die Onbekende Soldaat in die Alexandertuin vlakby die Moskouse Kremlin]] [[Lêer:Посещение Национального центра управления обороной (В.В. Путин; 26 декабря 2018).jpg|duimnael|links|Wat moderne wapentegnologieë betref, het Rusland nog steeds die status van supermoondheid. Die foto wys die Russiese Departement van Verdediging se beheersentrum vir die ultramoderne en unieke hipersoniese Avangard-wapenstelsel in Moskou]] In die internasionale reg word erken dat Rusland die plek van die voormalige [[Sowjetunie]] ingeneem het.<ref name=uk>{{en}} {{cite web |title=Country Profile Russia |publisher=Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom |url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019744935436 |accessdate=12 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203235635/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage |archive-date=2012-12-03 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Rusland sit die internasionale verpligtinge van die Sowjetunie voort, het die land se permanente plek ingeneem in die Veiligheidsraad van die [[Verenigde Nasies]] en het sy lidmaatskap oorgeneem van ander internasionale organisasies, asook sy regte en verpligtinge wat internasionale verdrae en skuld betref. Rusland se buitelandse beleid het vele fasette. Die land het diplomatieke betrekkinge met 178 lande en het 140 ambassades.<ref>{{en}} {{cite web |title="News From Russia", Issue No. 4 |publisher=The Embassy of the Russian Federation in the Republic of India |url=http://www.india.mid.ru/nfr2003/nf07.html |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218045524/http://www.india.mid.ru/nfr2003/nf07.html |archive-date=2007-12-18 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sy buitelandse beleid word bepaal deur die president en word geïmplementeer deur die departement van buitelandse sake.<ref>{{en}} {{cite web |last=Kosachev |first=Konstantin |title=Russian Foreign Policy Vertical |publisher=Russia In Global Affairs |url=http://eng.globalaffairs.ru/number/n_3372 |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217133702/https://eng.globalaffairs.ru/number/n_3372 |archive-date=17 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> As een van die vyf permanente lede van die VN se Veiligheidsraad speel Rusland 'n belangrike rol in die handhawing van internasionale vrede en veiligheid – asook in die oplossing van internasionale konflikte deur sy deelname aan die [[Midde-Ooste]]rse Kwartet, die sesparty-samesprekings met [[Noord-Korea]] en die oplossing van die [[Kosowo]]-konflik. Rusland is lid van die [[G8]] (groep van agt nywerheidslande, maar tans opgeskort), die Europese Raad, die [[OVSE|Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] en die Asiaties-Pasifiese Ekonomiese Samewerkingsforum. Rusland speel ook gewoonlik 'n leidende rol in streekorganisasies soos die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] (GOS), Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap, die Verdragsorganisasie vir Kollektiewe Veiligheid en die Shanghaise Samewerkingsorganisasie. Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie het Rusland 'n vriendskapliker dog wispelturige verhouding met die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO|Navo]]). Die Navo-Russiese Raad is in 2002 gestig om samewerking tussen hulle te bevorder.<ref>{{en}} {{cite web |title=NATO-Russia relations |publisher=NATO |url=http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016015618/http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html |archive-date=16 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Weermag en verdedigingsuitgawes === Rusland het Sowjet-bates oorsee oorgeneem en die meeste van die Sowjetunie se vervaardigings- en verdedigingsgeriewe is in die land self.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chapter 2—Investing In Russian Defense Conversion: Obstacles and Opportunities |publisher=Federation of American Scientists |url=https://fas.org/nuke/guide/russia/industry/docs/rus95/rdbd4ch2.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430202954/https://fas.org/nuke/guide/russia/industry/docs/rus95/rdbd4ch2.htm |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Russiese weermag bestaan uit die grondmag, vloot en lugmag. In 2006 het die weermag 1,03 miljoen lede in aktiewe diens gehad. Rusland het die grootste voorraad [[kernwapen]]s in die wêreld en die tweede grootste vloot ballistiese-missiel-duikbote.<ref name=fas>{{en}} {{cite web |title=Status of Nuclear Powers and Their Nuclear Capabilities |publisher=Federation of American Scientists |url=https://fas.org/nuke/guide/summary.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000229235137/http://www.fas.org/nuke/guide/summary.htm |archive-date=2000-02-29 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die land vervaardig al sy eie militêre toerusting en is sedert 2001 die grootste verskaffer van wapens: Hy is verantwoordelik vir sowat 30% van wapenverkope wêreldwyd<ref>{{en}} {{cite web |title=US drives world military spending to record high |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200606/s1661277.htm |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623212709/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200606/s1661277.htm |archive-date=23 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en voer wapens na sowat 80 lande uit.<ref>{{en}} {{cite web|title=Russia arms exports could exceed $7 bln in 2007 – Ivanov|publisher=RIA Novosti|accessdate=27 Januarie 2008|url=https://sputniknews.com/russia/2007122493979601/|archive-date=30 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130002143/https://sputniknews.com/russia/2007122493979601/|url-status=dead}}</ref> Net soos in die Sowjetunie is daar diensplig vir alle manlike burgers tussen 18 en 27 jaar. Weens verskeie probleme is die tydperk in 2008 begin verkort sodat kontraksoldate teen 2010 70% van die weermag kan uitmaak. Verdedigingsuitgawes het die afgelope ses jaar verviervoudig.<ref>{{en}} {{citation|publisher=FBIS: Informatsionno-Analiticheskoye Agentstvo Marketing i Konsalting|date=14 Maart 2006|title=Russia: Assessment, Adam Baltin Interview, Opinion Poll on State of Armed Forces}}</ref> Die regering se amptelike militêre uitgawes in 2008 is $40 miljard,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sputniknews.com/russia/20080226100080440/ |title=Russian defense spending to grow 20% in 2008, to $40 bln |publisher=RIA Novosti |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322163823/https://sputniknews.com/russia/20080226100080440/ |archive-date=22 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> hoewel verskeie bronne soos Amerikaanse Intelligensie<ref>{{en}} {{cite web |url=https://abcnews.go.com/WN/story?id=3728855 |title=Rice: Russia's Military Moves 'a Problem' |publisher=ABC News |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223174753/https://abcnews.go.com/WN/story?id=3728855 |archive-date=23 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die Internasionale Instituut vir Strategiese Studies<ref name=iiss>{{en}} {{cite journal|journal=International Institute for Strategic Studies|title=Overview of the major Asian Powers (page 31)|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=27 Januarie 2008|archive-date=26 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|url-status=dead}}</ref> dit heelwat hoër raam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm |publisher=Global Security |title=World Wide Military Expenditures |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509025132/https://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tussen 2006 en 2015 word sowat $200 miljard bestee aan die opgradering van militêre toerusting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/feb/09/russia.usa |publisher=Guardian |title=Big rise in Russian military spending raises fears of new challenge to west |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430202958/https://www.theguardian.com/world/2007/feb/09/russia.usa |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Rusland op pad na 'n post-westerse wêreld === Die huidige tweeledige NAVO-strategie teenoor die Russiese Federasie, wat op militêre afskrikking en gelyktydige dialoogvoering steun, word in Moskou as bevestiging vir die vermoede geïnterpreteer dat die weste 'n aggressiewe beleid teen die land volg. So teken Russiese politici beswaar aan teen die "demonisering" van Rusland (wat ook ingang tot westerse media vind) en westerse bewerings oor 'n "dreigende gevaar uit die ooste" wat volgens die Russiese standpunt hoegenaamd nie bestaan nie. Desondanks tree Rusland op die internasionale toneel as teenspeler van die supermoondheid Verenigde State op, soos ook weerspieël word in stygende verdedigingsuitgawes. In 2016 is die Russiese militêre besteding met 5,4 persent verhoog. Ekonomies betaal die Russiese Federasie 'n hoë prys vir hierdie beleid. So het die militêre ekonoom Wasili Satsepkin daarop gewys dat die militarisering van Rusland se staatsbesteding ekonomiese groei belemmer. Slegs die korrupte burokrasie trek volgens hom voordeel uit stygende verdedigingsuitgawes.<ref>[https://www.bpb.de/apuz/248504/russlands-weg-in-die-postwestliche-welt ''bpb.de, 19 Mei 2017: Russlands Weg in die "postwestliche Welt". Vergelyk Vasilij Sacepin: Voennaja nagruska stala tormosom (Militêre besteding as remskoen), in: Огонёк (Ogonjok), 17 Oktober 2016, bl. 14'']</ref> Sergei Sipljaef, 'n deskundige op die gebied van die volkereg, vrees dat Rusland se beleid van selfisolering, sy politieke veldtog teen die weste en grootskaalse beleggings in die wapenbedryf vir die Russiese ekonomie op die lang termyn op bankrotskap sal uitloop. Die geskiedenis van die Sowjetunie se verbrokkeling het volgens hom reeds die bewys gelewer dat Moskou militêre wedywering met die VSA nie kan bekostig nie.<ref>[https://www.bpb.de/apuz/248504/russlands-weg-in-die-postwestliche-welt'' bpb.de, 19 Mei 2017: Russlands Weg in die "postwestliche Welt". Sergej Cypljaev: Žizn’ po eskizam national’noj idei (Die Lewe volgens Sketse van die Nasionale Idee), in: Nezavisimaja Gazeta, 26 April 2016. Besoek op 20 Februarie 2020'']</ref> === Veranderende beleid teenoor Oekraïne en die Weste === Die Donbas-konflik in die Russiessprekendce ooste van Oekraïne en die Russiese anneksasie van die Krim-skiereiland word deur politieke analiste as uitvloeisels van Moskou se drasties veranderende binne- en buitelandse beleid beskou. Westerse deskundiges verskil nogtans oor die gevolgtrekkings waartoe regerings in Europa en Washington moet kom. Een hipotese beweer dat die opkoms van outoritêr-nasionalistiese strominge in Rusland tot 'n meer aggressiewe buitelandse beleid sal lei. 'n Ander teorie vewys in verband met Moskou se veranderende buitelandse beleid na Russiese vrese oor die sogenaamde "bonte rewolusies" in lande soos Oekraïne wat moontlik ook in Rusland aanhangers sal vind. Terwyl Rusland ekonomiese uitdagings in die gesig staar wat uit dalende pryse vir fossiele brandstowwe voortspruit, probeer Moskou moontlik die Russiese publiek se aandag op konflikte met ander lande te vestig en steun te werf vir 'n meer aggressiewe buitelandse beleid. Sommige analitici staan krities teenoor die optrede van westerse rolspelers soos NAVO, VSA en Europese Unie wat met hul poging om hul invloedsfeer na Oekraïne - en dus naby Rusland se grense - uit te brei net soos Moskou verantwoordelikheid dra vir die eskalerende Oekraïne-konflik.<ref>{{de}} [https://www.swp-berlin.org/swp-themendossiers/krise-um-die-ukraine/russland/ ''Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) - Themendossiers: Krise um die Ukraine: Russland . Besoek op 29 Februarie 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200229231710/https://www.swp-berlin.org/swp-themendossiers/krise-um-die-ukraine/russland/ |date=2020-02-29 }}</ref> == Ekonomie == === Ekonomiese ontwikkeling === [[Lêer:Vaz project C MIMS.jpg|duimnael|Die Russiese motorvervaardiger Lada het reeds in die Sowjet-era begin om sy motors na Westerse lande uit te voer. Lada se "Projek C" is in 2006 in Moskou vertoon]] Voor die [[Oktoberrewolusie]] was Rusland in vergelyking met ander Europese state 'n relatief onderontwikkelde land wat net oor 'n klein aantal nywerheidsgebiede in sy Europese gedeelte beskik het. Die ontwikkeling van die land se hoofsaaklike nywerheidsektore het oneweredig verloop, terwyl 'n groot deel van die beleggings uit die buiteland gekom het. Die nuwe Sowjet-regering het belowe om die Russiese nywerheidsektor vinnig te ontwikkel en die ekonomiese vooruitgang van onderontwikkelde landelike gebiede te bevorder. Net soos in baie ander wêrelddele het die beleid van industrialisering in Rusland aanvanklik op swaar nywerhede soos die [[yster]]- en [[staal]]bedryf gekonsentreer. Gedurende [[Josef Stalin]] se heerskappy het in die 1930's grootskaalse beleggings in bestaande nywerheidsgebiede in die Europese gedeelte van die land plaasgevind, tog het ook steeds meer nywerhede in die ooste ontstaan. Belangrike projekte het staalfabrieke in die suidelike Oeral-berggebied en die Koezbas-steenkoolmynstreek van Wes-Siberië ingesluit. In vergelyking met ander ekonomieë het Rusland taamlik laat van [[steenkool]] na alternatiewe energiebronne begin omskakel. Vanaf die 1960's is die ontginning van [[ruolie]], [[aardgas]] en [[waterkrag]] egter vinnig ontwikkel. Waterkragsentrales in Wes-Siberië het die basis vir die opbou van die plaaslike [[aluminium]]nywerhede gevorm. Die vervaardiging van verbruikersgoedere het daarenteen dekades lank min aandag geniet. === Landbou === In teenstelling met die groeiende nywerheidsektor het die [[landbou]] steeds die Achilleshiel van die Russiese ekonomie gevorm. Sedert die 1960's was die land verskeie kere gedwing om [[graan]] uit ander lande in te voer. Alhoewel die voedselproduksie aansienlik verhoog is, was hierdie groei net groot genoeg om met die bevolkingsaanwas tred te kan hou. Westerse deskundiges blameer die Sowjet-regering se agrariese beleid wat plase tot groot, maar minder effektiewe kollektiewe (''kolkhozi'') en staatsbeheerde bedrywe (''sovkhozi'') saamgesmelt het. Die staat se voorkeur vir grootskaalse projekte, wat kenmerkend vir die land se industriële projekte in die 20ste eeu was, is sodoende ook na die landbousektor uitgebrei. === Buitelandse handel === [[Lêer:Territorial waters - Russia.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Rusland]] Die Sowjet-regering het tydens Stalin se heerskappy groot moeite gedoen om 'n hoë graad van selfvoorsiening te bereik en sodoende heelwat beperkings op buitelandse handel geplaas. Die stigting van die Raad vir Onderlinge Ekonomiese Bystand (ROEB, Engelse afkorting: COMECON), die Oosbloklande se handelsorganisasie, het van die Sowjetunie en sy satellietstate ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] 'n soort geslote mark gemaak wat nouliks in die wêreldekonomie geïntegreer was. Sowjet-Rusland se politieke leiers het uiteindelik besef dat die invoer van Westerse tegnologieë voordelig vir die land se ekonomiese ontwikkeling sou wees en hul ekonomiese beleid verander. Sowjet-Rusland het vervolgens handelsbande met lande dwarsoor die wêreld aangeknoop. === Buitelandse beleggings === [[Lêer:Major russian gas pipelines to europe.png|duimnael|Pyplynnetwerk van Rusland na Wes-Europa]] Volgens die amptelike statistiekdiens ''Rosstat'' het buitelandse beleggings in die Russiese Federasie in 2011 met 66,1 persent gestyg tot VS$ 190,6 miljard, waarvan VS$ 18,415 miljard regstreekse beleggings ('n toename van 33,3 persent teenoor die vorige jaar). Teen die einde van 2011 het die totale buitelandse belegging in die Russiese ekonomie VS$ 347,2 miljard beloop – 'n toename van 15,7 persent teenoor 2010.<ref>{{de}} [https://de.sputniknews.com/wirtschaft/20120228262798205/ ''Ausländische Investitionen in Russland 2011: Zunahme um 66 Prozent. RIANOVOSTI, 28 Februarie 2012''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419074655/https://de.sputniknews.com/wirtschaft/20120228262798205/ |date=2020-04-19 }}</ref> In die tydperk tussen 2015 en 2018 het [[regstreekse buitelandse belegging]]s (RBB) slegs 0,2 persent van die Russiese Federasie se bruto geografiese produk beloop – die laagste persentasie van alle opkomende markte (laer as in Nigerië met 0,3 persent, Venezuela met 0,5 persent en Oekraïne met 2,7 persent). As herbeleggings in ag geneem word, styg hierdie ekonomiese aanwyser tot 1,5 persent van die BGP – meer as in Saoedi-Arabië, Nigerië, Suid-Korea, Suid-Afrika en Venezuela. Sanksies, wat ná die besetting van die Krim-skiereiland en sy inlywing by die Russiese Federasie ingestel is, bly 'n belangrike faktor as buitelandse ondernemings beleggings in die land oorweeg, net soos die slegte beleggingsklimaat en lae groeivooruitsigte.<ref name="mosc">{{en}} [https://www.themoscowtimes.com/2019/05/22/foreign-direct-investment-into-russia-is-falling-a65690 ''The Moscow Times, 22 Mei 2019: Foreign Direct Investment Into Russia Is Fsalling. Besoek op 4 Desember 2019'']</ref> In die tydperk tussen 2015 en 2018 het [[regstreekse buitelandse belegging]]s (RBB) slegs 0,2 persent van die Russiese Federasie se bruto geografiese produk beloop – die laagste persentasie van alle opkomende markte (laer as in Nigerië met 0,3 persent, Venezuela met 0,5 persent en Oekraïne met 2,7 persent). As herbeleggings in ag geneem word, styg hierdie ekonomiese aanwyser tot 1,5 persent van die BGP – meer as in Saoedi-Arabië, Nigerië, Suid-Korea, Suid-Afrika en Venezuela. Sanksies, wat ná die besetting van die Krim-skiereiland en sy inlywing by die Russiese Federasie ingestel is, bly 'n belangrike faktor as buitelandse ondernemings beleggings in die land oorweeg, net soos die slegte beleggingsklimaat en lae groeivooruitsigte.<ref name="mosc" /> === Huidige ekonomiese hoofsektore === Die nywerheidsektor het in die eerste ses maande van 2008 32,7 persent van Rusland se [[bruto binnelandse produk]] (BBP) opgelewer; die energiesektor was die belangrikste bedryf wat 10,6 persent bygedra het. Die tweede grootste sektor is handel, die gastebedryf en vervoer wat 30,3 persent van die BBP verteenwoordig het. Die finansiële sektor het 14,4, ander openbare en privaat dienste 13,9, die boubedryf 5,7 en die landbousektor 3,0 persent van die BBP opgelewer ('n groot deel van die landbouprodukte word egter op privaat grond verbou en informeel bemark).<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/RussischeFoederation/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Hoofsektore van die Russiese ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921032126/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/RussischeFoederation/Wirtschaft.html |date=21 September 2008 }}</ref> === Ekonomiese ontwikkeling in die vroeë 21ste eeu === [[Lêer:Rosneft-azs.jpg|duimnael|'n [[Rosneft]]-vulstasie. Rusland is die grootste uitvoerder van aardgas en die tweede grootste olie-uitvoerder in die wêreld]] [[Lêer:View on Innopolis University campus.jpg|duimnael|Digitalisering is een van die kernbeleide van Rusland se regering: Innopolis-universiteitskampus in 'n tegnologiepark buite [[Kazan]]]] Sedert die begin van die huidige eeu het stygende oliepryse, toenemende buitelandse beleggings, hoër binnelandse verbruik en groter politieke stabiliteit Rusland se ekonomiese groei 'n hupstoot gegee. Die land het die jaar 2007 vir die negende agtereenvolgende jaar met ekonomiese groei afgesluit, met 'n gemiddeld van 7% per jaar sedert die finansiële krisis van 1998. In 2007 was Rusland se bruto binnelandse produk (BBP) VS$2&nbsp;076 miljard, die sewende grootste in die wêreld en 8,1% hoër as die vorige jaar. Die gemiddelde salaris in Rusland was vroeg in 2008 sowat VS$640 per maand in vergelyking met VS$80 in 2000.<ref>{{en}} {{cite web |title=Russians weigh an enigma with Putin’s protégé |publisher=MSNBC |url=http://www.nbcnews.com/id/24443419/#.Wvgyuh6saUk |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511123631/http://www.nbcnews.com/id/24443419/ |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sowat 14% van Russe het in 2007 onder die broodlyn gelewe<ref name="RIA">{{en}} {{cite web |publisher=RIA Novosti |title=Russia’s economy under Vladimir Putin: achievements and failures |url=https://sputniknews.com/analysis/20080301100381963/ |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430201550/https://sputniknews.com/analysis/20080301100381963/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> – heelwat minder as die 40% in 1998, toe die ekonomie op sy grootste laagtepunt was sedert die verbrokkeling van die [[Sowjetunie]]. Werkloosheid was 4,8% in 2018 en 4,6% in 2019 in vergelyking met sowat 12,4% in 1999.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=RIA Novosti |title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007 – report |url=https://sputniknews.com/russia/2008020898724898/ |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508081324/https://sputniknews.com/russia/2008020898724898/ |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|publisher=indexmundi.com|title=Russia&nbsp;— Unemployment rate (%)|url=https://www.indexmundi.com/g/g.aspx?c=rs&v=74|accessdate=13 Mei 2018}}</ref> Rusland het die wêreld se grootste natuurlike-gas-, tweede grootste steenkool- en agtste grootste oliereserwes. Dit is die grootste uitvoerder van aardgas in die wêreld en die tweede grootste olie-uitvoerder. Olie, aardgas, metale en hout maak 80% van die land se uitvoer uit. In 2001 het 'n meer gestroomlynde belastingstelsel (met 'n basiese belastingkoers van 13 persent) die las op die land se burgers verlig en staatsinkomste verhoog.<ref>{{en}} {{cite web |last=Tavernise |first=Sabrina |title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell |publisher=[[The New York Times]] |date=23 Maart 2002 |url=https://www.nytimes.com/2002/03/23/world/russia-imposes-flat-tax-on-income-and-its-coffers-swell.html |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510082957/https://www.nytimes.com/2002/03/23/world/russia-imposes-flat-tax-on-income-and-its-coffers-swell.html |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ekonomiese ontwikkeling van die land is egter oneweredig aangesien die Moskou-streek 'n buitengewoon groot deel tot die BBP bydra.<ref>{{ru}} {{cite web |title=Gross regional product by federal subjects of the Russian Federation 1998–2006 |url=http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-06.htm |accessdate=13 Mei 2018 |publisher=Federal State Statistics Service |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827215907/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-06.htm |archive-date=2019-08-27 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> 'n Groot deel van Rusland, veral plattelandse gebiede, vaar veel swakker. In 2019 is 300 nywerheidstede as sogenaamde «monostede» geklassifiseer vanweë hul eensydige industriële struktuur. Die spektrum van hierdie monostede strek van Beringofski, 'n klein nedersetting van 700 siele op die eiland Tsjoekotka, tot Togliatti, 'n stad met 'n bevolking van meer as 700&nbsp;000.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/bericht-wirtschaftsumfeld/russland/russland-startet-neuen-anlauf-zur-rettung-der-monostaedte-130412 ''GTAI Germany Trade and Invest, 13 Augustus 2019: Russland startet neuen Anlauf zur Rettung der Monostädte. Besoek op 4 Desember 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205001959/https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/bericht-wirtschaftsumfeld/russland/russland-startet-neuen-anlauf-zur-rettung-der-monostaedte-130412 |date= 5 Desember 2019 }}</ref> Ondanks alle ekonomiese uitdagings het die middelklas gegroei van net 8 miljoen mense in 2000 tot 55 miljoen in 2006.<ref>{{en}} {{cite web |title=Russia: How Long Can The Fun Last? |publisher=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625180006/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm |archive-date=2012-06-25 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Rusland het in 2007 altesaam 110 miljardêrs gehad, die grootste getal buite die [[Verenigde State van Amerika|VSA]].<ref>{{en}} {{cite web|accessdate=19 April 2008|url=http://www.forbes.com/reuters/feeds/reuters/2008/04/18/2008-04-18T083023Z_01_L1892705_RTRIDST_0_RUSSIA-BILLIONAIRES.html|author=Robin Paxton|title=A billion dollars not enough for Russian rich list|publisher=Forbes}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ondanks die land se sterk ekonomiese groei lys die [[Wêreldbank]] verskeie uitdagings wat die Russiese ekonomie in die gesig staar, onder meer die diversifisering van die ekonomie en die aanmoediging van die groei van klein en middelslag-besighede. Die diversifisering van Rusland se uitvoere, veral die vervaardiging van industriële goedere waarmee Russiese ondernemings op die wêreldmark kan meeding, word gekeer deur strukturele besonderhede. So word Russiese nywerheidsprodukte tans grotendeels in staatsondernemings vervaardig. Westerse analitici wys daarop dat meer as twee derdes van die Russiese ekonomie in staatsbesit of in groot konglomerate gekonsentreer is. Hierdie groot ondernemings oorheers die Russiese mark en kan self baie van sy reëls opstel. Anders as in die geval van suksesvolle rolspelers op die wêreldmark is daar in Rusland steeds 'n gebrek aan innovatiewe middelgroot ondernemings in die nywerheidsektor.<ref>[https://ostexperte.de/ost-ausschuss-wettbewerb-wirtschaft/ ''ostexperte.de, 19 Februarie 2018: Russland. Wo bleibt der Wettbewerb der Märkte? Besoek op 10 Maart 2020'']</ref> === Dalende olieprys en Korona-krisis in 2020 === Die verbrokkeling van die olieproduksie-ooreenkoms tussen Rusland en [[Saoedi-Arabië]] vroeg in 2020 het, net soos die uitwissing van miljarde se waarde op internasionale effektebeurse as gevolg van die [[Koronaviruspandemie van 2019-2020]] in Maart 2020, skokgolwe deur die Russiese ekonomie gestuur, soos weerspieël in die volatiliteit van Russiese effektebeurse en die roebel-wisselkoers wat in die eerste drie maande van 2020 elkeen twintig persent van hul waarde verloor het.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2020/03/19/russia-coronavirus-ruble-stock-market-reaction-live-updates-a69640 ''The Moscow Times, 19 Maart 2020: Tumbling Ruble Forces Central Bank To Intervene. Besoek op 19 Maart 2020'']</ref> {| class="wikitable" |+ Ekonomiese aanwysers ! Aanwyser !! 2017 !! 2018 !! Ter vergelyking: Duitsland |- | Bruto binnelandse produk (BBP, nominaal, in miljard €) || 1397 || 1403 || 3344,4 |- | BBP per capita (in €) || 9516 || 9557 || 40340 |- | Bevolking (miljoen) || 146,8 || 146,8 || 82,9 |- | Wisselkoers, 1 € = ? roebel, jaarlikse gemiddeld || 65,94 || 74,04 || - |} <small>Bron: [https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsausblick/russland/wirtschaftsausblick-russland-203142 ''Germany Trade and Invest (GTAI): Wirtschaftliche Eckdaten Russlands''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419074628/https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsausblick/russland/wirtschaftsausblick-russland-203142 |date=2020-04-19 }}</small> == Bevolking == === 'n Multi-etniese samelewing === [[Lêer:Federal subjects of Russia by population density.svg|duimnael|Federale subjekte volgens bevolkingsdigtheid in 2010]] [[Lêer:Percentage of Russians by region.svg|duimnael|Verspreiding van etniese Russe volgens streke in 2010: {{columns-list|2| {{sleutel|#ff0000|>80%}} {{sleutel|#ff9955|70—79%}} {{sleutel|#ffccaa|50—69%}} {{sleutel|#ffe6d5|20—49%}} {{sleutel|#ffffff|<20%}}}}]] [[Lêer:COB data Russia.PNG|duimnael|Buitelandse bevolking in Rusland volgens herkoms in 2002]] Die Russiese Federasie het 'n uiteenlopende, veelrassige bevolking van 144,5 miljoen, wat tot sowat 160 verskillende etniese groepe en [[inheemse volke]] behoort:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/RussischeFoederation_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Russiese Federasie. Besoek op 22 Junie 2013'']</ref> * [[Russe]]: 80,9% * [[Tartare]]: 3,9% * [[Oekraïners]]: 1,4% * [[Basjkiriërs]]: 1,2% * [[Tsjoewasjiërs]]: 1,1% * [[Armeniërs]]: 0,8% * Ander: 10,7% === Etnonieme === Die Afrikaanse terme «Rus» en «Russe» word in Russies deur twee woorde met verskillende betekenisse weergegee. Terwyl vir etniese Oos-Slawiese Russe die etnoniem русский (Roesski, meervoudsvorm: Roesskije) gebruik word, word na Russiese staatsburgers met afwykende etniese agtergronde sedert die 1990's as россиянин (Rossijanin) verwys. === Bevolkingsdigtheid === Hoewel die bevolking groot is, is die bevolkingsdigtheid klein vanweë die geweldige grootte van die land. Die digtheid is die hoogste in Europese Rusland, naby die [[Oeral-gebergte]] en in Suidwes-[[Siberië]]. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei; twee derdes is in die Europese deel gekonsentreer, terwyl groot gebiede in Siberië feitlik onbewoon is. Afgeleë en onherbergsame streke, wat tydens die Sowjet-periode onder dwang bevolk was, is tans vanweë die haglike lewensomstandighede en ongereelde loonbetalings in talle mynboudorpe grotendeels weer ontvolk. === Immigrasie en emigrasie === In 2006 het 186&nbsp;380 immigrante Rusland binnegekom, waarvan 95% van [[Gemenebes van Onafhanklike State|GOS]]-lande is.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-09.htm |publisher=Federal State Statistics Service |title=International Migration |accessdate=13 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706073647/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-09.htm |archive-date=6 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar is ook sowat 10 miljoen onwettige immigrante van oud-republieke van die Sowjetunie.<ref>{{en}} {{cite web |title=Russia cracking down on illegal migrants |publisher=International Herald Tribune |date=15 Januarie 2007 |url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php |accessdate=15 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219230556/http://iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php |archive-date=2009-02-19 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Russiese bevolking neem nogtans af, veral as gevolg van die lae geboortekoers en die lae lewensverwagting van mans (wat onder meer aan drankmisbruik toegeskryf word).<ref>{{de}} ''Bertelsmann Enzyklopädie 2008, USM, DVD-uitgawe: Russland''</ref> Daarnaas is emigrasie 'n beslissende faktor in die land se demografiese ontwikkeling – miljoene Russe het hulle sedert die 1990's in Europese en oorsese lande gevestig. Duitsland is die belangrikste bestemming vir Russiese emigrante met 'n Russiessprekende gemeenskap van sowat vier miljoen – die grootste buite Rusland. Die Russiese Federasie het – as 'n land met 'n krimpende bevolking – van die liberaalste immigrasiewette ter wêreld. Die Russiese arbeidsmark is aantreklik genoeg vir honderdduisende immigrante uit Europa (onder wie meer as 100&nbsp;000 elk uit Duitsland en die Verenigde Koninkryk). Immigrante mag na vyf jaar se permanente verblyf in die land die burgerskap van die Russiese Federasie aanneem as hulle Russies magtig is en 'n sodanige taaltoets slaag. === Verstedeliking === In vergelyking met slegs 18 persent in 1918 woon tans 73 persent van die burgers in stedelike gebiede.<ref>{{ru}} {{cite web |title=Resident population |publisher=Federal State Statistics Service |url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die twee grootste stede is [[Moskou]] (11&nbsp;514&nbsp;000 inwoners volgens die sensus van 2010) en [[Sint Petersburg]] (4&nbsp;848&nbsp;000). Veertien ander stede het meer as 'n miljoen inwoners: [[Jekaterinburg]], [[Kazan]], [[Krasnodar]], [[Krasnojarsk]], [[Nizjni Nowgorod]], [[Nowosibirsk]], [[Oefa]], [[Omsk]], [[Perm]], [[Rostof aan die Don]], [[Samara]], [[Tsjeljabinsk]], [[Wolgograd]] en [[Woronezj]]. {{Russiese stede met meer as miljoen inwoners}} == Geskiedenis == === Vroeë periode === In prehistoriese tye is die gebied wat later Europese Rusland sou word, bewoon deur veral [[Slawiërs|Slawiese]] en [[Fins-Oegriese tale|Fins-Oegriese]] volke. Die Slawiërs was waarskynlik in 'n gebied rondom die Pripjat-moerasse gekonsentreer en het van daar verder versprei.<ref>{{en}} {{cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford|first=Paul M.|title=The Early Slavs|publisher=Cornell University Press|pages=bl. 15–16|isbn=0-8014-3977-9}}</ref> Hulle het veral handel gedryf met [[Griekeland]], die [[Krim]] en later met die [[Romeinse Ryk|Romeinse]] en [[Bisantynse Keiserryk|Bisantynse]] ryke. === Kiëf-Roes === {{Hoofartikel|Kiëf-Roes}} [[Lêer:Lebedev baptism.jpg|duimnael|links|''Die doop van die inwoners van Kiëf ([[Kijif]])'' in die [[Dnjepr|Dniprorivier]], deur Klawdy Lebedef]] [[Lêer:KiewerRus.jpg|duimnael|Kiëf-Roes omstreeks 1000 n.C.]] Kiëf-Roes het bestaan van omstreeks 880 tot die middel van die 12de eeu, met [[Kiëf]] as belangrikste sentrum. Die Roes-volk het waarskynlik die huidige Noordwes-Rusland sedert die 8ste eeu oorheers. In die 9de eeu het hulle in 'n mate georganiseerd geraak. Volgens die ''[[Primêre Kronieke]]'', die vroegste aantekening van die streek se geskiedenis, het 'n Warangiër (of [[Wikings]]) met die naam [[Rjoerik]] hom in [[Nowgorod]] gevestig. Hy is in 860 deur die volke in die gebied as gemeenskaplike leier gekies voordat hy suid getrek en sy mag na [[Kiëf]], die hoofstad van die huidige Oekraïne, uitgebrei het. Hy word in die Kronieke die voorvader van die [[Rjoerik-dinastie]] genoem wat tot aan die einde van die 16de eeu oor onder meer Rusland sou regeer. Kiëf het sy goue eeu beleef tydens die bewind van [[Wladimir I]] (980–1015) en sy seun [[Jaroslaf I die Wyse]] (1019–1054). In dié tyd is die Christelike geloof van [[Konstantinopel|Bisantium]] aanvaar en die eerste [[Oos-Slawiese tale|Oos-Slawiese]] geskrewe regskode opgestel. Die vroeë Roes-heersers was waarskynlik 'n Skandinawiese elite van krygsmanne wat regeer het oor die meerderheid, wat bestaan het uit verskeie Slawiese volke. Die grootste probleem van Kiëf-Roes was dit op die rand van Europa gelê het en aan die Asiatiese steppe gegrens het, van waar nomadiese volke die ryk gereeld binnegeval het. 'n Tweede groot probleem was [[eersgeboortereg]], wat daartoe gelei het dat met elke troonbestyging 'n nuwe [[burgeroorlog]] uitgebreek het. Tussen 1054 en 1224 was daar nie minder as 83 burgeroorloë nie. Eindelik het die ryk vir goed versplinter. Nuwe prinsdomme het ontstaan wat elk deur afstammelinge van Rjoerik regeer is: Nowgorod, Wladimir-Soezdal, Halitsj-Wolhinië, Polotsk, Smolensk, Tsjernigof en Perejaslaf. Weens die versplintering het dit die [[Mongole]], of [[Goue Horde]], wat die gebied sedert 1223 binnegeval het, nie veel gekos om die prinsdomme omver te werp nie.<ref name="Hamm">{{en}} {{cite book|last=Hamm|first=Michael Franklin|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-02585-1}}</ref> Mongoolse oorheersing het die gebied se ekonomiese en sosiale ontwikkeling gestrem<ref>{{ru}} {{cite book|last=Рыбаков|first=Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|date=1948|pages=с.525–533,780–781}}</ref> en sou vir die volgende drie eeue voortduur. === Moskowië en die eerste tsare === {{Hoofartikel|Moskowië|Tsaredom van Rusland}} [[Lêer:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|duimnael|links|'n Toneel uit die Middeleeuse Russiese geskiedenis]] [[Lêer:Ivan the Terrible (cropped).JPG|duimnael|upright|[[Iwan IV van Rusland|Iwan die Verskriklike]]]] Die magtigste opvolgerstaat van Kiëf-Roes was Moskowië, of die Groothertogdom van Moskou. Dit annekseer buurstate soos [[Twer]] en [[Republiek van Nowgorod|Nowgorod]] en word eindelik die basis van die moderne Russiese staat. Ná die val van [[Konstantinopel]] in 1453 (ook bekend as die tweede [[Rome]]) eien Moskou hom die naam derde Rome toe omdat dit die laaste sentrum van die [[Ortodokse Kerk]] is. [[Iwan III van Rusland|Iwan III]] begin homself, afgelei van die Romeinse en Bisantynse keisers, "[[tsaar]] van die hele Rusland" noem en verwerp die soewereiniteit van die Goue Horde. Van 1533 tot 1584 regeer [[Iwan IV van Rusland|Iwan die Verskriklike]]. Hy is die eerste heerser wat amptelik as tsaar van Rusland gekroon word. Hy beywer hom aanvanklik vir vreedsame hervormings en vernuwings. Hy stel die boekdrukkuns in, onderwerp die kerk aan die staat en standaardiseer rituele en verordeninge.<ref name=solovyov>{{en}} {{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|date=2001|pages=bl. 562–604, volume 6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Skrynnikov|first=R.|title=Ivan the Terrible|publisher=Academic Intl Pr (Maart 1981)|date=1981|page=bl. 58|isbn=0-87569-039-4}}</ref> Iwan soek nuwe handelsmoontlikhede en stel die hawe van [[Archangelsk]] aan die Witsee vir [[Engeland|Engelse]] handelaars oop. In die ooste lyf hy die kanate van [[Kazan]] en [[Astrachan]] in. Hy stel ook 'n wet in wat die bewegingsvryheid van boere beperk – 'n belangrikse stap in die rigting van die latere [[lyfeienskap]]. Sy latere bewind word egter deur 'n periode van terreur gekenmerk. Hy raak betrokke in die sogenaamde Lyflandse Oorlog wat 22 jaar voortsleep en die Russiese ekonomie en leër ruïneer.<ref>{{en}} {{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|date=2001|pages=v.6, bl. 751–908|isbn=5170021429}}</ref> Boonop sterf sy vrou, [[Anastasia Romanowna]] en Iwan glo die bojare het haar vermoor. Hy kom nie hierdie slag te bowe nie en sy gesondheid begin agteruitgaan. Hy gaan geestelik agteruit en word paranoïes en gewelddadig. In 1564 skep hy 'n polisiemag, die Opritsjniki, wat 'n moorddadige terreurbende word wat links en regs onder die adel en die volk moor. In 1581 slaan Iwan glo sy oudste seun in 'n [[woedebui]] dood. Ná Iwan se dood word hy opgevolg deur sy verstandelik gestremde seun [[Fjodor I van Rusland|Fjodor]]. Sy tweede oudste oorlewende seun, [[Dmitri Iwanowitsj]], is toe maar twee jaar oud en word kort daarna vermoor. Tydens Fjodor se bewind lê die regte mag in die hande van sy swaer en voog, die bojaar [[Boris Godoenof]]. Ná Fjodor se dood begin 'n chaotiese tydperk, bekend as die [[Tyd van Beroeringe]],<ref>{{en}} {{cite book|last=Solovyov|first=Sergey|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|date=2001|pages=v.7, bl. 461–568|isbn=5170021429}}</ref> waarin Rusland onder andere deur [[Vals Dmitri I van Rusland|Vals Dmitri I]] en [[Vals Dmitri II van Rusland|Vals Dmitri II]] regeer word. Laasgenoemde word op 11 Desember 1610 vermoor terwyl hy halfdronk is en dit lui die tydperk van die [[Huis van Romanof]] in. === Keiserlike Rusland === {{Hoofartikel|Russiese Ryk}} [[Lêer:Russian Empire (1867).svg|duimnael|links|Die Russiese Ryk in sy grootste uitbreiding in 1865]] [[Lêer:Peter der-Grosse 1838.jpg|duimnael|upright|[[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]]]] Onder die [[Huis van Romanof]] en [[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]] word Rusland 'n wêreldmag. Pieter regeer van 1682 tot 1725. Hy verslaan [[Swede]] en in 'n deel van die gebied wat hy van die land verower, stig hy later Sint Petersburg. Pieter se hervormings het meegebring dat die land geweldig beïnvloed is deur die Wes-Europese kultuur. [[Katharina II van Rusland|Katharina die Grote]], wat van 1762 tot 1796 regeer, sit sy poging voort om Rusland te vestig as een van die groot magte in Europa. Rusland brei in dié tyd ook geografies geweldig uit. Idees van [[liberalisme]] word in die Dekabriste-opstand van 1825 onderdruk en gevolg deur dekades van politieke onderdrukking. Die voortduur van lyfeienskap en die konserwatiewe beleidsrigtings van [[Nikolaas I van Rusland|Nikolaas I]] strem ontwikkeling in Rusland in die middel-negentiende eeu. Sy opvolger, [[Aleksander II van Rusland|Aleksander II]] (1855–1881), stel verskeie hervormings in, onder meer die afskaffing van lyfeienskap in 1861. Hy sterf egter in 'n sluipmoordaanval en sy opvolger, [[Aleksander III van Rusland|Aleksander III]], beëindig sy pa se pogings om groter outonomie aan die Russiese volk te gee. Hy ontslaan liberale ministers, beperk die bevoegdhede van die zemstwo's, verskerp die staatstoesig op middelbare en hoër onderwys, brei die bevoegdhede van die polisie aansienlik uit en tree as bewaker van die [[Russies-Ortodokse Kerk|ortodoksie]] streng op teen [[Jode]], [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en [[Protestantisme|Protestante]]. Opstandelinge en andersdenkendes word in massas na Siberië verban. Onder sy opvolger, [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]], duur dié toestande voort. Ongenaakbare toestande in fabrieke lei tot groot steun aan die revolusionêre sosialistiese beweging. In Januarie 1905 word daar gevuur op stakende werkers in Sint Petersburg en honderde sterf of word gewond. Dit, die [[Russies-Japanse Oorlog]] en die gebeure van Bloedige Sondag in 1905 lei tot die [[Russiese Rewolusie (1905)|Russiese Rewolusie]] van 1905. Hoewel die opstand onderdruk word, word Nikolaas gedwing om sekere hervormings in te stel. Die basiese lewe van die werkers bly egter beroerd. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] word die wantroue in die regering nog groter weens die hoë koste en sterftesyfer van die oorlog en gerugte van [[korrupsie]] en selfs verraad. Dit lei tot die [[Russiese rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917. Talle opstande vind plaas en word gesteun deur talle soldate. Baie van die opstande word gereël deur demokraties verkose rade genaamd [[sowjet]]s. Die [[Februarie-rewolusie]] lei tot die abdikasie van Nikolaas II. Hy word opgevolg deur 'n voorlopige regering. Dié het aanvanklik die steun van die Sowjets, maar is nie in staat om die talle probleme in die land op te los nie. In die tweede rewolusie wat in Oktober volg en deur [[Wladimir Lenin]] gelei word, word die Voorlopige Regering omvergewerp en die wêreld se eerste [[Kommunisme|kommunistiese]] staat gestig. === Sowjet-Rusland === {{Hoofartikel|Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|Sowjetunie}} [[Lêer:Sputnik asm.jpg|duimnael|links|’n Replika van [[Spoetnik 1]]]] [[Lêer:Gagarin in Sweden.jpg|duimnael|upright|Die eerste mens in die ruimte, [[Joeri Gagarin]]]] Ná die Oktober-rewolusie breek 'n burgeroorlog uit tussen die nuwe regering se [[Rooi Leër]] en die Wit Leër van die monargiste, konserwatiewe en gematigde sosialiste wat teen die drastiese hervormings van die [[Bolsjewis]]te is. Teen die einde van die burgeroorlog het 20 miljoen Russe al gesterf en die [[ekonomie]] en [[infrastruktuur]] was aan flarde. Die Russiese Federatiewe Sosialistiese Sowjetrepubliek stig die [[Sowjetunie]] op 30 Desember 1922 saam met drie ander republieke. Die Russiese republiek oorheers die Sowjetunie tydens sy 74-jarige bestaan. Die Bolsjewiste stel gratis mediese sorg en opvoeding in, asook die reg om 'n werk en huisvesting te hê. Vroueregte word aansienlik verbeter.<ref>{{en}} {{cite book|last=Cliff|first=Tony|title=Class Struggle and Women’s Liberation|publisher=Bookmarks|date=1984|pages=bl. 138–139|isbn=0-906224-12-8}}</ref> Ná Lenin se dood in 1924 word Josef Stalin 'n diktator. Hy begin met industrialisasie en in 'n kort tyd verander die Sowjetunie van 'n landbouland in 'n groot, magtige nywerheidsmag. Die land tree uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] as een van die wêreld se supermoondhede. Die Rooi Leër beset Oos-Europa ná die oorlog en Stalin stel kommunistiese regerings in dié streek se lande in. As 'n groot kernwapenmag raak die land in 'n stryd om wêreldoorheersing betrokke met die Verenigde State van Amerika wat bekend staan as die [[Koue Oorlog]]. Onder Stalin se opvolger, [[Nikita Chroesjtsjof]], stuur die Sowjetunie die wêreld se eerste kunsmatige [[satelliet]], [[Spoetnik 1]], die lug in en die Russiese [[ruimtevaarder]] [[Joeri Gagarin]] word die eerste mens wat in 'n bemande ruimtetuig ([[Wostok-ruimteprogram|Wostok 1]]) om die aarde wentel. Spanning tussen die twee supermoondhede neem toe weens die Amerikaanse Jupiter-missiele in [[Turkye]] en die missielkrisis in [[Kuba]]. Ná Chroesjtsjof se dood ontstaan weer 'n tydperk van gedeelde mag waarin [[Leonid Brezjnef]] in die vroeë 1970's na vore tree as die belangrikste figuur in Sowjet-politiek. Tydens sy bewind is daar ekonomiese stagnasie en val die Sowjetunie [[Afghanistan]] binne. Vanaf 1985 stel [[Michail Gorbatsjof]] sy beleid van ''[[glasnost]]'' (openheid) en ''[[perestroika]]'' (hervorming) in in 'n poging om die land te moderniseer. In Augustus 1991 is daar 'n mislukte staatsgreep teen hom om te keer dat die Sowjetunie ondergaan. In Rusland kom [[Boris Jeltsin]] aan die bewind en kondig die einde van die Kommunistiese bewind aan. Die Sowjetunie versplinter in vyftien onafhanklike state en word in Desember 1991 amptelik ontbind. Jeltsin word in Junie 1991 verkies tot president van Rusland in die eerste presidensiële verkiesing in die Russiese geskiedenis. === Russiese Federasie === [[Lêer:Moscow-City (36211143494).jpg|duimnael|[[Moskwa-Siti]] in 2016]] Tydens en ná die versplintering van die Sowjetunie, terwyl uitgebreide hervormings, onder meer privatisasie, plaasvind, beleef die Russiese ekonomie 'n groot krisis. Die BBP en nywerheidsproduksie neem tussen 1990 en einde 1995 met sowat 50% af.<ref>{{en}} {{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ru0119)|archiveurl=https://archive.ph/20120922004434/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ru0119)|archivedate=22 September 2012|accessdate=26 September 2008|url-status=live}}</ref> Prysbeheer word afgeskaf en daar word begin met privatisering. Miljoene verarm – volgens die [[Wêreldbank]] leef tussen 39% en 49% van die bevolking teen middel 1993 in armoede in vergelyking met 1,5% in die laat-Sowjettydperk.<ref name=worldbank>{{en}} {{cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=[[Wêreldbank]]|date=1998|pages=186–189}}</ref> Vertragings in die betaling van lone word 'n langdurige probleem met miljoene mense wat maande en selfs jare te laat betaal word. Die privatiseringsproses bring mee dat beheer van ondernemings grootliks van staatsagentskappe verskuif na groepe individue met kontakte in die regering en die [[Russiese mafia|mafia]]. Gewelddadige kriminele groepe neem dikwels staatsondernemings oor en open met sluipmoorde die pad na afpersing. Korrupsie in die regering word alledaags. Baie van die nuwe rykes neem biljoene se kontant en bates uit die land. Daar is ook sosiale agteruitgang en die geboortesyfer daal geweldig terwyl die sterftesyfer die hoogte in skiet. Wetteloosheid is volop. Misdaadbendes en georganiseerde misdaad floreer en ander gewelddadige misdade vier hoogty.<ref name=sokolov>{{en}} {{cite journal|last=Sokolov|first=Vsevolod|title=From Guns to Briefcases: The Evolution of Russian Organized Crime|journal=World Policy Journal|volume=XXI|issue=1|date=Spring 2004|url=http://www.worldpolicy.org/journal/articles/wpj04-1/sokolov.htm|accessdate=|archive-date=19 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219163359/http://worldpolicy.org/journal/articles/wpj04-1/sokolov.htm|url-status=dead}}</ref> Die 1990's word gekenmerk deur gewapende etniese konflik, soos in [[Tsjetsjnië]], [[Noord-Ossetië-Alanië]] en [[Abchasië]]. Hoë begrotingstekorte en die Asiatiese finansiële krisis van 1997 vererger Rusland se finansiële probleme en laat die BBP nog verder daal.<ref name=OECD>{{en}} {{cite web |title=Russian Federation |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=http://www.oecd.org/environment/country-reviews/2452793.pdf |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423024709/http://www.oecd.org/environment/country-reviews/2452793.pdf |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 31 Desember 1999 bedank Jeltsin as president en oorhandig sy pligte aan die pas aangestelde eerste minister [[Wladimir Poetin]], wat daarna die 2000-verkiesing wen. Poetin se gewildheid neem toe nadat hy die Tsjetsjniese opstande onderdruk. Tydens sy bewind herstel die ekonomie en toon nou reeds nege jaar agtereenvolgens 'n groei. Dit verhoog die lewenstandaard en plaas Rusland terug op die wêreldverhoog. Hoewel talle Westerse lande Poetin kritiseer omdat hulle baie van sy hervormings as ondemokraties beskou,<ref>{{en}} {{cite web |first=Daniel |last=Treisman |title=Is Russia's Experiment with Democracy Over? |url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294 |publisher=UCLA International Institute |accessdate=31 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416225857/https://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> neem sy gewildheid binne Rusland toe vanweë die herstel van orde, stabiliteit en vooruitgang. Toe [[Dmitri Medwedef]] in 2008 verkies is tot nuwe president, is hy deur baie politieke waarnemers as niks meer as Wladimir Poetin se tydelike plekhouer in die Kremlin beskou nie. Met die volgende verkiesing het Poetin die presidentsamp hervat. Grondwetlike wysigings en die benoeming van [[Michail Misjoestin]] as nuwe premier word as pogings van Poetin se kant beskou om enersyds sy politieke invloed ook ná die beëindiging van sy tweede opeenvolgende ampstermyn (die laaste volgens die Russiese grondwet) te verseker, maar andersyds ook aandag te gee aan die ekonomiese uitdagings wat Rusland in die gesig staar. == Taal == {{Hoofartikel|Russies}} [[Lêer:Russian language status and proficiency in the World.svg|duimnael|Lande met Russies as amptelike of minderheidstaal]] Rusland se 160 etniese groepe praat sowat 100 tale. Volgens die 2002-sensus praat 142,6 miljoen mense [[Russies]], gevolg deur [[Tartaars]] met 5,3 miljoen en [[Duits]] met 2,9 miljoen sprekers.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87 |title=Russian Census of 2002 |work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian) |publisher=Federal State Statistics Service |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403225220/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87 |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Russies is die enigste amptelik staatstaal, maar elke republiek binne die federasie mag sy plaaslike taal kies as tweede [[amptelike taal]].<ref>{{en}} {{cite web |title=Chapter 3. The Federal Structure |work=The Constitution of the Russian Federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509113142/http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Russies behoort tot die [[Indo-Europese tale|Indo-Europese]] [[taalfamilie]] en binne dié taalfamilie tot die [[Oos-Slawiese tale]]. Dit is een van die ses amptelike tale van die [[Verenigde Nasies]]. Buite die gevestigde toerismestrukture (veral in die hoofdestemmings St. Petersburg, Moskou en die Goue Ring van Rusland) is ten minste basiese kennis van die Cyrilliese alfabet en Russiese taal 'n voorvereiste vir maklike oriëntasie en kommunikasie omrede Engels nouliks verstaan word. == Godsdiens == {{Hoofartikel|Russies-Ortodokse Kerk}} [[Lêer:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-6.jpg|duimnael|Die [[Katedraal van Christus die Verlosser]] in Moskou, wat in die Sowjettydperk afgebreek en van 1990 tot 2000 herbou is]] Die [[Christendom]], [[Islam]], [[Boeddhisme]] en [[Judaïsme]] is Rusland se tradisionele godsdienste en word beskou as deel van die land se "historiese erfenis", volgens 'n wet van 1997.<ref>{{en}} {{cite web|last=Bell|first=Imogen|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=https://books.google.de/books?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47&lpg=PA47&dq=respecting+christianity+islam+buddhism+judaism+and+other&source=web&ots=pppIldMuS1&sig=KikE3NJkzMEdWt4rU9EoeN03-6o&redir_esc=y#v=onepage&q=respecting%20christianity%20islam%20buddhism%20judaism%20and%20other&f=false|accessdate=13 Mei 2018}}</ref> Skattings van die aantal gelowiges verskil grootliks tussen bronne en sommige meen dat tussen 16% en 48% van die bevolking ongelowig is.<ref>{{en}} {{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|date=2005|isbn=}}</ref> [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoksie]] is die grootste geloof in Rusland.<ref name=relig>{{en}} {{cite web |title=Religion In Russia |publisher=Embassy of the Russian Federation |url=http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020606214927/http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm |archive-date=2002-06-06 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Kerk het ontstaan in 988, toe grootprins [[Wladimir van Kiëf|Wladimir die Grote]] van Kiëf die Christelike geloof aangeneem het as die land se amptelike godsdiens. Kleiner Christelike gelowe sluit Rooms-Katolieke, Armeens-Apostoliese en verskeie Protestantse kerke in. == Kultuur == === Klassieke musiek en ballet === [[Lêer:Peter Tschaikowski.jpg|duimnael|links|upright|Die komponis [[Pjotr Iljitsj Tsjaikofski]] (1840–1893)]] [[Lêer:Moscow 05-2012 Bolshoi after renewal.jpg|duimnael|Die [[Bolsjoi-teater]] in Moskou]] Rusland se groot aantal etniese groepe het elk sy eie tradisies van [[volksmusiek]]. [[Musiek]] in die 19de eeu is gekenmerk deur groot spanning tussen die klassieke komponis Michail Glinka en sy volgelinge aan die een kant en die aanhangers van die Russiese Musiekvereniging onder aanvoering van komponiste Anton en Nikolai Rubinstein aan die ander kant. Eersgenoemde het die Russiese nasionale identiteit omarm en godsdiens- en volkselemente by hul komposisies gevoeg, terwyl laasgenoemde se musiek konserwatief was. Die latere Romantieke tradisie van [[Pjotr Tsjaikofski|Pjotr Iljitsj Tsjaikofski]], een van die beroemdste komponiste van die Romantiek wie se musiek gewild en gelief geraak het vanweë die kenmerkend Russiese aard daarvan sowel as die ryk harmonieë en opwekkende melodieë, is na die 20ste eeu deurgevoer deur Sergei Rachmaninoff, een van die laaste groot aanhangers van die Romantieke styl van Europese klassieke musiek. Wêreldberoemde komponiste van die 20ste eeu sluit in [[Alexander Scriabin|Scriabin]], [[Igor Strawinski|Strawinski]], [[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninoff]], [[Sergei Prokofiëf|Prokofijef]] en [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]]. Gedurende die grootste deel van die Sowjet-era is musiek streng beheer om binne die perke van die Stalinistiese beleid van [[sosialistiese realisme]] te bly. Russiese konservatoriums het 'n geslag wêreldbekende solokunstenaars opgelewer. Van die bestes is violiste [[David Oistrakh]] en [[Gidon Kremer]], tsjellis Mstislav Rostropovich, pianiste Wladimir Horowitz, Sviatoslav Richter en Emil Gilels en die sangeres Galina Vishnevskaya. Tsjaikofski het die wêreld se bekendste balletwerke gekomponeer, soos Swanemeer en Die Neutkraker. In die 20ste eeu het die Russiese dansers Anna Pawlowa en [[Vaslav Nijinsky]] beroemd geraak en impresario [[Sergei Diaghilev]] en sy ''[[Ballets Russes]]'' se toere oorsee het die ontwikkeling van dans wêreldwyd beïnvloed<ref>{{en}} {{cite book|last=Garafola|first=Lynn|title=Diaghilev's Ballets Russes|publisher=Oxford University Press|pages=576|url=http://www.amazon.com/Diaghilevs-Ballets-Russes-Lynn-Garafola/dp/0195057015|isbn=0-19-505701-5}}</ref> en die Sowjetunie se choreografieskole het die een beroemde internasionale ster ná die ander opgelewer, onder andere Maya Plisetskaya, [[Rudolf Nureyev]] en [[Mikhail Baryshnikov]]. Die [[Bolsjoi-ballet]] in Moskou en die Kirof in Sint Petersburg is steeds wêreldberoemd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://petersburgcity.com/news/culture/2005/11/18/theatre/ |title=A Tale of Two Operas |publisher=Petersburg City |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507180340/http://petersburgcity.com/news/culture/2005/11/18/theatre/ |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Letterkunde === [[Lêer:AleksandrPushkin.jpg|duimnael|links|upright|Die skrywer [[Aleksander Poesjkin]] (1799–1837)]] [[Lêer:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|duimnael|upright|Die skrywer [[Leo Tolstoi]] (1828–1910)]] Russiese letterkunde word beskou as van die invloedrykste en beste ontwikkel in die wêreld en dra by tot van die wêreld se bekendste letterkundige werke.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761564269/Russian_Literature.html|title=Russian Literature|last=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007|accessdate=7 Januarie 2008|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820090445/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761564269/Russian_Literature.html|url-status=dead}}</ref> Dit dateer uit die 10de eeu en teen die vroeë 19de eeu het 'n plaaslike tradisie ontstaan wat van die beste skrywers van alle tye opgelewer het. Dié periode het begin met [[Aleksander Poesjkin]], wat beskou word as die vader van die moderne Russiese letterkunde en dikwels beskryf word as die Russiese [[William Shakespeare]].<ref>{{en}} {{cite book|last=Kelly|first=Catriona|title=Russian Literature: A Very Short Introduction (Very Short Introductions) (Paperback)|publisher=Oxford Paperbacks|url=http://www.amazon.co.uk/Russian-Literature-Short-Introduction-Introductions/dp/0192801449|isbn=0-19-280144-9}}</ref> Van die bekendste Russiese digters en skrywers van die 19de eeu is [[Anton Tsjechof]], [[Michail Lermontof]], [[Leo Tolstoi]], [[Nikolai Gogol]], [[Iwan Toergenef]] en [[Fjodor Dostojefski]]. Iwan Gontsjarov, Michail Saltikof, Aleksei Pisemski en Nikolai Leskof was bekende prosaskrywers. Tolstoi en Dostojefski was veral grootse figure wat albei al beskryf is as die beste romankrywers ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/art/Russian-literature |title=Russian literature |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=27 Julie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |publisher=[[Time (tydskrif)|Time Magazine]] |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep |accessdate=13 Mei 2018 |title=Freaking-Out with Fyodor |author=Otto Friedrich |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502160824/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep |archive-date=2 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen die 1880's het Russiese letterkunde begin verander. Die tyd van die groot romanskrywers was verby en kort fiksie en poësie het gewild geraak vir die volgende paar dekades, wat die "Silwer Era" genoem is. Waar dit voorheen deur realisme oorheers is, het simboliek die Russiese letterkunde tussen 1893 en 1914 oorheers. Van die voorste skrywers van hierdie tyd was Waleri Brjoesof, Andrei Beli, Wjatsjeslaf Iwanof, Aleksander Blok, Dmitri Merezjkofski, Fjodor Sologoeb, [[Anna Achmatowa]], Osip Mandelstam, Leonid Andrejef, [[Iwan Boenin]] en [[Maksim Gorki]]. Ná die Russiese Rewolusie van 1917 en die daaropvolgende burgeroorlog het die kulturele lewe veel te wense oorgelaat. Sommige gevestigde skrywers het Rusland verlaat terwyl 'n nuwe geslag skrywers wat die rewolusie ten minste in 'n mate ondersteun het, na vore getree het. Van hulle het skrywersorganisasies gestig met die doel om 'n nuwe en kenmerkende werkersklaskultuur in die nuwe staat te skep. In die 1920's het skrywers groot verdraagsaamheid geniet. In die 1930's is sensuur verskerp in ooreenstemming met Josef Stalin se beleid van sosialistiese realisme. Ná sy dood is die beheer telkens verslap. Teen die 1970's en 1980's het baie skrywers die riglyne van sosialistiese realisme geïgnoreer. Die vernaamste skrywers van die Sowjettyd sluit in [[Jewgeni Zamjatin]], Isaac Babel, Joeri Olesja, Wladimir Nabokof, Michail Boelgakof, [[Boris Pasternak]], Aleksandr Solzhenitsyn, [[Wladimir Majakofski]], Michail Sjolochof, Jewgeni Jeftoesjenko en Andrei Woznesenski. === Rolprente === [[Lêer:Vintage Potemkin.jpg|duimnael|Oorspronklike Sowjetse plakkaat wat vir ''Die Oorlogskip Potemkin'' adverteer]] Terwyl rolprente in die Weste aanvanklik beskou is as 'n vorm van goedkoop vermaak vir die werkersklas, het die Russiese rolprentwese ná die 1917-rewolusie 'n ernstiger oogmerk gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/art/history-of-the-motion-picture |title=History of the motion picture |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=27 Julie 2023}}</ref> Russiese en later Sowjet-rolprentmakers het grootse prente gemaak soos ''The Battleship Potemkin''.<ref name=film>{{en}} {{cite web |title=Russia::Motion pictures |publisher=Encyclopædia Britannica |date=2007 |url=http://www.britannica.com/eb/article-38645 |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123075709/http://www.britannica.com/eb/article-38645 |archive-date=2007-11-23 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Sergei Eisenstein]] en [[Andrei Tarkofski]] het van die wêreld se innoverendste en invloedrykste regisseurs geword. In 1932 het Stalin sosialistiese realisme die staatsbeleid gemaak. Dit het 'n demper geplaas op kreatiwiteit, maar baie Sowjet-rolprente in dié genre was geslaagd, onder andere ''Tsjapajef'', ''Die Kraanvoëls Vlieg'' en ''Ballade van 'n Soldaat''. Leonid Gaidai se komedies was in die 1960's en 1970's gewild en in 1969 is Wladimir Motil se ''Wit Son van die Woestyn'' uitgereik, wat 'n nuwe genre bekend as "osterns" ingelei het. Ruimtevaarders kyk na dié prent voor elke reis na die ruimte.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://filmlinc.com/wrt/onsale/russian08/whitesunofthedesert.html|publisher=Film Society of Lincoln Center|title=White Sun of the Desert / Beloe solntse pustyni|accessdate=18 Januarie 2008|archive-date=25 Januarie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125172545/http://www.filmlinc.com/wrt/onsale/russian08/whitesunofthedesert.html|url-status=dead}}</ref> In die 1980's en 1990's het die Russiese rolprentwese 'n krisis beleef. Hoewel rolprentmakers hulle nou vrylik kon uitdruk, is staatsubsisies drasties verminder en minder prente is vervaardig. Aan die begin van die 21ste eeu het meer mense na die teaters begin gaan en die bedryf het begin groei in die lig van die land se verbeterende ekonomie. Meer prente word reeds hier vervaardig as in Duitsland of Brittanje.<ref name=kino>{{en}} {{cite web |last=Dzieciolowski |first=Zygmunt |title=Kinoeye: Russia's reviving film industry |url=https://www.opendemocracy.net/globalization-Film/russian_film_3726.jsp |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001194311/https://www.opendemocracy.net/globalization-Film/russian_film_3726.jsp |archive-date=1 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2007 is $565 miljoen se kaartjies verkoop – 37% meer as in die vorige jaar.<ref>{{en}} {{cite web |title=Russian Entertainment & Media Industry worth $27.9 bn by 2011 |publisher=[[PricewaterhouseCoopers]] |url=https://www.pwc.com/extweb/ncpressrelease.nsf/docid/B373F0C74AA25A7480257309003B9833 |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220504/http://www.pwc.com/extweb/ncpressrelease.nsf/docid/B373F0C74AA25A7480257309003B9833 |archive-date=26 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russiese prente word internasionaal steeds hoog aangeslaan. ''[[Roesskii Koftsjeg]]'' ("Russiese Ark", 2002) was die eerste vollengte-rolprent ooit wat in een lang skoot geskiet is. === Beeldende kuns === [[Lêer:NesterovMV NaRusi206x483GTG.jpg|duimnael|links|''Roes: Die Siel van die Volk'' deur [[Michail Nesterof]] simboliseer Rusland se historiese spirituele soeke]] [[Lêer:Metropolitain of Saint Petersburg station Awtowo.jpg|duimnael|Die ryk versierings van [[Sint Petersburg]] se metro]] Vroeëre Russiese skilderkuns het gefokus op die skilder van ikone en helderkleurige fresko's (muurskilderye), 'n kunsvorm wat die Russe van Bisantium geërf het. In 1757 is die Russiese Kunsakademie gestig wat ten doel gehad het om 'n internasionale rol en status aan Russiese kunstenaars te gee. Van die bekendste skilders van die akademie was Iwan Argoenof, Fjodor Rokotof, Dmitri Lewitzki en Wladimir Borowikofski. Realisme was gewild in die 19de eeu en skilders het die Russiese identiteit vasgevang. Ander kunstenaars het gefokus op sosiale kritiek – hulle het die toestande van die armes uitgelig en die owerhede as karikature uitgebeeld. Ná die afskaffing van lyfeienskap in 1861 het sommige kunstenaars op menslike lyding gefokus. Dramatiese oomblike uit die geskiedenis is ook geskilder. Die Peredwizjniki (Swerwers) was 'n groep kunstenaars wat 'n kunsrigting begin het wat vry was van die beperkinge van die Kunsakademie. Hul skilderye het groot sosiale en politieke betekenis gehad. Van die bekendstes was Iwan Sjisjkin, Archip Koeindzji, Iwan Kramskoi, Wasili Polenof, Isaak Lewitan, Wasili Soerikof, [[Wiktor Wasnetsof]] en [[Ilja Repin]]. Teen die 1830's het die akademie kunstenaars soos Aleksander Iwanof en Karl Brioellof oorsee gestuur om kuns te bestudeer. Die Russiese avantgarde is 'n oorkoepelende term wat gebruik word vir die groot, invloedryke golf van [[modernisme|modernistiese]] kuns wat tussen 1890 en 1930 gedy het. Dit sluit in verskeie aparte, maar fyn verweefde kunsbewegings wat in dié tyd voorgekom het, soos neo-primitivisme, suprematisme, konstruktivisme, rayonisme en [[futurisme]]. Van die bekendste kunstenaars van dié tyd sluit in El Lissitzki, Kazimir Malewitsj, [[Wassily Kandinsky]], Wladimir Tatlin en Aleksander Rodtsjenko. Die Russiese avant-garde het sy hoogtepunt bereik in die tyd tussen die 1917-rewolusie en 1932. Hierna het die genre se idees begin bots met die sosialistiese realisme onder Stalin. Baie Sowjetkunstenaars het innovasie gekombineer met sosialistiese realisme, onder andere Ernst Neizwestni, Ilja Kabakof, Michail Sjemjakin, Erik Boelatof en Wera Moechina. Ander het patriotiese en anti-fascistiese onderwerpe geskilder. Gebeure in die Tweede Wêreldoorlog is veral baie patrioties uitgebeeld en ná die oorlog het beeldhouwerkers talle monumente vir die gesneuweldes geskep. In die 20ste eeu het baie Russiese kunstenaars in Wes-Europa gewerk. Mense soos Wassily Kandinsky, [[Marc Chagall]] en Naum Gabo se werke en idees is wêreldwyd opgeraap. Van hulle het in [[Parys]] en [[München]] studeer en dit het die impak van die Russiese kuns internasionaal laat versprei. === Sport === [[Lêer:Russia-Moldova (2).jpg|duimnael|links|Die [[Russiese nasionale sokkerspan]] in 2014]] [[Lêer:Georgia versus Russia at rugby.jpg|duimnael|[[Rugby]]wedstryd tussen [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] in 2007]] [[Bandy]] is die nasionale [[sport]] van Rusland<ref>{{en}} {{cite web |url=http://eng.tatar-inform.ru/news/2011/01/21/33986/ |title=Russian bandy players blessed for victory at world championship in Kazan |date=21 Januarie 2011 |publisher=Tatar-Inform |accessdate=31 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213431/http://eng.tatar-inform.ru/news/2011/01/21/33986/ |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en een van die gewildste sportsoorte in Rusland.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://old.rusbandy.ru/content.html@PageID=325 |title=XV чемпионат России по хоккею с мячом сезон 2006/07 г.г. |publisher=rusbandy.ru |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010164048/http://old.rusbandy.ru/content.html@PageID=325 |archive-date=10 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is verwant aan [[yshokkie]], 'n ander gewilde sportsoort. Rusland is een van die suksesvolste lande in yshokkie met [[Kanada]] as hul sterkste mededinger. [[Sokker]] is ook een van Rusland se gewildste sportsoorte en die land het die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] aangebied, die eerste in Rusland en Oos-Europa; dié toernooi is deur [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] gewen. Die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2017]] het as voorbereiding hiervan gedien en is deur [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] gewen. Daarbenewens sal Rusland ook sommige van die [[UEFA Europa-beker]] in 2020 se wedstryde, wat regstreeks deur Europa beslis sal word, aanbied. Die Sowjetunie se nasionale sokkerspan was een van die suksesvolste tydens die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] asook die UEFA Europa-beker en hulle het die eerste Europese Sokkerkampioenskap van 1960 gewen. Die [[Russiese nasionale rugbyspan]] kon vir die [[Rugbywêreldbeker 2011]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] kwalifiseer, maar het tydens albei toernooie die groepfase op die laaste plek beëindig. Hulle ding in die [[Europese Rugbykampioenskap]] met ander opkomende rugbyspanne mee. Veral wedstryde teen die politieke aartsvyand [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] geniet groot aandag en word as 'n soort "Dawid teen Goliat" beskou, veral as gevolg van Georgië se sterk wenrekord teen die noordelike buurland. Sedert 2021 ding Rusland en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] om die Kiseleffbeker mee; dié beker is genoem na die hertog Pawel Kiseleff, 'n Rus wat die eerste grondwette van beide Wallachië en Moldawië (hedendaagse Roemenië en Moldowa) beïnvloed het.<ref>{{ro}} {{cite web |url=https://frr.ro/2021/03/03/cupa-kiseleff-trofeu-ce-va-fi-pus-in-joc-la-meciurile-dintre-romania-si-rusia/ |title=CUPA KISELEFF, TROFEU CE VA FI PUS ÎN JOC LA MECIURILE DINTRE ROMÂNIA ȘI RUSIA |publisher=Federația Română de Rugby |date=3 Maart 2021 |accessdate=20 Maart 2021}}</ref> Op die hoogtepunt van die Koue Oorlog is die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in die Sowjetse hoofstad Moskou aangebied, wat deur verskeie [[Weste]]rse lande as gevolg van die Sowjetse inval in Afghanistan geboikot is. As reaksie hierop het die Sowjetunie en sy bondgenote die [[Olimpiese Somerspele 1984]] in [[Los Angeles]] geboikot. Sotsji het die [[Olimpiese Winterspele 2014]] (en aansluitend die [[Paralimpiese Winterspele 2014]]) gehuisves, waartydens die gasheer Rusland die meeste medaljes ingepalm het. Sedert 2014 word die [[Russiese Grand Prix]] as deel van die [[Formule Een]]-wêreldkampioenskap op die [[Sochi Autodrom]] rondom die Olimpiese Park in [[Sotsji]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |title=Russia secures 2014 grand prix deal |url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/31127.html |publisher=ESPN |date=14 Oktober 2010 |accessdate=13 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506075724/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/31127.html |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Mediabedryf == === Medialandskap en vryheid van mening === [[Lêer:Medvedev - Russia Today 3.jpg|duimnael|Die voormalige Russiese president Dmitri Medwedef in die Washington-ateljee van Russia Today TV met Margarita Simonjan]] Die Russiese grondwet waarborg in hoofstuk 2, artikel 29 die vryheid van mening en spraak net soos mediavryheid, maar plaas tegelykertyd 'n verbod op propaganda en agitasie wat sosiale, rassistiese, nasionale en godsdienstige haat aanspoor en enige vorm van sensuur. Maar ondanks hierdie voorvereistes vir die vryheid van uitdrukking en 'n vrye perslandskap is daar steeds geen landswye uitsaaier wat onafhanklike verslaggewing en inligting oor regeringsake bied en kritiese kommentaar op die regeringsbeleid sou lewer nie. Sedert die ontbinding van die Sowjetunie en die stigting van die Russiese Federasie is volgens statistieke van die Russiese joernalistevereniging meer as 300 joernaliste vermoor. Die Moskouse Buro vir Menseregte berig dat net in 2009 57 joernaliste slagoffers van moordaanvalle geword het.<ref name="bpb/Hartwich 2011">{{de}} [http://www.bpb.de/themen/SRPOJ3,0,0,Die_Medienlandschaft_in_Russland.html ''Bundeszentrale für politische Bildung (bpb)/Inna Hartwich: Die Medienlandschaft in Russland. Das Wort und der Tod, 3 Februarie 2011'']</ref> {{Sienook|Lys van joernaliste wat in Rusland vermoor is}} === Die nasionale agentskap ''Roskomnadsor'' === [[Lêer:Emblem of Roskomnadzor.svg|duimnael|Kenteken van ''Roskomnadsor'']] In Maart 2007 het die destydse Russiese president Wladimir Poetin 'n nuwe nasionale agentskap, Roskomnadsor, in die lewe geroep wat toesig hou oor massamedia, kommunikasie en Rusland se kulturele erfenis. Dit is ondergeskik aan die premier. Alle media en kommunikasiemiddels, insluitende die internet en telekommunikasie met sy gesamentlike inhoud, word deur Roskomadsor gekontrolleer. Dié agentskap reik ook lisensies uit en onderhou 'n databank met persoonlike gegewens van Russiese burgers. Roskomnadsor is sodoende in staat om die internetgebruik van individue byna volledig te monitor. Volgens die Russiese perswet kan Roskomnadsor media oor hulle optrede vermaan – en 'n medium ná twee waarskuwings laat sluit. So is die dagblad ''[[Nowaja Gazeta]]'', wat in besit van die voormalige president Michail Gorbatsjof en die bankier Aleksander Lebedef is en vir sy kritiese houding teenoor die regering bekend staan, al verskeie kere onder druk geplaas. In die najaar van 2010 het Roskomnadsor gedreig om dié koerant se druklisensie te beëindig nadat dit 'n artikel uit die program van 'n neo-nazi-organisasie aangehaal het en weens die "verspreiding van ekstremistiese propaganda" gedagvaar is. Sedert 2001 is tien joernaliste, wat vir ''Nowaja Gazeta'' werksaam was, vermoor.<ref name="bpb/Hartwich 2011" /> === Media onder beheer van die staat, energiereuse en oligarge === [[Lêer:Zdanie tass.jpg|duimnael|Die hoofkwartier van ''Itar-Tass'', een van die beduidendste nuusagentskappe in Rusland, is in Moskou gesetel]] Roskomnadsor verskaf ook inligting oor die medialandskap in Rusland – so het die totale aantal media, wat deur die agentskap gelys, vroeg in 2011 66&nbsp;032 beloop, waarvan 5&nbsp;254 televisie-stasies, 3&nbsp;769 radiostasies, 28&nbsp;449 dagblaaie en 21&nbsp;572 tydskrifte. Die meeste media word deur die staat beheer, veral die groot nuusagentskappe en televisie-kanale. Die graad van beheer varieer grootliks.<ref name="bpb/Hartwich 2011" /> So word die dagblad ''Rossijskaja Gazeta'' met 'n sirkulasie van sowat 430&nbsp;000 eksemplare regstreeks deur die Russiese regering beheer en fungeer as 'n soort staatskoerant – alle wette en verordenings van die Moskouse regering word eers van krag nadat hulle in dié dagblad bekend gemaak is. Die uitgewery van ''Rossijskaja Gazeta'' word deur Aleksander Gorbenko bestuur, 'n Moskouse amptenaar wat toesig hou oor die regering se kontak met verslaggewers van massamedia. Ook die belangrikste Russiese nuusagentskap, ''Itar-Tass'', is in staatsbesit. Naas die staat oefen ook staatsondernemings of [[Russiese oligarg|oligarge]], wat as regeringsvriendelik bekend staan, kontrole oor media uit. ''Iswestija'', een van die oudste dagblaaie in die land met 'n sirkulasie van sowat 130&nbsp;000, is in besit van die Moskouse mediamaatskappy ''Gazprom-Media'' wat deel uitmaak van ''Gazprom'', die wêreld se grootste gasprodusent wat merendeels deur die Russiese staat beheer word. ''Gazprom-Media'' hou ook die meerderheid aandele in ander koerante, televisie- en radiostasies – waaronder ''NTW'' ("Onafhanklike Televisie"), wat oorspronklik in 1993 as privaat uitsaaier deur die oligarg Wladimir Goessinskij gestig is en in 2001 deur ''Gazprom'' oorgeneem is; ''Itogi'', 'n weekblad wat met opspraakwekkende verslae oor die oorlog in Tsjetsjnië bekendheid verwerf het; en die radiostasie ''Echo Moskwy'' ("Moskouse Eggo", waarin ''Gazprom'' 'n belang van 66 persent het) wat met kritiese joernalisme vereenselwig word. Die dagblad ''Kommersant'' (sirkulasie: 115&nbsp;000) is net soos die liberale internet-koerant ''gazeta.ru'' in besit van die miljardêr Alisjer Oesmanof, 'n mede-eienaar van die metaal- en mynboumaatskappy ''Metalloinvest'' en direkteur-generaal van ''Gazprominvestholding'', 'n dogtermaatskappy van ''Gazprom''. 'n Ander beduidende eienaar van media is ''WGTRK'', die "Al-Russiese staatsmaatskappy vir televisie en radio", met die uitsaaier ''Rossija'' (en tagtig TV-streekkanale), die radiostasie ''Radio Majak'' ("Radio Vuurtoring"), die nuusagentskap ''Ria Nowosti'' (met korrespondente in meer as veertig lande) en 'n aantal internet-koerante soos ''vesti.ru'' en ''strana.ru''. === Toegang tot die media === [[Lêer:Television Broadcasting Center of SPb 4.jpg|duimnael|Die uitsaaisentrum van 'n televisiekanaal in Sint Petersburg]] Die meeste Russe het maklike toegang tot die media – in stedelike gebiede is die meeste dagblaaie by nuusstalletjies verkrygbaar teen pryse van sowat ZAR 2 of meer. Koerantoutomate vergemaklik die koop van dagblaaie in Moskou se moltreinstasies. Opvallend is die afwesigheid van buitelandse media by nuusstalletjies. Volgens meningspeilings deur die Russiese WZIOM-instituut gee 95 persent van die Russiese bevolking die voorkeur aan televisie as hul hoofbron van inligting, maar slegs vyf persent aan koerante. Daar is 'n vinnig groeiende mark vir betaaltelevisie, met die satellietverspreider ''Tricolor'' as die belangrikste aanbieder. Die Russiese regering het 'n projek van stapel gestuur om toegang tot digitale televisie-ontvangs vir alle huishoudings te verseker.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1102275.stm ''BBC News – Russia country profile: Media'']</ref> Volgens die onafhanklike Lewada-sentrum in Moskou het sowat dertig persent van die bevolking toegang tot die internet wat as die liberaalste nuusmedium beskou word en 'n mediatuiste vir Russiese opposisiegroepe bied, alhoewel die agentskap Roskomnadsor toegang tot ongewenste webtuistes mag beperk. Die Russiese regering is van plan om toegang tot die net deur die uitbou van snelle internetverbindings te vergemaklik. Die staatsbeheerde televisiekanaal ''Perwyj Kanal'' ("Eerste kanaal") lok volgens ''mediaatlas.ru'' tans die meeste toeskouers – nog voor ''Rossija'' en ''NTW''. Wat gedrukte media betref, is die poniekoerant ''Moskowskij Kosmolets'' die gewildste (en goedkoopste) dagblad op die Russiese mark – met 'n leserstal van ongeveer 1,3 miljoen. Joernaliste kla soms dat die Russiese publiek onverskillig teenoor kwelvrae staan en dus ook nie belang stel in kritiese verslaggewing nie. So was daar gedurende Rusland se transformasie tot 'n demokratiese samelewing wél 'n fase wat deur die stigting van 'n verskeidenheid mediaondernemings (dikwels het oligarge meer as een mediamaatskappy besit) en kritiese joernalisme gekenmerk was. Die euforie van die vroeë 1990's het egter geleidelik plek gemaak vir 'n soort regeringsvriendelike joernalisme wat tipies was vir die Sowjet-tydperk, veral op Rusland se televisiekanale wat baie aandag aan die regering se standpunte gee en moontlik ook nog as spreekbuis vir invloedryke oligarge optree wat die Kremlin-beleid steun. Maar daar is baie kwelvrae waaroor die media heeltemal swyg.<ref name="bpb/Hartwich 2011" /> == Sien ook == * [[Portaal:Rusland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Verdere leeswerk == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Russia|title=Russia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Julie 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|title=Russia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=27 Julie 2023}} ; Politiek ---- * {{en}} Kanet Roger E., ed. ''Russian Foreign Policy in the 21st Century'' (Palgrave Macmillan; 2011) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Russia|Rusland}} {{Wikt|Rusland}} ; Russiese regering ---- * {{ru}} [http://www.gov.ru/ Amptelike webwerf van die Russiese regering] ; Media en nuusagentskappe ---- * {{en}} [http://en.rian.ru/ Russiese nuusagentskap "Ria Novosti"] ; Geskiedenis ---- * {{en}} [https://www.rbth.com/history/330627-rurik-dynasty-founded-russia-ruled-before-romanovs ''Russia Beyond: Who founded Russia and ruled it before the Romanovs?''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Russia|Rusland}} ; Argitektuur ---- * {{en}} [https://www.uar.ru/en/ ''Union of Architects of Russia (UAR)''] ; Migrasie ---- * {{de}} [https://www.boell.de/de/navigation/promotionsfoerderung-7316.html ''Svetlana Boltovskaja, Heinrich-Böll-Stiftung: Afrikanische Diaspora in Russland (1985–2005): Selbst- und Fremdbilder''] ; Fotogalerye ---- * {{en}} [http://www.flickr.com/photos/tessekkur/sets/72157622223977430/ ''Foto's van Rusland op Flickr''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Rusland}} | Noord = [[Arktiese Oseaan]] ([[Barentssee]] • [[Karasee]] • [[Laptefsee]] • [[Oos-Siberiese See]] • [[Tsjoekotkasee]]) | Noordoos = [[Beringstraat]] • {{vlagland|Verenigde State}} ([[Alaska]]) • [[Beringsee]] | Oos = [[Stille Oseaan]] | Suidoos = [[See van Ochotsk]] • {{vlagland|Japan}} | Suid = {{vlagland|Georgië}} • {{vlagland|Azerbeidjan}} • [[Kaspiese See]] • {{vlagland|Kasakstan}} • {{vlagland|Volksrepubliek China}} • {{vlagland|Mongolië}} • {{vlagland|Volksrepubliek China}} • {{vlagland|Noord-Korea}} • [[See van Japan]] | Suidwes = [[Swartsee]] | Wes = {{vlagland|Finland}} • [[Golf van Finland]] • {{vlagland|Estland}} • {{vlagland|Letland}} • {{vlagland|Litaue}} • {{vlagland|Pole}} • {{vlagland|Wit-Rusland}} • {{vlagland|Oekraïne}} | Noordwes = {{vlagland|Noorweë}} • [[Arktiese Oseaan]] }} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rusland| ]] 44lb4ragzc3awvssvvdnfo6muq2g3vg 0 9179 2921097 2903107 2026-08-02T08:08:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 4 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921097 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Wladimir Poetin<br /><small>Владимир Путин</small> | beeld = Владимир Путин (08-03-2024) (cropped better).jpg | beeldonderskrif = Wladimir Poetin in 2024 | orde = 4de president van Rusland | termynaanvang = [[7 Mei]] [[2012]] | termyneinde = | vise = | voorganger = [[Dmitri Medwedef]] | opvolger = | geboortedatum = | geboortejaar = 1952 | geboortemaand = 10 | geboortedag = 7 | geboorteplek = [[Sint Petersburg|Leningrad]], [[Sowjetunie]] (nou [[Rusland]]) | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Verenigde Rusland]] | orde2 = 10de premier van Rusland | termynaanvang2 = 8 Mei 2008 | termyneinde2 = 7 Mei 2012 | vise2 = Igor Sjoewalof | voorganger2 = Wiktor Zoebkof | opvolger2 = Dmitri Medwedef | orde3 = 2de president van Rusland | termynaanvang3 = 7 Mei 2000 | termyneinde3 = 7 Mei 2008 | vise3 = | voorganger3 = [[Boris Jeltsin]] | opvolger3 = Dmitri Medwedef | orde4 = 6de premier van Rusland | termynaanvang4 = 9 Augustus 1999 | termyneinde4 = 7 Mei 2000 | vise4 = Wiktor Christenko <br />Michail Kasjanof | voorganger4 = [[Sergei Stepasjin]] | opvolger4 = Michail Kasjanof | eggenoot = Ljoedmila Aleksandrowna Sjkrebnewa | kinders = Jekaterina (Katja, 1985) Maria (1986) | alma_mater = Staatsuniversiteit van [[Leningrad]] | religie = [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] | handtekening = Putin signature.svg }} '''Wladimir Wladimirowitsj Poetin''' ([[Russies]]: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин; gebore [[7 Oktober]] [[1952]]) is ’n Russiese politikus. Hy was van [[2000]] tot [[2008]] die tweede [[president]] van [[Rusland]] en daarna vier jaar lank [[eerste minister]] onder [[Dmitri Medwedef]]. Met die [[Russiese presidentsverkiesing, 2012|presidentsverkiesing]] van [[4 Maart]] [[2012]] is hy weer verkies tot president vir 'n verlengde termyn van ses jaar.<ref name="en.rian.ru">[http://en.rian.ru/russia/20120304/171708401.html Putin Hails Vote Victory, Opponents Cry Foul] RIAN</ref><ref name=theworldreporter>{{cite web |url=http://www.theworldreporter.com/2012/03/elections-in-russia-world-awaits-for.html |title=Elections in Russia: World Awaits for Putin to Reclaim the Kremlin |date=Maart 2012 |publisher=The World Reporter |access-date=31 Maart 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110037/https://www.theworldreporter.com/2012/03/elections-in-russia-world-awaits-for.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is op 7 Mei as president beëdig. Hy het op [[31 Desember]] [[1999]] waarnemende president geword nadat [[Boris Jeltsin]] die amp neergelê het. In 2000 het hy die presidentsverkiesing gewen en in 2004 is hy vir ’n tweede termyn herkies tot [[7 Mei]] [[2008]]. Hy kon volgens die Russiese grondwet nie vir ’n derde agtereenvolgende termyn herkies word nie. Poetin was tydens sy termyn as premier ook voorsitter van [[Verenigde Rusland]], ’n party wat 70% van die setels in die [[Staatsdoema]] (laerhuis) het. [[Lêer:Vladimir Putin visited the St Nilus Stolobensky Monastery (2018-01-19) 08.jpg|duimnael|links|Poetin het in Januarie 2018 'n besoek aan die St. Niloes Stolobenski- (Nilof)-klooster op die eiland Stolobni in die Seligermeer ([[Twer-oblast]]) gebring. Die besoek is afgerond met 'n klein ysbad.]] In September 2011, nadat die wet verander is om die presidensiële termyn van vier na ses jaar te verleng,<ref>Vasilyeva, Natallya. [http://www.chinapost.com.tw/international/2012/04/12/337618/Putin-claims.htm "Putin claims to support term limits as he readies to take helm for 3rd time"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828204922/http://www.chinapost.com.tw/international/2012/04/12/337618/Putin-claims.htm |date=28 Augustus 2014 }}, ''China Post'' (12 April 2012)</ref> het Poetin aangekondig hy sou hom vir nog ’n termyn verkiesbaar stel in die [[Russiese presidentsverkiesing, 2012|Russiese presidentsverkiesing van 2012]]. Dit het gelei tot grootskaalse protesoptogte in baie Russiese stede. Hy het die verkiesing in Maart 2012 gewen en dien tans ’n termyn van ses jaar uit.<ref>{{cite news |url=http://en.rian.ru/russia/20120304/171708401.html |title=Putin Hails Vote Victory, Opponents Cry Foul |agency=RIA Novosti |access-date=22 Junie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731182616/http://en.rian.ru/russia/20120304/171708401.html |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=theworldreporter /> Poetin het sedert 2000 weer politieke stabiliteit en ekonomiese vooruitgang gebring en die krisis van die 1990's onder Jeltsin se bewind beëindig.<ref name=Confucious>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2011/11/16/world/asia/chinas-confucius-prize-awarded-to-vladimir-putin.html?hp |title=In China, Confucius Prize Awarded to Putin |publisher=New York Times |date=15 November 2011 |access-date=15 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702233955/https://www.nytimes.com/2011/11/16/world/asia/chinas-confucius-prize-awarded-to-vladimir-putin.html?hp |archive-date=2 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=derpräsident>{{cite book|last=Krone-Schmalz|first=Gabriele|title=Was passiert in Russland?|publisher=F.A. Herbig|location=München|year=2008|edition=4|chapter=Der Präsident|isbn=978-3-7766-2525-7|language=Duits}}</ref> Nadat hy president geword het, het die Russiese ekonomie nege jaar agtereenvolgens gegroei,<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=13&sy=1992&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CPPPGDP&grp=0&a=GDP of Russia from 1992 to 2007] Internasionale Monetêre Fonds, URL besoek op 12 Mei 2008</ref> armoede is met meer as 50&nbsp;persent verminder en die gemiddelde maandelikse salaris van burgers het van $80 tot $640 gestyg.<ref name=gsk>{{cite web |url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_12/IssWWW.exe/stg/d01/07-08.htm |title=Russia average monthly accrued wages of employees |publisher=Russiese Federale Staatstatistiekdiens |language=vi |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220003157/http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_12/IssWWW.exe/stg/d01/07-08.htm |archive-date=20 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het Rusland ook as ’n energie-[[supermoondheid]] gevestig.<ref name=online.wsj.com>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704129204575505373365685564.html Russia, China in Deal On Refinery, Not Gas] deur Jacob Gronholt-Pedersen. Wall Street Journal, 22 September 2010</ref><ref name=businessinsider.com>[http://www.businessinsider.com/why-russia-is-about-to-change-the-world-2010-1 Did A New Pipeline Just Make Russia The Most Important Energy Superpower By Far] deur Graham Winfrey. Business Insider, 6 Januarie 2010</ref> Poetin se bewind word deur baie Westerse waarnemers as ondemokraties beskou,<ref>{{cite web |author=Treisman, D |title=Is Russia's Experiment with Democracy Over? |url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294 |publisher=UCLA International Institute |access-date=31 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416225857/https://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> veral weens sy onderdrukking van persvryheid en sy hardhandige optrede teen betogers en teenstanders van die regeringsbeleid. In 2014 is Rusland uitgesluit uit die [[G8]]-groep weens die land se anneksasie van die [[Krim]].<ref>[http://edition.cnn.com/2014/03/24/politics/obama-europe-trip/ U.S., other powers kick Russia out of G8], CNN</ref> In Rusland is hy egter baie gewild omdat hy stabiliteit en welvaart gebring het. Dit is onder meer weerspieël deur die feit dat sy gewildheid sedert einde 1999 tot aan die einde van sy tweede ampstermyn nooit laer as 50% gedaal het nie en in Junie 2007 selfs tot 81% gestyg het, volgens ’n meningspeiling deur die Lewada-sentrum in Rusland.<ref>[http://www.levada.ru/indeksy Индексы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306224428/http://www.levada.ru/indeksy |date= 6 Maart 2012 }} levada.ru</ref> Hy was ook die tydskrif ''Time'' se [[Time se Persoon van die Jaar|Persoon van die Jaar]] vir 2007. In die media projekteer Poetin van homself dikwels die beeld van ’n sportiewe, sterk manlike karakter en buitelugmens wat sy politieke selfbeeld as sterk leier (wat ook die fisiese energie het om in diens van sy land hard te werk) versinnebeeld. Hy vertoon dikwels sy fisieke vermoëns en neem deel aan ongewone of gevaarlike bedrywighede soos ekstreme sport.<ref name=abcnews.go.com>[http://abcnews.go.com/blogs/headlines/2009/08/putin-bolsters-tough-guy-image-with-shirtless-photos/ Putin Bolsters Tough Guy Image With Shirtless Photos]. Abcnews.go.com (2009-08-05). URL besoek op 2012-03-09.</ref> Hy is ’n groot aanhanger van die [[vegkuns]]te en was in sy jong dae verskeie kere die kampioen van [[Leningrad]] in [[judo]] en [[sambo]]. Hy het ook ’n groot rol gespeel in die ontwikkeling van sport in Rusland, veral om [[Sotsji]] te help om die bod vir die [[Olimpiese Winterspele 2014]] te wen. Nogtans het sy tyd as medewerker van die Sowjet-Russiese geheimediens KGB hom geleer om andersins 'n lae profiel te handhaaf; so word hy dikwels as "gesiglose man" beskryf. Russiese oligarge, wat hul luukse leefstyl ál te duidelik in die openbaar vertoon het, is deur Poetin openlik in die media of in privaat gesprekke gewaarsku en aangeraai om hul president se voorbeeld te volg. == Vroeë lewe en opvoeding == [[Lêer:Vladimir Spiridonovich Putin.jpg|links|duimnael|130px|Poetin se pa, Wladimir Spiridonowitsj Poetin (1911–1999)]] [[Lêer:Vladimir Putin as a child.jpg|duimnael|145px|'n Foto uit Wladimir Poetin se jeugjare]] Poetin is op 7 Oktober 1952 in Leningrad (nou [[Sint Petersburg]]) in die [[Sowjetunie]] gebore<ref>[https://web.archive.org/web/20100514164020/http://premier.gov.ru/eng/premier/biography.html Biografie op die premier se webtuiste], in Russies</ref> as die seun van Wladimir Spiridonowitsj Poetin (1911–1999) en Maria Iwanowna Poetina (1911–1998). Sy pa was in die Sowjetvloot en sy ma ’n fabriekswerker. Hy het twee ouer broers gehad, maar een is binne maande ná sy geboorte dood en die ander een tydens die [[Beleg van Leningrad]] aan [[witseerkeel]]. Sy oupa aan vaderskant, Spiridon Iwanowitsj Poetin (1879–1965), was ’n kok by [[Wladimir Lenin]] se datsja (vakansiehuis) by Gorki Leninskije. Ná Lenin se dood in 1924 het hy aanhou werk vir sy weduwee, [[Nadezjda Kroepskaja]]. Hy sou later vir [[Josef Stalin]] kos maak wanneer die Sowjetleier een van sy datsjas in die [[Moskou]]streek besoek het. In Poetin se outobiografie, ''Ot Perwogo Litsa'' ([[Afrikaans]]: ''In die Eerste Persoon''), wat geskoei is op onderhoude met hom, vertel hy van sy beskeie kinderjare, onder meer in ’n [[kommunalka]] ('n groot woonstel wat sy gesin met ander huurders moes deel) in Leningrad. Op 1 September 1960 het hy sy skoolloopbaan by Skool No. 193, reg oorkant hul huis, begin. Teen graad 5 was hy een van die min leerlinge in ’n klas van 45 wat nie lid was van die jeugorganisasie Pioeniere van die Sowjetunie nie, deels weens sy rumoerige gedrag. In graad 6 het hy sport ernstig begin opneem, veral die gevegskuns sambo en daarna judo. In [[1975]] het hy aan die internasionale tak van die Staatsuniversiteit van Leningrad se regsfakulteit gegradueer met ’n tesis wat handel oor internasionale reg.<ref>theme: {{ru|«Принцип наиболее благоприятствуемой нации»}}[http://old.jurfak.spb.ru/student/graduate/default.asp?now=1975 Выпускники за 1975 год.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402222341/http://old.jurfak.spb.ru/student/graduate/default.asp?now=1975 |date= 2 April 2012 }} Webtuiste van die universiteit</ref> Terwyl hy ’n student was, het hy lid van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie geword en lid gebly totdat die party in Desember 1991 ontbind is.<ref>Владимир Путин. ''От Первого Лица''. [http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml Hoofstuk 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630150907/http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml |date=30 Junie 2009 }}</ref> In dié tyd het hy ook vir [[Anatoli Sobtsjak]] ontmoet wat later ’n belangrike rol in sy loopbaan sou speel. Sobtsjak was ’n medeprofessor in besigheidsreg en het vir Poetin klas gegee.<ref name=Vlast>{{cite book|last=Pribylovsky|first=Vladimir|title=Власть-2010 (60 биографий)|year=2010|publisher=Panorama|isbn=978-5-94420-038-9|pages=132–139|url=http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|authorlink=Vladimir Pribylovsky|location=Moskou|language=Russies|chapter=Valdimir Putin}}</ref> == KGB-loopbaan == [[Lêer:Vladimir Putin in KGB uniform.jpg|duimnael|130px|Poetin in KGB-uniform]] [[Lêer:RIAN archive 100306 Vladimir Putin, Federal Security Service Director.jpg|duimnael|130px|Poetin as FSB-hoof, 1998]] Poetin het in 1975 by die [[KGB]] aangesluit nadat hy sy graad behaal het en het ’n jaar lank opleiding by die 401ste KGB-skool in Ochta, Leningrad, ondergaan. Hy het daarna vir ’n kort rukkie in die Tweede Hoofdirektoraat (teenintelligensie) gewerk voordat hy na die Eerste Hoofdirektoraat geskuif het. Van sy pligte was die monitor van buitelanders en konsulêre amptenare in Leningrad.<ref name=sakwa_pp8-9>{{harv|Sakwa|2008|pp=8–9}}</ref><ref>{{cite news|first=David|last=Hoffman|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm|title=Putin's Career Rooted in Russia's KGB|publisher=The Washington Post|date=2000-01-30}}</ref> Van 1985 tot 1990 was hy in [[Dresden]] in die voormalige [[Duitse Demokratiese Republiek]] (Oos-Duitsland).<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php |title=Putin set to visit Dresden, the place of his work as a KGB spy, to tend relations with Germany |publisher=International Herald Tribune |date=9 Oktober 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326123503/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php |archive-date=26 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 9 Maart 2012 }}</ref> Ná die val van die Oos-Duitse regering het Poetin na Leningrad teruggekeer waar hy in Junie 1991 in die afdeling vir internasionale sake van die Staatsuniversiteit van Leningrad gewerk het.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm Putin's Career Rooted in Russia's KGB], David Hoffman, Washington Post Foreign Service, 30 Januarie 2000</ref> Hier het hy die studenteliggaam gemonitor en ’n oog oopgehou vir rekrute. In dié tyd het hy weer bevriend geraak met sy oud-professor Sobtsjak, toe burgemeester van Leningrad. Poetin het begin 1992 uit die aktiewe staatsveiligheidsdiens bedank nadat die poging tot ’n staatsgreep op die Sowjetpresident [[Michail Gorbatsjof]] se bewind misluk het.<ref name="Vlast" /> == Vroeë politieke loopbaan == In Mei 1990 is Poetin aangestel as burgemeester Sobtsjak se raadgewer oor internasionale sake en op 28 Junie 1991 as hoof van die komitee vir buitelandse betrekkinge van die burgemeester van Sint Petersburg se kantoor, met die verantwoordelikheid om internasionale betrekkinge en buitelandse beleggings te bevorder. Die komitee het ook besighede in Sint Petersburg geregistreer. Minder as ’n jaar later het ’n kommissie van die stad se wetgewende raad Poetin se werk ondersoek. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat hy pryse te laag bepaal het en die uitvoer van metale van $93&nbsp;miljoen goedgekeur het in ruil vir buitelandse koshulp wat nooit opgedaag het nie.<ref>{{cite web |url=http://www.hrvc.net/west/12-8-04.html |title=Uproar At Honor For Putin |last=Kovalev |first=Vladimir |date=23 Julie 2004 |publisher=The Saint Petersburg Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021203706/http://www.hrvc.net/west/12-8-04.html |archive-date=21 Oktober 2018 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm|title=Putin's Career Rooted in Russia's KGB|last=Hoffman|first=David|date=2000-01-30|publisher=The Washington Post}}</ref> Ondanks die kommissie se aanbeveling dat Poetin afgedank word, het hy tot in 1996 hoof van die komitee vir buitelandse betrekkinge gebly.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927010325/http://www.rusnet.nl/news/2003/05/19/print/report03.shtml Putin's Name Surfaces in German Probe] deur Catherine Belton</ref><ref>[http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0,11913,1157033,00.html The Man Who Wasn't There] deur Nick Paton Walsh. The Observer, 29 Februarie 2004.</ref> Van 1994 tot 1997 is Poetin in ander posisies in Sint Petersburg aangestel. In Maart 1994 het hy die eerste onderhoof van die stadsadministrasie geword. Van 1995 tot in Junie 1997 was hy hoof van die Sint Petersburgse tak van die pro-regeringsparty [[Rusland Is Ons Tuiste]].<ref name=30bio>{{cite web |url=http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm |title=Владимир Путин: от ассистента Собчака до и.о. премьера |publisher=GAZETA.RU |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511003239/http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Van 1995 tot Junie 1997 was hy ook die hoof van die adviserende raad van die koerant ''Sankt-Peterboergskije Wedomosti''.<ref name="30bio" /> In 1996 het Sobtsjak die burgemeestersverkiesing verloor teen Wladimir Jakowlef. Poetin is teruggeroep na Moskou en in Junie 1996 het hy die onderhoof van die presidensiële departement van eiendomsbestuur onder Pawel Borodin geword. Hy het dié posisie tot in Maart 1997 beklee. In dié tyd was hy verantwoordelik vir die buitelandse eiendomme van die staat en het hy die oordrag van bates van die voormalige Sowjetunie en dié se Kommunistiese Party na die Russiese Federasie gereël.<ref name="Vlast" /> Op 26 Maart 1997 het pres. [[Boris Jeltsin]] hom aangestel as onderhoof van die presidensiële staf, waar hy gebly het tot in Mei 1998, en hoof van die hoofbeheerdirektoraat van die departement van presidensiële eiendomsbestuur, tot in Junie 1998. Sy voorganger en opvolger in laasgenoemde posisie was [[Aleksei Koedrin]] en [[Nikolai Patroesjef]], albei vooraanstaande politici en vennote van Poetin.<ref name="Vlast" /> Op 25 Mei 1998 is Poetin aangestel as eerste onderhoof van die Russiese presidensiële staf. Op 25 Julie 1998 het Jeltsin vir Poetin aangestel as hoof van die [[FSB]], die opvolgerorganisasie van die KGB. Hy het dié posisie tot in Augustus 1999 beklee. Hy het op 1 Oktober 1998 ’n permanente lid van die Veiligheidsraad van die Russiese Federasie geword en op 29 Maart 1999 die sekretaris daarvan. == Premier, 1999-2000 == [[Lêer:Vladimir Putin with Boris Yeltsin-2.jpg|duimnael|240px|links|Pres. Boris Jeltsin oorhandig die presidensiële eksemplaar van die Russiese Grondwet aan Poetin, 31&nbsp;Desember 1999]] Op 9 Augustus 1999 is Poetin aangestel as een van drie eerste onderpremiers. Later dié dag, nadat die vorige regering onder [[Sergei Stepasjin]] in die pad gesteek is, het Jeltsin hom aangestel as waarnemende premier van die regering van die Russiese Federasie.<ref>{{cite news|url=http://news..co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm|title=Teks van Jeltsin se toespraak in Engels|accessdate=2007-05-31|date=1999-08-09|publisher=BBC News}}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jeltsin het ook aangekondig dat hy wil hê Poetin moet hom opvolg. Later dieselfde dag het Poetin ingestem om ’n kandidaat in die presidentsverkiesing te wees.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm Yeltsin redraws political map] BBC, 10 Augustus 1999</ref> Op 16 Augustus het die staatsdoema sy aanstelling as premier goedgekeur met 233 stemme teen 84 (met 17 buite stemming).<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm Yeltsin's man wins approval] BBC, 16 Augustus 1999.</ref> Daarmee het hy Rusland se vyfde premier in minder as 18 maande geword. Min mense het toe gedink Poetin, wat vir die meeste mense onbekend was, sou veel langer as sy voorgangers hou. Jeltsin se grootste teenstanders en moontlike opvolgers, die Moskouse burgemeester [[Joeri Loezjkof]] en die voormalige voorsitter van die Russiese regering [[Jewgeni Primakof]], was reeds besig met ’n veldtog om die ouer wordende president te vervang en hulle het hard probeer om te keer dat Poetin ook ’n kandidaat word. Poetin se orde-en-wetbeeld en sy onverbiddelike benadering tot die hernieude krisis in die [[Kaukasus]], wat begin het toe die Islamitiese Internasionale Brigade wat in [[Tsjetsjnië]] gestasioneer was ’n naburige streek ingeval en die oorlog in [[Dagestan]] ontketen het, het egter gou daartoe bygedra dat hy gewild geword het en stof in sy teenstanders se oë kon skop. [[Lêer:Putin in Su-27-1.jpg|duimnael|220px|Waarnemende pres. Poetin kom in Grozni aan in ’n Su-27-vegterstraler, 20 Maart 2000.]] Hoewel hy nie amptelik by enige politieke party betrokke was nie, het Poetin sy steun toegesê aan die pas gestigte Eenheidsparty,<ref>[http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity Political groups and parties: Unity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010702200941/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity |date= 2 Julie 2001 }} Norsk Utenrikspolitisk Institutt</ref> wat in Desember 1999 die tweede hoogste persentasie van die stemme (23,3&nbsp;persent) gewen het in die Doema-verkiesing, en op sy beurt deur die Doema gesteun is. Op 31 Desember 1999 het Jeltsin onverwags bedank en volgens die grondwet het Poetin waarnemende president geword. Die eerste verordening wat Poetin onderteken het, op 31 Desember 1999, was getitel "Insake waarborge aan die voormalige president van die Russiese Federasie en sy familielede".<ref>[http://www.rg.ru/oficial/doc/ykazi/1763.htm УКАЗ от 31 декабря 1999 г. № 1763 ''О ГАРАНТИЯХ ПРЕЗИДЕНТУ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ПРЕКРАТИВШЕМУ ИСПОЛНЕНИЕ СВОИХ ПОЛНОМОЧИЙ, И ЧЛЕНАМ ЕГО СЕМЬИ''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010219192247/http://www.rg.ru/oficial/doc/ykazi/1763.htm |date=19 Februarie 2001 }} Rossijskaja Gazeta</ref><ref>[http://www.newizv.ru/politics/2004-03-18/5273-razvrashenie-pervogo-lica.html «Развращение» первого лица. Госдума не решилась покуситься на неприкосновенность экс-президента.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703000757/http://www.newizv.ru/politics/2004-03-18/5273-razvrashenie-pervogo-lica.html |date=2013-07-03 }}. newizv.ru 18 Maart 2004.</ref> Dit het verseker dat geen aanklagte van korrupsie "teen die uittredende president en lede van sy familie" aanhangig gemaak sou word nie.<ref name=Time.com-POTY2007>[http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html Person of the Year 2007: A Tsar Is Born] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801083711/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html |date= 1 Augustus 2013 }} deur Adi Ignatius, (bladsy 4) URL besoek op 19 November 2009, Time.com</ref> Op 12 Februarie 2001 het Poetin ’n federale wet onderteken oor waarborge aan voormalige presidente en hul familielede wat die vorige verordening vervang het. Terwyl Poetin se teenstanders hulle voorberei het vir ’n presidentsverkiesing in Junie 2000, het Jeltsin se bedanking meegebring dat ’n verkiesing op 26 Maart 2000, binne drie maande, gehou is. Poetin het in die eerste ronde gewen. == President == === Eerste termyn, 2000-2004 === [[Lêer:Vladimir Putin taking the Presidential Oath, 7 May 2000.jpg|duimnael|links|upright|Poetin word op 7 Mei 2000 beëdig as president van Rusland met Boris Jeltsin wat toekyk.]] [[Lêer:Putin in Malaysia - August 5 2003 - 9.jpg|duimnael|Poetin en Premier van [[Maleisië]] [[Mahathir Mohamad]] (5 Augustus 2003)]] Poetin is op 7 Mei 2000 as president beëdig. Hy het die minister van finansies, [[Michail Kasjanof]], as sy premier aangestel. Nadat hy aangekondig het hy beplan om mag te konsolideer in ’n streng vertikale vlak, het hy in Mei 2000 ’n verordening uitgevaardig waarvolgens die 89 [[federale deelgebiede van Rusland]] (nou 83) in sewe federale distrikte ingedeel word met ’n regeringsverteenwoordiger aan die hoof om federale administrasie te vergemaklik. Sedert Julie 2000 het hy volgens wet die reg om hoofde van die federale deelgebiede af te dank. Tydens sy eerste termyn as president het hy stappe gedoen om die politieke ambisies van sommige [[Russiese oligarg|oligarge]] uit die Jeltsin-era in toom te hou. Een van hulle was die voormalige lid van die Kremlin-binnekring [[Boris Berezovsky]], wat Poetin gehelp het om in ’n magsposisie te kom en die party befonds het wat Poetin se parlementêre grondslag gevorm het, volgens Berezovsky se BBC-profiel.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6708103.stm Profile: Boris Berezovsky] BBC. URL besoek op 1 Mei 2008</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/russia/article/0,,1655229,00.html What a carve-up!] The Guardian. URL besoek op 28 April 2008</ref> Ander meen egter Berezovsky het Igor Iwanof as nuwe president gesteun en dit was Aleksei Koedrin wat ’n belangrike rol gespeel het om Poetin in Rusland se presidensiële administrasie te kry<ref>Solowjef W. R. ''Putin. Guide for Those Who Cares'' / Moskou, "Eksmo", 2008. – 416 pp. {{ISBN|978-5-699-23807-1}}. Bl. 36. (In Russies: Владимир Соловьёв. "Путин. Путеводитель для неравнодушных." 2008.)</ref><ref>Solowjef 2008, p. 39</ref> ’n Nuwe groep besigheidsmagnate het onder Poetin ontstaan, soos Gennadi Timtsjenko, Wladimir Jakoenin, Joeri Kovaltsjoek en Sergei Tsjemezof, wat noue persoonlike bande met Poetin gehad het. Verskeie regshervormings het ook onder hom plaasgevind. Die eerste groot uitdaging vir Poetin se gewildheid was in Augustus 2000, toe hy gekritiseer is dat hy die [[K-141 Koersk|Koersk-duikbootramp]] verkeerd gehanteer het.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1487112.stm ''Spectre of Kursk haunts Putin''], BBC News, 12 Augustus 2001</ref> In Oktober 2002 is in die Russiese en internasionale media gewaarsku dat die dood van sowat 130 gyselaars in die spesiale magte se reddingsoperasie tydens die [[Nord-Ost-gyselaardrama]] in ’n Moskouse teater Poetin se gewildheid ernstig sou skaad. Kort ná die drama het Poetin se gewildheid egter rekordhoogtes bereik – 83&nbsp;persent van Russe het gesê hulle is tevrede met die manier waarop hy die krisis hanteer het.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm Moscow siege leaves dark memories], BBC News, 16 Desember 2002</ref> Die inhegtenisneming vroeg in Julie 2003 van [[Platon Lebjedef]], ’n vennoot van [[Michail Chodorkofski]] en die tweede grootste aandeelhouer in die maatskappy [[Joekos]], omdat hy in 1994 vermoedelik onwettig ’n aandeel in ’n nuwe staatskunsmisfirma gekry het, het teen die einde van die jaar ontaard in ’n volskaalse vervolging van Joekos en sy bestuur vir bedrog, geldverduistering en belastingontduiking. In 2003 is ’n nuwe referendum in Tsjetsjnië gehou om ’n nuwe grondwet goed te keur waarvolgens die republiek deel van Rusland word. Tsjetsjnië is stelselmatig gestabiliseer danksy ’n nuwe parlementêre verkiesing en ’n streeksregering.<ref>[http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece Can Grozny be groovy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706151117/http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |date= 6 Julie 2008 }}, The Independent, 13 Maart 2007.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061121224006/http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ ''Human Rights Watch Reports''] URL besoek op 22 November 2006.</ref> Tydens die Tweede Tsjetsjniese Oorlog is die plaaslike rebellebeweging aansienlik verlam, hoewel sporadiese geweld steeds in die Noord-Kaukasus voorgekom het.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html Russia Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016030045/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |date=16 Oktober 2015 }} Central Intelligence Agency</ref> === Tweede termyn, 2004-2008 === [[Lêer:Vladimir and Lyudmila Putin visiting the Taj Mahal.jpg|duimnael|links|250px|Poetin en sy vrou, Ljoedmila, in 2000 voor die [[Taj Mahal]].]] Op 14 Maart 2004 is Poetin met 71&nbsp;persent van die stemme herkies as president. In September van daardie jaar het die [[Beslanskool-gyselaardrama]] plaasgevind waarin honderde mense, veral kinders, dood is. In 2005 is ’n projek geloods wat Rusland se gesondheidstelsel, onderwys, behuising en landbou verbeter het. In sy jaarlikse toespraak in Mei 2006 het Poetin ook beter kraamvoordele en staatshulp vir voorgeboortelike versorging aangekondig. Die voortgesette vervolging van die Joekos-president Michail Chodorkofski, destyds die rykste man in Rusland en een van die rykstes ter wêreld, vir bedrog en belastingontduiking is deur ’n groot deel van die internasionale media beskou as weerwraak vir Chodorkofski se skenkings aan beide liberale en kommunistiese teenstanders van die Kremlin. Joekos is bankrot verklaar en die maatskappy se bates is teen ’n laer prys as die markwaarde op ’n veiling verkoop, met die grootste deel wat deur die staatsmaatskappy [[Rosneft]] gekoop is.<ref>[http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/how-to-steal-legally/302115.html How to Steal Legally] ''The Moscow Times'', 15 Februarie 2008 (uitg. 3843, bl. 8).</ref> Chodorkofski is op verskeie aanklagte skuldig bevind en aanvanklik nege jaar tronkstraf opgelê, en later meer. Joekos se lot is in die Weste beskou as ’n teken van ’n klemverskuiwing in Rusland na ’n stelsel van staatskapitalisme.<ref>[http://www.nationalreview.com/comment/gvosdev200311050739.asp ''Putin’s Gamble. Where Russia is headed''] deur Nikolas Gvosdev, www.nationalreview.com, 5 November 2003.</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A37580-2004Jul8.html ''Putin's Kremlin Asserting More Control of Economy. Yukos Case Reflects Shift on Owning Assets, Notably in Energy''] deur Peter Baker, ''Washington Post'', 9 Julie 2004.</ref> [[Lêer:Victory Day Parade 2005-5.jpg|duimnael|250px|Poetin spreek die skare toe op die Vryheidsdagherdenking in 2005 op [[Rooiplein]]. Op die agtergrond is die [[Sint Basilius-katedraal]].]] Poetin is in die Weste en ook deur Russiese liberale gekritiseer vir wat hulle beskou het as ’n grootskaalse ingryping in mediavryheid in Rusland. Op 7 Oktober 2006 is [[Anna Politkofskaja]], ’n joernalis wat korrupsie en vergrype in die Russiese weermag tydens die Tsjetsjniese oorloë ontbloot het, doodgeskiet in die voorportaal van haar woonstelblok. Haar dood het groot opspraak in die Westerse media veroorsaak, met beskuldigings dat Poetin op die allerminste gefaal het daarin om die land se nuwe onafhanklike media te beskerm.<ref>[http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece Putin's Russia failed to protect this brave woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |date=27 September 2007 }} deur Joan Smith.</ref><ref>[http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06/10/09/1358259 Anna Politkovskaya, Prominent Russian Journalist, Putin Critic and Human Rights Activist, Murdered in Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259 |date=14 November 2007 }}, Democracy Now</ref> Toe Poetin in ’n onderhoud met ’n Duitse TV-kanaal oor die moord uitgevra is, het hy gesê haar dood skaad die Russiese regering meer as wat haar berigte gedoen het.<ref>[http://president.kremlin.ru/appears/2006/10/10/2300_type63379_112351.shtml Poetin op ARD, Dresden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611010557/http://president.kremlin.ru/appears/2006/10/10/2300_type63379_112351.shtml |date=11 Junie 2008 }}, 10 Oktober 2006]</ref> In Desember 2007 het [[Verenigde Rusland]] 64,24&nbsp;persent van die stemme gekry in ’n parlementêre verkiesing.<ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20071204122205.shtml Election Preliminary Results for United Russia] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120908051006/http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20071204122205.shtml |date= 8 September 2012 }}, 4 Desember 2007, Rbc.ru</ref> Hul naaste teenstanders, die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie|Kommunistiese Party]], het net sowat 12&nbsp;persent van die stemme gekry.<ref>[https://web.archive.org/web/20070812232042/http://www.cikrf.ru/eng/elect_duma/results/index.jsp Voorlopige uitslag], URL besoek op 4 Desember 2007</ref> Dié oorwinning is beskou as sterk steun vir die destydse Russiese leierskap en sy beleidsrigtings.<ref>[https://web.archive.org/web/20110511161657/http://www.izvestia.ru/politic/article3110945/ Russians Voted In Favour of Putin], 4 Desember 2007, Izvestia.ru</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110511161622/http://www.izvestia.ru/politic/article3110880/ Assenters' March], 3 Desember 2007, Izvestia.ru</ref> == Premier, 2008-2012 == [[Lêer:Vladimir Putin 11 March 2008-1.jpg|duimnael|250px|links|Poetin en Dmitri Medwedef.]] Volgens die Russiese grondwet kon Poetin nie vir ’n derde termyn verkies word nie. Die eerste onderpremier, [[Dmitri Medwedef]], is verkies tot die nuwe president nadat Poetin hom aangewys het as sy verkose opvolger. Op 8 Mei 2008, die dag nadat Medwedef beëdig is, het hy Poetin as die nuwe premier aangestel en in dié hoedanigheid het Poetin ’n groot deel van sy mag behou.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html Putin Is Approved as Prime Minister] nytimes.com, 9 Mei 2008.</ref> Die wêreldwye ekonomiese krisis van 2008–2009 het Rusland ook hard getref. Dit het saamgeval met spanning in die land se betrekkinge met die [[Europese Unie]] en die [[VSA]] ná 2008 se oorlog in [[Suid-Ossetië]] waarin Rusland geseëvier het oor [[Georgië]], wat deur die VSA en [[Navo]] gesteun is. Die groot finansiële reserwes wat opgebou is in die voorafgaande tydperk van hoë oliepryse, asook doeltreffende bestuur, het die land die krisis help te bowe kom en die ekonomie gehelp om sedert middel 2009 weer te groei. By Verenigde Rusland se kongres op 24 September 2011 het Medwedef amptelik voorgestel dat Poetin in die komende [[Russiese presidentsverkiesing, 2012|presidentsverkiesing]] staan en het Poetin die voorstel aanvaar. Ná die parlementêre verkiesing op 4 Desember 2011 het tienduisende Russe aan betogings deelgeneem teen beweerde verkiesingsbedrog. Dit was die grootste vorm van protes in Poetin se tyd. Poetin en Verenigde Rusland is gekritiseer en daar is geëis dat die verkiesing nietig verklaar word.<ref name=GuardLive>[http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest ''Russian election protests – follow live updates''], Guardian, URL besoek op 10 Desember 2011</ref> Vanweë ’n vrees dat ’n sogenaamde kleurrewolusie kan plaasvind, soos die [[Oranje Rewolusie]] in 2004/2005 in die [[Oekraïne]], is ’n groot teenprotes deur Poetin-ondersteuners gehou wat die betogings teen die regering minder doeltreffend gemaak het.<ref>[http://www.politonline.ru/comments/10432.html Как митинг на Поклонной собрал около 140 000 человек] politonline.ru {{ru}}</ref><ref name=rian-manezhnaya>[http://en.rian.ru/russia/20120304/171729884.html ‘We Won in Fair and Open Fight' – Putin] RIAN</ref><ref name=rian-luzhniki>[http://en.rian.ru/video/20120223/171487865.html Putin Supporters Fill Moscow Stadium] RIAN</ref> Met die presidentsverkiesing op [[4 Maart]] [[2012]] is Poetin weer verkies vir 'n termyn van ses jaar<ref name="en.rian.ru" /><ref name=theworldreporter /> nadat Medwedef die presidensiële termyn tydens sy bewind van vier tot ses jaar verleng het. == President == === Derde termyn (2012-2018) === [[Lêer:Vladimir Putin inauguration 7 May 2012-10.jpeg|duimnael|Poetin lê die presidensiële eed af op sy derde inhuldiging op 7 Mei 2012.]] Op 4 Maart 2012 het Poetin die Russiese presidentsverkiesing in die eerste ronde gewen met 63,6% van die stemme.<ref name=elections-history>[http://www.ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html History of Presidential Elections in Russia: Infographics] RIAN</ref> Optogte teen hom het plaasgevind tydens en direk ná die verkiesingsveldtog. Sowat 8&nbsp;000 – 20&nbsp;000 betogers het onder meer op 6 Mei in Moskou byeengekom.<ref name=vz-provocation>[http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html Провокация вместо марша] vz.ru</ref><ref name="Russian police battle anti-Putin protesters">{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506 |title=Russian police battle anti-Putin protesters |agency=Reuters |access-date=7 Mei 2012 |date=6 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118082821/http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506 |archive-date=18 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tagtig mense is beseer in botsings met die polisie<ref>[http://lenta.ru/news/2012/05/10/more/ СК пересчитал пострадавших полицейских во время "Марша миллионов"] Lenta.ru</ref> en 450 is in hegtenis geneem. Die volgende dag is nog 120 mense gearresteer.<ref name="Inauguration protests">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/9250729/Vladimir-Putin-inauguration-shows-how-popularity-has-crumbled.html |title=Vladimir Putin inauguration shows how popularity has crumbled |work=The Daily Telegraph |access-date=7 Mei 2012 |location=Londen |first=Tom |last=Parfitt |date=7 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110030/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/9250729/Vladimir-Putin-inauguration-shows-how-popularity-has-crumbled.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Poetin is op 7 Mei 2012 vir sy derde termyn ingehuldig.<ref>{{cite web |url=http://www.theguardian.com/world/2012/may/07/vladimir-putin-inaugurated-russian-president |title=Vladimir Putin inaugurated as Russian president amid Moscow protests |date=7 Mei 2012 |work=Guardian |access-date=20 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104140733/https://www.theguardian.com/world/2012/may/07/vladimir-putin-inaugurated-russian-president |archive-date=4 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op sy eerste dag as president het hy 14 presidensiële verordeninge uitgereik, onder meer een waarin hy breedvoerig sy doelstellings vir die Russiese ekonomie uiteensit. Ander het gehandel oor opvoeding, behuising, opleiding, betrekkinge met die [[Europese Unie|EU]], verdediging, interetniese verhoudings ens.<ref>{{cite web |url=http://larouchepac.com/node/22623 |title="Putin Inaugurated; States Intention for Russia to Be "Center of Gravity for the Whole of Eurasia", 8 Mei 2012 |publisher=Larouchepac.com |access-date=22 Junie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731192357/http://larouchepac.com/node/22623 |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.ruvr.ru/2012_05_07/74079067/ |title="Putin decrees EU closeness policy", Voice of Russia, 7 Mei 2012 |publisher=English.ruvr.ru |date=7 Mei 2012 |accessdate=22 Junie 2013 |archive-date=13 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513181423/http://english.ruvr.ru/2012_05_07/74079067/ |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Moscow rally 4 February 2012, Yakimanka Street, Bolotnaya Square 26.JPG|duimnael|links|’n Protesoptog teen Poetin in 2012 in Moskou.]] In 2012 en 2013 het Poetin en die Verenigde Rusland-party strenger wetgewing teen die [[LGBT]]-gemeenskap in [[Sint Petersburg]], [[Archangelsk]] en [[Nowosibirsk]] gesteun. In Junie 2013 het die staatsdoema ’n wet aanvaar teen "homoseksuele propaganda" (wat simbole soos die [[reënboogvlag]] verbied, asook gepubliseerde werke met [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] inhoud).<ref name="BBC-LGBT">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1 |title=Госдума приняла закон о "нетрадиционных отношениях" |publisher=BBC Russia |date=11 Junie 2013 |access-date=11 Junie 2013 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301045821/http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1 |archive-date=1 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="RBC-LGBT">{{cite web |url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print |title=ГД приняла закон об усилении наказания за пропаганду гомосексуализма среди подростков |publisher=[[РБК (медиахолдинг)|РБК]] |date=11 Junie 2013 |access-date=11 Junie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112959/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print |archive-date=25 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html |title="Discrimination in Russia: Arrests for Violation of St. Petersburg Anti-Gay Law", Spiegel Online, 6 April 2012 |author=Spiegel Online, Hamburg, Duitsland |date=6 April 2012 |work=Spiegel Online |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626224239/https://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html |archive-date=26 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125 |title="Russian parliament backs ban on "gay propaganda", Reuters, 25 Januarie 2013 |work=Reuters |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126050435/http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125 |archive-date=26 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>[http://www.foxnews.com/world/2013/01/21/russia-moves-to-enact-anti-gay-laws/ "Russia moves to enact laws against 'homosexual propaganda'", Fox news, 21 Januarie 2013]</ref> ==== Ingryping in Oekraïne en die anneksasie van die Krim ==== Aan die vooraand van die [[Oekraïense Rewolusie]] van 2014 het die verbanne Oekraïense president, [[Wiktor Janoekowitsj]], skriftelik gevra dat Poetin Russiese militêre magte gebruik "om wettigheid, vrede, orde, reg en stabiliteit daar te stel en die mense van Oekraïne te verdedig".<ref>{{cite news |url=http://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ousted-ukrainian-president-asked-russian-troops-envoy-says-n43506 |title=Ousted Ukrainian President Asked For Russian Troops, Envoy Says |author=Reuters |date=3 Maart 2014 |publisher=NBC News |access-date=21 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423070051/https://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ousted-ukrainian-president-asked-russian-troops-envoy-says-n43506 |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op dieselfde dag het Poetin gereageer en die toestemming van die Russiese parlement gekry om Russiese troepe in Oekraïne te ontplooi.<ref name="BBCPutinDeploys">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26400597 |title=Putin to deploy Russian troops in Ukraine |publisher=BBC News |date=1 Maart 2014 |access-date=1 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419161024/https://www.bbc.com/news/world-europe-26400597 |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Russiese troepe is deur die hele Krim en Suidoos-Oekraïne versprei. Teen 2 Maart het Russiese troepe algehele beheer oor die Krim oorgeneem.<ref>http://www.thehindu.com/news/international/world/russian-parliament-approves-use-of-force-in-crimea/article5739708.ece |title=Russian Parliament approves use of army in Ukraine.</ref><ref name="walker-the-guardian-2014-descend">{{cite news |last=Walker |first=Shaun |date=4 Maart 2014 |url=http://www.theguardian.com/world/2014/mar/04/ukraine-crisis-russian-troops-crimea-john-kerry-kiev |title=Russian takeover of Crimea will not descend into war, says Vladimir Putin |newspaper=The Guardian |access-date=4 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423063553/https://www.theguardian.com/world/2014/mar/04/ukraine-crisis-russian-troops-crimea-john-kerry-kiev |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="bloomberg-news-2014-request">{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/news/2014-03-04/russia-calls-ukraine-intervention-legal-citing-yanukovych-letter.html |title=Russia Stays in Ukraine as Putin Channels Yanukovych Request |first1=Sangwon |last1=Yoon |first2=Daryna |last2=Krasnolutska |first3=Kateryna |last3=Choursina |date=4 Maart 2014 |access-date=5 Maart 2014 |newspaper=Bloomberg News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201182256/http://www.bloomberg.com/news/2014-03-04/russia-calls-ukraine-intervention-legal-citing-yanukovych-letter.html |archive-date=1 Desember 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 16 Maart is ’n referendum gehou oor die Krim se status en 93 persent van die stemme was vir ’n afstigting van Oekraïne en ’n vereniging met Rusland. Westerse leiers het egter die referendum onwettig verklaar en beloof om Rusland met ekonomiese sanksies te straf.<ref>16 Maart 2014, David Herszenhornmarch, ''The New York Times'', "[http://www.nytimes.com/2014/03/17/world/europe/crimea-ukraine-secession-vote-referendum.html?_r=0 Crimea Votes to Secede From Ukraine as Russian Troops Keep Watch]"</ref> Dit het gelei tot die eerste sanksies, wat gevolg is deur nog sanksies nadat pro-Russiese onrus na die suide en ooste van Oekraïne versprei het.<ref>{{Cite web |url=http://www.jnmjournal.com/us-imposes-second-wave-of-sanctions-on-russia/ |title=US imposes second wave of sanctions on Russia |access-date=21 Desember 2014 |archive-date= 8 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108052415/http://www.jnmjournal.com/us-imposes-second-wave-of-sanctions-on-russia/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.themoscowtimes.com/business/article/new-sanctions-wave-hits-russian-stocks/503604.html Third Wave of Sanctions Slams Russian Stocks]</ref> Poetin het op 18 Maart sy mening oor die Krim uiteengesit in ’n toespraak waarin hy beweer het die verbanning van Janoekowitsj was ’n "staatsgreep deur (Oekraïense) nasionaliste, neo-Nazi's, Russofobe en anti-Semiete".<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-29991777 Jews reject Russia claims of Ukraine anti-Semitism], BBC News (12 November 2014)</ref> Hy het ook beweer Rusland en Oekraïne is "een nasie" en dat Rusland altyd die miljoene Russiessprekendes in Oekraïne sou beskerm. Op dieselfde dag het Poetin en die nuwe leiers van die Krim ’n verdrag onderteken wat gelei het tot die anneksasie van die skiereiland deur Rusland.<ref name=BBCSBCPiG>[http://www.bbc.com/news/world-europe-26630062 Ukraine crisis: Putin signs Russia-Crimea treaty], BBC, 18 Maart 2014<br />{{cite news|url=http://rt.com/news/russia-parliament-crimea-ratification-293/|agency=RT|title=Crimea, Sevastopol officially join Russia as Putin signs final decree|date=22 Maart 2014|accessdate=9 April 2014}}<br />[http://www.washingtonpost.com/world/transcript-putin-says-russia-will-protect-the-rights-of-russians-abroad/2014/03/18/432a1e60-ae99-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html Transcript: Putin says Russia will protect the rights of Russians abroad], washingtonpost.com (18 Maart 2014)</ref> Ná die Krim-referendum het onrus versprei in die res van Oos-Oekraïne.<ref name="Ukraine crisis timeline BBC">[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26248275 Ukraine crisis timeline], BBC News</ref> Op 17 April 2014 het Poetin gesê hy wil nie graag Russiese troepe na Oekraïne stuur nie, maar hy sluit nie die moontlikheid uit nie. Hy het die Oekraïense regering daarvan beskuldig dat hulle ’n "ernstige misdaad" pleeg deur die weermag te gebruik om ’n einde te bring aan die onrus.<ref name="The Wall Street Journal 2014">''The Wall Street Journal'', 17 April 2014, Laurence Norman And Jay Solomon In Geneva And Lukas I. Alpert in Moscow.</ref> Hy het ook gesê hy behou hom die reg voor om gewapende magte te gebruik om etniese Russe in "Noworossija" (Nuwe Rusland) te beskerm.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2014/04/18/world/europe/russia-ukraine.html |title=Away From Show of Diplomacy in Geneva, Putin Puts On a Show of His Own |last1=Herszenhorn |first1=David M. |date=17 April 2014 |website=www.nytimes.com |publisher=The New York Times Company |access-date=17 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110031/https://www.nytimes.com/2014/04/18/world/europe/russia-ukraine.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 7 Mei het Poetin aangekondig Russiese troepe aan die grens van Suidoos-Oekraïne word onttrek.<ref name="nytimes.com">http://www.nytimes.com/2014/05/08/world/europe/Putin-Russia-Ukraine.html</ref> Volgens Poetin was die Oekraïense verkiesing van 25 Mei 2014 ’n "stap in die regte rigting".<ref name="nytimes.com" /> Hy het ook gesê die separatiste in die Volksrepublieke [[Donetsk]] en [[Loegansk]] in Oos-Oekraïne moes hul 11 Mei-referendum uitstel en sodoende "die regte toestande skep" vir dialoog oor afstigting.<ref>[http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/05/07/310451535/putin-tells-separatists-to-postpone-may-11-referendum Putin Tells Separatists In Ukraine To Postpone May 11 Referendum], NPR (7 Mei 2014)</ref> Die referendum is egter op 11 Mei gehou en die separatiste het beweer byna 90% het gestem ten gunste van onafhanklikheid.<ref name="Ukraine crisis timeline BBC"/><ref>{{cite news | url=http://www.bbc.com/news/world-europe-27360146 | title=Ukraine rebels hold referendums in Donetsk and Luhansk | publisher=BBC News | date=11 Mei 2014 | accessdate=11 Mei 2014 }}<br />{{cite news|url=https://news.vice.com/video/russian-roulette-dispatch-thirty-eight|title=Russian Roulette (Dispatch Thirty-Eight)|date=13 Mei 2014|accessdate=7 Julie 2014|newspaper=Vice News|archive-date= 4 Julie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704073504/https://news.vice.com/video/russian-roulette-dispatch-thirty-eight|url-status=dead}}</ref> Poetin het gesê hy respekteer die uitslag van die Oekraïense verkiesing in Mei en dat Rusland met die Weste oor Oekraïne wil onderhandel, maar dat die Weste Rusland se aanbod van die hand gewys het.<ref name=CNBC-2014-05-23>CNBC, ''Putin: Russia looks East, will respect Ukraine poll'', by Geoff Cutmore and Catherine Boyle, 23 Mei 2014.</ref> In sy jaareindtoespraak op 4 Desember 2014 het Poetin gesê die anneksasie van die Krim in Maart 2014 was ’n "historiese gebeurtenis" wat nie omgekeer kan word nie omdat die Krim Rusland se spirituele grond is.<ref>[http://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-russia-putin-highlights-idUSKCN0JI0WB20141204 Putin delivers keynote speech on economy, Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215163530/http://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-russia-putin-highlights-idUSKCN0JI0WB20141204 |date=15 Desember 2014 }}, Reuters (4 Desember 2014)</ref> === Vierde termyn (2018-hede) === [[Beeld:Meeting with Government members2.jpg|thumb|Poetin en die nuwe premier, [[Michail Misjoestin]], vergader op 21 Januarie 2020 met lede van Misjoestin se kabinet.]] Poetin het die [[Russiese presidentsverkiesing, 2018|presidentsverkiesing van 2018]] met meer as 76% van die stemme gewen.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43455950|title=Muted Western reaction to Putin victory|date=19 Maart 2018|work=BBC News|access-date=19 Maart 2018}}</ref> Sy vierde termyn het op 7 Mei 2018 begin<ref>{{cite web|url=http://www.aif.ru/politics/russia/kogda_budet_inauguraciya_prezidenta_rf|title=Когда будет инаугурация президента РФ?|website=aif.ru|access-date=20 Maart 2018}}</ref> en sal duur tot in 2024.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-43452449|title=Russia's Putin wins by big margin|date=18 Maart 2018|work=BBC News|access-date=18 Maart 2018}}</ref> Op dieselfde dag het Poetin vir Medwedef gevra om ’n nuwe regering te vorm.<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20180507/1520044323.html|title=Путин предложил кандидатуру Медведева на пост премьера|date=7 Mei 2018|website=РИА Новости}}</ref> Op 15 Mei 2018 het Poetin deelgeneem aan die opening van die snelwegdeel van die [[Krimbrug]].<ref>{{Cite news|script-title=ru:Открытие автодорожной части Крымского моста|url=http://kremlin.ru/events/president/news/57472|work=Kremlin.ru|date=15 Mei 2018|accessdate=15 Mei 2018|language=ru}}</ref> Op 25 Mei 2018 het Poetin aangekondig hy sal nie in 2024 vir president staan nie, in ooreenstemming met die Russiese grondwet. Op 14 Junie 2018 het hy die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|21ste Fifa-wêreldbekertoernooi]] geopen wat vir die eerste keer in Rusland plaasgevind het. In September 2019 het Poetin se administrasie ingemeng in die landwye streeksverkiesings en dit gemanipuleer deur alle opposisiekandidate uit te skakel. Die gebeure, wat gelei het tot ’n oorwinning vir die regerende party, [[Verenigde Rusland]], het ook bygedra tot die begin van massaoptogte vir demokrasie. Die gevolg was grootskaalse inhegtenisnemings en en gevalle van polisiewreedheid.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/sep/08/the-observer-view-on-russia-subversion-of-democracy|title= The Observer view on Putin's ongoing corruption of democracy|accessdate=8 September 2019|website=The Guardian}}</ref> Op 15 Januarie 2020 het Medwedef en sy hele regering bedank nadat Poetin die federale raad toegespreek het. Daarin het hy groot aanpassings aan die grondwet voorgestel voor sy uittrede in 2024. Op dieselfde dag het Poetin [[Michail Misjoestin]], hoof van die federale belastingsdiens, benoem vir die amp van premier. Die volgende dag is sy aanstelling deur die Staatsdoema bekragtig<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-politics-mishustin-vote/russian-lawmakers-approve-mishustin-as-pm-idUSKBN1ZF1J2 |title=Russian lawmakers approve Mishustin as PM |date=16 Januarie 2020 |first1=Vladimir |last1=Soldatkin |first2=Alexander |last2=Marrow |editor-first=John |editor-last=Stonestreet |agency=Reuters |access-date=16 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116190440/https://www.reuters.com/article/us-russia-politics-mishustin-vote/russian-lawmakers-approve-mishustin-as-pm-idUSKBN1ZF1J2 |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://iz.ru/964983/2020-01-16/gosduma-odobrila-mishustina-na-post-premera|title=Госдума одобрила Мишустина на пост премьера|date=16 Januarie 2020|website=iz.ru|language=ru|access-date=15 Oktober 2020}}</ref> en het hy die amp aanvaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/events/president/news/62593 |title=Михаил Мишустин назначен Председателем Правительства Российской Федерации |access-date=16 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116155448/http://kremlin.ru/events/president/news/62593 |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live }}</ref> Op 21 Januarie 2020 het Misjoestin ’n nuwe regering aan Poetin voorgestel. Die president het dit op dieselfde dag goedgekeur en die ministers aangestel.<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/62622 Указ о структуре федеральных органов исполнительной власти]</ref><ref>[http://www.kremlin.ru/acts/news/62625 Подписаны указы о назначении министров Правительства Российской Федерации]</ref><ref>[http://www.kremlin.ru/acts/news/62624 Назначены министры внутренних дел, иностранных дел, обороны, юстиции и глава МЧС России]</ref> Poetin het op 3 Julie 2020 ’n dokument geteken om amendemente tot die Russiese grondwet toe te voeg, onder meer dat hy nog twee termyne van ses jaar elk as president kan aanbly, tot in 2036. Dié amendemente het op 4 Julie 2020 in werking getree.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/3/putin-orders-constitution-changes-allowing-him-to-rule-until-2036|date=3 Julie 2020|title=Putin orders constitution changes allowing him to rule until 2036|publisher=Al Jazeera|access-date=11 Augustus 2020}}</ref> == Beleid == === Binnelandse beleid === [[Lêer:Map of Russian districts, 2014.png|350px|duimnael|Die nege [[federale distrikte van Rusland]].]] Poetin se binnelandse beleid, veral vroeg in sy bewind, het ten doel gehad om ’n "vertikaal mag" te skep. Op 13 Mei 2000 het hy ’n verordening uitgevaardig waarvolgens die 89 [[federale deelgebiede van Rusland]] in sewe (tans nege) [[Federale distrikte van Rusland|federale distrikte]] ingedeel word met ’n regeringsverteenwoordiger aan die hoof wat hy self aangestel het om federale administrasie te vergemaklik. Hy het ook die deelgebiede vergroot: die getal is in 2000 van 89 verminder tot 83 nadat die [[outonome okroeg]]s met ander deelgebiede verenig is. Op 21 Maart 2014 is die deelgebiede uitgebrei tot 85 ná die betwiste anneksasie van die [[Krim]] deur [[Rusland]].<ref name="rbc">{{cite news |url=http://top.rbc.ru/politics/21/03/2014/912755.shtml |title=В России создан Крымский федеральный округ |publisher=RBC |date=21 Maart 2014 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710180710/http://top.rbc.ru/politics/21/03/2014/912755.shtml |archive-date=10 Julie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens Stephen White het Rusland tydens Poetin se bewind dit duidelik gestel dat hy nie beplan om nog ’n weergawe van die Amerikaanse of Britse politieke stelsel te skep nie, maar eerder ’n stelsel wat nader aan Rusland se eie tradisies en omstandighede was.<ref>{{cite book|last1=White|first1=Stephen|editor-first1=Stephen|editor-last1=White|title=Developments in Russian Politics 7|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|location=New York|isbn=978-0-230-22449-0|chapter=Classifying Russia's Politics}}</ref> Poetin se administrasie is dikwels beskryf as ’n "soewereine demokrasie". Die term is die eerste keer in Februarie 2006 deur [[Wladislaf Soerkof]] voorgestel, en die term het vinnig gewild geraak in Rusland. Volgens voorstanders daarvan moet die regering se optrede en beleidrigtings veral in Rusland self gewild wees en nie van buite die land bepaal word nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20061208020210/http://www.edinros.ru/news.html?id=111148 Sovereignty is a Political Synonym of Competitiveness] Wladislaf Soerkof, openbare optrede, 7 Februarie 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061105125847/http://www.edinros.ru/news.html?id=114108 Our Russian Model of Democracy is Titled «Sovereign Democracy»] Wladislaf Soerkof, 28 Junie 2006.</ref> In Julie 2000 is ’n nuwe wet aanvaar wat hom die mag gee om die hoofde van die deelgebiede af te dank. In 2004 is die verkiesing van goewerneurs by die stembus beëindig. Dié maatreël was net tydelik: onder Poetin se opvolger, Dmitri Medwedef, is die verkiesing van goewerneurs in 2012 weer ingestel.<ref name=liberal-reforms>[http://en.rian.ru/russia/20120228/171592651.html State Duma Approves Liberal Political Reforms]</ref> Ander hervormings deur Medewedef het ook ingesluit die vereenvoudiging van die registrasie van politieke partye en die vermindering van die aantal handtekeninge wat nieparlementêre nodig het om aan die verkiesing deel te neem.<ref name="liberal-reforms" /> So is die beperkings wat Poetin ingestel het effens verlig. Die streng verkiesingsvereistes was een van die regeringsbesluite onder Poetin wat deur die onafhanklike media in Rusland en buitelandse kommentators gekritiseer is as ondemokraties.<ref>{{cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |url=http://www.nytimes.com/2007/04/22/world/europe/22russia.html?pagewanted=print |title=50% Good News Is the Bad News in Russian Radio |location=Russia |publisher=Nytimes.com |date=22 April 2007 |access-date=24 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021205108/https://www.nytimes.com/2007/04/22/world/europe/22russia.html?pagewanted=print |archive-date=21 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Masha&nbsp;Lipman, Anders&nbsp;Aslund|url=http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=745|title=Russian Media Criticism of Vladimir Putin: Evidence and Significance|publisher=Carnegieendowment.org|date=2004-12-02|accessdate=2010-03-02|archive-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413044805/http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=745|url-status=dead}}</ref> Tydens sy eerste termyn as president het Poetin ’n stokkie gesteek voor die politieke ambisies van baie van die oligarge uit die Jeltsin-era. Dit het gelei tot die verbanning van of gevangenisstraf vir mense soos Boris Berezovsky, Wladimir Goesinski en Michail Chodorkofski. Ander oligarge het by die Poetin-kamp aangesluit. Poetin het ’n groot veldtog gelei teen georganiseerde misdaad en terrorisme en dit het gelei tot ’n skerp afname in die moordsyfers en dade van terrorisme in Rusland. Hy het ook grond- en belastingwette verander en nuwe wette rakende prosedure uitgevaardig op die gebied van arbeid, administrasie, misdaad, handel en die burgerreg.<ref name=sharlet>{{cite book|last=Sharlet|first=Robert|title=Developments in Russian Politics|editor-last1=White|editor-last2= Gitelman|editor-last3=Sakwa|publisher=Duke University Press|year=2005|volume=6|chapter=In Search of the Rule of Law|isbn=0-8223-3522-0}}</ref> Tydens sy termyn as premier het sy regering belangrike hervormings ingestel vir staatsveiligheid, die polisie en die weermag. === Buitelandse beleid === ==== Navo en die VSA ==== [[Lêer:Bush&Putin33rdG8.jpg|duimnael|200px|Oud-pres. George W. Bush en Poetin by ’n beraad in Junie 2007.]] Onder Poetin het Rusland se betrekkinge met [[Navo]] en die [[VSA]] deur verskeie fases gegaan. Toe hy die eerste keer president geword het, was al die partye versigtig. Ná die [[Aanvalle op 11 September 2001|9/11-aanvalle]], toe Poetin Amerika gou gesteun het in die land se oorlog teen [[terrorisme]], is dit beskou as ’n geleentheid vir samewerking.<ref name=Bi-Partisan>[http://www.huffingtonpost.com/stephen-f-cohen/us-russia-policy_b_1307727.html America's Failed (Bi-Partisan) Russia Policy] deur Stephen F. Cohen, huffingtonpost.com</ref> Sedertdien het betrekkinge egter versuur omdat al drie partye verskeie optredes deur die ander teengestaan het, soos Navo se uitbreiding nader aan Rusland se grense en Poetin wat al hoe onafhankliker van die VSA geword het in sy binne- en buitelandse beleid. Volgens die Russiese geleerde [[Stephen F. Cohen]] het die media in Amerika al hoe meer anti-Poetin geword en is hy beskou as verantwoordelik vir die moorde op politieke teenstanders soos die joernalis [[Anna Politkofskaja]] en die vermeende KGB-oorloper in Londen, [[Alexander Litvinenko]].<ref name="Bi-Partisan" /> In Februarie 2007 het Poetin die VSA se monopolistiese oorheersing in wêreldbetrekkinge veroordeel en gesê dit kan lei tot ’n [[wapenwedloop]] tussen lande.<ref name=Munich>{{en}}43rd Munich Conference on Security Policy. [http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/02/10/0138_type82912type82914type82917type84779_118123.shtml Poetin se toespraak in Engels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052149/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/02/10/0138_type82912type82914type82917type84779_118123.shtml |date= 4 Mei 2008 }}, 10 Februarie 2007.</ref> Dié toespraak is gevolg deur maande van spanning tussen die twee lande, maar Russiese en Amerikaanse amptenare het die idee van ’n nuwe [[Koue Oorlog]] ontken. Poetin het in die openbaar planne teengestaan vir die oprigting van Amerikaanse verdedigingsmissiele in [[Europa]] en op 7 Junie 2007 ’n teenvoorstel aan pres. [[George W. Bush]] gedoen dat die Gabala-radarstasie in [[Azerbeidjan]] uit die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era gemoderniseer en gesamentlik gebruik word in plaas daarvan om ’n nuwe stelsel in [[Tsjeggië]] te bou. Hy het gesê onderskeppingsmissiele kan dan eerder in die Navo-lidland [[Turkye]] of [[Irak]] geplaas word as in [[Pole]]. Hy het ook gelyke deelname aan die projek deur belangstellende Europese lande voorgestel.<ref>[http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2007/06/08/2251_type82914type82915_133552.shtml Press Conference following the end of the G8 Summit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052143/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2007/06/08/2251_type82914type82915_133552.shtml |date= 4 Mei 2008 }}, 8 Junie 2007.</ref> Die voorstel is verwerp. Op 11 Desember dié jaar het Rusland hom onttrek aan die Verdrag oor Konvensionele Gewapende Magte in Europa.<ref>{{cite web |title=Russia walks away from CFE arms treaty |publisher=Agence France-Presse-AFP |date=12 Desember 2007 |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hM6ii1jZ7sJORsbdQRQXezRVBd9Q |access-date=13 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509051710/http://afp.google.com/article/ALeqM5hM6ii1jZ7sJORsbdQRQXezRVBd9Q |archive-date=9 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Poetin het ook [[Kosowo]] se afstigting van [[Serwië]] sterk teengestaan en dit "immoreel" en "onwettig" genoem.<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/14/content_7604675.htm |title=Putin: supports for Kosovo unilateral independence "immoral, illegal" |publisher=Xinhua |date=14 Februarie 2008 |access-date=25 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503190901/http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/14/content_7604675.htm |archive-date=3 Mei 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Brittanje ==== Teen die middel van die 2000's het Rusland se betrekkinge met [[Brittanje]] aansienlik agteruitgegaan nadat laasgenoemde land in 2003 politieke [[asiel]]<ref name="expul" /> aan Poetin se voormalige beskermheer die Russiese oligarg [[Boris Berezovsky]] verleen het. Berezovsky het dikwels beroepe gedoen dat Poetin se bewind omvergewerp word<ref name="expul" /> en na bewering aksies teen Poetin in Rusland voorgeskryf. Brittanje het ook asiel verleen aan die [[Tsjetsjnië|Tsjetsjniese]] rebelleleier [[Achmed Zakajef]] en ander mense wat uit Rusland gevlug het. Teen einde 2006 het betrekkinge verder versuur met die vergiftiging van [[Alexander Litvinenko]] in Londen. Beskuldigings uit die Litvinenko-kamp is gemaak dat Poetin vir sy moord verantwoordelik was en dat Litvinenko dit self voor sy dood in ’n verklaring beweer het.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6180262.stm In full: Litvinenko statement], BBC News, 24 November 2006</ref><ref>[http://svobodanews.ru/Article/2006/11/28/20061128185243507.html An interview with Andrei Nekrasov deur Yury Veksler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518090855/http://svobodanews.ru/Article/2006/11/28/20061128185243507.html |date=18 Mei 2008 }}, Radio Liberty, 28 November 2006.</ref><ref>{{cite news|last=Jordan|first=Mary|title=Poisoned Russian Had Sought Entry to U.S., Book Says|publisher=Washington Post|date=10 Junie 2007|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/09/AR2007060901354_pf.html|accessdate=2008-11-13|archive-date=13 November 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/5cIgCG0BR?url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/09/AR2007060901354_pf.html|url-status=bot: unknown}}( by WebCite).</ref> Kritici het getwyfel of Litvinenko wel die verklaring geskryf het<ref>[https://web.archive.org/web/20070930230523/http://www.izvestia.ru/investigation/article3098756/?print Soviet Moonwalker is Guilty for Litvinenko Death? Strange Litvinenko Last Will], Izvestia, 27 November 2006.</ref><ref>[http://www.townhall.com/Columnists/PatrickJBuchanan/2006/11/27/is_putin_being_set_up Is Putin being set up?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223075324/http://www.townhall.com/Columnists/PatrickJBuchanan/2006/11/27/is_putin_being_set_up |date=23 Desember 2007 }}, Townhall.com, 27 November 2006.</ref><ref>{{cite web|last=Dunkerley|first=William|title=The Essence of the Alexander Litvinenko Story|publisher=Russia Profile|date=25 Mei 2007|url=http://www.russiaprofile.org/international/a1180613251.html|accessdate=2008-11-13|archive-date=2 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402222344/http://www.russiaprofile.org/international/a1180613251.html|url-status=dead}} ([https://web.archive.org/web/20081005180841/http://www.russiaprofile.org/page.php?pageid=Politics Argief] by WebCite).</ref> en Poetin self het gesê dis ’n politieke slenter.<ref>{{cite web |title=Ex-spy's death should not be used for provocation — Putin |publisher=RIA Novosti |date=24 November 2006 |url=http://en.rian.ru/russia/20061124/55967399.html |access-date=26 November 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928063751/http://en.rian.ru/russia/20061124/55967399.html |archive-date=28 September 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is later selfs getwyfel of hy wel met [[polonium]] vergiftig is soos algemeen in die Britse pers berig is omdat geen amptelike sertifikaat uitgereik is wat dit bevestig nie.<ref>[http://rt.com/news/litvinenko-secret-files-declassify-019/ Litvinenko: MI5, MI6 death files ordered released] Russia Today</ref> In 2012 het Litvinenko se weduwee erken hy het vir die Britse Intelligensiediens gewerk en sy pa het in die openbaar verskoning gevra omdat hy die Russiese regering belaster het. Hy het gesê hy betwyfel nou die weergawe van die gebeure wat hy voorheen geglo het.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16859830 "Litvinenko's father apologises for accusing Russia"], BBC News, 12 Februarie 2012</ref> In 2007 het die krisis in betrekkinge daartoe gelei dat vier Russiese diplomate uit Brittanje gesit is omdat Rusland geweier het om die voormalige KGB-lyfwag [[Andrei Loegowoi]] uit te lewer op aanklagte van moord op Litvinenko.<ref name=expul>{{cite news |title=Brown Defends Russian Expulsions, Decries Killings |author=Gonzalo Vina and Sebastian Alison |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk |publisher=Bloomberg News |date=20 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rusland het daarna Britse diplomate uit die land gesit en ander strafmaatreëls aangekondig.<ref name="expul" /> ==== China ==== Rusland onder Poetin handhaaf goeie betrekkinge met ander BRIC-lande ([[Brasilië]], [[Indië]] en [[China]]). Bande met China is verbeter met onder meer ’n vriendskapsverdrag in 2001 en die bou van die Transsiberiese oliepypleiding om in Chinese energiebehoeftes te voorsien.<ref>{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704082104575515543164948682.html |title=Russian Oil Route Will Open to China |first=Jeremy |last=Page |newspaper=The Wall Street Journal |date=26 September 2010 |access-date=28 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726203148/http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704082104575515543164948682.html |archive-date=26 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Voormalige Sowjetrepublieke ==== ’n Reeks sogenaamde kleurrewolusies in voormalige Sowjetrepublieke, soos die Roosrewolusie in 2003 in [[Georgië]], die Oranje Rewolusie in 2004 in die [[Oekraïne]] en die Tulprewolusie in 2005 in [[Kirgisië]], het gelei tot wrywing tussen dié lande en Rusland. Daar was ook ’n paar geskille met van sy ander buurlande, soos met die Russiese verbod op die invoer van [[Moldowa|Moldowiese]] en Georgiese wyn in 2006. ’n Gasdispuut tussen Rusland en die Oekraïne toe die staatsbeheerde maatskappy Gazprom gas na die Oekraïne afgesny het,<ref name=naturalgas>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7240462.stm Q&A: Russia-Ukraine gas row], BBC News (20 Januarie 2009).</ref> het ook daartoe gelei dat ’n paar Europese lande waarheen die Oekraïne Russiese gas herlei, in Januarie 2009 groot gastekorte beleef het.<ref name="naturalgas" /> [[Lêer:Customs Union of Belarus, Kazakhstan, and Russia (orthographic projection) - Crimea disputed.svg|duimnael|220px|links|Die voorgestelde Eurasiese Unie met die moontlike lede Rusland, Belarus en Kazachstan.]] Georgië en die Oekraïne se voorneme om lidlande van Navo te word, het ook tot spanning in betrekkinge met Rusland gelei. Die Oekraïne het in 2010 van die plan afgesien.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/10229626.stm Ukraine's parliament votes to abandon NATO ambitions], BBC News (3 Junie 2010)</ref> In Augustus 2008 het die Georgiese president, [[Mikheil Saakashvili]], beheer probeer herstel oor die wegbreekprovinsie [[Suid-Ossetië]] en beweer dit is in reaksie op Ossetiese aanvalle op Georgiese grenssoldate en die vergroting van Russiese vredesmagte. In die daaropvolgende oorlog is Georgiese magte egter verslaan nadat gewone Russiese soldate in Suid-Ossetië en daarna Georgië en die ander Georgiese wegbreekprovinsie, [[Abchasië]], ontplooi is.<ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |title=Russia and Eurasia |publisher=Heritage.org |access-date=10 Mei 2009 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309151141/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |archive-date=9 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7551576.stm |title=Day-by-day: Georgia-Russia crisis |publisher=BBC News |date=21 Augustus 2008 |access-date=10 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831134139/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7551576.stm |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Wiktor Joesjtsjenko]], wat tydens die Oekraïne se Oranje Rewolusie tot president verkies is, is in 2010 deur [[Wiktor Janoekowitsj]] opgevolg en dit het tot beter betrekkinge met Rusland gelei.<ref>[http://www.hrw.org/world-report-2011/ukraine World Report 2011: Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211234247/http://www.hrw.org/world-report-2011/ukraine |date=11 Desember 2012 }}, Human Rights Watch</ref> Rusland het ook die huur van die basis vir sy Swartseevloot in die Oekraïnse stad [[Sewastopol]] verleng in ruil vir laer gaspryse vir die Oekraïne.<ref>[http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/04/21/russia.ukraine/index.html?hpt=T2 Russia, Ukraine agree on naval-base-for-gas deal], CNN (21 April 2010)</ref> In Kirgisië het pres. [[Almazbek Atambajef]] gesê sy land het ’n "gesamentlike toekoms" met sy bure en Rusland.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16187957 Kyrgyzstan profile], BBC News</ref> ==== Eurasië ==== Ondanks vorige en huidige spanninge tussen Rusland en die meeste ander voormalige Sowjetrepublieke, het Poetin die beleid van Eurasiese integrasie gevolg. ’n Paar streeksorganisasies het die weg gebaan vir die stigting van ’n [[Eurasiese Unie]]. Op 18 November 2011 het die presidente van Rusland, [[Belarus]] en [[Kasakstan]] ’n ooreenkoms geteken om die Eurasiese Unie teen 2015 te stig.<ref name=bbc18Nov2011>{{cite news |title=Russia sees union with Belarus and Kazakhstan by 2015 |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15790452 |newspaper=BBC News |date=18 November 2011 |access-date=19 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401235106/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15790452 |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ooreenkoms het ook die weg gebaan vir die stigting van die Eurasiese Kommissie (geskoei op die [[Europese Kommissie]]) en die Eurasiese Ekonomiese Ruimte, wat sy werksaamhede op 1 Januarie 2012 begin het.<ref name="bbc18Nov2011" /><ref name=tut.by>{{cite news |title=Евразийские комиссары получат статус федеральных министров |url=http://news.tut.by/politics/259307.html |newspaper=Tut.By |date=17 November 2011 |access-date=19 November 2011 |language=Russies |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110040/https://news.tut.by/politics/259307.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ekonomiese beleid === [[Lêer:GDP of Russia since 1989.svg|duimnael|350px|Rusland se bruto binnelandse produk (BBP) sedert die einde van die Sowjet-era. Die Russiese term vir BBP is ВВП (WWP), wat ook (Wladimir Wladimirowitsj) Poetin se voorletters is en dikwels gebruik word as ’n kort vorm van sy naam.]] Onder Poetin het die ekonomie reële groei van gemiddeld 7% per jaar getoon (2000: 10%, 2001: 5,1%, 2002: 4,7%, 2003: 7,3%, 2004: 7,2%, 2005: 6,4%, 2006: 8,2%, 2007: 8,5%),<ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?)sy=1993&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=11&c=922&s=NGDP_RPCH&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=Imf.org|date=2006-09-14|accessdate=2011-12-09}}</ref> wat dit die sewende grootste ekonomie in die wêreld maak wat koopkrag betref. Die land se nominale bruto binnelandse produk ([[BBP]]) het versesvoudig, van die 22ste tot die 10de grootste in die wêreld. In 2007 het Rusland se BBP dié van die [[RSFSR|Russiese SFSR]] van 1990 oorskry, wat beteken dit het die verwoestende gevolge van 1998 se Russiese finansiële krisis en die voorafgaande resessie van die 1990's oorkom.<ref name="stats" /> Onder Poetin het die nywerheid met 76% gegroei, beleggings het met 125% toegeneem,<ref name="stats" /> en landbouproduksie en bouwerk het ook toegeneem. Reële inkomste het meer as verdubbel en die gemiddelde maandelikse inkomste het sewevoudig vermeerder, van $80 tot $640.<ref name=nbc>{{cite news |title=Russians weigh Putin's protégé |agency=Associated Press |location=Moskou |date=3 Mei 2008 |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/print/1/displaymode/1098/ |access-date=29 Desember 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119131007/http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/print/1/displaymode/1098/ |archive-date=19 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=russiaprofile>[http://russiaprofile.org/politics/a1187177738.html Putin's Economy&nbsp;– Eight Years On] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024211354/http://russiaprofile.org/politics/a1187177738.html |date=24 Oktober 2011 }}. Russia Profile, 15 Augustus 2007. URL besoek op 23 April 2008</ref> Die middelklas het gegroei van 8 miljoen tot 55 miljoen en die getal mense wat onder die broodlyn lewe, het van 30% in 2000 verminder tot 14% in 2008.<ref name=stats>[http://en.rian.ru/analysis/20080301/100381963.html Russia’s economy under Vladimir Putin: achievements and failures] RIA Novosti URL besoek op 1 Mei 2008</ref><ref name=gks>{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_11/07-01.htm |title=Основные Социально-Экономические Индикаторы Уровня Жизни Населения |publisher=Gks.ru |access-date=2 Maart 2010 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218100817/http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_11/07-01.htm |archive-date=18 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Sentrale konsep in Poetin se ekonomiese strategie was die skep van sogenaamde "nasionale kampioene", vertikaal geïntegreerde maatskappye in strategiese sektore wat nie net ’n groter wins ten doel het nie, maar ook "die bevordering van die land se belange". Voorbeelde sluit in [[Gazprom]] en [[Rosneft]].<ref name=marshall>{{cite book|last=Goldman|first=Marshall I.|title=Petrostate: Putin, Power and the New Russia|publisher=Oxford University Press|year=2008|chapter=Chapter 5|isbn=978-0-19-534073-0}}</ref> Van die inkomste uit olie is gestort in die Stabiliseringsfonds, wat in 2004 gestig is. Met dié geld kon Rusland teen 2005 al die Sowjetunie se skuld afbetaal. Vroeg in 2008 is dit in twee verdeel: die Reserwefonds, wat Rusland beskerm teen moontlike globale finansiële skokke, en die Nasionale Welsynfonds, wat gebruik sal word vir pensioenhervormings.<ref name="stats" /> Inflasie het egter ’n probleem gebly en in 2007 was dit hoër as in 2006. Aan die begin van 2008 het dit steeds hoër geword.<ref name="stats" /> Die Russiese ekonomie is steeds grondstof-gedrewe ondanks die ekonomiese groei. Betalings uit die brandstof- en die energiesektor in die vorm van invoerregte en –belasting maak feitlik die helfte uit van die inkomste van die federale begroting. Die uitvoer van grondstowwe en kunsmis maak verreweg die grootste deel uit van Russiese uitvoere,<ref name="stats" /> hoewel uitvoere as geheel in 2007 net 8,7% van die BBP uitgemaak het, in vergelyking met 20% in 2000.<ref>[http://www.kommersant.com/p882678/r_527/macroeconomics/ Rosstat Confirms Record GDP Growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106030707/http://www.kommersant.com/p882678/r_527/macroeconomics/ |date= 6 Januarie 2009 }} Kommersant URL besoek op 5 Mei 2008.</ref> === Nywerheidsontwikkeling === [[Lêer:Putin drives a yellow Lada through the Amur Highway 1.jpeg|duimnael|links|250px|Poetin ry ’n Lada Kalina op die nuwe Amoer-snelweg, wat die federale snelweë van Rusland in ’n enkele snelwegstelsel verbind het.]] Om die markaandeel van plaaslikvervaardigde voertuie te vergroot en die motorbedryf in Rusland te ondersteun, het die regering onder Poetin verskeie beskermingsmaatreëls ingestel en ’n program van stapel gestuur om buitelandse beleggers te lok. In 2005 het die regering spesiale ekonomiese sones geskep wat sekere voordele ingehou het vir buitelandse motormaatskappye wat daar sake doen, soos belastingvoordele. Sommige streke verleen ook aansienlike hulp aan groot beleggers (oor $100&nbsp;miljoen.) Dié streke sluit in [[Sint Petersburg]]/[[Leningrad-oblast]], [[Kaloega-oblast]] en [[Kaliningrad-oblast]].<ref name=eurobank>{{cite web|url=http://www.ebrd.com/downloads/research/economics/auto.pdf|title=Automotive Industry in Russia: Impact of foreign investments in car assembly plants on suppliers’ entry|last1=Krkoska|first1=Libor|last2=Spencer|first2=Alan|publisher=European Bank for Reconstruction and Development|year=2008}}</ref> Die meeste van die wêreld se groot motormaatskappye het ook hul fabrieke in Rusland gevestig, onder meer [[Ford]], [[Toyota]], [[General Motors]], [[Nissan]], [[Hyundai]] en [[Suzuki]]. In 2005 het Poetin ’n konsolidasieprogram begin om al die groot vliegtuigvervaardigers onder ’n sambreelorganisasie, die [[OAK (vliegtuigkorporasie)|OAK]], te verenig. Die doel is om produksie te verhoog en verliese tot die minimum te beperk. ’n Soortgelyke organisasie is in 2007 vir skeepsboumaatskappye gestig, wat gelei het tot die herstel van dié nywerheid in Rusland. Sedert 2006 word ’n groot poging aangewend om die staatskernkragkorporasie, Rosatom, te ontwikkel en konsolideer. Dit het gelei tot die bou van nuwe [[Kernkrag|kernaanlegte]] in Rusland en in oorsese lande soos [[Iran]], [[China]], [[Viëtnam]] en [[Belarus]]. In 2007 is die Russiese Nanotegnologie-korporasie gestig om die wetenskap en tegnologie te bevorder. === Energiebeleid === In die 2000's het Rusland se olie- en gasrykdom die land se ekonomie en internasionale invloed ’n groot hupstoot gegee. Rusland word dikwels in die media beskryf as ’n energie-supermoondheid.<ref name="online.wsj.com" /><ref name="businessinsider.com" /> Onder Poetin het die belasting op olie- en gasuitvoere die Russiese staatskoffer aansienlik vergroot. Die produksie, uitvoer en pryse van olie en gas het ook baie gestyg. Sedert groot gasgeskille met die [[Oekraïne]] in die laat 2000's het Poetin Rusland se aandeel in die [[Europa|Europese]] energiemark verder vergroot deur ondergrondse pypleidings te bou wat nie deur die Oekraïne of ander "onbetroubare" Europese lande loop nie. Die projekte sluit in die ''Blue Stream'' van Rusland na [[Turkye]] (gebou op die bodem van die [[Swartsee]]), die [[Nord Stream]] van Rusland na [[Duitsland]] (dit loop deur die [[Oossee]] en is die langste ondersese pypleiding in die wêreld) en die beplande ''South Stream'' van Rusland na die [[Balkan]] en [[Italië]] (via die Swartsee). Rusland het ook die mededingende pypleidingprojek Nabucco ondermyn deur die [[Turkmenistan]]se gas te koop en dit te herlei na Russiese pypleidings. Daarby is die [[Siberië|Transsiberiese]] oliepypleiding gebou vir die mark in [[China]], [[Japan]] en [[Korea]], sowel as die Sachalin–Chabarofsk–Wladiwostok-pypleiding in die [[Russiese Verre-Ooste]]. Rusland het ook ’n aanleg vir [[vloeibare aardgas]] op [[Sachalin]] gebou en is besig om nog een in [[Primorski-krai|Primorje]] te bou, met die doel om oorsese gasuitvoere verder te verhoog. Olie kan ook deur die hawens van die Baltiese state vervoer word danksy ’n hawe wat Rusland in die [[Golf van Finland]] gebou het wat met die Baltiese pypleidingstelsel verbind is. Rusland en China het op 21 Mei 2014 in Sjanghai ’n ooreenkoms vir die bou van ’n pypleiding onderteken. Die koste van $77&nbsp;miljard sal deur albei lande gedra word. Dit sou vir die volgende vier jaar die grootste konstruksieprojek ter wêreld wees, het Poetin toe gesê. Wanneer dit oor vier tot ses jaar voltooi is, sal die pypleiding vir die volgende 30 jaar natuurlike gas van [[Gazprom]], waarvan die Russiese staat die grootste deel besit, verskaf aan China se staatsbeheerde petroleumkorporasie; die ooreenkoms is $400&nbsp;miljard werd.<ref name="CNPCdeal">{{cite news|title=China and Russia sign $400 billion 30-year gas deal|url=http://www.russiaherald.com/index.php/sid/222206767/scat/723971d98160d438/ht/China-and-Russia-sign-400-billion-30-year-gas-deal|accessdate=22 Mei 2014|publisher=Russia Herald|archive-date=22 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522142123/http://www.russiaherald.com/index.php/sid/222206767/scat/723971d98160d438/ht/China-and-Russia-sign-400-billion-30-year-gas-deal|url-status=dead}}</ref> === Ander beleid === * '''Noordpool:''' Poetin het Rusland se teenwoordigheid in die Noordpoolstreek vergroot. In Augustus 2007 het ’n Russiese ekspedisie, Arktika 2007, ’n Russiese vlag op die seebodem onder die Noordpool geplant<ref name=pole_flag>{{cite news|author=William J. Broad|url=http://www.nytimes.com/2008/02/19/world/europe/19arctic.html?adxnnl=1&adxnnlx=1311810481-IXSrMDBjzhfGopGmYcf6tw|title=Russia's Claim Under Polar Ice Irks American|publisher=New York Times|date=February 19, 2008|accessdate=2011-07-27}}</ref> om aandag te vestig op Rusland se versoek aan ’n [[VN]]-kommissie dat die grense van die Russiese vastelandsplat verskuif word.<ref name="pole_flag" /> In Junie 2008 het genl. Wladimir Sjamanof aangekondig dat Rusland die operasionele radius van sy Noordvloot-duikbote gaan vergroot<ref name=Military_buildup1>{{cite news |author=Adrian Blomfield |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/2111507/Russia-plans-Arctic-military-build-up.html |title=Russia plans Arctic military build-up |publisher=The Telegraph |date=11 Junie 2008 |access-date=27 Julie 2011 |location=London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602104126/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/2111507/Russia-plans-Arctic-military-build-up.html |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en in Julie 2011 het die minister van verdediging planne aangekondig om twee brigades in die Noordpoolstreek te stasioneer.<ref name=Military_buildup2>{{cite web |author=Mia Bennett |url=http://foreignpolicyblogs.com/2011/07/04/russia-arctic-states-solidifying-northern-military-presence/ |title=Russia, Like Other Arctic States, Solidifies Northern Military Presence |publisher=Foreign Policy Association |date=4 Julie 2011 |access-date=27 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602103603/https://foreignpolicyblogs.com/2011/07/04/russia-arctic-states-solidifying-northern-military-presence/ |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Bouprogram vir drywende kernaanlegte sal krag voorsien aan Rusland se Arktiese kusstede en gasboortorings. ’n Barkas van 21&nbsp;500 ton met twee 35 megawatt-reaktors, die Akademik Lomonosof, sal in 2012 in werking gestel word.<ref name=Floating_nuclear_plant1>{{cite news |author=Richard Galpin |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-11381773 |title=The struggle for Arctic riches |publisher=BBC News |date=22 September 2010 |access-date=28 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052126/https://www.bbc.co.uk/news/world-11381773 |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=Floating_nuclear_plant2>{{cite web |author=Peter Fairley |url=http://spectrum.ieee.org/energywise/energy/nuclear/russia-launches-floating-nuclear-power-plant |title=Russia Launches Floating Nuclear Power Plant |publisher=IEEE Spectrum |date=2 Julie 2010 |access-date=28 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602192302/https://spectrum.ieee.org/energywise/energy/nuclear/russia-launches-floating-nuclear-power-plant |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Prirazlomnoje-olieveld in die Petsjora-see wat tot 40 boorgate sal insluit, is op die oomblik onder konstruksie.<ref name=Gazprom_Prirazlomnoye>{{cite web|url=http://www.istockanalyst.com/business/news/5379031/gazprom-starts-towing-of-prirazlomnoye-platform-to-field|title=Gazprom starts towing of Prirazlomnoye platform to field|publisher=iStockAnalyst|date=25 Augustus 2011|accessdate=2011-08-28|archive-date= 3 Januarie 2013|archive-url=https://archive.is/20130103100728/http://www.istockanalyst.com/business/news/5379031/gazprom-starts-towing-of-prirazlomnoye-platform-to-field|url-status=dead}}</ref><ref name=Prirazlomnoye_TASS>{{cite web |url=http://www.itar-tass.com/c32/212487_print.html |title=Prirazlmonaya sea platform to be delivered to offshore oil field |publisher=ITAR-TASS |date=26 Augustus 2011 |access-date=28 Augustus 2011 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211227/http://www.itar-tass.com/c32/212487_print.html |archive-date=22 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * '''Omgewing:''' In 2004 het Poetin die [[Kioto]]-protokol onderteken om kweekhuisgasse te beperk.<ref>New York Times, 6 November 2004. URL besoek op 20 April 2008.</ref> Hy bevorder en hou persoonlik toesig oor ’n aantal beskermingsprogramme vir bedreigde spesies in Rusland, soos die [[Siberiese tier]], [[witdolfyn]], [[ysbeer]] en [[sneeuluiperd]]. Wat Rusland en Moskou se vullisvraagstuk betref, het Poetin besluit om tenminste 200 verbrandingsaanlegte te laat bou, waarvan vier in Moskou. Vullis word tans in Rusland - anders as in die res van Europa - nog nouliks hersikleer (tans net vyf persent - die ander 95 persent beland op stortingsterreine wat intussen 40&nbsp;000 vierkante kilometer beslaan). Moskou produseer jaarliks tien miljoen ton of 'n vyfde van alle afval in die land en moet daarvan op stortingsterreine in die omgewing of selfs in afgeleë taigastreke ontslae raak - 'n beleid waarteen plaaslike bewoners protes aanteken.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article188458393/Wohin-mit-Russlands-Abfall-Ein-Land-will-Muell-trennen-darf-aber-nicht.html ''welt.de, 11 Februarie 2019: Wohin mit Russlands Abfall? Ein Land will Müll trennen - darf aber nicht. Besoek op 19 Februarie 2020'']</ref> [[Lêer:Vladimir Putin 21 February 2001-2.jpg|duimnael|250px|links|Poetin ontmoet Russiese godsdiensleiers in 2001.]] * '''Godsdiens:''' [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodoksie]], [[Islam]], [[Boeddhisme]] en [[Judaïsme]], wat deur die wet beskryf word as tradisionele godsdienste en deel van Rusland se "historiese erfenis" is,<ref>{{Cite book|author=Bell, I|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47|accessdate=27 Desember 2007|isbn=978-1-85743-137-7|year=2002}}</ref> het beperkte steun in die Poetin-era gekry. Die groot konstruksie en restourasie van kerkgeboue wat in die 1990's begin het, het onder Poetin voortgeduur en die staat het die onderrig van godsdiens in skole toegelaat (ouers kon kies van watter godsdiens hul kinders moes leer). Poetin woon gereeld Ortodokse dienste op die belangrikste kerklike feesdae by en het ’n goeie verhouding met die patriarge van die Russiese Kerk, soos wyle [[Patriarg Aleksi II van Moskou|Aleksi II]] en die huidige [[Patriarg Kirill van Moskou|Kirill]]. Hy het ook deelgeneem aan die proses om betrekkinge tussen die [[Russies-Ortodokse Kerk]] in [[Moskou]] en die [[Russies-Ortodokse Kerk buite Rusland]] in 2007 te herstel ná ’n skeuring van 80 jaar.<ref>{{cite press release|title=he President of Russia attended the ceremonial signing of the Act on Canonical Communion that was held in the Cathedral of Christ the Saviour|publisher=Russiese Ambassade in Ottawa|date=17 Mei 2007|url=http://www.rusembcanada.mid.ru/pr2007/022.html|archiveurl=https://www.webcitation.org/5bGjBVfm6?url=http://www.rusembcanada.mid.ru/pr2007/022.html|archivedate=2008-10-02|accessdate=2008-10-02}}Argief by WebCite by </ref> [[Lêer:Vladimir Putin speech to IOC in Guatemala City.ogv|duimnael|250px|Poetin spreek in 2007 die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] in [[Guatemala-stad]] toe ten gunste van [[Sotsji]] se geslaagde bod vir die [[Olimpiese Winterspele 2014]].]] * '''Sportontwikkeling:''' Op 4 Julie 2007 het Poetin ’n toespraak in vlot Engels gehou voor afgevaardigdes van die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] in [[Guatemala-stad]] ten gunste van [[Sotsji]] se bod vir die [[Olimpiese Winterspele 2014|Olimpiese]] en [[Paralimpiese Winterspele 2014]], wat die stad gewen het.<ref name=kremlin-2014>[http://media.kremlin.ru/2007_07_04_01_01.wmv wmf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710000430/http://media.kremlin.ru/2007_07_04_01_01.wmv |date=10 Julie 2007 }}. media.kremlin.ru (2007)</ref> Dit was die eerste Olimpiese Winterspele in Rusland. Op 2 Desember 2010 het Rusland ook die bod gewen om die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2017]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] aan te bied, ook ’n eerste vir Rusland. Ander groot internasionale sportgeleenthede wat Rusland onder Poetin aangebied het, was in [[atletiek]], watersport en [[yshokkie]], asook die [[Russiese Grand Prix|Formule Een Grand Prix]] sedert 2014. Poetin self beoefen verskeie sportsoorte, veral die [[vegkuns]]te [[sambo]], [[judo]] en [[karate]]. In die eerste twee sportsoorte was hy ’n kampioen van [[Leningrad]] en hy hou ’n swart gordel in karate. Hy word dikwels saam met Medwedef by sportgeleenthede gesien en daardeur bevorder hulle sport en ’n gesonder lewenswyse. Poetin het ook yshokkie begin speel nadat hy die junior yshokkiespan belowe het hy sou. Hy word dikwels in die media gesien waar hy verskeie sportsoorte beoefen soos skubaduik, swem, perdry, vlotvaart, ens. * '''Militêre ontwikkeling:''' Sedert die vroeë 2000's het Rusland meer geld in sy militêre en verdedigingsbedryf gesteek en in 2008 het ’n volskaalse hervorming begin om Rusland se weermag moderner en doeltreffender te maak. Die weermag is verklein, offisiere verminder, opleiding vir offisiere verbeter, die reserwes herorganiseer en die lugmagstelsel verander.<ref name=military-reform>[http://en.rian.ru/analysis/20081017/117787642.html Military reform to change army structure. What about its substance?]</ref> Diensplig is ook van twee tot een jaar verkort. Verder is begin om die weermag te voorsien van nuwe toerusting en skepe. == Russies-Oekraïense krisis sedert 2022== Op 15 Februarie 2022 het die Russiese parlement se laerhuis 'n resolusie gesteun waarin gevra word vir diplomatieke erkenning van twee selfverklaarde separatistiese republieke in Donbas. Op 21 Februarie het Poetin 'n dekreet onderteken wat die separatistiese republieke as onafhanklike state erken. Op 24 Februarie het Poetin in 'n televisietoespraak 'n "spesiale militêre operasie" in die Oekraïne aangekondig, wat 'n [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|volskaalse inval in die Oekraïne]] van stapel gestuur het.<ref>{{cite news|title=Russian Parliament Backs Plan to Recognize Breakaway Ukrainian Regions|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/15/russian-parliament-backs-plan-to-recognize-breakaway-ukrainian-regions-a76381|work=The Moscow Times|date=15 February 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Extracts from Putin's speech on Ukraine|url=https://www.reuters.com/world/europe/extracts-putins-speech-ukraine-2022-02-21/|work=Reuters|date=21 February 2022}}</ref><ref>https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/russia-launches-massive-invasion-of-ukraine-live-updates/a-60893588|title=Russia launches massive invasion of Ukraine — live updates {{!}} DW {{!}} 24.02.2022|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=en-GB|access-date=2022-02-24}}</ref>  [[Beeld:Kyiv after Russian shelling, 2022-10-10 (073).webp|thumb|Die strate van [[Kijif]] ná Russiese bomaanvalle op 10 Oktober 2022. Internasionale kenners het Poetin 'n oorlogsmisdadiger genoem.<ref>{{cite news |title=Ukraine war: Putin should face trial this year, says top lawyer |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64138851 |work=BBC News |date=1 January 2023}}</ref>]] Ná toenemende sterftes onder Oekraïense burgers tydens die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]]<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/europe/thousands-civilians-mariupol-may-have-died-past-month-un-tells-reuters-2022-03-29/ |title = Thousands of civilians in Mariupol may have died in past month – UN tells Reuters |work = Reuters |date = 29 March 2022 }}</ref> het die Amerikaanse president [[Joe Biden]] Poetin 'n oorlogsmisdadiger en "moorddadige diktator" genoem.<ref name="Putin according to Biden">{{cite news |last1 = Parker |first1 = Ashley |title = Biden calls Putin a 'war criminal' |url = https://www.washingtonpost.com/politics/2022/03/16/biden-zelensky-speech-response-aid/ |newspaper = The Washington Post |access-date = 18 March 2022 |date = 17 March 2022 }}</ref><ref>{{cite news |last1 = Vazquez |first1 = Maegan |last2 = Carvajal |first2 = Nikki |title = Biden calls Putin a 'murderous dictator' and 'pure thug' |url = https://edition.cnn.com/2022/03/17/politics/biden-putin-pure-thug/index.html |access-date = 6 April 2022 |publisher = CNN |date = 17 March 2022 }}</ref> Die parlementêre verteenwoordiger van Oekraïne in die [[VN]], Sergi Kislitsja, het Poetin met [[Adolf Hitler]] vergelyk.<ref>[https://www.news.com.au/national/ukraines-un-envoy-likens-putin-to-hitler/video/1717033aba4373b46eb28437fac6aba2 Ukraine's U.N. envoy likens Putin to Hitler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307020722/https://www.news.com.au/national/ukraines-un-envoy-likens-putin-to-hitler/video/1717033aba4373b46eb28437fac6aba2 |date=7 March 2022 }}; news.com.au; 1 March 2022</ref> Die [[Letland|Letse]] eerste minister, Krisjanis Karins, het hom ook met Hitler vergelyk en gesê hy is 'n "misleidende outokraat wat vir miljoene ellende veroorsaak" en dat "Poetin teen [[demokrasie]] veg (...) As hy Oekraïne aanval, kan dit teoreties enige ander Europese land wees."<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ EU targets Russian economy after 'deluded autocrat' Putin invades Ukraine]; ''Reuters.com''; 25 February 2022</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/europe/latvias-pm-says-putin-his-regime-need-be-isolated-world-2022-02-24/ Latvia's PM says Putin and his regime need to be isolated from the world]; ''Reuters.com''; 25 February 2022</ref> [[Litaue]] se minister van buitelandse sake, Gabrielius Landsbergis, het gesê: "Die geveg om Oekraïne is 'n geveg om Europa. As Poetin nie daar gestop word nie, sal hy verder gaan."<ref>[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/eu-to-impose-unprecedented-sanctions-on-russia-as-leaders-meet-1.4811001 EU to impose unprecedented sanctions on Russia as leaders meet]; ''The Irish Times'']; 24 February 2022</ref> President [[Emmanuel Macron]] van [[Frankryk]] het gesê Poetin "lei homself om die bos".<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/03/world/europe/putin-macron-call.html|title=A Putin-Macron call leaves France persuaded that Russia wants 'control of all of Ukraine|work=The New York Times|first1=Aurelien|last1=Breeden|first2=Anton|last2=Troianovski|date=3 March 2022|access-date=20 March 2023}}</ref> Volgens die Britse premier [[Boris Johnson]] is Poetin ook 'n "diktator" wat 'n "vlaag geweld teen 'n Slawiese medevolk geloods het".<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-putin-russia-speech-ukraine-war-b2022309.html Boris Johnson brands Putin 'dictator' and vows to end 'hideous and barbaric' Ukrainian war]; ''The Independent''; 24 February 2022</ref> Op 31 Desember 2022 het Poetin 'n Nuwejaarsboodskap gelewer voor 'n groep soldate en ander lede van die Russiese weermag. Vrae is gestel of dit werklike soldate was, of [[akteur]]s. Die BBC het gesigserkenning gebruik om minstens vyf van die mense in die boodskap uit te ken as bondgenote en werkers van Poetin, en nie soldate nie. 'n Blonde vrou wat agter Poetin gestaan het, is geïdentifiseer as Larisa Sergoechina, 'n lid van die politieke party [[Verenigde Rusland]] in die streekparlement van die Nowgorodstreek. Sy het in ander openbare optredes van Poetin verskyn as 'n soldaat, matroos en lid van 'n kerkgemeenskap.<ref>{{Cite web |title = Ukraine war: What does facial recognition software make of Putin's backdrop crowd? |url = https://www.bbc.com/news/64189366 |date = 6 January 2023 |author1=Jake Horton |author2=Adam Robinson |author3=Paul Myers |access-date = 7 January 2023 |publisher = BBC |language = en }}</ref> == 2024 Presidensiële verkiesing == Tydens die presidensiële verkiesing wat gehou is tussen 15 en 17 Maart 2024 is Poetin met 'n oorweldigende meerderheid van die totale stemme uitgebring ('n rekord van 77% van stemgeregtigdes het tydens die verkiesing gestem) vir 'n vyfde termyn as president verkies, <ref> https://www.rt.com/russia/594613-putin-election-results-final/ Besoek op 21 Maart 2024</ref> Hy het 87.28% (76.2 miljoen stemme) van die stemme op hom verenig. Poetin se teenstanders in die verkiesing, die Kommunistiese Party-kandidaat Nikolay Kharitonov, Vladislav Davankov van die New People-party en Leonid Slutsky van die Liberale Demokrate, het onderskeidelik 4,31%, 3,85% en 3,2% van die stemme ontvang, volgens Rusland se Sentrale Verkiesingskommissie. Dit was die eerste keer dat Rusland se nuut-ingelyfde streke, [[Volksrepubliek Loehansk|Loehansk]], [[Volksrepubliek Donetsk|Donetsk]], [[Cherson-oblast|Cherson]] en [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]] deelgeneem het aan die presidensiële verkiesing. Die inhuldiging van die verkose president is geskeduleer vir 7 Mei 2024. == Openbare beeld == === Meningspeilings === [[Lêer:Putin Approval Rating 2000-2008.PNG|250px|duimnael|Stemme vir (blou) en teen (rooi) Poetin in sy agt jaar as president.]] Volgens meningspeilings deur die nieregeringsorganisasie Lewada-sentrum het Poetin se gewildheid in Junie 2007 op 81&nbsp;persent gestaan, die hoogste van enige leier ter wêreld.<ref>{{cite news |last=Madslien |first=Jorn |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6265068.stm |title=Russia's economic might: spooky or soothing? |publisher=BBC News |date=4 Julie 2007 |access-date=2 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306200600/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6265068.stm |archive-date= 6 Maart 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sy gewildheid was nooit laer as 50% tot aan die einde van sy tweede termyn as president nie. Waarnemers glo dit is daaraan te danke dat die lewenstandaarde in Rusland tydens sy bewind aansienlik gestyg het en die land hom laat geld op die wêreldtoneel.<ref>[http://www.oprosy.info/news.php?extend.25 Quarter of Russians Think Living Standards Improved During Putin's Rule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731141629/http://www.oprosy.info/news.php?extend.25 |date=31 Julie 2013 }}, Oprosy.info, 27 Maart 2007.</ref><ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece No wonder they like Putin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece |date=25 Mei 2010 }} deur Norman Stone, 4 Desember 2007, The Times.</ref> In ’n gesamentlike meningspeiling deur World Public Opinion in die VSA en die Lewada-sentrum in Junie-Julie 2006 is bevind "nie die Russiese of die Amerikaanse publiek is oortuig daarvan dat Rusland in ’n anti-demokratiese rigting beweeg nie" en "Russe steun oor die algemeen Poetin se konsentrasie van politieke mag asook die hernasionalisering van Rusland se olie- en gasnywerheid."<ref name=wpo_org_g8>[http://www.worldpublicopinion.org/pipa/articles/breuropera/224.php?nid=&id=&pnt=224&lb=breu Russians Support Putin's Re-Nationalization of Oil, Control of Media, But See Democratic Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528012557/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/articles/breuropera/224.php?nid=&id=&pnt=224&lb=breu |date=28 Mei 2015 }} – World Public Opinion.org</ref> ’n 2005-peiling toon aan dat drie keer soveel Russe voel Rusland is "meer demokraties" onder Poetin as onder Jeltsin of Michail Gorbatsjof. Dieselfde aantal mense het gevoel menseregte is beter onder Poetin as onder Jeltsin.<ref>[http://www.npetro.net/resources/opendemocracy.pdf Russia through the looking-glass] openDemocracy URL besoek op 16 April 2008.</ref> === Menings oor Poetin === Poetin was in 2007 die tyskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se Persoon van die Jaar.<ref>Adi Ignatius. [http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766,00.html Person of the Year 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826130830/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766,00.html |date=26 Augustus 2013 }}, ''Time''.</ref> In April 2008 was hy op die lys van ''Time'' se 100 Invloedrykste Mense in die Wêreld.<ref>Albright, Madeleine. [http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733757_1735578,00.html "Vladimir Putin"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825134000/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733757_1735578,00.html |date=25 Augustus 2013 }}, ''Time''. URL besoek op 1 Mei 2008.</ref> Op 4 Desember 2007 het die voormalige [[Sowjetunie|Sowjet]]<nowiki/>leier [[Michail Gorbatsjof]] gesê Poetin het "Rusland uit die chaos getrek", asook dat hy verseker is van ’n plek in die geskiedenis, hoewel hy (Gorbatsjof) dink mediavryheid word onderdruk en dat verkiesings nie verloop volgens die demokratiese riglyne wat Poetin belowe het nie.<ref>Struck, Doug. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/04/AR2007120402218.html "Gorbachev Applauds Putin's Achievements"], ''The Washington Post'', 5 Desember 2007.</ref> In 2009 het Gorbatsjof ook beweer die parlement of regstelsel in Rusland is nie waarlik vry nie.<ref>{{cite news |url=http://www.sueddeutsche.de/959387/023/2788090/Gorbatschow-geht-Putin-an.html |title=Gorbatschow geht Putin an |publisher=Süddeutsche Zeitung |date=7 Maart 2009 |access-date=6 Maart 2012 |language=Duits |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802010836/http://www.sueddeutsche.de/959387/023/2788090/Gorbatschow-geht-Putin-an.html |archive-date=2 Augustus 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Desember 2011, tydens die betogings oor die uitslag van die Russiese parlementêre verkiesing, het Gorbatsjof Poetin gekritiseer omdat hy vir ’n derde termyn president wil wees en het hy Poetin aangeraai om uit die politiek te tree. Poetin se perswoordvoerder, Dmitri Peskof, het as volg daarop gereageer: " ’n Voormalige leier, wat basies verantwoordelik was vir die verbrokkeling van sy land, gee raad aan die persoon wat kan keer dat Rusland dieselfde paadjie loop."<ref>{{cite web |url=http://korrespondent.net/russia/1298314-press-sekretar-putina-otvetil-gorbachevu |title=Пресс-секретарь Путина ответил Горбачёву |work=Korrespondent |date=25 Desember 2011 |access-date=6 Maart 2012 |language=Russies |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418154018/http://korrespondent.net/russia/1298314-press-sekretar-putina-otvetil-gorbachevu |archive-date=18 April 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In kabelgramme van die VSA-ambassade wat in 2010 deur [[Wikileaks]] gepubliseer is, is Poetin die "alpha dog" genoem en is hy vergelyk met [[Batman]], terwyl Dmitri Medwedef met Batman se vennoot Robin vergelyk is. Poetin het dit "lasterlik" genoem.<ref>Parfitt, Tom. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/01/wikileaks-row-putin-reaction-batman-robin "WikiLeaks row: Putin labels US embassy cables 'slanderous'"], ''The Guardian'', 1 Desember 2010.</ref> === Reklame === Poetin se naam en beeld word wyd gebruik in advertensies en vir handelsname.<ref name="Superputin" /> Van die produkte wat sy naam dra, is Putinka-wodka, PuTin-blikkieskos, Gorbusha Putina-kaviaar en T-hemde met sy gesig op.<ref>[http://www.gazeta.spb.ru/12122-0/ Как используется бренд "Путин": зажигалки, икра, футболки, консервированный перец] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402153600/http://www.gazeta.spb.ru/12122-0/ |date= 2 April 2015 }} Gazeta, 30 November 2007.</ref> === Poetin se avonture === [[Lêer:Vladimir Putin beefcake-2.jpg|duimnael|200px|links|Poetin vang vis in [[Tiwa]], 2007.]] Poetin hou dikwels in die media die beeld voor van ’n sportiewe, macho buitelugmens en wys sy fisieke vermoëns deur byvoorbeeld aan gevaarlike aktiwiteite en sportsoorte deel te neem.<ref name="abcnews.go.com" /> In 2007 het die koerant ''Komsomolskaja Prawda'' ’n groot foto gepubliseer van Poetin sonder sy hemp wat in die [[Siberië|Siberiese]] berge vakansie hou onder die opskrif: "Wees soos Poetin."<ref name=putin-shirtless>{{cite news |author=The Associated Press |url=http://www.cbc.ca/world/story/2007/08/22/putin-shirtless.html |title=Putin gone wild: Russia abuzz over pics of shirtless leader. |publisher=Cbc.ca |date=22 Augustus 2007 |access-date=2 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215205117/http://www.cbc.ca/world/story/2007/08/22/putin-shirtless.html |archive-date=15 Februarie 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sulke fotodekking is volgens die tydskrif Wired deel van ’n beeldpoets-veldtog wat hom met opset uitbeeld as die macho superheld wat in beheer is.<ref name=Superputin>{{cite news |last=Rawnsley |first=Adam |title=Pow! Zam! Nyet! ‘Superputin’ Battles Terrorists, Protesters in Online Comic |url=http://www.wired.com/dangerroom/2011/05/pow-zam-nyet-superputin-battles-terrorists-protesters-in-online-comic/ |access-date=27 Mei 2011 |newspaper=Wired |date=26 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210201700/http://www.wired.com/dangerroom/2011/05/pow-zam-nyet-superputin-battles-terrorists-protesters-in-online-comic/ |archive-date=10 Desember 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander voorbeelde van waar Poetin sulke macho avonture beleef, is:<ref name=badass>[http://www.cracked.com/article_19128_7-reasons-vladimir-putin-worlds-craziest-badass.html 7 Reasons Vladimir Putin Is the World's Craziest Badass] cracked.com</ref> * ''Die vlieg van militêre stralers''. Poetin het in 2000 ’n Soechoi Su-27-vegterstraler oor Tsjetsjnië gevlieg en in 2005 op ’n lugskou ’n [[Toepolef Tu-160]] supersoniese bomwerper.<ref name="badass" /> * ''Gevegskuns''. Poetin het op 5 September 2000 sy talent in gevegskuns by die Kodokan-instituut in [[Tokio]] gewys en sedertdien verskeie kere elders.<ref name="badass" /> * ''Avonture in die natuur''. Op ’n besoek aan [[Tiwa]] in Augustus 2007 het hy perdgery, visgevang, in ’n vlot op ’n rivier gevaar en feitlik kaalbors in ’n koue Siberiese rivier geswem.<ref name="putin-shirtless" /> In Augustus 2009 het hy dit weer gedoen.<ref>[https://archive.is/20120717044201/premier.gov.ru/visits/ru/6122/events/4678/index.html В.В.Путин взял в понедельник однодневный отпуск и провёл его в Тыве] premier.gov.ru</ref> * ''Afgedaal in ’n meer''. Op 1&nbsp;Augustus 2009 het Poetin 1&nbsp;395&nbsp;m ver in ’n [[onderwatervaartuig]] afgedaal na die bodem van die [[Baikalmeer]], die diepste meer in die wêreld. Op die bodem het hy oor ’n hidrofoon met joernaliste gepraat.<ref>[https://archive.is/20120720152536/premier.gov.ru/visits/ru/6120/events/4661/index.html В.В.Путин, находящийся с рабочей поездкой в Сибирском федеральном округе, совершил спуск на глубоководном аппарате «Мир» на дно озера Байкал] premier.gov.ru</ref> * ''Tier verdoof''. In 2008 het Poetin die Oessoeri-park besoek en ’n Amoer-tier wat uit ’n strik losgekom het, met ’n verdowingsmiddel geskiet. Daarna het hy die tier se tande help meet.<ref name="putin-shirtless" /> * ''Ysbeer verdoof''. In April 2010 het Poetin na die Noordpool-gebied gereis, waar hy ’n ysbeer verdoof en ’n satellietmerker aan hom help sit het.<ref>[http://www.foxnews.com/world/2010/04/29/putin-attaches-satellite-tag-tranquilized-polar-bear-russias-arctic/ Putin attaches satellite tag to tranquilized polar bear in Russia's Arctic] foxnews.com</ref> * ''Motorfiets ry''. In Julie 2010 het Poetin by ’n motorfietsfees in [[Sewastopol]] opgedaag op ’n [[Harley-Davidson]].<ref name="badass" /><ref name=Polgueva>{{cite news |last=Polgueva |first=Ekaterina |title=Ангел Ада Абаддон |url=http://www.sovross.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=58086 |newspaper=Sowjetskaja Rossija |date=27 Julie 2010 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20150819025922/http://www.sovross.ru/modules.php?name=News |archive-date=19 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Brandbestryding uit die lug''. In Augustus 2010 het ’n Russiese TV-stasie beeldmateriaal gewys van waar Poetin die medevlieënier is van ’n Berijef Be-200-brandbestrydingsvliegtuig en water op ’n brand gooi tydens ’n ernstige bosbrandkrisis in Rusland.<ref name="Superputin" /><ref name="badass" /> * ''Walvis skiet met ’n pyl''. In Augustus 2010 het Poetin ’n walvis met ’n pyl uit ’n kruisboog geskiet aan die kus van die [[Kamtsjatka-skiereiland]] as deel van ’n eko-opsporingsoperasie, terwyl hy hom op ’n rubberboot op die see gebalanseer het.<ref name="badass" /><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/38851148/ns/world_news-europe/ Using crossbow, Putin fires darts at whale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124071346/http://www.msnbc.msn.com/id/38851148/ns/world_news-europe/ |date=24 November 2012 }} msnbc.msn.com</ref> * '' ’n Renmotor bestuur''. Poetin het op 7 November 2010 ’n [[Formule 1]]-motor in Sint Petersburg getoets en ’n maksimum snelheid van 240&nbsp;km/h gehaal.<ref name="badass" /><ref name=rg.ru>[http://www.rg.ru/2010/11/08/bolid.html Премьер-гонка: Владимир Путин протестировал болид "Формулы-1"]</ref> * ''Skubaduik''. Poetin het op 11 Augustus 2011 ge[[skubaduik]] op ’n argeologiese terrein in Taman-baai.<ref name=tetis.ru>[http://www.tetis.ru/?p=divenews&id=1578 Путин погрузился с аквалангом на дно Таманского залива] tetis.ru</ref> === Poetin se talente === [[Lêer:Vladimir Putin singing Blueberry Hill.ogv|duimnael|250px|Poetin sing ''Blueberry Hill'' op ’n konsert ten bate van liefdadigheid.]] Op 17 Januarie 2009 het ’n skildery deur Poetin, ''Узор на заиндевевшем окне'' (''Patroon op ’n Ruigryp-bedekte Venster''), wat hy in 2008 gemaak het, die hoogste prys behaal op ’n welsynveiling in Sint Petersburg – dit het 37 miljoen roebels gehaal.<ref name=putin-painting>[http://ria.ru/society/20090117/159499680.html Картина Путина стала самым дорогим лотом на аукционе в Петербурге] RIAN</ref> Dit is gemaak as deel van ’n reeks skilderye deur beroemde Russe. Poetin speel graag klavier en sing. Op 11 Desember 2010, op ’n konsert ten bate van liefdadigheid in Sint Petersburg, het hy ''Blueberry Hill'' gesing en klaviergespeel. Die konsert is bygewoon deur verskeie Hollywood- en Europese sterre soos [[Kevin Costner]], [[Sharon Stone]], [[Alain Delon]] en [[Gérard Depardieu]]. Hy het ’n staande ovasie gekry.<ref>[http://www.nonprofitquarterly.org/index.php?option=com_content&view=article&id=7996:putin-sings-blueberry-hill-for-charity&catid=155:nonprofit-newswire&Itemid=986 Putin Sings Blueberry Hill for Charity]</ref><ref name=putin-piano>[http://www.dp.ru/a/2010/12/11/Vladimir_Putin_sigral_na/ Владимир Путин сыграл на рояле "С чего начинается родина"]</ref> === Poetin in moderne kuns === [[Lêer:Part of Superputin strip 3 by Sergei Kalenik.png|duimnael|200px|links|’n Toneel uit die ''Superputin''-strokiesprent.]] ’n Russiese fliek, ''A Kiss not for Press'', is in 2008 op DVD uitgereik. Dit is glo gebaseer op die biografie van Poetin en sy vrou, Ljoedmila.<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_7228000/7228535.stm Фильм о любви человека, похожего на Путина] BBC</ref> Dobby, ’n elf van die ''[[Harry Potter]]''-flieks, lyk glo baie soos Poetin,<ref>[http://www.nytimes.com/2003/02/02/weekinreview/putin-dobby-and-the-axis-of-weirdness.html Putin, Dobby And the Axis Of Weirdness] nytimes.com</ref> so ook Daniel Craig in sy rol as [[James Bond]].<ref>[http://www.telegraph.co.uk/culture/film/3562009/Daniel-Craig-Quantum-of-Solace.html Daniel Craig: Quantum of Solace] telegraph.co.uk</ref> Daar is verskeie liedjies oor Poetin. Van die gewildstes is: * ''Такого, как Путин'' – '' ’n Man soos Poetin'' deur Singing Together<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=_OFOPd6pgjI Такого, как Путин]</ref> * ''Гороскоп (Путин, не ссы!)'' – ''Horoskoop (Poetin, Moenie Pis Nie!)'' deur Uma2rman<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=QbuYSVfktck Гороскоп (Путин, не ссы!)]</ref> * ''ВВП'' – ''WWP'' deur die [[Tadjikistan]]se sanger Tolibjon Koerbanchanof (Толибджон Курбанханов)<ref>{{Cite web |url=http://www.youtube.com/watch?feature=v=RcnQ9imDrWk |title=ВВП |access-date=10 Maart 2012 |archive-date=25 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225103946/http://www.youtube.com/watch?feature=v=RcnQ9imDrWk |url-status=dead }}</ref><ref>[http://articles.businessinsider.com/2012-02-13/europe/31054031_1_prime-minister-putin-vladimir-vladimirovich-putin-vvp WATCH: No One In Russia Can Work Out If This Pro-Putin Dance-Pop Song Is Sincere — Or Satire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130207181430/http://articles.businessinsider.com/2012-02-13/europe/31054031_1_prime-minister-putin-vladimir-vladimirovich-putin-vvp |date=2013-02-07 }} businessinsider.com</ref> Poetin is ook die onderwerp van Russiese grappies en ''tsjastoesjkas'' (volksgedigte), soos die gewilde liedjie ''[Voor Poetin] Daar Was Geen Orgasme'' in die komediefliek ''День выборов'' (''Die Dag van die Verkiesing'').<ref>[http://www.sergeysv.net/songs/?id=ne-bylo-orgazma Частушки (Не было оргазма)]</ref> Poetin verskyn in ’n inkleurboek vir kinders ''[http://www.lenta.ru/photo/2011/10/06/vovaanddima/ Wowa en Dima]'',<ref>[http://www.lenta.ru/photo/2011/10/06/vovaanddima/ Вова и Дима] Lenta.ru</ref> waarin hy en Medwedef geteken word as soet seuntjies, en in ’n aanlyn-strokiesprent, Superputin, waar hy en Medwedef eers as superhelde en dan as aardmannetjies uitgebeeld word.<ref>[http://www.superputin.ru/ Superputin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430062142/http://www.superputin.ru/ |date=30 April 2016 }} Amptelike webtuiste</ref> === Poetinismes === Poetin het al vorendag gekom met ’n groot aantal gewilde gesegdes, bekend as "poetinismes".<ref name=putinisms>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_3535000/3535811.stm Путинизмы - "продуманный личный эпатаж"?] BBC {{ru}}</ref> Baie van hulle is vir die eerste keer gehoor tydens sy jaarlikse vraag-en-antwoord-konferensies, waar hy vrae beantwoord het van joernaliste en ander mense in die ateljee, asook van Russe regdeur die land wat inbel. Poetin is bekend vir sy skerp tong en antwoorde.<ref name="putinisms" /> Voorbeelde van sy gesegdes sluit in:<ref name=rian-putinisms>[http://ria.ru/politics/20080507/106744531.html 20 высказываний Путина, ставших афоризмами] RIAN</ref> [[Lêer:Vladimir Putin-6.jpg|duimnael|250px|Poetin wys tydens een van sy V&A-konferensies na iemand met sy "magsimbool".]] * ''Мочить в сортире'' – ''In die toilet smyt''. Een van die eerste "poetinismes" wat hy in September 1999 gebruik het toe hy belowe het om van terroriste ontslae te raak, waar hulle hulle ook al bevind, ook in die toilet.<ref name="rian-putinisms" /> In 2010 het hy ook belowe om terroriste "uit die bodem van ’n riool te pluk" (''выковырять со дна канализации'').<ref>[http://www.izvestia.ru/news/360123 Премьер-министр Владимир Путин: Их нужно выковырять со дна канализации] izvestia.ru</ref> * ''Она утонула'' – ''Dit het gesink''. Poetin se kort antwoord op ’n vraag van [[Larry King]] in September 2000 oor wat met die Russiese duikboot [[K-141 Koersk|Koersk]] gebeur het.<ref name="rian-putinisms" /> Hy is baie gekritiseer oor wat as ’n siniese antwoord beskryf is. Dit het gelei tot ’n nuwe soort grap: ’n kort, vanselfsprekende antwoord op enige vraag wat begin met "Wat het gebeur met . . . ?" * ''Пахал, как раб на галерах'' – ''Afgesloof soos ’n slaaf op ’n galei''. Dis hoe Poetin sy werk as Russiese president van 2000 tot 2008 beskryf het tydens ’n V&A-konferensie in Februarie 2008.<ref name="putinisms" /> Die gesegde het nie net gewild geword nie, dit het ook gelei tot die bynaam "Krap" vir Poetin op die internet – как раб (''kak rab'', "soos ’n slaaf") klink in Russies baie soos как краб (''kak krab'', "soos ’n krap"). * ''От мёртвого осла уши'' – ''Ore van ’n dooie donkie''. Volgens Poetin is dit wat [[Letland]] sou kry in plaas van die provinsie Pitalofski in Wes-Rusland waarop Letland aanspraak gemaak het in ’n geskil oor grondgebied. * ''Шакалить у иностранных посольств'' – ''Jakkalsstreke by buitelandse ambassades''. Poetin se mening oor die optrede van ’n sekere deel van die Russiese opposisie, wat volgens hom nie baie steun by die Russiese publiek het nie en dus geld en steun vra by buitelandse regerings.<ref>[http://www.dw.de/dw/article/0,,2960021,00.html Путин: оппозиция "шакалит" у зарубежных фондов и правительств]</ref> * ''Как минимум государственный деятель должен иметь голову.'' – '' ’n Staatsleier moet eerder ’n kop hê''. Poetin se reaksie op [[Hillary Clinton]] se bewering dat Poetin nie ’n siel het nie. Hy het ook voorgestel dat buitelandse betrekkinge gebou word op die fundamentele belange van die onderskeie state eerder as op emosie.<ref name="rian-putinisms" /> * ''Всё выковыряли из носа и размазали по своим бумажкам.'' – ''Hulle het dit uit hul neuse gekrap en oor hul papier gesmeer.'' Dit was sy antwoord op ’n vraag op ’n nuuskonferensie in Februarie 2008 of hy die rykste man in Europa is, soos sekere koerante beweer, en dat as dit so is hy moet sê hoe hy sy geld gemaak het.<ref name=press_conference_feb_2008>[http://president.kremlin.ru/appears/2008/02/14/1327_type63380type82634_160108.shtml The President's annual press conference for the Russian and foreign media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026141144/http://president.kremlin.ru/appears/2008/02/14/1327_type63380type82634_160108.shtml |date=26 Oktober 2008 }}, 14 Februarie 2008, Kremlin.ru</ref> * ''Ручку верните'' – ''Gee terug my pen''. Hy het dit gesê aan die nywerheid-oligarg Oleg Deripaska nadat hy Deripaska op 4 Junie 2009 gedwing het om ’n ooreenkoms met Poetin se pen te onderteken om ’n sosiaal-ekonomiese krisis op te los op die dorp Pikaljowo. Daar is daarna na Poetin se pen verwys as sy "magsimbool".<ref>[http://www.dw3d.de/dw/article/0,,4324131,00.html Блогозрение: Волшебная ручка Путина]</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vladimir Putin|Wladimir Poetin}} * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Amptelike webtuiste van die president van Rusland, in Engels] * [http://www.theatlantic.com/doc/200503/starobin The Accidental Autocrat], in ''The Atlantic Monthly'', Maart 2005 (kan subskripsie vereis) * [http://www.russianspy.org/category/vladimir-putin/ RussianSpy: Vladimir Putin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216000415/http://www.russianspy.org/category/vladimir-putin/ |date=16 Desember 2007 }} * [http://www.fightingarts.com/content01/putin.html Putin and his judo activities] * [http://www.ft.com/cms/s/0/80e5e8a8-a81d-11dc-9485-0000779fd2ac.html?nclick_check=1 An apparatchik president? Why Russia expects Putin to stay on at Medvedev’s side] deur Neil Buckley en Catherine Belton, [[Financial Times]], 11 Desember 2007 * [http://wciom.com/ VCIOM in English] {{Voorbladster}} {{Leiers SuRu}} {{BRICS}} {{Huidige leiers van die G8}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Huidige staatshoofde van die G20}}{{APEC-leiers}}{{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poetin, Wladimir}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Rusland]] [[Kategorie:Presidente van Rusland]] [[Kategorie:Adjunk-premiers]] [[Kategorie:Diktators]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] provqtx2jmb5xvndtzx6yp3n08kubzq 0 9415 2920942 2901569 2026-08-01T19:30:31Z SpesBona 2720 Wêrelderfenisgebiede hersien 2920942 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Malta |volle_naam = <small>''Repubblika ta' Malta'' ([[Maltees]])<br />''Republic of Malta'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Malta |beeld_vlag = Flag of Malta.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Malta.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Malta.svg |leuse = |volkslied = ''L-Innu Malti'' <small>(Maltees)</small><br />''The Maltese Hymn'' <small>(Engels)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Die Maltese volkslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Malta National Anthem.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Maltees]] en [[Engels]] |hoofstad = [[Valletta]] {{Koördinate|35|53|N|14|30|O}} |latd = 35 |latm = 53 |latNS = N |longd = 14 |longm = 30 |longEW = O |grootste_stad = [[Birkirkara]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Myriam Spiteri Debono]]<br />[[Robert Abela]] |oppervlak_rang = 186^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 316<ref>{{en}} {{cite journal|journal=Ekistics|last=Zammit|first=Andre|title=Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands|volume=53|issue=316/317|year=1986|pages=89–95|jstor=43620704}}</ref> |oppervlakmi² = 122 |persent_water = 0,001 |bevolking_skatting = 493&nbsp;559<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |title=World Population Day |website=nso.gov.mt |publisher=Malta National Statistics Office |accessdate=13 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513095410/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2019 |bevolking_rang = 167^ste |bevolking_sensus = 519&nbsp;562<ref name="nso.gov.mt">{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |title=Census of Population and Housing 2021 |publisher=Nasionale Statistiekkantoor |date=Julie 2022 |accessdate=4 April 2024 |archive-date= 9 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809130759/https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 1&nbsp;649 |bevolkingsdigtheidmi² = 4&nbsp;270,9 |bevolkingsdigtheidrang = 8^ste |BBP_PPP = $35,175&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=181,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Malta |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 148^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $66&nbsp;716<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 24^ste |BBP = $21,682&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 131^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $41&nbsp;124<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 31^ste |onafhanklikheidstipe = • Onafhanklikheid en grondwet<br />• Republiek |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[21 September]] [[1964]]<br />[[13 Desember]] [[1974]] |MOI = {{wins}} 0,915<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |MOI_rang = 25^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 31,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=4 April 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = MT |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.mt]] |skakelkode = 356 |voetskrif = }} '''Malta''' ([[Maltees]]: [ˈmɐltɐ]; [[Engels]]: [ˈmɒltə] of [ˈmɔːltə], {{Audio|En-us-Malta.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Malta''' (Maltees: ''Repubblika ta' Malta''; [[Engels]]: ''Republic of Malta''), is 'n klein Suid-Europese [[eilandstaat]] sentraal geleë in die [[Middellandse See]], 80&nbsp;km suid van [[Sisilië]], 284&nbsp;km oos van [[Tunisië]] en 333&nbsp;km noord van [[Libië]], met [[Gibraltar]] 1&nbsp;755&nbsp;km na die weste en [[Alexandrië]] 1&nbsp;508&nbsp;km na die oostekant.<ref>{{en}} {{citation|url=http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx|title=The Maltese Islands|publisher=Departement of Information, Malta|date=2012|accessdate=5 Oktober 2012|archivedate=17 Oktober 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017023655/http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx}}</ref> [[Lêer:Satelite image of Malta.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Malta]] Malta beslaan net meer as 316&nbsp;km² in landoppervlak, wat dit een van die wêreld se kleinste state maak.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm |title=European Microstates |publisher=Traveltips24.com |date=22 Desember 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=22 Januarie 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122112742/http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 |title=Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transitio |publisher=Ingentaconnect.com |date=16 Junie 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406130024/http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 |title=The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino |publisher=Environmentalgraffiti.com |date=15 Desember 2007 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=25 Januarie 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130125032047/http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 }}</ref> Die Maltese [[argipel]] bestaan uit die [[eiland]]e Malta, Gozo, Comino en verskeie klein onbewoonde eilande onder andere Cominotto en Filfla. Dit is ook een van die lande met die [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|hoogste]] [[bevolkingsdigtheid]] ter wêreld. Malta se ''de facto'' hoofstad is [[Valletta]] en die grootste stad is [[Birkirkara]]. Die hoofeiland bestaan uit heelwat dorpe wat saam 'n Groter stedelike gebied (GSG) vorm met 'n totale bevolking van 368&nbsp;250, volgens Eurostat.<ref>{{en}} {{citation|title=Malta|url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessedCSV.aspx?MultiIndicators=1&MultiCities=34&Groups=2&Years=5&JurisdictionLevels=3&lbOrder=1|publisher=Eurostat}}</ref> Die land het twee amptelike tale, [[Maltees]] (grondwetlik die nasionale taal) en [[Engels]]. Regdeur die geskiedenis was Malta se unieke ligging van groot strategiese belang,<ref>{{en}} {{citation |url=http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html |publisher=A History of Malta |title=Situation |date=6 Februarie 2008 |accessdate=14 September 2012 |archivedate=26 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226073158/http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html }}</ref> met die gevolg dat opeenvolgende ryke en moondhede oor die eilande geheers en regeer het. Dit sluit in die Fenisiërs, [[Antieke Griekeland|Grieke]], [[Romeinse Ryk|Romeine]], Arabiere, Normandiërs, Aragonese, Habsburg-Spanjaarde, Orde van Malta, die Franse en die [[Britse Ryk|Britte]]. In 1964 verkry Malta [[onafhanklikheid]] van die Verenigde Koninkryk en word in 1974 'n republiek. Malta behou lidmaatskap tot die [[Britse Statebond]] na onafhanklikheidswording. Malta tree in 1964 toe tot die [[Verenigde Nasies]] en in 2004 tot die [[Europese Unie]]. Malta is ook 'n ondertekende van die Schengen-ooreenkoms<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm|title=Europe and you in 2007, Passport-free travel extended|author=Europese Kommissie|accessdate=21 Desember 2007|archivedate=17 Desember 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217180146/http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm}}</ref> en het in 2008 deel geword van die Eurosone. Malta het 'n lang Christelike geskiedenis en nalatenskap en is 'n Apostoliese bisdom. Volgens die Bybelboek [[Handelinge]]<ref>{{af}} {{citation|url=http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?prev=-5&book=ACT&chapter=28&version=0&GO=Wys|titel=Handelinge 20, Ou vertaling|publisher=Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika|dateaccessed=5 Oktober 2012}}</ref> het [[Paulus van Tarsus|Paulus]] skipbreuk gelei op "Melite", soos die Grieke dit genoem het, en het daar 'n bediening gehad.<ref name="doi.gov.mt">{{en}} {{citation |url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp |title=Department of Information |publisher=Doi.gov.mt |date=3 Maart 2008 |accessdate=2 Maart 2008 |archivedate=25 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp }}</ref> Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke geloof]] is die amptelike geloof in Malta soos verklaar deur die Maltese grondwet.<ref name=cia>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024|archive-date= 2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402195116/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |title=Chapter 1 – The Republic of Malta |publisher=Legal-Malta |accessdate=4 September 2011 |archivedate=27 Augustus 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm }}</ref> Malta is wêreldwyd bekend as 'n toeristebestemming. Die eilande het talryke toeristebestemmings en historiese monumente, insluitend drie [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e, onder andere die baie prominente Megalitiese tempels wat van die oudste losstaande strukture ter wêreld is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mt |title=Malta |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Etimologie == Die oorsprong van die term ''Malta'' is onduidelik. Die moderne variasie spruit uit die [[Maltees|Maltese taal]]. Die mees algemene [[etimologie]] is dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die [[Grieks]]e woord μέλι (''meli''), "heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Fli^ μέλι|first1=Henry George|last1=Liddellfirst2=Robert|last2=Scott|title=A Greek-English Lexicon, on Perseus}}</ref> Die Grieke het die eiland Μελίτη (''Melitē'') genoem wat "heuningsoet" beteken (ook die naam van 'n [[Nereïde]]<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3D*meli%2Fth Μελίτη|first=Georg |last=Autenrieth|title=A Homeric Dictionary, on perseus}}</ref>). Dit is heel moontlik as gevolg Malta se unieke heuningproduksie deur 'n [[Endemies (ekologie)|endemiese]] byspesie en daarom ook Malta se populêre bynaam "land van heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltatoday.com.mt/2003/0♫6/29/l7.html|publisher=Malta Today|title=Controversy over unique Maltese bee population|date=6 February 2008}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Romeine het voortgegaan en die eiland Melita<ref name="malticross">{{en}} {{citation|last= Castillo|first= Dennis Angelo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|publisher=Greenwood Publishing Group|url=http://books.google.co.uk/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25|accessdate=20 September 2011}}</ref> genoem wat die verlatynsing van die Griekse Μελίτη<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DMelita Melita|First1=Charlton T. |Last1=Lewis|first2=Charles|last2=Short|title=A Latin Dictionary, on Perseus}}</ref> is. Nog 'n teorie stel voor dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die Fenisiese woord ''Maleth'' wat "toevlugsoord"<ref>{{en}} {{citation|last=Pickles |first=Tim|title= Malta 1565: Last Battle of the Crusades |publisher=Osprey Publishing |url=http://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11|isbn=978-1-85532-603-3|accessdate=20 September 2011}}</ref> beteken verwysende na Malta se vele baaie en inhamme. == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Malta}} === Prehistoriese geskiedenis === Erdewerk deur argeoloë gevind by Skorba toon ooreenkomste met erdewerk in Italië gevind en dui daarop dat die Maltese eilande moontlik vir die eerste keer in 5200 v.C. bewoon is deur jagters en landbouers vanaf die groter eiland [[Sisilië]], heel moontlik die Sikane. Die uitsterf van die dwergseekoei en dwerg-olifant word gekoppel aan die eerste aankoms van mense op Malta.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html|title=Palaeolithic Man in the Maltese Islands|first1=A|last1=Mifsud|first2=C|last2=Savona-Ventura|first3=S|last3=Mifsud|accessdate=2012-09-19|archivedate=1999-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117003916/http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html}}</ref> Prehistoriese boerdery nedersettings wat terugdateer na die vroeë Neolitiese tydperk is ontdek in oop gebiede en ook in grotte, soos Ghar Dalam.<ref name="Skeates2010">{{en}} {{citation|author=Robin Skeates|title=An Archaeology of the Senses: Prehistoric Malta |url=http://books.google.com/books?id=HOjDB8M27wkC&pg=PA124|accessdate=7 Junie 2011|date=5 November 2010|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-921660-4 |pages=124–132}}</ref> Die Sikane, algemeen beskou as verwant aan die Iberiërs,<ref name="gozo">{{en}} {{citation|url=http://www.islandofgozo.org/history.htm|publisher=IslandofGozo.org|title=Gozo|date=7 Oktober 2007|accessdate=19 September 2012|archivedate=21 Maart 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321192841/http://www.islandofgozo.org/history.htm}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.localhistories.org/malta.html |publisher=LocalHistories.org |title=Brief History of Malta |date=7 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913041558/http://www.localhistories.org/malta.html |archive-date=13 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 September 2012 }}</ref> was die enigste stam sover bekend om die eiland op daardie tydstip<ref>{{en}} {{citation|last= Anthon|first=Charles|title=A Classical Dictionary: Containing an Account of the Principal Proper Names|publisher=New York Public Library|url=http://books.google.com/books?id=3iQQAAAAYAAJ&pg=RA1-PA1232|accessdate=20 September 2011}}</ref> te bewoon. Die bevolking op Malta het [[graan]] verbou, met vee geboer en, in ooreenkoms met ander antieke Mediterreense kulture, 'n vrugbaarheidsfiguur aanbid. Die figuur word verteenwoordig in groot hoeveelhede Maltese prehistoriese artefakte en soortgelyke beeldjies, insluitend die [[Venus van Willendorf]]. [[Lêer:Ggantija Temples (1).jpg|duimnael|250px|links|Megalitiese tempelkompleks]] [[Lêer:Malta 16 Mnajdra.jpg|duimnael|250px|Die tempelkompleks van Mnajdra]] Erdewerk van die Ghar Dalam-tydperk stem ooreen met erdewerk gevind in Agrigento, Sisilië. 'n Kultuur van megalitiese tempelbouers het ook in hierdie vroeë periode ontstaan of sy weg tot hier gevind. Gedurende 3500 v.C. het hierdie mense sommige van die wêreld se oudste vrystaande strukture gebou in die vorm van die megalitiese Ġgantija tempels op Gozo;<ref name=otsf>{{en}} {{citation|url=http://www.otsf.org/ |title=Old Temples Study Foundation |publisher=OTSF |accessdate=31 March 2009}}</ref> ander vroeëre tempels sluit die van Ħaġar Qim en Mnajdra in.<ref name="b1">{{en}} {{cite book |first=Daniel |last=Cilia |title=Malta Before History |year=2004 |publisher=Miranda Publishers |isbn=99909-85-08-1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sheehan |first=Sean |url=https://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87 |title=Malta |publisher=Marshall Cavendish |year=2000 |isbn=978-0-7614-0993-9}}</ref><ref>{{en}} {{citation|last=Sheehan |first=Sean |title=Malta |publisher=Marshall Cavendish|url=http://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87|isbn=0-7614-0993-9|accessdate=20 September 2011}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html |title=Aberystwyth, The University of Wales |publisher=Users.aber.ac.uk |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=12 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212031419/http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html }}</ref> Die tempels het 'n kenmerkende argitektuur, tipies 'n komplekse drieblaarklawervormige ontwerp, en is gebruik vanaf 4000 tot 2500 v.C. Dierbeendere en 'n mes gevind agter 'n verwyderbare altaarsteen dui op moontlike tempelrituele wat dierofferandes ingesluit het. Voorlopige inligting dui daarop dat offerandes gebring is aan die godin van vrugbaarheid, wie se standbeeld nou staan in die Nasionale Museum van Argeologie in Valletta.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.visitmalta.com/museum-of-archaeology |title=Visit Malta-Malta,Gozo,Comino-Museums in Malta-Museum of Archaeology |publisher=Visitmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate=29 Maart 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329164847/http://visitmalta.com/museum-of-archaeology }}</ref> Hierdie kultuur het blykbaar vanaf die Maltese eilande verdwyn omstreeks 2500 v.C. Argeoloë spekuleer dat die tempelbouers slagoffers was van plae en siektes. Ander weer het gespekuleer oor die ooreenkoms tussen die gebeurtenis en [[Plato]] se weergawe van die verdwyning van [[Atlantis (eiland)|Atlantis]]. 'n Ander interessante argeologiese kenmerk van die Maltese eilande, dikwels toegeskryf aan die antieke bouers, is ewewydige eenvormige groewe genoem ''wa spore'' of ''wa groewe''. Dit kan op verskeie plekke regoor die eilande gevind word met die mees prominente in 'n area van Malta genaamd "Clapham junction". Hierdie verskynsels is moontlik veroorsaak deur die wegvreet van sagte kalksteen deur houtwiel waens.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title,94480,en.html |title=Ancient mystery solved by geographers |publisher=Port.ac.uk |date=20 April 2009 |accessdate=14 November 2010 |archivedate=29 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229050005/http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title%2C94480%2Cen.html }}</ref><ref>{{en}} {{citation |author=Mottershead, Derek; Alastair Pearson & Martin Schaefer |title=The cart ruts of Malta: an applied geomorphology approach |journal=Antiquity |volume=82 |issue=318 |year=2008 |pages=1065–1079 |url=http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf |accessdate=20 September 2012 |archivedate=27 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227170714/http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf }}</ref> Na 2500 v.C. het die Maltese eilande ontvolk en was dit onbewoon vir 'n hele paar dekades tot die koms van 'n nuwe instroming van [[bronstydperk]] immigrante. Dit was 'n kultuur wat hulle dooies veras het en kleiner megalitiese strukture genaamd doldems aan Malta bekend gestel het.<ref>{{en}} {{citation |first=Daniel |last=Cilia |url=http://web.infinito.it/utenti/m/malta_mega_temples/linetime.html |title=Malta Before Common Era, in ''The Megalithic Temples of Malta''|retrieved=28 Januarie 2007}}.</ref> === Grieke, Fenisiërs en Romeine === {{Hoofartikel|Magna Graecia|Antieke Rome|Bisantynse Ryk}} Rondom 700 v.C. vestig die [[Antieke Griekeland|Antieke Grieke]] hulle op Malta, meestal in en om die gebied waar [[Valletta]] nou is.<ref name="ndmh">{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|publisher=Department of Information – Maltese Government|title=Notable dates in Malta's history|date=6 Februarie 2008|accessdate=14 September 2012|archivedate=25 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp}}</ref> 'n Eeu later sluit Fenisiese handelaars<ref name="ndmh" /> by die plaaslike bevolking op die eiland aan. Hulle het die eilande as 'n stop op hulle handelsroetes vanaf die oostelike Middellandse see na [[Cornwall]] gebruik.<ref>{{en}} {{citation|last= Owen |first=Charles |title=The Maltese Islands |publisher=Praeger |url=http://books.google.com/books?id=OhRCAAAAIAAJ |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Fenisiërs bewoon die gebied nou bekend as Mdina, asook die omliggende dorp Rabat wat hulle ''Maleth'' noem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm |title=History of Mdina |publisher=Edrichton.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 4 Maart 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304105117/http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm }}</ref> Die [[Antieke Rome|Romeine]], wat ook in Mdina gebly het, het na Mdina (en die eiland) as ''Melita'' verwys.<ref name="malticross" /> [[Lêer:Roman Malta.jpg|duimnael|250px|links|[[Antieke Rome|Roomse]] mosaïek uit Rabat, Malta]] Na die val van Fenisië in 400 v.C. kom die gebied onder die beheer van [[Kartago]], 'n voormalige Fenisiese kolonie.<ref name="maltihist">{{en}} {{citation|last= Terterov |first= Marat |title=Doing Business with Malta |publisher=GMB Publishing Ltd |url=http://books.google.com/books?id=kc7DO3TZEYcC&pg=PA4|isbn=1-905050-63-1|accessdate=20 September 2011}}</ref> Gedurende hierdie tyd het die mense op Malta hoofsaaklik olywe en karob verbou, en tekstielware geproduseer.<ref name="maltihist" /> Tydens die Eerste Puniese Oorlog om 264 v.C. veroorsaak spanning dat die Maltese teen Kartago rebelleer en beheer van hulle garnisoen oorgee aan die Romeinse konsul Sempronius.<ref name="malticross" /> Malta bly lojaal aan Rome tydens die Tweede Puniese Oorlog en die Romeine beloon hulle met die titel van ''Foederata Civitas'', 'n benoeming wat beteken dat hulle vrygestel is van die betaling van skatting of die heerskappy van die Romeinse reg, alhoewel Malta in hierdie tydstip onder die jurisdiksie van die provinsie van [[Sisilië]] val.<ref name="malticross" /> Teen 117 n.C. was die Maltese eilande 'n vooruitstrewende deel van die [[Romeinse Ryk]] en word bevorder tot die status van Municipium onder Hadrianus.<ref name="malticross" /> [[Katakombe]]s in Rabat getuig van 'n vroeë Christelike gemeenskap op die eilande en Handelinge vertel van Paulus wat daar skipbreuk ly en van sy bediening op die eiland. Met die verdeling van die Romeinse Ryk in oos en wes in die 4de eeu, word Malta onder beheer van die Griekssprekende [[Bisantynse Ryk]] 395-870<ref name="ndmh" /> geplaas, wat vanuit [[Konstantinopel]] regeer het.<ref name="ruff">{{en}} {{citation|last= Borg|first= Victor Paul|title=The Rough Guide to Malta & Gozo|publisher=Rough Guides|url=http://books.google.com/books?id=o1QO1Tk-FsMC&pg=PA331|isbn=1-85828-680-8|accessdate=20 September 2011}}</ref> Hoewel Malta onder Bisantynse heerskappy was vir vier eeue, is nie veel uit hierdie tydperk bekend nie. Daar is bewyse dat [[Germane|Germaanse stamme]], insluitend die [[Gote]] en [[Vandale]], kortstondig beheer oor die eilande gehad het alvorens die Bisantyne met 'n teenaanval begin het en Malta herower het.<ref name="ruff" /> === Die Arabiese tydperk en die Middeleeue === [[Lêer:Roger I of Sicily (Troina).jpg|duimnael|links|upright|[[Rogier I van Sisilië]] het Malta terug gedraai na Christelike heerskappy]] [[Lêer:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|duimnael|Vlag van die Aragonese [[koninkryk van Sisilië]]]] In 870 n.C. word Malta ingesleep by die Arabies-Bisantynse oorloë. Die verowering van Malta word gekoppel aan die van Sisilië nadat Admiraal Eufemius sy mede-Bisantyne verraai het deur die Aghlabid-dinastie te versoek om die eiland binne te val.<ref name="stan">{{en}} {{citation|url=http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|format=PDF|publisher=Archaeology.Stanford.edu|title=Brief history of Sicily|date=7 Oktober 2007|accessdate=30 September 2012|archivedate=19 Januarie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119004221/http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf}}</ref> Die Arabiese kroniekskrywer en geograaf al-Himyari vertel dat in 870 n.C. na 'n geweldadige stryd in Malta teen die Bisantynse besettingsmagte, die Arabiese invallers, eers gelei deur Halaf al-Hadim, en later deur Sawada ibn Muhammad, die eiland gestroop en geplunder het, die belangrikste geboue vernietig het en vir alle praktiese doeleindes onbewoond gelaat het. Dit was later weer gekoloniseer deur Arabiere vanaf Sisilië in 1048–1049 n.C. Daar heers onsekerheid of die nuwe nedersetting die gevolg van demografiese uitbreiding in Sisilië was, toegeskryf aan hoër lewenstandaarde (in welke geval die kolonisering dan 'n paar dekades vroeër plaasgevind het), of as gevolg van burgeroorlog onder die Arabiese heersers wat in 1038 n.C. in Sisilië uitgebreek het nie.<ref>{{en}} Brincat, M.J. (1995) Malta 870–1054 Al-Himyari's Account and its Linguistic Implications. Valletta, Malta: Said International.</ref> Die Arabiere het nuwe [[besproeiing]] asook sommige vrugte en katoen op die eiland bekend gestel. Die Sisilies-Arabiese taal is aangeneem vanaf Sisilië. Die taal ontwikkel tot in moderne [[Maltees]].<ref>{{en}} {{citation |last= Wilson |first=Andrew |title=Corpus Linguistics Around the World |publisher=Rodopi |url=http://books.google.com/books?id=jIP9WiIOtKYC&pg=PA64 |isbn=90-420-1836-4 |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die plaaslike [[Christene]] is geloofsvryheid gegun. Hulle moes egter jizya betaal, 'n vorm van belasting vir nie-[[Moslem]]s. Hulle was gevolglik vrygestel van Zakaat, die belasting wat deur Moslems betaal moes word.<ref name="gozmalt">{{en}} {{citation|last= Bain|first=Carolyn|title=Malta & Gozo|publisher=Lonely Planet|url=http://books.google.com/books?id=lqHLlLsgi1IC&pg=PA22|isbn=1-74059-178-X|accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Normandiërs, as deel van hulle verowering van Sisilië in 1091 n.C., verdryf al die More uit die suide van Italië. Die Normandiese leier Rogier I van Sisilië is verwelkom deur die plaaslike Christene.<ref name="malticross" /> Graaf Rogier I, volgens die plaaslike mite, het uit dankbaarheid vir die Maltese se lojaliteit tydens sy veroweringstogte, 'n deel van sy rooi en wit banier afgeskeer en as geskenk oorhandig. Dit is volgens die mite die basis vir die moderne [[Vlag van Malta|Maltese vlag]].<ref name="malticross" /><ref name="blouet">{{en}} {{citation |last=Blouet |first=B |year=1987 |title=The Story of Malta |edition=3rd |place=Malta |publisher=Progress Press}}</ref> [[Lêer:Malta by Piri Reis.jpg|duimnael|Ottomaanse kaart van Malta, deur Piri Reis]] Die Normandiese tydperk was produktief; Malta het deel geword van die nuutgevonde Koninkryk van Sisilië, wat buiten Sisilië en Malta ook die suidelike helfte van die Italiaanse skiereiland ingesluit het.<ref name="malticross" /> Die Rooms-Katolieke geloof is weer ingestel as staatsgodsdiens met Malta nou onder die bisdom van Palermo. Normandiese argitektuur maak ook plek-plek 'n verskyning, veral in die antieke hoofstad van Mdina.<ref name="malticross" /> Tancred van Lecce (Tancred van Sisilië), die laaste Normandiese monarg, omskep Malta in 'n leenheerskap of feudale grondeiendom binne die koninkryk en stel 'n Graaf van Malta aan. Weens die eilande se strategiese belang en ligging was besetting deur ander moondhede altyd 'n moontlikheid. Gedurende die tyd is die mans van Malta almal gemilitariseer om potensiële invalle af te weer. Die eerste grawe was almal bekwame Genuese kaapvaarders.<ref name="malticross" /> Die koninkryk kom onder beheer van die Huis van Hohenstaufen vanaf 1194 tot 1266 n.C. Gedurende die tydperk, waartydens Frederik II van Hohenstaufen begin het om sy Sisiliaanse koninkryk te herorganiseer, het die westerse kultuur en godsdiens steeds meer begin geld.<ref name="blouet" /> Malta was deel van die [[Heilige Romeinse Ryk]] van die Duitse nasie vir 72 jaar. Malta was tot 'n graafskap en markisaat verklaar maar handel was totaal geruïneer. Die eilande was vir 'n baie lang tydperk slegs 'n gefortifiseerde [[garnisoen]].<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin. [http://books.google.com/books?id=yDQGAAAAMAAJ&pg=RA1-PA568 ''History of the colonies of the British Empire''], W. H. Allen, 1843, bl. 569</ref> In 1224 onder Frederik II word al die oorblywende Moslems (wat nie More was nie) van die eiland verban<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Time-Line|date=7 Oktober 2007}}</ref> of gedwing om tot die Rooms-Katolieke geloof te bekeer.<ref>{{en}} Stefan Goodwin. [http://books.google.com/books?id=up9Fy-NBiLAC&pg=PA31 Malta, Mediterranean bridge], Greenwood Publishing Group 2002. bl. 31 {{ISBN|0-89789-820-6}}.</ref><ref>{{en}} {{citation|author=Christian Peregin |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080804/local/maltese-makeover |title=Maltese makeover |publisher=timesofmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010}}</ref><ref name="malticross" /> Die totale manlike bevolking van Celano in Abruzzo is na Malta gedeporteer.<ref name="malticross" /> [[Lêer:JPDV.jpg|duimnael|upright|Jean Parisot de la Valette, die stigter van Valletta]] Vir 'n kort periode val die koninkryk onder die heerskappy van die Huis van Capet-Anjou. Hoë belasting maak die vorstehuis ongewild, deels ook te wyte aan Karel van Anjou se oorlog teen die Republiek van Genoa en die eiland Gozo wat in 1275 geplunder is.<ref name="malticross" /> 'n Groot opstand op Sisilië, bekend as die Sisiliaanse Vespers, volg op die gevegte met die uiteinde dat die skiereiland afstig as die Koninkryk van Napels. In 1282 kom Malta onder heerskappy van die Aragonese.<ref name=culturalheritage.gov.mt>{{en}} {{citation |title=Superintendance of Cultural Heritage |url=http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 |publisher=Maltese Regering |accessdate=29 November 2011 |archivedate=28 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120128125711/http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 }}</ref> Familielede van die konings van Aragon regeer op die eiland tot 1409 waarna heerskappy oorgegee is aan die Kroon van Aragon. In die begin van die Aragonese troonsuksessie het die seuns van die monargie die titel "Graaf van Malta" ontvang. Dit is gedurende die tydperk dat meeste van die plaaslike adelstand tot stand gekom het. Teen 1397 val die dra van die titel "Graaf van Malta" terug na 'n feodale vlak wat 'n struweling tussen twee families tot gevolg het. Dit veroorsaak groot konflik. Die gevolg is dat die koning die titel herroep. Twis rondom die titel breek weer uit 'n paar jaar later met die herinstel daarvan. Die Maltese, gelei deur die plaaslike adelstand, kom in opstand teen Graaf Gonsalvo Monroy.<ref name="malticross" /> Alhoewel hulle die Graaf teen gestaan het, het die Maltese hulle lojaliteit teenoor die Sisiliaanse kroon duidelik te kenne gegee. Dit het Alfons IV so beïndruk dat hy nie die mense vir die opstand gestraf het nie maar belowe het om nooit weer die titel aan 'n derde party toe te ken nie. In plaas daarvan, is dit terug in die kroon geïnkorporeer. Die titel van ''Città Notabile'' is aan die stad Mdina toegeken na aanleiding hiervan.<ref name="malticross" /> === Ridders van Malta en Napoleon === [[Lêer:Malta Mdina BW 2011-10-05 12-41-38.JPG|duimnael|Katedraal van Paulus, Mdina, gebou in die Barokstyl.]] In 1530 oorhandig Keiser Karel V die eilande, in 'n ewigdurende huurkontrak, aan die Hospitaalridders, op daardie stadium onder die leierskap van die Fransman Philippe de Villiers de L'Isle-Adam, Grootmeester van die Orde. Hierdie ridders, 'n militêr-godsdienstige ridderorde deesdae beter bekend as die Orde van Malta, was van die Griekse eiland [[Rhodos]] verdryf deur die [[Ottomaanse Ryk]] in 1522. In 1551, word die ganse bevolking van die Maltese eiland Gozo, ongeveer 5 000, deur Barbaryse kaapvaarders gevange geneem as slawe en gedeporteer na die Barbaryse kus. Die ridders, gelei deur Fransman Jean Parisot de la Valette, Grootmeester van die Orde, weerstaan 'n oorweldigende beleg deur die Ottomane in 1565. Die ridders, met die hulp van die Maltese, seëvier aan die einde van die dag. [[Voltaire]] het oor die beleg gesê: "Niks is beter bekend as die beleg van Malta nie."<ref>{{en}} {{citation|author=Dennis Angelo Castillo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|url=http://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA55|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32329-4|page=55}}</ref> Na die beleg besluit die Orde om Malta se fortifiserings te verbeter, veral in die binne-hawe, waar die nuwe stad [[Valletta]], so genoem ter ere aan Valette, gebou is. Hulle rig ook wagtorings langs die kus op – die Wignacourt , Lascaris en de Redin torings – vernoem na die Grootmeesters wat dit laat bou het. Tydens die Ridders se heerskappy op die eiland het talle argitektoniese en kulturele projekte die lig gesien, onder andere die versiering van Città Vittoriosa , die oprig van nuwe stede, insluitende Città Rohan en Città Hompesch en die bekendstelling van nuwe akademiese en sosiale hulpbronne. Ongeveer 11&nbsp;000 mense uit 'n totale bevolking van 60&nbsp;000 kom om in 'n plaag in 1675.<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin "''[http://books.google.com/books?id=XMU_AAAAcAAJ&pg=PA574 Statistics of the colonies of the British empire]''" (1839). bl. 574.</ref> [[Lêer:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|duimnael|links|''Die onthoofding van Johannes die Doper'', deur Caravaggio. Olie op doek, Oratorium van die Katedraal van Paulus.]] Die Ridders se bewind kom tot 'n einde met [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] se verowering van Malta, op pad na [[Egipte]], tydens die Franse Revolusionêre Oorloë in 1798. Die invloed van die Ridders het verwater deur die jare en die Orde het in onguns verval. Dit was rondom die tyd van die beliggaming van die universele waardes van burgerlike vryheid aangevuur deur die [[Franse Rewolusie]]. Mense van beide binne en buite die Orde het 'n beroep op [[Napoléon Bonaparte]] gedoen om die Ridders te verdryf. Napoleon het nie geweifel nie en sy vloot het in 1798, op pad na sy Egiptiese ekspedisie, daar aangeland. Hy het die Ridders gefnuik deur die goed bewaakte hawe van Valletta in te vaar onder die voorwendsel van voorrade aanvul. Met veilige toegang verseker rig hy sy wapens op die eiland, Grootmeester Hompesch kapituleer, en Napoleon betree Malta. Gedurende sy kort verblyf van ses dae voltooi Napoleon 'n hele paar hervormings. Die belangrikste hiervan is die instel van 'n nuwe administrasie met 'n Regeringskommissie, die oprig van twaalf munisipaliteite, die skep van 'n openbare finansiële administrasie, die afskaffing van alle feodale regte en voorregte, die opheffing van slawerny en die vrymaak van alle Turkse slawe. Op die geregtelike terrein is 'n familiekode opgestel en twaalf regters is genomineer. Openbare onderwys is gestruktureer volgens riglyne neergelê deur Napoleon self, dit het voorsiening gemaak vir primêre en sekondêre onderwys. Vyftien laerskole is opgerig en die universiteit is vervang deur 'n "École Centrale" met agt voorsitterstoele, almal met 'n redelik wetenskaplik uitkyk: by name, rekenkunde en meetkunde, algebra en stereotomie, geometrie en astronomie, meganika en fisika, navigasie, chemie, ens. Hierna, met 'n aansienlike garnisoen wat hy agterlaat, vertrek hy na Egipte. Die agtergeblewe Franse magte het ongewild geraak onder die Maltese, veral om hulle vyandigheid teenoor Rooms-Katolisisme en die plundering van plaaslike kerke om Napoleon se oorlog te finansier. Die Franse finansiële en godsdienstige beleid vuur die Maltese aan tot rebellie en die Franse word gedwing om terug te val tot binne die stadsvestings. Groot-Brittanje, tesame met die Koninkryk van Napels en die Koninkryk van Sisilië, verleen ammunisie en bystand aan die Maltese. Brittanje stuur ook sy vloot om die eilande te beleër. Generaal Claude-Henri Belgrand de Vaubois en sy Franse magte gee in 1800 oor. Maltese leiers bied daarna die eiland vir Sir Alexander Ball aan en vra dat die eiland onder Britse gesag kom. Die Maltese stel 'n Verklaring van Regte op waarin hulle instem om te ressorteer "onder die beskerming en die soewereiniteit van die Koning van die vrye mense, Sy Majesteit die Koning van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland". Die verklaring meld ook dat "sy Majesteit het geen reg om hierdie eilande te sedeer aan enige moondheid nie... as hy kies om sy beskerming terug te trek en om sy soewereiniteit op te gee, die reg vir die kies van 'n ander soewereiniteit, of van die regeer van hierdie eilande, aan ons behoort, die inwoners en inboorlinge alleen, en sonder beheer."<ref>{{en}} {{citation|last=Holland |first=James |title=Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940–1943 |publisher=Miramax Books |year=2003 |isbn=1-4013-5186-7}}</ref> === Die Britse Ryk en die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:BombDamageMalta.jpg|duimnael|Die swaar gebombardeerde Republiekstraat in Valletta tydens die Tweede Beleg van Malta (Tweede Wêreldoorlog), 1942.]] As deel van die Verdrag van Parys in 1814 word Malta amptelik 'n deel van die [[Britse Ryk]]. Die Britte gebruik Malta as halfwegstasie en vloothoofkwartier. Malta se ligging halfpad tussen die [[Straat van Gibraltar]] en die [[Suezkanaal]] blyk sy grootste bate wees gedurende die jare en die eilande is ook gesien as 'n belangrike stop op die roete na Indië. Dit was 'n belangrike handelsroete vir die Britte en die Maltese het groot voordeel uit hierdie vennootskap getrek. Verskeie nuwe kulinêre en botaniese produkte word hierdeur bekend gestel in Malta; 'n paar voorbeelde (volgens die Nasionale Boek van Handelsbetrekkinge gevind in die Nasionale Biblioteek) sluit die bekendstelling van koring (vir brood) en spek in. In 1919 vuur Britse troepe skote af op protesoptoggangers, gekant teen nuwe belasting, en vier Maltese mans kom om. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] speel Malta 'n belangrike rol weens sy nabyheid aan die [[Spilmoondhede]] se skeepsroetes. Die Maltese se dapperheid gedurende die Tweede Beleg van Malta het [[George VI van die Verenigde Koninkryk|Koning George VI]] geroer om die George-kruis kollektief op 15 April 1942 aan Malta te oorhandig, om "te getuig van die heldemoed en toewyding wat lank onthou sal word deur die geskiedenis". Sommige historici is van mening dat die toekenning tot gevolg gehad het dat Brittanje buitensporige verliese gely het ter verdediging van Malta. Britse geloofwaardigheid sou daaronder gely het as Malta oorgegee het, soos in [[Singapoer]] se geval.<ref>{{en}} {{citation|title=The Siege of Malta in World War Two |url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/siege_malta_06.shtml|accessdate=15 April 2007}}</ref> 'n Replika van die George-kruis verskyn nou in die skildhoek van die [[Vlag van Malta|Maltese vlag]]. Die gesamentlike toekenning bly enig in sy soort tot en met April 1999, toe die Koninklike Ulster Polisiemag die tweede, en tot op datum, die enigste ander ontvanger van 'n kollektiewe George-kruis geword het.<ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/533170.stm|title=RUC awarded George Cross |date=23 November 1999|work=BBC News |accessdate=21 Junie 2011}}</ref> === Onafhanklikheid en Republiekwording === [[Lêer:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|duimnael|Malta sluit by die Europese Unie aan in 2004 en teken die Lissabon-verdrag in 2007.]] Malta verkry onafhanklikheid op 21 September 1964 (Onafhanklikheidsdag) na intense onderhandelinge met die Verenigde Koninkryk. Dit is gelei deur die Maltese premier George Borg Olivier. Onder die 1964 grondwet, behou Malta aanvanklik [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] as die Koningin van Malta en dus as [[Staatshoof]], met 'n Goewerneur-generaal as uitvoerende gesag namens haar. In 1971 wen die Maltese Arbeidersparty, onder leiding van Dom Mintoff, die algemene verkiesing. Dit lei tot republiekwording binne die Statebond op 13 Desember 1974 (Republiekdag), met die President as staatshoof. 'n Verdedigingsooreenkoms wat onderteken is kort na onafhanklikheid (en weer in 1972) het op 31 Maart 1979 verstryk. Malta neem 'n neutrale internasionale beleid aan in 1980. In 1989 speel Malta gasheer vir 'n spitsberaad tussen die Amerikaanse president [[George H.W. Bush]] en die Sowjet-leier [[Michail Gorbatsjof]], hul eerste ontmoeting van aangesig tot aangesig, die wegspringpunt vir die latere einde van die [[Koue Oorlog]]. Op 16 Julie 1990 doen Malta, deur middel van sy minister van buitelandse sake, Guido de Marco, aansoek om aansluiting by die Europese Unie. Na moeilike onderhandelinge is 'n referendum gehou op 8 Maart 2003 wat uitgeloop het op 'n gunstige uitslag. Die algemene verkiesing gehou op 12 April 2003, het 'n duidelike mandaat aan Eerste Minister Eddie Fenech Adami gegee om die Verdrag van toetreding tot die [[Europese Unie]] te teken op 16 April 2003 te [[Athene]], Griekeland. Malta sluit by die Europese Unie aan op 1 Mei 2004.<ref>{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm|title=The History of the European Union – 2000–today|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=15 Junie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615031714/http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm}}</ref> Na aanleiding van die Europese Raad van 21-22 Junie 2007, sluit Malta by die Eurosone aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|title=Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008|date=16 May 2007|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=30 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Malta Valletta BW 2011-10-07 10-41-05.JPG|duimnael|Die Hof, [[Valletta]].]] Malta is 'n republiek<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm|title=Chapter 1 / The Republic of Malta / Maltese Constitution|work=Constitution of Malta Act, 1964|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=27 Augustus 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm}}</ref> met 'n parlementêre stelsel en openbare administrasie wat nou gebaseer is op die [[Westminster-stelsel]]. Die land het die tweede hoogste stempersentasie in die wêreld gehad (en die hoogste vir die nasies sonder verpligte stemmery), gebaseer op die opkoms in die nasionale laerhuisverkiesings 1960–1995.<ref>{{en}} {{citation|first=Mark N|last=Franklin|chapter=Electoral Participation|title=Controversies in Voting Behavior}}</ref> Die eenkamerparlement se Kamer van Verteenwoordigers, (Maltees: ''Kamra tad-Deputati''), word deur direkte algemene verkiesings verkies met 'n enkele oordraagbare stem elke vyf jaar, tensy die Parlement vroeër ontbind word deur die President onder advies van die Eerste Minister. Die Huis van Verteenwoordigers bestaan uit 69 Lede van die Parlement. Waar 'n party egter wen met 'n volstrekte meerderheid van stemme, maar nie 'n meerderheid van die setels verkry nie, word daardie party bykomende sitplekke gegee om 'n parlementêre meerderheid te verseker. Die Grondwet van Malta bepaal dat die President die Lid van die Huis wat die beste in staat is om 'n (regerende) meerderheid in die Parlement te lei, as Eerste Minister aanstel. Die President van Malta word aangestel vir 'n termyn van vyf jaar deur 'n resolusie van die Huis van Verteenwoordigers, aangeneem deur 'n blote meerderheid. Die rol van die President as staatshoof is grootliks seremonieel. Die belangrikste politieke partye is die Nasionale Party, wat 'n Christen-demokratiese party is, en die Arbeidersparty, wat 'n sosiaal-demokratiese party is. Die Arbeidersparty is tans aan die stuur van sake onder leiding van die Eerste Minister Robert Abela. Die Nasionale Party, met Adrian Delia as leier, dien as opposisie. Daar is 'n aantal kleiner politieke partye in Malta wat tans geen parlementêre verteenwoordiging geniet nie. Tot met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog was Maltese politiek oorheers deur taalkwessies uitgebaklei deur Italiaans- en Engelsgesinde partye.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltavoyager.com/history_independence.html Maltavoyager.com|title=History – The Independence<!-- bot-generated title -->|work=www.maltavoyager.com}}</ref> Naoorlogse politiek moes grondwetlike kwessies rondom betrekkinge met Brittanje hanteer (eerstens met integrasie en daarna onafhanklikheid) en op die ou einde betrekkings met die Europese Unie. === Administratiewe afdelings === [[Lêer:Malta location map.svg|duimnael|Administratiewe afdelings van Malta.]] Malta beoefen 'n stelsel van plaaslike regering sedert 1993, gebaseer is op die Europese Handves van Plaaslike Self-regering. Daar is op die oomblik 68 plaaslike rade (54 in Malta en 14 in Gozo). Sestien "dorpe", wat deel vorm van groter rade, het hul eie Administratiewe Komitee. Daar is geen intermediêre vlakke tussen die plaaslike regering en die nasionale regering nie, en die vlakke van die ses distrikte (vyf op die hoofeiland) en van die drie streke (twee op die hoofeiland) dien hoofsaaklik statistiese doeleindes. Elke raad is saamgestel uit 'n sekere aantal raadslede (5-11, afhangende en relatief tot die bevolking wat hulle verteenwoordig). 'n Burgemeester en 'n onderburgemeester word verkies deur en uit die Raadslede. Die Uitvoerende Sekretaris, wat deur die raad aangestel word, is die uitvoerende, administratiewe en finansiële hoof van die raad. Raadslede word elke vier jaar verkies deur 'n enkele oordraagbare stem. Mense wat in aanmerking kom om te stem in die verkiesing van die Maltese Kamer van Verteenwoordigers, sowel as inwonende burgers van die EU, is stemgeregtig. As gevolg van onlangse hervormings van die stelsel, sal geen verkiesings gehou word voor 2012 nie, waarna verkiesings elke twee jaar afwisselend gehou sal word helfte-helfte tussen die rade. Plaaslike rade is verantwoordelik vir die algemene instandhouding en verfraaiing van die omgewing (insluitend herstelwerk aan sekondêre paaie), aanwys van plaaslike opsigters en vullisverwydering. Hulle voer ook algemene administratiewe pligte uit vir die sentrale regering soos die invordering van staatshuur en -fondse en die antwoord van regeringsverwante openbare navrae. === Weermag === [[Lêer:US Navy 111205-N-FV216-139 The Armed Forces of Malta counter piracy vessel protection detachment demonstrates aerial boarding procedures during Eur.jpg|duimnael|''Protector''-klas patrolliebote van die AFM se Maritieme eskader]] Die doelwit van die Gewapende Magte van Malta is om 'n militêre organisasie in stand te hou met as primêre mikpunt die verdediging van die eilande se integriteit. Dit moet uitgevoer word volgens die verdedigingsrolle, soos deur die regering uiteengesit, in 'n doeltreffende en koste-effektiewe wyse. Die doelwitte word bereik deur klem te lê op die handhawing van die integriteit van Malta se gebiedswaters en lugruim. Die weermag van Malta is verder betrokke in die stryd teen terrorisme en onwettige dwelmhandel. Hulle voer ook teenonwettige immigrant- en teenonwettige visserybedrywighede uit, asook soek-en-reddingsoperasies en fisiese/elektroniese sekuriteit/waarneming van sensitiewe gebiede. Malta se soek-en-reddingstreke strek vanaf die ooste van Tunisië tot die weste van Kreta met 'n oppervlakte van ongeveer 250&nbsp;000&nbsp;km². As militêre organisasie bied die weermag rugsteunondersteuning aan die Maltese Polisiemag en ander staatsdepartemente/agentskappe. Die ondersteuning vind plaas in 'n georganiseerde, gedissiplineerde wyse in die geval van die nasionale noodgevalle (soos natuurrampe) of interne veiligheid en bomopruiming soos vereis. Op 'n ander vlak stel en/of konsolideer die weermag bilaterale samewerking met ander lande op, om hoër operasionele doeltreffendheid te bereik met betrekking tot die weermag se rolle. == Geografie == [[Lêer:View of Nature Reserve from St. Agatha's Tower.JPG|duimnael|links|Maltese landskap, [[Għadira]]]] [[Lêer:Malta-CIA WFB Map.png|duimnael|'n Kaart van Malta]] Malta is 'n argipel in die sentrale [[Middellandse See]] (in die oostelike kom), omtrent 80&nbsp;km suid van die Italiaanse eiland [[Sisilië]], aan die oorkant van die Malta-kanaal. Slegs die drie grootste eilande, Malta, Gozo (Għawdex), en Comino (Kemmuna) word bewoon. Die kleiner eilande (hieronder gelys) is onbewoon. Die argipel lê op die Malta-plato, 'n vlak plat gevorm deur die hoë punte van 'n landbrug tussen Sisilië en Noord-Afrika, wat geïsoleer geraak het met die styging in seevlak na die laaste [[Ystydperk]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean |accessdate=20 Desember 2011}}</ref> Die argipel is dus geleë in die gebied tussen die Eurasiese en Afrikaanse [[Plaattektoniek|tektoniese plate]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg|title=Geodynamic Map of the Mediterranean|author=Commission for the Geological Map of the World|accessdate=28 November 2008|archivedate=17 Desember 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gerom.org/page.asp?ID=7|title=Geothermal Engineering Research Office Malta|accessdate=17 Oktober 2012|archivedate=26 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426065336/http://www.gerom.org/page.asp?ID=7}}</ref> Talle baaie langs die getande kuslyn van die eilande leen hulself uit tot hawens. Die landskap bestaan uit lae heuwels met terrasvormige veld. Die hoogste punt op Malta is Ta 'Dmejrek (253&nbsp;m) naby Dingli. Alhoewel 'n paar klein riviere vloei in tye van hoë reënval, is daar geen permanente riviere of mere op Malta nie. 'n Paar varswaterlope vloei egter die hele jaar deur by Baħrija, l-Imtaħleb en San Martin, en ook in die Lunzjata-vallei op Gozo. Fitogeografies behoort Malta aan die Liguro-Tirreen provinsie van die Middellandse See-streek van die Boreaal koninkryk. Volgens die [[WWF]], behoort die grondgebied van Malta aan [[Tirreense-Adriatiese sklerofiele en gemengde woude|ekostreek PA1222]] wat aan die "{{Ekoz|12}}"-[[bioom]] behoort.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313050219/http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archivedate=13 Maart 2008|title=Mediterranean Forests, Woodlands and Scrub – A Global Ecoregion|publisher=Panda.org|accessdate=28 November 2008}}</ref> Die klein eilande wat deel vorm van die argipel is onbewoond en sluit die volgende in: {{Col-start}} {{Col-break}} * Barbaganni-rots (Gozo) * Cominotto, (''Kemmunett'') * Delimara-eiland (Marsaxlokk) * Filfla (Żurrieq)/(Siġġiewi) * Fessej-rots * Fungusrots, (''Il-Ġebla tal-Ġeneral'') (Gozo) * Għallis-rots (Naxxar) * Ħalfa-rots (Gozo) * Groot Bloustrandmeer-rotse (Comino) {{Col-break}} * Pauluseilande/Selmunett-eiland (Mellieħa) * Manoeleiland, wat gekoppel is aan die dorp Gżira op die vasteland, via 'n brug * Mistra-rotse (San Pawl il-Baħar) * Taċ-Ċawl-rots (Gozo) * Qawra-punt/Ta` Fraben-eiland (San Pawl il-Baħar) * Klein Bloustrandmeer-rotse (Comino) * Sala-rots (Żabbar) * Xrobb l-Għaġin-rots (Marsaxlokk) * Ta'that il-Mazz-rots {{Col-end}} === Klimaat === [[Lêer:Blue Lagoon and Cominotto.JPG|duimnael|Blue Lagoon-baai tussen Comino en Cominottoieiland]] Malta het 'n Subtropiese – Mediterreense klimaat (Köppen klimaat klassifikasie Csa),<ref name=cia /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp|title=The Maltese Islands|publisher=Department of Information – Malta|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 3 Julie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703093532/http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp}}</ref> met matige winters en warm tot baie warm somers. Reën kom hoofsaaklik in die winter voor, met die somer oor die algemeen droog. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 22-23 °C bedags en 15 °C snags. In die koudste maand – Januarie – wissel die temperatuur tussen 12 en 20 °C bedags en tussen 7 en 12 °C snags. In die warmste maand – Augustus – wissel temperature tussen 28 en 34 °C bedags en tussen 19 en 24 °C snags. Gemiddeld duur die somer/vakansie seisoen ongeveer 8 maande, beginnende rondom middel-April met temperature van 19-23 °C bedags en 14-14 °C snags en eindig in November met temperature van 17-23 °C bedags en 11-20 °C snags. Soms word ook temperature van 20 °C in die oorblywende 4 maande bereik. Onder al die hoofstede op die vasteland van Europa, het Valletta, die hoofstad van Malta, die warmste winters, met gemiddelde temperature van 15-16 °C bedags en 9-10 °C snags in die Januarie-Februarie periode. In Maart en Desember is gemiddelde temperature rondom 17 °C bedags en 11 °C snags.<ref name="Met Office">{{en}} {{citation|url=http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1|name=Weather of Malta|publisher=MET Office in Malta International Airport|title=argiefkopie|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100906074233/http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1}}</ref> Groot skommelings in temperatuur is raar. Malta is ook een van die min plekke in Europa wat "groen" is regdeur die jaar. Gemiddelde jaarlikse seetemperature is 20 °C (hoogste in die Europese-kontinent), van 16 °C in Januarie tot 26 °C in Augustus. In die 6 maande – van Junie tot November – oorskry gemiddelde seetemperature 21 °C.<ref name="weather2travel">{{en}} {{citation|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/malta/valletta.php |title=Valletta Climate Guide |accessdate=5 Junie 2009}}</ref> Die aantal ure sonskyn beloop ongeveer 3000 per jaar (van die hoogste in Europa), met 'n gemiddeld van bo vyf ure sonskyn per dag in Desember tot bo 12 ure in Julie.<ref name=noaa>{{en}} {{citation|url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/ML/16597.TXT|title=Climate Data for Luqa|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate = 15 Oktober 2012}}</ref> Dit is omtrent dubbel dié van die stede in die noordelike helfte van Europa: Londen met net 1461 ure.<ref name=London_climate>{{en}} {{citation |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html |title=Met Office: Climate averages 1971–2000 |publisher=Met Office |accessdate=20 September 2011 |archivedate=28 Februarie 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpl3HnmR?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html }}</ref> In die winter is dit tot 'n paar keer meer: Londen het 37 ure<ref name=London_climate /> terwyl Malta 155 tot 164 (afhangende van die bronne) ure van sonskyn het in Desember. {{Tabel weergemiddeldes |locatie= Malta (Malta Internasionale Lughawe in Luqa, in die sentrale deel van die eiland) |jan_a_max = 22.2 |feb_a_max = 23.3 |mrt_a_max = 26.2 |apr_a_max = 30.7 |mei_a_max = 33.9 |jun_a_max = 39.5 |jul_a_max = 42.7 |aug_a_max = 39.8 |sep_a_max = 37.4 |okt_a_max = 33.6 |nov_a_max = 27.1 |dec_a_max = 24.3 |jaar_a_max = 42.7 |jan_gem_max = 15.2 |feb_gem_max = 15.5 |mrt_gem_max = 16.7 |apr_gem_max = 19.1 |mei_gem_max = 23.3 |jun_gem_max = 27.5 |jul_gem_max = 30.7 |aug_gem_max = 30.7 |sep_gem_max = 28.0 |okt_gem_max = 24.2 |nov_gem_max = 20.1 |dec_gem_max = 16.7 |jaar_gem_max = 22.3 |jan_gem = 12.2 |feb_gem = 12.4 |mrt_gem = 13.4 |apr_gem = 15.5 |mei_gem = 19.1 |jun_gem = 23.0 |jul_gem = 25.9 |aug_gem = 26.3 |sep_gem = 24.1 |okt_gem = 20.7 |nov_gem = 17.0 |dec_gem = 13.9 |jaar_gem = 18.6 |jan_gem_min = 9.2 |feb_gem_min = 9.3 |mrt_gem_min = 10.1 |apr_gem_min = 11.9 |mei_gem_min = 14.9 |jun_gem_min = 18.4 |jul_gem_min = 21.0 |aug_gem_min = 21.8 |sep_gem_min = 20.1 |okt_gem_min = 17.1 |nov_gem_min = 13.9 |dec_gem_min = 11.0 |jaar_gem_min = 14.9 |jan_a_min = 1.4 |feb_a_min = 1.9 |mrt_a_min = 2.4 |apr_a_min = 6.5 |mei_a_min = 8.0 |jun_a_min = 12.6 |jul_a_min = 15.5 |aug_a_min = 15.9 |sep_a_min = 13.2 |okt_a_min = 8.0 |nov_a_min = 5.9 |dec_a_min = 3.6 |jaar_a_min = 1.4 |jan_gem_ns = 89.0 |feb_gem_ns = 61.3 |mrt_gem_ns = 40.9 |apr_gem_ns = 22.5 |mei_gem_ns= 6.6 |jun_gem_ns = 3.2 |jul_gem_ns = 0.4 |aug_gem_ns = 7.0 |sep_gem_ns = 40.4 |okt_gem_ns = 89.7 |nov_gem_ns = 80.0 |dec_gem_ns = 112.3 |jaar_gem_ns = 553.3 |lvjan = 79 |lvfeb = 79 |lvmrt = 79 |lvapr = 77 |lvmei = 74 |lvjun = 71 |lvjul = 69 |lvaug = 73 |lvsep = 77 |lvokt = 78 |lvnov = 77 |lvdec = 79 |lvjaar = 76 |rdjan = 13.7 |rdfeb = 10.9 |rdmrt = 8.9 |rdapr = 6.4 |rdmei = 2.8 |rdjun = 1.1 |rdjul = 0.4 |rdaug = 1.0 |rdsep = 3.9 |rdokt = 10.2 |rdnov = 10.6 |rddec = 14.2 |rdjaar = 84.1 |zujan = <!--158.1--> 5.1 <!--Oorspronlik syfers per maand in hakkies--> |zufeb = <!--172.3-->6.2 |zumrt = <!--223.2-->7.2 |zuapr = <!--246.0-->8.2 |zumei = <!--300.7-->9.7 |zujun = <!--327.0-->10.9 |zujul = <!--365.8-->11.8 |zuaug = <!--337.9-->10.9 |zusep = <!--261.0-->8.7 |zuokt = <!--220.1-->7.1 |zunov = <!--183.0-->6.1 |zudec = <!--155.0-->5.0 |bron = Wêreld Meteorologiese Organisasie ([[Verenigde Nasies|VN]]),<ref name="Weather Information for Malta">{{en}} {{cite web |url=http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |title=Weather Information for Malta |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018173108/http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |archive-date=18 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 Oktober 2012 }}</ref> NOAA,<ref name="noaa" /> }} == Ekonomie == [[Lêer:AIDAcara Valetta.jpg|duimnael|Valletta se seenywerheidsgebied]] Malta word, volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), geklassifiseer as 'n gevorderde ekonomie saam met 32 ander lande.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/index.htm |title=IMF World Economic Outlook (WEO) – Recovery, Risk, and Rebalancing, October 2010 – Table of Contents |publisher=Imf.org |date=6 Oktober 2010 |accessdate=1 Junie 2011}}</ref> Tot en met 1800 was Malta afhanklik van [[katoen]], [[tabak]] en sy skeepswerwe vir uitvoere. Gedurende die tydperk onder Britse beheer, maak hulle staat op die skeepswerf se ondersteuning van die Britse vloot, veral tydens die [[Krimoorlog]] in 1854. Vakmanne en almal wat in die weermag gedien het baat geweldig by die militêre basis. In 1869 gee die opening van die Suez-kanaal Malta se ekonomie 'n groot hupstoot. Daar was 'n massiewe toename in haweverkeer. Skepe wat gestop het by Malta se dokke vir brandstofaanvulling het bygedra tot die Entrepothandel, wat bykomende voordele vir die eiland gebring het. Aan die einde van die 19de eeu het die ekonomie egter begin kwyn, en teen die 1940's was Malta se ekonomie in 'n ernstige krisis. Een faktor was die beter reikafstand van nuwe skepe wat minder gereelde brandstofaanvullings benodig het. [[Lêer:Mediterraneo dolphin show 1.JPG|duimnael|links|Die dolfynvertoning by die Mediterraneo marinepark. Toerisme dra 'n groot deel by tot Malta se BBP.]] Tans is Malta se belangrikste hulpbronne kalksteen, 'n gunstige geografiese ligging en 'n produktiewe arbeidsmag. Malta produseer net sowat 20% van sy voedsel, het beperkte varswater-voorrade en het geen binnelandse energiebronne nie. Die ekonomie is afhanklik van buitelandse handel (as 'n vragoorlaaipunt), vervaardiging (veral elektronika en tekstiel) en toerisme. Die filmbedryf is 'n groeiende bydraer tot die Maltese ekonomie, met 'n paar groot buitelandse films wat elke jaar in Malta verfilm word. Die land het ook uitvoere van ander vorme van dienste verhoog, soos finansiële- en bankdienste. [[Lêer:Eurozone.svg|duimnael|Malta is deel van 'n monetêre eenheid, die Eurosone (donkerblou)]] Die regering belê geweldig baie in die onderwys, insluitend kolleges. As deel van voorbereidings vir Malta se lidmaatskap tot die [[Europese Unie]] (aangesluit op 1 Mei 2004) is sommige staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer en markte geliberaliseer. Die regering het byvoorbeeld op 8 Januarie 2007 aangekondig dat hy sy belang van 40% in MaltaPost verkoop, ten einde 'n privatiseringsproses van die afgelope vyf jaar af te handel. In 2010 het Malta dit reggekry om telekommunikasie, posdienste, skeepswerwe en skeepsbouery te privatiseer. Malta het belangrike en wesenlike stappe gedoen om homself te vestig as 'n globale rolspeler in die oorgrensfonds administrasiebedryf. Malta se 'n unieke kombinasie van meertalige werknemers en 'n sterk Anglo-Saksiese regstelsel laat hulle toe om sterk mee te ding met lande soos Ierland en Luxemburg. Die land het 'n gemengde reputasie rondom deursigtigheid en 'n DAW-indeks telling van 6, maar beide aspekte behoort na verwagting te verbeter, aangesien Malta toenemend 'n meer omvattende wetgewende raamwerk vir finansiële dienste aanneem. Malta se reguleerder, die MFSA, is sterk ingestel op besigheidsontwikkeling. Die land is suksesvol met die lok van dobbelbedrywe, vliegtuig- en skeepsregistrasie, kredietkaart-uitreikende banklisensies en ook fondsadministrasie. Diensverskaffers rondom hierdie bedrywe, met inbegrip van fidusiêre en trustee bedrywe, is 'n kernaspek van die groeistrategie van die eiland. Malta en [[Tunisië]] is tans besig met besprekings rondom die kommersiële ontginning van die vastelandsplaat geleë tussen hulle, veral vir petroleum eksplorasie. Soortgelyke samesprekings word ook tussen Malta en [[Libië]] gehou vir dieselfde doeleindes. Malta vorder nie eiendomsbelasting in nie. Volgens Eurostat-data staan die Maltese PPS BBP per capita, in 2008, op 76 persent van die EU-gemiddeld.<ref>{{en}} {{citation|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|accessdate=25 Junie 2009|archivedate=11 Julie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF}}</ref> === Bankwese en finansies === [[Lêer:Malta - St. Julian's (Triq it-Torri (Sliema)) 03 ies.jpg|duimnael|Portomaso Business-toring, die hoogste gebou in Malta]] Die twee grootste kommersiële banke, Bank van Valletta en HSBC Bank Malta, kan beide hulle oorsprong terugneem na die 19de eeu. Malta is een van die wêreld se finansiële sentra.<ref>{{en}} {{citation|url=http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf|title=The Global Financial Centres Index 10. (PDF)|work=Qatar Financial Centres Authority (September 2011)|accessdate=7 Junie 2012|archivedate= 8 Oktober 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008222617/http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf}}</ref> Die Sentrale Bank van Malta (Bank Ċentrali ta' Malta) het twee belangrike areas van verantwoordelikheid: die formulering en implementering van monetêre beleid en die bevordering van 'n gesonde en doeltreffende finansiële stelsel. Dit is vasgelê op 17 April 1968 deur die Sentrale Bank van Malta Wet. Die Maltese regering betree die ERM-II op 4 Mei 2005, en neem die euro as die land se geldeenheid aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288084.stm |title=Cyprus and Malta to adopt euros |date=10 Julie 2007|work=BBC News Business|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> === Vervoer === Verkeer in Malta beweeg aan die linkerkant soos in die Verenigde Koninkryk. Motoreienaarskap in Malta is uiters hoog gegewe die grootte van die eilande. Dit is die vierde hoogste in die Europese Unie. Die aantal geregistreerde motors in 1990 was 182&nbsp;254, en kom neer op 'n digtheid van 582 motors/km².<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.researchgate.net/publication/33384971_Petrol_Lead_in_a_Small_Island_Environment|author=Michael Sammut, Charles Savona-Ventura|title=Petrol Lead in a Small Island Environment|journal=International Journal of Risk & Safety in Medicine|volume=9 |year=1996|pages=33–40}}</ref> Malta het 'n padnetwerk van 2&nbsp;254&nbsp;km, 1&nbsp;972&nbsp;km (87,5%) geteer en 282&nbsp;km ongeteer (Desember 2003).<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation|title=''NationMaster'' – Transportation statistics|accessdate=19 Februarie 2007}}</ref> [[Lêer:Malta Buses (cropped 2).jpg|duimnael|Maltese bus]] Die hoofpaaie van Malta vanaf die mees suidelike punt tot die mees noordelike punt is die volgende: Triq Birżebbuġa in Birżebbuġa, Għar Dalamweg en Tal-Barraniweg in Żejtun, Santa Luċijalaan in Paola, Aldo Morostraat (Trunkstraat), 13 Desemberstraat en Ħamrun-Marsaverbypad in Marsa, Regionalstraat in Santa Venera/Msida/Gżira/San Ġwann, St Andrew's-straat in Swieqi/Pembroke, Malta, Coaststraat in Baħar iċ-Ċagħaq, Salinastraat, Kennedyrylaan, St. Paul's-verbypad en Xemxija Hill in San Pawl il-Baħar, Mistra Hill, Wettingerstraat (Mellieħa-verbypad) en Marfaweg in Mellieħa. [[Lêer:Map of Malta 2.png|duimnael|links|Hoofsnelweë]] Busse (''xarabank'' of ''karozza tal-linja'') is die primêre metode van openbare vervoer. Die diens, wat in 1905 gestig is, het 'n omvattende hervorming ondergaan in Julie 2011. Die bestuurstrukture het verander van selfstandige drywers wat hul eie voertuie bestuur na 'n diens wat aangebied word deur 'n enkele maatskappy deur middel van 'n openbare tender (in Gozo, wat beskou word as 'n klein netwerk, word die diens direk gelewer).<ref>{{mt}} {{citation |url=https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 |title=Ministeru għall-Infrastruttura Transport u Komunikazzjoni – Transport Pubbliku |publisher=Mitc.gov.mt |accessdate=15 September 2011 |archivedate=13 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113172538/https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 }}</ref> Die openbare tender is toegeken aan Arriva Malta, 'n lid van die Arriva groep. Die nuwe diens loop dag en nag. Die vinnige dwarsstroomdienste werk teen 'n frekwensie van 30 minute. Die dwarsstroomdiens moet verbind met hoofstroomdienste, wat sal werk teen 'n frekwensie van tussen 10 en 30 minute. Op streeks- en plaaslike vlak, sal die sylyne dorpe en omliggende gebiede elke 30 minute bedien. Wisselaars is geleë in Valletta, Mater Dei-hospitaal, Swieqi, Paola, Marsa, Malta Internasionale Lughawe en Msida. Tussen 1883 en 1931 het Malta 'n spoorlyn gehad wat Valletta met die weermagbarakke by Mtarfa verbind het, via Mdina en 'n aantal stede en dorpe. Die spoorlyn het in onbruik verval en is uiteindelik heeltemal gesluit met die bekendstelling van elektriese trems en busse. Op die kruin van die bombardement van Malta gedurende die Tweede Wêreldoorlog, het Mussolini aangekondig dat sy magte die spoorwegstelsel vernietig het, maar met die uitbreek van die oorlog was die spoorlyn alreeds vir nege jaar in onbruik. [[Lêer:Valletta-Harbour.jpg|links|duimnael|Grand Harbour]] [[Lêer:Malta Freeport from Pretty Bay at Birzebbuga.jpg|duimnael|Malta Freeport, een van die grootste Europese hawens.]] Malta het drie groot natuurlike hawens op die hoofeiland: * Grand Harbour (of Port IL-Kbir), geleë aan die oostekant van die hoofstad Valletta, is al 'n hawe sedert die Romeinse tyd. Dit het verskeie uitgebreide dokke en kaaie, sowel as 'n passasierskipterminaal. 'n Terminaal by Grand Harbour bedien ook veerbote wat Malta verbind met Pozzallo en Catania in Sisilië. * Marsamxett-hawe, geleë aan die westekant van Valletta, huisves 'n aantal jagmarinas. * Marsaxlokk-hawe (Malta Freeport), by Birżebbuġa aan die suid-oostekant van Malta, is die eiland se vernaamste vragterminaal. Malta Freeport is die 11de besigste vraghouerhawe op die Europese vasteland en 46ste in die wêreld, met 'n handelsvolume van 2.3 miljoen twintigvoetlange eenhede in 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%2020081.pdf |title=AAPA World Port Rankings 2008 |format=PDF |accessdate=14 November 2010}}</ref> Daar is ook twee mensgemaakte hawens wat 'n passasiers- en veerbootdiens bedien tussen Ċirkewwa Hawe op Malta en Mġarr Hawe op Gozo. Die veerboot vaar daagliks verskeie kere heen en weer. [[Lêer:Malta International Airport2.jpg|links|duimnael|Malta Internasionale Lughawe]] [[Malta Internasionale Lughawe]] (Ajruport Internazzjonali ta' Malta) is die enigste lughawe wat die Maltese eilande bedien. Dit is op die terrein gebou wat voorheen deur die [[Koninklike Britse Lugmag]] se Luqa-lugmagbasis gebruik was. Daar is ook 'n helihawe, maar die geskeduleerde diens na Gozo is in 2006 gestaak. Die helihawe op Gozo is by Xewkija. Sedert Junie 2007 bedryf Harbour Air Malta 'n vliegbootdiens, driekeer per dag, tussen die seeterminale van Grand Harbour en Mgarr Hawe in Gozo. [[Lêer:9H-AEO (39217900532).jpg|duimnael|'n [[Air Malta]] vliegtuig]] Die nasionale lugredery is [[Air Malta]], met die Malta Internasionale Lughawe as basis. Die lugredery bedien 36 bestemmings in Europa en Noord-Afrika. Die eienaars van Air Malta bestaan uit die regering van Malta (98%) en private beleggers (2%). Air Malta het 1&nbsp;547 personeel in diens. Dit het ook 25%-aandeelhouding in Medavia. Air Malta het al meer as 191 tussenredery kaartjie-uitreikingsooreenkomste met ander IATA-lugrederye gesluit. Dit het ook 'n kodedeelooreenkoms met [[Qantas]] wat drie roetes dek. In September 2007 sluit Air Malta twee ooreenkomste met die [[Aboe Dhabi]]-gestasioneerde [[Etihad Airways]], Air Malta verhuur twee bedryfsklaar Airbus-vliegtuie aan Etihad Airways vir die winterseisoen wat op 1 September 2007 begin en verskaf operasionele ondersteuning op 'n ander [[Airbus A320]] vliegtuig wat dit uitverhuur aan Etihad Airways. === Kommunikasie === Die selfoonpenetrasietempo het op 101.3% gestaan aan die einde van 2009.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701|title=Post and Telecommunications: Q4/2009|publisher=nso.gov.mt|accessdate=20 Oktober 2012|archivedate=14 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114021810/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701}}</ref> Malta gebruik die [[GSM]] 900 en UMTS (3G) selfoonstelsels. Dit is versoenbaar met die res van die Europese lande, Australië en ook Nieu-Seeland. Daar is geen areakodes in Malta nie, intekenaars se nommers bestaan uit 8 syfers. Vastelyn telefoonnommers gebruik die voornommers '''21''' en '''27''' terwyl selfoonnommers die voornommers '''79''', '''77''' of '''99''' gebruik. Vir internasionale oproepe na Malta moet mens eers die internasionale toegangskode skakel, daarna die land se skakelkode +356 gevolg deur die intekenaar se nommer. === Geldeenheid === [[Lêer:MTESK.jpg|duimnael|Maltese beginnerspak ter geleentheid van die euro-invoering]] Maltese euromunte vertoon die Maltese Kruis op die € 2 en € 1 munte, die [[Wapen van Malta|Maltese Wapen]] op die € 0,50, € 0,20 en € 0,10 muntstukke, en die Mnajdratempels op die € 0,05, € 0,02 en € 0,01 munte.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml|title=Maltese Cross on the Euro coins|work=Malta Media|date=12 Junie 2006|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=10 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410170038/http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml}}</ref> Malta het versamelaarsmunte gemunt met 'n sigwaarde wat wissel tussen 10 tot 50 euro. Hierdie munte sit 'n bestaande nasionale praktyk voort van die munt van silwer en goue herdenkingsmunte. In teenstelling met normale uitreikings is hierdie munte nie 'n wettige betaalmiddel in alle eurosones nie. 'n Maltese € 10 herdenkingsmunt kan byvoorbeeld nie gebruik word in enige ander land nie. Vanaf 1972 tot met die bekendstelling van die euro in 2008 was die geldeenheid die Maltese lira, wat die Maltese pond vervang het. Die pond het die Maltese scudo vervang in 1798. === Toerisme === [[Lêer:Mellieha Bay beach Malta 1.jpg|duimnael|Mellieħa-baaistrand]] Malta is 'n gewilde toeristebestemming, met 1,2 miljoen toeriste per jaar.<ref name="Malta in Figures">{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326|title=Malta in Figures|publisher=National Statistics Office|location=Malta|year=2008|isbn=978-99909-73-64-8|accessdate=11 September 2012|archivedate= 5 Maart 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305122040/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326}}</ref> Drie keer meer toeriste besoek die eilande as wat daar inwoners is. Toerisme-infrastruktuur het dramaties toegeneem oor die afgelope paar jaar en 'n hele aantal goeie hotelle is beskikbaar op die eiland. Oorontwikkeling en die vernietiging van tradisionele behuising is egter 'n groeiende bron van kommer. 'n Toenemende aantal Maltese reis nou na die buiteland vir vakansie.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 |title=More Maltese travel abroad |work=The Malta Independent |accessdate=12 Oktober 2007 |archivedate=15 Desember 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215013655/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 }}</ref> In die afgelope jare word Malta bemark as 'n mediese toerismebestemming.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 |title=Independent Online |publisher=Independent.com.mt |date=26 Maart 2009 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216064632/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 }}</ref> Heelwat van die gesondheidstoerismeverskaffers help ontwikkeling aan in die bedryf. Daar is egter geen Maltese hospitaal wat al 'n onafhanklike internasionale gesondheidsorgakkreditasie ondergaan het nie. Malta is baie gewild onder Britse mediese toeriste,<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists |title=Malta popular with UK medical tourists |publisher=Treatmentabroad.net |date=2 Mei 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216023654/http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists/ }}</ref> wat Maltese hospitale aanspoor om akkreditering van VK-oorsprong te verkry soos die ''Trent Accreditation Scheme''. Dubbele akkreditering met die Amerikaansgeoriënteerde ''Joint Commission'' is nodig indien hospitale in Malta wil kompeteer met die Verre Ooste en Latyns-Amerika vir mediese toeriste uit die Verenigde State. === Wetenskap en tegnologie === Malta het 'n samewerkingsooreenkoms met die [[Europese Ruimtevaartorganisasie]] (ESA) vir meer intensiewe samewerking rondom ESA projekte.<ref name="Malta signs Cooperation Agreement with ESA">{{en}} {{citation|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMH012YRYG_index_0.html|title=Malta signs Cooperation Agreement with ESA.|publisher=Esa.int.|accessdate=7 Junie 2012}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Malta 230915 Valletta 03.jpg|duimnael|links|Valletta, Malta se historiese hoofstad]] Malta lê elke tien jaar 'n bevolkings- en behuisingsensus af. Gebore Maltese maak die meerderheid van die bevolking uit. Daar is egter minderhede, van wie die meeste Britse boorlinge is en baie afgetree is op Malta. <!--Nota aan redigeerders: Alle inligting, insluitend kommentaar, is van die 2005-sensus afkomstig behalwe waar anders aangedui.--> Die bevolking van Malta was in Julie 2011 geskat op 408&nbsp;000.<ref name=cia /> In 2005 was 17% 14 jaar oud of jonger, 68% was in die 15-64 ouderdomsinterval, terwyl die oorblywende 13% 65 jaar en ouer was<!--Tabel 8: Totale populasie rondom bree ouderdomsgroep en lokaliteit soos op 27 November 2005-->. Malta se bevolkingsdigtheid van 1&nbsp;282 per vierkante kilometer is by verre die hoogste in die EU<!--Tabel15: Populasiedigtheid in Europa-->, en een van die hoogste in die wêreld. Die enigste sensusjaar wat 'n bevolkingsdaling getoon het, was die van 1967, met 'n 1,7% afname. Dit is toegeskryf aan 'n aansienlike emigrasie van Maltese burgers.<ref name="Census2005">{{en}} {{citation |authorlink=http://www.nso.gov.mt |title=Census of Population and Housing 2005: Preliminary Report |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 |isbn=978-99909-73-38-9 |accessdate=20 September 2011 |archivedate=20 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920210030/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 }}</ref> Die inwonende Maltese bevolking van 2004 is beraam op 97,0% van die totale inwonende bevolking.<ref name="Demo2004">{{en}} {{citation |last=National Statistics Office |title=Demographic Review 2004 |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 |isbn=99909-73-32-6 |page=59 |accessdate=20 September 2011 |archivedate= 7 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907101948/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 }}</ref> Alle sensusse sedert 1842 toon 'n geringe meerderheid vroue teenoor mans<!-- (1 000 : 1 000 en 1 003 : 1 000 respektiwelik) -->. Die 1901 en 1911 sensusse kom die naaste daaraan om 'n balans te toon. Die hoogste vrou-teenoor-man verhouding is in 1957 getoon (1&nbsp;088 : 1&nbsp;000), sedertdien verklein die verhouding konstant. Die 2005 sensus toon 'n 1&nbsp;013 : 1&nbsp;000 vrou-teenoor-man verhouding<!--Tabel 2: Populasie- en geslagsverhoudings: 1842–2005-->. Bevolkingsgroei het afgeneem van 9,5% tussen die 1985 en 1995 sensusse, tot 6,9% tussen die 1995 en 2005 sensusse ('n jaarlikse gemiddeld van +0,7%)<!--Commentary bl. xvii & Chart 3: Percentage population change between censuses-->. Die geboortesyfer het op 3&nbsp;860 gestaan ('n afname van 21,8% volgens die 1995-sensus) en die sterftesyfer op 3&nbsp;025. Dus was daar 'n natuurlike groei van 835 (vergeleke met +888 vir 2004, van wie meer as 'n honderd buitelandse inwoners was).<ref name="NSO 20060711">{{en}} {{citation |title=World Population Day – 2006: Special Observances |publisher=National Statistics Office |location=Valletta |date=10 Julie 2006 |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 |accessdate=12 Julie 2006 |archivedate=27 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927190022/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 }}</ref> <!--Kan in 'n toekomstige afdeling oor die pensioenkwessie gebruik word-->Die bevolking se ouderdomsamestelling is soortgelyk aan die ouderdomsamestelling algemeen in die EU<!--Chart 11. Comparative distribution bet Malta and EU25-->. Sedert 1967 is daar 'n tendens van veroudering van die bevolking, daar word verwag dat dit sal voortduur in die afsienbare toekoms. Malta se ouderdom-afhanklikheidsverhouding van 17,2% in 1995 het gestyg tot 19,8% in 2005, redelik laer as die EU se gemiddeld van 24,9%; 31,5% van die Maltese bevolking is onder die ouderdom van 25 (in vergelyking met die EU se 29,1%); maar die 50-64 ouderdomsgroep verteenwoordig 20,3% van die bevolking, aansienlik hoër as die EU se 17,9%. Die ouderdom-afhanklikheidsverhouding sal na verwagting geleidelik styg in die komende jare<!--Commentary bl. xxvii-->. Maltese wetgewing erken beide siviele en kanonieke (kerkgeregtelike) huwelike. Nietigverklaringe deur die kerklike en burgerlike howe is nie verwant nie en word ook nie noodwendig wedersyds onderskryf nie. Malta het ten gunste van egskeidingswetgewing gestem in 'n referendum gehou op 28 Mei 2011.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13588834 |title=BBC News – Malta votes 'Yes' in divorce referendum |publisher=BBC |date=29 Mei 2011|accessdate=1 Junie 2011}}</ref> [[Aborsie]] in Malta is onwettig. 'n Persoon moet 16 wees om te kan trou.<ref>{{en}} {{citation |url=http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf |title=Chapter 255. Marriage Act |publisher=Docs.justice.gov.mt |accessdate=14 November 2010 |archivedate=31 Julie 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040731001906/http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf }}</ref> Die getal bruide onder die ouderdom van 25 het afgeneem van 1&nbsp;471 in 1997 tot 766 in 2005, terwyl die aantal bruidegomme onder 25 gedaal het van 823 tot 311. Daar is 'n konstante tendens onder vroue om op 'n jonger ouderdom te trou as mans. In 2005 was daar 51 bruide tussen die ouderdomme van 16 en 19, vergeleke met 8 bruidegomme.<ref name="NSO 20060711" /> Teen die einde van 2007 was die totale bevolking 410&nbsp;290 en daar word verwag dat dit tot 424&nbsp;028 gaan styg teen 2025. Op die oomblik is vroue effens meer as mans en maak 50,3% van die bevolking uit. Die grootste groepering van mense (7.5%) val in die ouderdomsgroep 25–29, terwyl 7.3% in die ouderdomsgroepe 45–49 en 55–59 val.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080712/local/population-in-malta-gozo-exceeds-410-000|title=Timesofmalta.com – Population in Malta, Gozo exceeds 410,000|publisher=Times of Malta|accessdate=12 Julie 2008}}</ref> === Taal === [[Lêer:Il-Kantilena.png|duimnael|''Il-Kantilena'' deur Pietru Caxaro is die oudste teks in Maltees, 15de eeu]] Die [[Maltees|Maltese taal]] (Maltees: ''Malti'') is die amptelike taal van Malta. Neffens Maltees is Engels ook 'n amptelike taal en die landswette word in beide tale uitgevaardig. Die Grondwet bepaal egter dat indien daar enige konflik tussen die Maltese en die Engelse teks van enige wet bestaan, moet die Maltese teks se interpretasie voorrang geniet. Maltees is oorspronklik 'n [[Semitiese taalfamilie|Semitiese taal]] wat afstam van die nou uitgestorwe Sisiliaans-Arabiese (Sisulo-Arabiese) dialek (vanaf die suide van Italië).<ref name=MED>{{en}} {{citation|author=Joseph M. Brincat|url=http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html|title=Maltese – an unusual formula|publisher=MED Magazine|date=Februarie 2005|accessdate=10 Desember 2012|archivedate= 7 Februarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207173922/http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html}}</ref> Die Maltese alfabet bestaan uit 30 letters gebaseer op die [[Latynse alfabet]], insluitend die diakrities veranderde letters ''ż'', ''ċ'' en ''ġ'', sowel as die letters ''għ'', ''ħ'' , en ''ie''. Maltees het 'n Semitiese basis met heelwat lenery vanaf [[Sisiliaans]], Italiaans, 'n bietjie Frans, en meer onlangs en toenemend uit Engels.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/study2.html|title=Evolution of the Maltese Language}}</ref> Die taal sluit verskillende dialekte in wat heelwat kan wissel van een dorp na 'n ander, of van die een eiland na die ander. Die Euro-barometer meld dat 100% van die bevolking Maltees praat. Daarbenewens praat 88% van die bevolking Engels, 66% [[Italiaans]], en 17% Frans.<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|title=Europeans and their Languages|date=2006}}</ref> Hierdie wydverspreide kennis van [[Tweede taal|tweede tale]] maak Malta een van die mees veeltalige lande in die [[Europese Unie]]. 'n Studie van publieke menings oor watter taal "verkies" word, het getoon dat 86% van die bevolking 'n voorkeur vir Maltees geniet, 12% vir Engels en 2% vir Italiaans.<ref name=LinguisticView /> Tog is die Italiaanse TV-kanale wat Malta bereik vanaf Italiaanse uitsaaiers, soos Mediaset en RAI, steeds baie gewild.<ref name=LinguisticView>{{en}} {{citation|author=Ignasi Badia i Capdevila|url=http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm|title=A view of the linguistic situation in Malta|publisher=NovesSl|date=2004|accessdate=24 Februarie 2008|archivedate= 4 Julie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080704082531/http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1045691.stm|title=Country profile: Malta|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf |title=Europeans and languages |accessdate=29 Januarie 2007 |year=2005 |month=September |format=PDF |publisher=European Commission |page=4 |archivedate=28 Januarie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070128095746/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf }}</ref> Italiaans was 'n amptelike taal van Malta neffens Maltees tot 1934, waarna dit deur Engels vervang is. === Geloof === [[Lêer:St Johns Co-Cathedral.jpg|duimnael|links|Die fasade van St. John's Co-Katedraal]] Die Grondwet van Malta verklaar die Rooms-Katolieke geloof as die staatsgodsdiens hoewel verskanste voorsiening vir godsdiensvryheid gemaak word. Freedom House en die CIA World Factbook rapporteer dat 98% van die bevolking Rooms-Katoliek is, alhoewel hierdie syfer hoogs debatteerbaar is. Daar is meer as 360 kerke op Malta, Gozo en Comino, een kerk vir elke 1&nbsp;000 inwoners. Die parogiekerk (Maltees: "il-parroċċa", of "il-knisja parrokjali") is die argitektoniese en geografiese fokuspunt van elke Maltese stad en dorp, en die vernaamste bron van burgerlike trots. Hierdie burgerlike trots manifesteer op skouspelagtige wyse tydens die plaaslike dorps-''festas''. Dit dui die dag van die beskermheilige van elke gemeente aan, met parade orkeste, godsdienstige optogte, spesiale misse, vuurwerke (veral klappers), en ander feestelikhede. [[Lêer:Domen i Mosta.jpg|duimnael|Die Mosta-koepel bekend as "Ir-Rotunda"]] Malta is 'n Apostoliese bisdom. Die Handelinge van die Apostels vertel dat 'n verhoorafwagtende Paulus, op pad van Kreta na Rome, skipbreuk gelei het op die eiland van" Melite", wat baie Bybelkenners as Malta identifiseer. Die gebeure speel af rondom 60 nC.<ref name="doi.gov.mt" /> Die Handelinge van die Apostels verkondig dat Paulus drie maande op die eiland deurgebring het. Hy het die siekes genees, insluitend die vader van Publius, die "hoofman van die eiland". Verskeie tradisies hou verband hiermee. Die skipbreuk word gesê het plaasgevind in die plek vandag bekend as ''St Paul's Bay''. Daar word gesê dat Sint Publius Malta se eerste biskop was. 'n Grot in Rabat, nou bekend as "St Paul's Grotto" (en in die omgewing waarvan bewyse van Christelike begrafnisse en rituele van die 3de eeu nC gevind is), is onder die vroegste bekende plekke op die eiland van Christelike aanbidding. Verdere bewyse van Christelike bedrywighede gedurende die tydperk van die Romeinse vervolging verskyn in [[Katakombe|grafkelders]] geleë onder verskeie plekke regoor die eiland, insluitend die [[Katakombe]]s van Paulus en Sint Agatha se Katakombes in Rabat, net buite die mure van Mdina. Laasgenoemde in besonder, is pragtig beskilder tussen 1200 en 1480, hoewel plunderende [[Ottomaanse Ryk|Turke]] dit erg geskend het in die 1550's. Daar is ook 'n hele aantal grotkerke, insluitende die grot in Mellieħa, wat 'n altaar is vir die geboorte van Maria waar, volgens legende, Lukas 'n prent van die Madonna geverf het. Dit is 'n plek vir pelgrimstogte sedert die [[Middeleeue]]. Die Handelinge van die Raad van Kalsedoon het op rekord dat in 451 nC, 'n sekere Acacius Biskop was van Malta (Melitenus episcopus). Dit is ook bekend dat in 501 nC, 'n sekere Konstantinus, ''episcopus Melitenensis'', teenwoordig was by die Vyfde Ekumeniese Raad. In 588 het [[Pous Gregorius I]] vir Tucillus ontroon, ''Miletinae Civitatis episcopus''. Die geestelikes en mense van Malta verkies Trajanus as sy opvolger in 599 nC. Die laaste aangetekende Biskop van Malta, voor die inval van die eilande, was 'n Griek met die naam van Manas, wat vervolgens in [[Palermo]] opgesluit is.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.newadvent.org/cathen/09574a.htm |title='&#39;Catholic Encyclopedia'&#39; |publisher=Newadvent.org |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Die Maltese historikus, Giovanni Francesco Abela, verklaar dat na hulle bekering tot die Christendom aan die hand van Paulus, die Maltese hul Christelike geloof behou het, ten spyte van die [[Fatimidiese Kalifaat|Fatimidiese]] inval. Abela se geskrifte beskryf Malta as 'n goddelike geseënde "skans vir die Christelik-Europese beskawing teen die verspreiding van Middellandse See-Islam".<ref name="malticross" /> Die plaaslike Christelike gemeenskap wat Rogier I van Sisilië [x] verwelkom het, is verder aangevul deur immigrante uit Italië, in die 12de en 13de eeu. [[Lêer:ZTN city center.jpg|duimnael|links|Żejtun middestad se parogiekerk]] Vir eeue was die Kerk in Malta ondergeskik aan die Bisdom van Palermo, behalwe onder Karel van Anjou, wat biskoppe vir Malta aangestel het, asook, op seldsame geleenthede, die Spanjaarde en later ook die Ridders. Sedert 1808 is alle biskoppe van Malta, Maltees. As 'n gevolg van die Normandiese en Spaanse tydperke, en die oppergesag van die Ridders het Malta die vroom Katolieke nasie geword wat dit vandag is. Dit is die moeite werd om daarop te let dat die Kantoor van die Inkwisiteur van Malta 'n baie lang dienstermyn op die eiland gehad het sedert sy stigting in 1530: die laaste Inkwisiteur het die eiland verlaat in 1798, nadat die Ridders mag oorgegee het aan [[Napoleon Bonaparte]]. Gedurende die tydperk van die Republiek van Venesië, het verskeie Maltese families geëmigreer na [[Corfu]]. Hul afstammelinge maak nou ongeveer twee-derdes van die gemeenskap van sowat 4000 Katolieke op, wat nou bly op die eiland. Die beskermheiliges van Malta is Paulus, Sint Publius, Sint Agatha en Sint George. Alhoewel nie 'n beskermheilige nie, word Sint George Preca (San Ġorġ Preca) grootliks vereer as die eerste gekanoniseerde Maltese heilige. [[Pous Benedictus XVI]] kanoniseer hom op 3 Junie 2007. Ook word 'n aantal Maltese individue erken as Geseëndes, insluitende Maria Adeodata Pisani en Nazju Falzon, met [[Pous Johannes Paulus II]] wat hulle tot saliges verklaar in 2001. Verskeie Rooms-Katolieke godsdienstige bestellings is teenwoordig in Malta, insluitend die Jesuïete, Franciskane, Dominikane en die Kleine Susters van die armes. Die meeste gemeentelede van die plaaslike [[Protestantisme|Protestantse]] kerke is nie Maltees nie, hul gemeentes trek baie van die Britse afgetredenes wat op die eiland bly asook vakansiegangers van baie ander lande. Daar is ongeveer 500 [[Jehovah se Getuies|Jehova Getuies]].<ref>{{en}} {{citation|work=watchtower.org|url=http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm|title=2011 Report of Jehovah's Witnesses Worldwide|accessdate=13 Februarie 2013|archivedate=19 Junie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619050101/http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm}}</ref> Die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]), die Bybelse Baptistekerk en die Genootskap van Evangeliese Kerke het ongeveer 60 affiliasies. Daar is ook 'n paar kerke van ander denominasies, soos Sint Andrew se Skotse Kerk in Valletta ('n gesamentlike Presbiteriaanse en Metodiste gemeente) en Paulus se Anglikaanse katedraal, sowel as 'n Sewende Daagse Adventistekerk in Birkirkara. [[Lêer:Malta - Paola - Triq Kordin - Mosque 07 ies.jpg|duimnael|Mariam Al-Batool-moskee in Paola, Malta]] Die Joodse bevolking van Malta bereik sy hoogtepunt in die Middeleeue onder Normandiese heerskappy. In 1479 kom Malta en [[Sisilië]] onder Aragonese heerskappy. Die Alhambra dekreet van 1492 dwing alle Jode om die land te verlaat. Hulle word gedwing om slegs 'n paar van hul besittings saam te neem. 'n Paar dosyn Maltese Jode kon dalk tot die Christendom bekeer het in daardie tyd om op die eiland te bly. Vandag is daar een Joodse gemeente. [[Zen]]-[[Boeddhisme]] en die [[Baha’i]]-geloof maak aanspraak op sowat 40 lede. Daar is een [[moskee]]. 'n Moslem-laerskool het onlangs oopgemaak, sy bestaan bly 'n punt van omstredenheid. Van die geraamde 3000 Moslems in Malta is ongeveer 2250 buitelanders, ongeveer 600 genaturaliseerde burgers en ongeveer 150 is inheemse Maltese.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24422.htm|title=International Religious Freedom Report 2003 – Malta|accessdate=9 Januarie 2008|publisher=Buro vir Demokrasie, Menseregte en Arbeid, Amerikaanse Staatsdepartement}}</ref> === Migrasie === ==== Immigrasie ==== [[Lêer:Malta - Floriana - Valletta Waterfront - Laguna Marina - Child Migrants' Memorial 03 ies.jpg|duimnael|Kindermigrasie-gedenkteken by die Valletta Waterfront ter herdenking van die 310 kinders wat tussen 1950 en 1965 na [[Australië]] migreer het.]] As 'n lidstaat van die Europese Unie en 'n party tot die Schengen-ooreenkoms, pas Malta die visumbeleid van die EU toe. Dit beteken dat om die land binne te kom: * Burgers van die EU en die Europese Ekonomiese Ruimte (EER) ([[Noorweë]], [[Ysland]] en [[Liechtenstein]]) en hulle spesiale gebiede en [[Switserland]] benodig slegs 'n paspoort of 'n nasionale identiteitskaart. Behalwe vir [[Roemenië|Roemeense]] en [[Bulgarye|Bulgaarse]] landgenote, benodig landsburgers in hierdie kategorie nie wettige werk- en verblyfpermitte in Malta nie.<ref name="WorkPermits">{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/youreurope/citizens/work/abroad/work-permits/index_en.htm|title=EU Work permits and restrictions to labour market in EU countries-Your Europe|publisher=European Commission|date=Okt 2012|accessdate=Okt 2012}}</ref> * Landsburgers van sommige nie-EU en nie-EER-lande (meeste van die Wes-Balkanlande, die meeste lande op die Amerikaanse kontinent, [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Suid-Korea]], [[Maleisië]] en [[Japan]]) benodig slegs 'n paspoort (nie 'n visum nie) as hulle minder as 90 dae vertoef. * Burgers van ander lande het 'n paspoort en 'n visum nodig om die land binne te kom, visums is geldig vir een maand. Die geraamde netto invloei (deur gebruik te maak van data vir 2002–2004) was 1&nbsp;913 persone jaarliks. Oor die laaste 10 jaar het Malta 'n jaarlikse gemiddeld van 425 emigrante terug verwelkom.<ref name="Demo2004"/> Gedurende 2006 het 'n totaal van 1&nbsp;800 onwettige immigrante Malta bereik vanaf die Noord-Afrikaanse kus. Die meeste van hulle was van plan om die vasteland van Europa te bereik en het op Malta op geëindig as gevolg van hul substandaard skepe wat breek of hulle is gevang deur Maltese en ander EU-amptenare.<ref>{{en}} {{citation |title=Frendo holds talks with three European Union Commission Members |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=30 Januarie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083938/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4365030.stm|title=Immigrant frustration for Malta|date=21 Oktober 2005|accessdate=12 Oktober 2007|work=BBC News Europe|first=Daniel|last=Sandford}}</ref> In die eerste helfte van 2006 het 967 ongeoorloofde immigrante in Malta aangekom, [x] omtrent dubbel die 473 wat in dieselfde periode in 2005 daar aangeland het.<ref name="Frendo03072006">{{en}} {{citation |title=Statement by the Minister of Foreign Affairs Dr. Michael Frendo to resident EU Ambassadors on irregular immigration in Malta |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=3 Julie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083924/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf }}</ref> Heelwat immigrante het al omgekom met die vaart oor die Middellandse See, met een noemenswaardige voorval die van die Mei 2007 Malta-bootramp. Ongeveer 45% van die immigrante wat in Malta aanland is vlugtelinge (5%) of beskermde humanitêre status (40%) toegestaan. 'n Witskrif wat voorstel dat vlugtelinge al langer as 10 jaar op Malta woonagtig, Maltese burgerskap toegeken moet word, is in 2005 uitgereik. Histories het Malta toevlug verleen (en bygestaan in hul hervestiging) aan tot 800 of so Oos-Afrikaanse Asiërs wat uitgesit is vanuit [[Uganda]] deur [[Idi Amin]] en net onder 'n duisend [[Irak]]ese op vlug van [[Saddam Hoesein]] se regime. Aanhoudingskoste vir die eerste helfte van 2006 alleen was € 746&nbsp;385.<ref>{{en}} {{citation |work=The Sunday Times |location=UK |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20060716/local/immigrants-refused-entry-into-malta.47557 |title=Immigrants refused entry into Malta |date=16 Julie 2006 |accessdate=17 Julie 2006}}</ref> In 2005 probeer Malta om steun van die EU kry met betrekking tot die ontvangs van ongeoorloofde immigrante, repatriasie vir die wat vlugtelingstatus geweier is, die hervestiging van vlugtelinge in lande van die Europese Unie en maritieme veiligheid.<ref>{{en}} {{citation |first=Michael |last=Frendo |title=Illegal Immigration in Malta |booktitle=EU Foreign Ministers Council |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=5 Julie 2005 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083931/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf }}</ref> In Desember 2005 het die Europese Raad die ''Globale benadering tot Migrasie: Prioriteitsaksies gerig op Afrika en die Middellandse See'' aangeneem; maar die ontplooiing van genoemde aksies is beperk tot die westelike Middellandse See. Dit plaas verdere druk op die sentrale Middellandse Seeroete vir onreëlmatige immigrasie van wie Malta 'n deel vorm. ==== Emigrasie ==== In die 19de eeu het die meeste emigrasie van Malta na Noord-Afrika en die Midde-Ooste plaas gevind, hoewel die tempo van terugmigrasie hoog was.<ref name=Jones>{{en}} {{citation|title=Modern emigration from Malta|first=Huw R.|last=Jones|year=1973|journal=Transactions of the Institute of British Geographers|volume=60|pages=101–119|jstor=621508}}</ref> Nietemin het Maltese gemeenskappe ontstaan in hierdie streke. Teen 1900 byvoorbeeld het die Britse konsulêre ramings daarop gedui dat daar 5&nbsp;326 Maltese in [[Tunisië]] was. In 1903 was daar beweer dat 15&nbsp;000 mense van Maltese oorsprong in [[Algerië]] gewoon het.<ref name=Attard>{{en}} {{citation|title=The Great Exodus (1918–1939)|first=Lawrence E.|last=Attard|year=1989|location=Malta|publisher=Publishers Enterprises Group|url=http://www.maltamigration.com/history/exodus/}}</ref> Malta het beduidende emigrasie ervaar as 'n gevolg van die ineenstorting van 'n konstruksie-oplewing in 1907 en na die Tweede Wêreldoorlog, toe die geboortesyfer aansienlik toegeneem het, maar in die 20ste eeu het die meeste emigrante na bestemmings in die [[Nuwe Wêreld]] verhuis, veral die Verenigde State en Australië. Na die Tweede Wêreldoorlog het Malta se Emigrasie Departement emigrante gehelp met die koste van hul reis. Tussen 1948 en 1967 het 30 persent van die bevolking geëmigreer.<ref name=Jones /> Tussen 1946 en die laat 1970's verlaat meer as 140&nbsp;000 mense Malta met behulp van die ondersteunende oortog skema, met 57.6% wat migreer na Australië, 22% na die Verenigde Koninkryk, 13% na Kanada en 7% na die Verenigde State.<ref name=King>{{en}} {{citation|title=The Maltese migration cycle: An archival survey|first=Russell|last=King|year=1979|journal=Area|volume=11|issue=3|pages=245–249|jstor=20001477}}</ref> {{Col-start}}{{Col-break}} {|class="wikitable" |+Maltese migrasiepatrone (1946–1996)<ref>{{en}} Source: [http://www.maltamigration.com/about/ Malta Migration Museum Committee]</ref> |- ! Land ! Na ! Van ! Netto migrasie ! Terugkeer % |- |'''Australië''' |86&nbsp;787 |17&nbsp;847 |68&nbsp;940 |21.56 |- |'''Kanada''' |19&nbsp;792 |4&nbsp;798 |14&nbsp;997 |24.24 |- |'''VK''' |31&nbsp;489 |12&nbsp;659 |18&nbsp;830 |40.20 |- |'''V.S.A.''' |11&nbsp;601 |2&nbsp;580 |9&nbsp;021 |22.24 |- |'''Ander''' |1&nbsp;647 | |907 |740 |55.07 |- |'''Totaal''' |155&nbsp;060 |39&nbsp;087 |115&nbsp;973 |25.21 |} {{Col-end}} Emigrasie val dramaties na die middel-1970's en het sedertdien opgehou om 'n sosiale verskynsel van belang te wees. Sedert Malta by die EU aangesluit het in 2004 het uitgeweke gemeenskappe ontstaan in 'n hele aantal Europese lande, veral in België en [[Luxemburg]]. === Onderwys === [[Lêer:Uni-20malta.jpg|duimnael|Die Universiteit van Malta]] [[Lêer:Bibliothek in Malta, in Valletta.JPG|duimnael|'n Biblioteek in Valletta]] Primêre skoolopleiding is sedert 1946 verpligtend en sekondêre onderwys tot die ouderdom van sestien is verpligtend gemaak in 1971. Die staat en die [[Rooms-Katolieke Kerk]] verskaf gratis onderwys, beide bestuur 'n hele aantal skole in Malta en Gozo, insluitende die De La Salle kollege in Cospicua, Sint Aloysius kollege in Birkirkara, Sint Joseph se skool in Blata l-Bajda en Sint Monica meisieskool in Mosta. 'n Hele aantal privaatskole is in bedryf in Malta, onder andere San Andrea skool en San Anton skool in die L-Imselliet-vallei (l/o Mġarr), Sint. Martin se kollege in Swatar en Sint Michael se skool in San Ġwann. Sedert 2008 is daar twee internasionale skole, Verdala internasionale skool en QSI Malta. Die staat betaal 'n gedeelte van onderwysers se salarisse in die kerkskole.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/education.html|title=Education in Malta|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> Onderwys in Malta is gebaseer op die Britse model. Primêre skoling duur ses jaar. Op die ouderdom van 11 skryf leerlinge 'n eksamen vir toelating tot 'n sekondêre skool, óf 'n kerkskool (die gemeenskaplike toelatingseksamen) of 'n openbare skool. Leerlinge skryf die SEC O-vlak eksamens op 16, met sekere vakke soos [[Wiskunde]], Engels en [[Maltees]] wat geslaag moet word. Leerders kan kies om verder te gaan studeer by 'n sesde-vorm kollege soos Junior kollege, Sint Aloysius kollege, De La Salle kollege, Sint Edward's kollege of anders by 'n ander post-sekondêre instelling soos MCAST. Die sesde-vorm kursus duur twee jaar waarna die Matrikulasie-eksamen afgelê word. Na gelang van hul prestasie, kan studente dan aansoek doen vir 'n voorgraadse graad of diploma. Die Universiteit van Malta bied tersiêre onderwys aan op diploma, voorgraadse en nagraadse vlak. Die volwasse geletterheidsvlak staan op 99.5%. http://www.indexmundi.com/facts/malta/literacy-rate Maltees en Engels word albei as onderrigtaal gebruik op primêre en sekondêre skoolvlak, en beide tale is ook verpligte vakke. Openbare skole is geneig om beide Maltees en Engels op 'n gebalanseerde wyse te gebruik. Private skole verkies om Engels as onderrigtaal te gebruik, so ook die geval in die meeste departemente van die Universiteit van Malta, dit het uiteraard 'n beperkende invloed op die vermoë en die ontwikkeling van die Maltese taal<ref name=LinguisticView /> Die meeste universiteitskursusse is in Engels.<ref name=MED /> Van die totale aantal studente wat 'n eerste vreemde taal op sekondêre vlak studeer, neem 51% Italiaans, terwyl 38% Frans neem. Ander keuses sluit Duits, Russies, Spaans en Arabies in.<ref name=LinguisticView /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580|title=Foreign Language Learning|publisher=National Statistics Office&nbsp;– Malta|publishdate=1 September 2004|accessdate=25 Februarie 2008|archivedate=14 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114113545/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580}}</ref> === Gesondheidsorg === [[Lêer:Malta - Valletta - Triq il-Mediterran-Triq it-Tramuntana - Mediterranean Conference Centre 01 ies.jpg|duimnael|Die Sacra Infermeria is vanaf die 16de tot die 20ste eeu as 'n hospitaal gebruik. Dit huisves nou die Mediterreense Konferensiesentrum.]] [[Lêer:Mater Dei 01.jpg|duimnael|Mater Dei-hospitaal]] Malta het 'n lang geskiedenis in die verskaffing van openbaar befondsde gesondheidsorg. Die eerste aangetekende hospitaal in die land was alreeds in gebruik teen 1372.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm |title=Civil Hospitals In Malta In The Last Two Hundred Years |publisher=Geocities.com |accessdate=31 Maart 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm&date=2009-10-26+00:12:01 |archivedate=26 Oktober 2009 }}</ref> Deesdae het Malta beide 'n openbare gesondheiddiensstelsel, bekend as die staatsgesondheiddiens, waar gesondheidsorg gratis is by die afleweringspunt, en 'n private gesondheidsdiensstelsel.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 |title=The Health Care System in Malta_1 |publisher=Sahha.gov.mt |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=11 Julie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070711220500/http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gov.mt/servicecluster.asp?s=4&l=2 |title=Government Of Malta&nbsp;– Health Services |publisher=Gov.mt |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Malta het 'n sterk algemene praktisyn-gelewerde primêre versorgingsbasis en die openbare hospitale verskaf sekondêre en tersiêre versorging. Die Maltese Ministerie van Gesondheid beveel buitelandse inwoners aan om private mediese versekering uit te neem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html |title=Healthcare in Malta&nbsp;– Allo' Expat Malta |publisher=Alloexpat.com |date=17 Oktober 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 1 Januarie 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101065622/http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html }}</ref> Malta word vyfde geplaas op die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se ranglys van die wêreld se gesondheidstelsels,<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html |title=The World Health Organization's ranking of the world's health systems |publisher=Photius.com |accessdate=8 Julie 2009}}</ref> in vergelyking met die Verenigde State (37), Australië (32), Verenigde Koninkryk (18) en Kanada (30). Die gesondheidsdiensstelsel in Malta toon heelwat ooreenkomste met die Britse stelsel,<ref name="ph">{{en}} {{citation |author=info@icon.com.mt |url=http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020034212/http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archivedate=20 Oktober 2007 |title=St. Philip's Hospital&nbsp;– A modern 75-bed hospital equipped with the latest medical technology&nbsp;– Malta |publisher=Stphilips.com.mt |date=2 Julie 2004 |accessdate=31 Maart 2009 }}</ref> aangesien gesondheidsorg gratis is by die leweringspunt. Malta spog ook met vrywillige organisasies soos die [http://www.efru.org/ Emergency Fire & Rescue Unit (EFRU)] en [http://www.stjohnambulancemalta.com/ St John Ambulance] wat noodhulp- en verplegingsdienste lewer tydens gebeure waarby skares betrokke is. Die Mater Dei-hospitaal, Malta se primêre hospitaal, is in 2007 geopen. Dit is een van die grootste mediese geboue in Europa. Ander staatshospitale in Malta sluit in: * Paul Boffa-hospitaal, 'n [[onkologie]]-hospitaal in Floriana * St Vincent De Paule-hospitaal, 'n geriatriehospitaal * Gozo algemene hospitaal, die enigste hospitaal op Gozo Daarbenewens het Malta drie groot private hospitale: * St Philip se hospitaal, met 'n kapasiteit van 75 beddens, is in Santa Venera (tans gesluit). * St James Capua-hospitaal (die voormalige Capua Palace-hospitaal), met 80 beddens, is in Sliema. * St James-hospitaal het verskeie persele, onder andere 'n 13-bed eenheid in Zabbar, sowel as 'n vennoothospitaal in [[Libië]]. St Mark se kliniek, in Msida, met 'n kapasiteit van 5 beddens, bied ook 'n private hospitaaldienste.<ref name="ph" /> Die Universiteit van Malta het 'n mediese skool, en 'n Fakulteit van Gesondheidswetenskappe. Laasgenoemde offer diploma, BSc-graad en nagraadse kursusse aan in 'n aantal gesondheidsdienste dissiplines. Die Mediese Vereniging van Malta (MMSA) verteenwoordig praktisyns in die mediese professie. MMSA is 'n afsonderlike liggaam wat Maltese mediese studente verteenwoordig, en is 'n lid van EMSA en IFMSA. MIME, die Maltese Instituut vir Mediese Onderrig, is 'n instituut onlangs begin om volgehoue mediese onderrig aan dokters in Malta sowel as mediese studente te verskaf. Die Basisprogram wat in die Verenigde Koninkryk gevolg word, is geïmplementeer in Malta ten einde die uittog van pas gegradueerde dokters na die Britse Eilande te stuit. MADS, die Malta Vereniging van Tandheelkundige Studente, is 'n studente vereniging gemoeid met die regte van Tandheelkunde studente van die Fakulteit van Tandheelkunde aan die Universiteit van Malta. Dit is geaffilieer met IADS, die Internasionale Vereniging vir Tandheelkundige Studente. == Kultuur == Die Maltese kultuur is 'n refleksie van al die verskillende kulture wat deur die eeue heen met die eiland in aanraking was, insluitende die naburige Mediterreense kulture en die kulture van die nasies wat vir lang periodes oor Malta geheers het voor onafhanklikheid in 1964. === Musiek === [[Lêer:Teatro Manoel facade.jpg|duimnael|Manoel-teater, Europa se derde-oudste werkende teater. Nou ook Malta se nasionale teater en tuiste van die Maltese filharmoniese orkes.]] Terwyl Maltese musiek deesdae grotendeels Westers van aard is sluit dit tradisionele musiek in bekend as għana. Dit bestaan uit agtergrondmusiek met folk-kitaar, terwyl 'n paar mense, gewoonlik mans, beurte maak om in 'n singende trant te redeneer en argumenteer. Die doel van die lirieke, wat op die plek opgemaak word, is om 'n vriendelik uitdagende atmosfeer te skep en neem 'n paar jaar se oefen om die verlangde artistieke kwaliteite te kombineer met effektiewe debatvoering. === Literatuur === Gedokumenteerde Maltese literatuur is oor die 200 jaar oud. Onlangse opgrawings van 'n liefdesballade getuig egter van literêre aktiwiteite in die plaaslike tong alreeds in die Middeleeue. Malta het 'n tradisie van Romatieke literêre werke wat 'n hoogtepunt bereik het met die werk van Dun Karm, hulle nasionale digter. Latere skrywers soos Ruzar Briffa en Karmenu Vassallo het probeer om hulleself te distansieer van die rigiede stelsels van formele tema versbou. Dit was in die laat 1960's dat Maltese literatuur die mees radikale transformasie onder digters, prosaskrywers en dramaturge ondergaan het. Name van betekenisvolle digters wat uitstaan in die laaste 15 jaar van die 20ste eeu is Mario Azzopardi, Victor Fenech, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Charles Flores, Daniel Massa, Maria Ganado, Lillian Sciberras en Akille Mizzi. In prosa het Frans Sammut, Paul P. Borg en Joe J. Camilleri die avant-garde gelei en aan die teaterkant was daar Francis Ebejer, Alfred Sant, Doreen Micallef, Oreste Calleja, Joe Friggieri en Martin Gauci. Die daaropvolgende generasie van skrywers het die pad verder oopgekap, veral in prosa. Guze' Stagno, Karl Schembri en Clare Azzopardi is jong skrywers wat vinnig besig is om hulleself te vestig terwyl prominente digters onder andere Adrian Grima, Immanuel Mifsud, Norbert Bugeja en Simone Inguanez uitstaan. [[Lêer:Portomaso.JPG|duimnael|Tipiese argitektuur van onlangse geboue in Malta.]] In literêre kritieklewering het Peter Serracino Inglott, Oliver Friggieri en Charles Briffa opmerkbare historiese, filosofiese en psigososiale temas na die Maltese teorie gebring. Ander skrywers gebore in Malta of van Maltese afkoms het gevestigde loopbane oorsee. Onder hulle gereken is die romanskrywer Trezza Azzopardi, topverkoper kinderboekskrywer Saviour Pirotta en strokiesverhaal tekenaar/joernalis [[Joe Sacco]]. === Kuns en argitektuur === [[Lêer:Vallettaupperbarraccagardens.JPG|duimnael|links|Laer-Barrakka tuine]] Die Maltese argitektuur is oor die strek van die eilande se geskiedenis beïnvloed deur heelwat verskillende Mediterreense kulture en Britse argitektuur. Die eerste eilandbewoners het Ġgantija opgerig, een van die oudste mensgemaakte losstaande strukture in die wêreld. Die Neolitiese tempelbouers van 3800-2500 vC het die talle Maltese tempels versier met bas-reliëf ontwerpe, insluitend spirale vol suggestie van die boom van die lewe en diereportrette, ontwerpe geverf met rooi oker, keramiekwerk, en 'n uitgebreide versameling van mensvormige standbeelde, spesifiek die Venus van Malta. Dit kan by die tempels self besigtig word (veral opmerklik die [[Hipogeum]]- en Tarxien-tempels), en ook by die Nasionale Argeologiemuseum in [[Valletta]]. Malta is tans besig met verskeie grootskaalse bouprojekte, insluitend die oprig van SmartCity Malta, die M-Torings en Pendergardens, terwyl plekke soos die Valletta-waterfront en Tigne-punt opknappingswerk ondergaan. Die Romeinse tydperk het hoogs dekoratiewe mosaïekvloere, marmer kolonnades en klassieke beeldhouwerk bekend gestel, waarvan baie goed-opgepasde en bewaarde oorblyfsels gesien kan word in 'n Romeinse domus, 'n plattelandse villa net buite die mure van Mdina. Die vroeë Christen-fresko's wat die [[katakombe]]s onder Malta versier, toon 'n geneigdheid tot oostelike [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] smaak. Hierdie smaak het ook die pogings van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] Maltese kunstenaars beïnvloed, maar hulle is namate verlei deur die Romanesk en Suid-gotiese bewegings. Teen die einde van die 15de eeu het Maltese kunstenaars net soos hulle tydgenote in naburige Sisilië onder die invloed gekom van die skool van Antonello de Massina, wat [[Renaissance]]-ideale en konsepte bekend gestel het aan die sierkunste in Malta.<ref name="hopeandoptimism1">{{en}} {{citation |url=http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm |title=D. Cutajar, "An Overview of the Art of Malta" |publisher=Hopeandoptimism.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206001808/http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm }}</ref> [[Lêer:Saint Jerome Writing-Caravaggio (c. 1607).jpg|duimnael|Die skrywende Hiëronymus (1607/1608) deur Caravaggio: Olie op doek, Valletta, Johanneskatedraal]] Malta se artistieke nalatenskap het behoorlik geblom onder die Hospitaalridders wat Italiaanse en Vlaamse maniëristiese skilders ingebring het om hulle paleise en die kerke te versier; by uitstek Matteo Perez d'Aleccio, wie se werke in die Magistrale paleis en Johanneskatedraal in Valletta te sien is, asook Filippo Paladini, wat aktief in Malta besig was vanaf 1590 tot 1595. Maniërisme het vir baie jare nog die smaak en ideale van plaaslike Maltese kunstenaars besiel.<ref name="hopeandoptimism1" /> Die aankoms van Caravaggio op Malta, wat ten minste sewe werke gedurende sy 15 maande verblyf op die eiland geverf het, het die plaaslike kuns nog verder vernuwe en aangevuur. Twee van Caravaggio se mees vername werke, Die onthoofding van Johannes die doper en Die skrywende Hiëronymus is op tentoonstelling in die oratorium van die Johanneskatedraal. Sy nalatenskap is ook duidelik te sien in die werke van die plaaslike kunstenaars Giulio Cassarino (1582–1637) en Stefano Erardi (1630–1716). Die [[Barok]]tydperk wat daarop gevolg het, was egter bestem om die mees blywende impak op die Maltese kuns en argitektuur te hê. Die roemryke gewelfskildering van die beroemde Kalabriese skilder, Mattia Preti het die streng maniëristiese binnekant van die Johanneskatedraal omskep in 'n Barokmeesterstuk. Preti het die laaste 40 jaar van sy lewe in Malta deurgebring, waar hy baie van sy beste werke geskilder het, op tentoonstelling in die Skone kunstemuseum in [[Valletta]]. Tydens hierdie periode het die plaaslike beeldhouer Melchior Gafà (1639–1667) verrys as een van die top Barokbeeldhouers van die Roomse Skool. [[Lêer:Siege of malta 3.jpg|duimnael|links|''Die beleg van Malta&nbsp;– Vlug van die Turke'', deur Matteo Perez d'Aleccio]] Gedurende die 17de en 18de eeu het [[Napels|Napolitaanse]] en Rokoko invloede te voorskyn gekom in die werke van die Italiaanse skilders Luca Giordano (1632–1705) en Francesco Solimena (1657–1747), en is duidelik te bespeur in die werk van kontemporêre Maltese skilders soos Giovanni Nicola Buhagiar (1698–1752) en Francesco Zahra (1710–1773). Die Rokoko-beweging is heelwat versterk met die verhuising van Antoine de Favray (1706–1798) na Malta, wat as hofskilder gedien het onder Grootmeester Pinto in 1744. Neoklassisisme het ietwat van 'n invloed gehad onder sekere plaaslike Maltese kunstenaars in die laat 18de eeu, maar die modegier het agteruit beweeg in die vroeë 19de eeu, met die plaaslike kerkowerhede — miskien in 'n poging om die Katolieke kerk se vasberadenheid teen die bemerkbare Protestantse gevaar te versterk gedurende die vroeëre Britse heerskappy in Malta — wat gretig was om die gelowige temas, voorgestaan deur die Nasareense beweging, onder kunstenaars te omarm. [[Romantiek]] getemper deur die naturalisme bekendgestel in Malta deur Giuseppe Calì, het die "salon" kunstenaars van die vroeg 20ste eeu besiel, insluitende Edward en Robert Caruana Dingli. Die Parlement het die Nasionale Kunsskool in die 1920's tot bestaan geroep. Gedurende die herstelperiode wat op die Tweede wêreldoorlog gevolg het, het 'n opkomende "Moderne kunstegroep" wie se lede Josef Kalleya (1898–1998), George Preca (1909–1984), Anton Inglott (1915–1945), Emvin Cremona (1919–1986), Frank Portelli (b.1922), Antoine Camilleri (b.1922) en Esprit Barthet (b.1919) ingesluit het, die plaaslike kunste landskap heelwat versterk. === Kookkuns === [[Lêer:Malta Pastizzi.JPG|duimnael|''Pastizzi'', 'n tipiese Maltese versnappering]] [[Lêer:Malta ftira.JPG|duimnael|''Ftira'', 'n tipe Maltese brood]] Maltese kookkuns toon sterk Sisiliaanse en Engelse invloede asook invloede van Spaanse, Maghreb en Provensaalse kookkuns. 'n Aantal streeksvariasies, spesifiek wat Gozo betref, kan opgemerk word, asook seisoenale variasies wat gekoppel is aan die beskikbaarheid van produkte en Christenfeeste (soos Vastyd, Paasfees en Kersfees). Kos is van historiese belang in die ontwikkeling van die nasionale identiteit, spesifiek die tradisionele "fentaka" (byvoorbeeld gestoofde of gebraaide haas). === Gebruike en Gewoontes === 'n Charities Aid Foundation-studie gedoen in 2010 het bevind dat Maltese die mees vrygewige mense in die wêreld is, met 83% wat tot liefdadigheidswerk bydra.<ref>{{en}} {{citation|first=David|last=Crary|title=Study finds Americans in generous mood|url=http://silentrebellion.newsvine.com/_news/2010/09/09/5079433-11-most-generous-countries-of-2010|work=The Huffington Post via Burlington Free Press|date=9 September 2010}}</ref><!---neem kennis dat die ligging van die harde kopie en sagte kopie verskil. Dit is egter dieselfde artikel---> Maltese volksverhale sluit heelwat stories in van geheimsinnige skepsels en bonatuurlike gebeure. Die stories is baie omvattend saamgestel deur die geleerde (en pionier in Maltese [[argeologie]]) Manwel Magri<ref>{{en}} "Patri Manwel Magri u l-Ipoġew", Lil Ħbiebna, November 2003, bl. 195–197.</ref> in sy kern kritiese resensie "Ħrejjef Missirijietna" ("Stories van ons Voorvaders"). Die versameling van materiaal het daaropvolgende navorsers en akademici geïnspireer om tradisionele sprokies, fabels en legendes te versamel van regoor die Argipel. Magri se werk het ook 'n reeks strokiesprentboeke geïnspireer (vrygestel deur Klabb Kotba Maltin in 1984): die titels sluit in Bin is-Sultan Jiźźewweġ x-Xebba tat-Tronġiet Mewwija en Ir-Rjieħ. Baie van die stories is heel populêr oorgeskryf as Kinderlektuur deur skrywers wat in [[Maltees]] skryf, soos Trevor Żahra. Terwyl reuse, hekse en drake in baie van die stories voorkom is daar sommige wat net unieke Maltese skepsels bevat soos die Kaw kaw, Il-Belliegħa en L-Imħalla onder andere. Die tradisioneel Maltese obsessie met die handhawing van spirituele (of rituele) reinheid<ref>{{en}} Zarb, T. Folklore of An Island, PEG Ltd, 1998 {{ISBN|9990900973}}</ref> beteken dat baie van die skepsels die rol gespeel het van wagte van verbode of beperkte gebiede, wat enkelinge aanval wat die streng gedragskodes gebreek het, wat die pre-industriële eilandgemeenskap gekenmerk het. === Tradisies === Tradisionele Maltese gesegdes openbaar 'n kulturele besorgdheid met swangerskap en vrugbaarheid: "''iż-żwieġ mingħajr tarbija ma fihx tgawdija''" ('n kinderlose huwelik kan nie 'n gelukkige huwelik wees nie). Dit is 'n oortuiging wat Malta met baie ander Mediterreense kulture deel. In Maltese volksverhale is die plaaslike variant van die klassieke afsluitingsformule, "en hulle het lank en gelukkig saam gelewe" iets soos "''u għammru u tgħammru, u spiċċat''" (en hulle het saam gebly en kinders saam gehad en dit is die einde van die storie).<ref>{{en}} J. Cassar Pullicino, "A New Look at Old Customs", in [http://books.google.com/books?id=2TbaAAAAMAAJ Studies in Maltese Folklore], Malta University Press (1992).</ref> Plattelandse Malta deel saam met die Mediterreense gemeenskap verskeie bygelowe rondom vrugbaarheid, menstruasie en swangerskap, insluitende die vermyding van begraafplase in die maande in aanloop tot swangerskap, asook die vermyding van sekere kosse tydens maandstonde. Verwagtende vroue word aangemoedig om hulle hunkering na sekere kosse te vervul uit vrees dat die ongebore kind 'n gelyksoortige geboortevlek sal ontwikkel (Maltees: ''xewqa'', letterlik "begeerte" of "hunkering"). Maltese en Sisiliaanse vroue deel ook sekere tradisies wat blykbaar die ongebore kind se geslag kan voorspel, soos die maanstande tydens die verwagte geboorte datum, of die baba "hoog" of "laag" gedra word tydens swangerskap en die beweging van die trouring swaaiende aan 'n toutjie reg bo die maag (sywaarts vir 'n dogter en vorentoe en agtertoe vir 'n seun). Maltese pasgeborenes is tradisioneel so gou as moontlik gedoop, deels uit vrees vir limbus indien die kind sterf tydens suigelingskap en deels omdat daar volgens Maltese (en Sisiliaanse) oorlewing geglo word 'n ongedoopte kind is nog nie 'n Christen nie maar "steeds 'n Turk". Tradisionele Maltese fyngebak wat tydens doopseremonies voorgesit word sluit in ''biskuttini tal-magħmudija'' (amandelkoekies bedek met wit of pink versiersuiker), ''it-torta tal-marmorata'' (gekruide hartvormige tert van sjokolade gegeurde amandeldeeg), en 'n likeur bekend as ''rożolin'', gemaak met roosblare, viooltjies en amandels. Met 'n kind se eerste verjaarsdag, volgens 'n tradisie wat tot vandag oorleef, moet Maltese ouers 'n spel genaamd ''il-quċċija'' organiseer, waarby 'n verskeidenheid van simboliese items lukraak rondom die sittende kind geplaas word. Die items mag 'n hardgekookte eier, 'n Bybel, 'n kruisbeeld of bidsnoere, 'n boek en so voorts wees. Die item waarin die kind die meeste belangstelling toon word gesê openbaar sy rykdom en lewensweg as volwassene.Geld dui op 'n rykdom terwyl 'n boek intelligensie aantoon en moontlik dui op 'n loopbaan as onderwyser. Kinders wat 'n potlood of pen kies word skrywers. Die kies van Bybels of bidsnoere dui op 'n geestelike of kloosterlewe. Indien die kind 'n hardgekookte eier kies gaan hy 'n lang lewe met baie kinders hê. Meer onlangse toevoegings sluit in sakrekenaars (rekeningkunde), gare (mode) en houtlepels (kookkuns en goeie aptyt). Tradisionele Maltese huwelike word gekenmerk deur die bruidspaar wat met 'n gevolg loop onder 'n versierde baldakyn, vanaf die bruid se familie se huis tot by die parogiekerk, met sangers wat agterna loop en serenades sing vir die bruid en bruidegom. Die Maltese woord vir hierdie gebruik is ''il-ġilwa''. Die gebruik saam met vele ander het lank reeds van die eiland af verdwyn en plek gemaak vir meer moderne gewoontes. Nuwe vroue dra die għonnella, 'n tradisionele item van Maltese kleredrag. Dit word egter nie meer in moderne Malta gedra nie. Hedendaagse paartjies trou in kerke en kapelle in die dorp van hulle keuse. Die huweliksbevestiging word gewoonlik gevolg deur 'n rojale huweliksonthaal, wat geredelik etlike honderde gaste insluit. Van tyd tot tyd sal paartjies probeer om van die tradisionele elemente in hul troudagvieringe in te werk. 'n Herlewing in die tradisionele huwelik kon aanskou word in Mei 2007 toe duisende Maltese en toeriste 'n tradisionele Maltese huwelik bygewoon het in 16de eeu se styl in die dorpie Żurrieq. Dit het ''il-ġilwa'' ingesluit, wat die paartjie na 'n huwelikseremonie gelei het op die parvis van die Sint Andrew-kapel. Die onthaal wat daarop gevolg het, is gekenmerk deur volksmusiek (''għana'') en dans. === Feeste === [[Lêer:The statue of St. George issuing from the Basilica on the third Sunday of July.jpg|duimnael|Die standbeeld van St. George tydens die Festa Victoria, Gozo]] [[Lêer:Malta - ZebbugM - Good Friday 225 ies.jpg|duimnael|Heilige Week-optog in Zebbug]] Plaaslike feeste wat ooreenstem met die in die suide van Italië is algemeen in Malta en Gozo. Daar word huwelike, dope en vernaam heilige dae, waar beskermheiliges in die plaaslike parogie vereer word, gevier. Tydens heilige dae bereik die festa 'n hoogtepunt met 'n Hoogmis wat 'n diens oor die lewe en prestasies van die beskermheilige insluit. Daarna word 'n [[standbeeld]] van die heilige deur die strate geneem met 'n plegtige optog gevolg deur die gelowiges in gebed. Die heilige atmosfeer maak egter gou plek vir 'n paar dae van joligheid, orkesoptogte, vuurwerke en laatnag partytjies. Lija is 'n dorpie bekend vir sy vuurwerkvertonings. '''Die Karnaval''' (Maltees: ''il-karnival ta' Malta'') het 'n belangrike plek op die kulturele kalender van Malta nadat Grootmeester Piero de Ponte dit bekendgestel het op die eilande in 1535. Dit word gehou in die week wat [[Aswoensdag]] voorafgaan en sluit tipies in maskerballe, kostuumdrag en groteske maskerkompetisies, uitbundige laatnag partytjies, kleurvolle confetti-parades met allegoriese vlotte wat oor opsig gehou word deur Koning Karnaval, marsorkeste en kostuumdraende karnalvalgangers. '''Heilige Week''' (Maltees: ''il-Ġimgħa Mqaddsa'') begin op [[Palmsondag]] (''Ħadd il-Palm'') en eindig op Paassondag (''Ħadd il-Għid''). Heelwat gelowige tradisies, meeste daarvan oorgedra van generasie tot generasie, is deel van die [[Paasfees]]viering op die Maltese eilande, wat die dood en opstanding van Jesus herdenk. '''Mnarja''', of l-Imnarja (uitgespreek ''lim-nar-ja'') is een van die belangrikste datums op die Maltese kultuurkalender. Amptelik is dit 'n nasionale fees opgedra aan die fees van [[Simon Petrus|Petrus]] en Paulus. Dit kan terug geneem word tot die heidense [[Romeinse Republiek|Romeinse]] fees van ''Luminaria'' (letterlik, "die illuminasie"), wanneer fakkels en vreugdesvure aangesteek word vroegaand op 29 Junie. As nasionale fees sedert die Ridders se heerskappy, is Mnarja 'n tradisionele Maltese feesviering van kos, geloof en musiek. Die feesvieringe skop nog steeds af met die lees van die "bandu", 'n amptelike regeringsaankondiging wat voorgelees word in Malta op die dag sedert die 16de eeu. Oorspronklik is Mnarja gevier buite Paulus se grot in die noorde van Malta. Teen 1613 egter het die fokus van die vierings geskuif na die Pauluskatedraal in Mdina, wat 'n fakkelparade ingesluit het, die afvuur van 100 kruitbomme, perderenne en naellope onder mans, seuns en slawe. Moderne Mnarja-feeste vind plaas in en om die boslande van Buskett, net buite die dorp Rabat. Dit word oorvertel dan onder die Ridders se heerskappy hierdie die een dag in die jaar was wat Maltese toegelaat is om wilde haas te jag en eet, wat andersins beperk was tot die Ridders vir plesierjag. Die noue band tussen Mnarja en haasbredie (Maltees: "''fenkata''") is vandag nog steeds sterk. In 1854 het die Britse goewerneur William Reid 'n landbouskou by Buskett geopen wat nog steeds vandag gehou word. Die landbou-uitstallings is vandag steeds 'n rudimentêre deel van die Mnajra-feesvieringe. Mnarja is deesdae een van die min geleenthede waar deelnemers nog die tradisionele "għana" kan hoor. Tradisioneel het 'n bruidegom belowe om sy bruid na Mnarja te neem gedurende hulle eerste huweliksjaar. Vir goeie geluk sou baie bruide die fees in hulle trourok en sluier bywoon. Die gewoonte het egter lank terug reeds in onbruik verval. '''Isle of MTV''' is 'n eendaagse musiekfees wat vervaardig en uitgesaai word op 'n jaarlikse basis deur MTV. Die fees is sedert 2007 jaarliks gehou in Malta met vername popkunstenaars wat elke jaar optree. Sedert die fees na Malta gebring is, is dit aangebied by die Graanskure in Floriana, 'n opelugarea groot genoeg vir ongeveer 50 000 individue.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltawiki.com |title=Isle of MTV |publisher=Maltawiki.com |accessdate=12 Januarie 2012}}</ref> In 2012 is optredes gelewer deur die wêreldwye hoogaangeskrewe kunstenaars Flo Rida, Nelly Furtado en Will.I.Am te Fosos-plein in Floriana. Meer as 50,000 mense was teenwoordig, wat dit die hoogste bywoningsyfer tot nog toe gemaak het.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard |title=Isle of MTV 2012 |publisher=http://www.gozoandmalta.com |accessdate=28 Junie 2012 |archivedate= 8 Julie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708022315/http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard }}</ref> In 2009 is die eerste Nuwejaar-straatpartytjie georganiseer in Malta in parallel met ander groot lande in die wêreld s'n. Alhoewel die geleentheid nie besonder goed geadverteer was nie en boonop hoogs kontroversieel was as gevolg van die afsluit van 'n hoofstraat op die dag, is dit as suksesvol beskou en sal heel moontlik elke jaar gereël word.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.maltanewyearseve.com |title=Malta New Years Eve Celebrations |publisher=Maltanewyearseve.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate= 6 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206100908/http://www.maltanewyearseve.com/ }}</ref> '''Die Malta Internasionale Vuurwerke-fees''' is 'n jaarlikse fees wat georganiseer word in Grand Harbour te Valletta sedert 2003. Die fees bied vuurwerkvertonings aan deur 'n aantal Maltese asook buitelandse vuurwerkevervaardigers. Die fees vind gewoonlik die laaste week van April plaas elke jaar. === Vakansiedae === <center> {|class="wikitable" |+Maltese publieke vakansiedae |- !Dag !Vakansie |- |1 Januarie |[[Nuwejaarsdag]] |- |10 Februarie |Paulus se skipbreuk |- |19 Maart |Sint Josefdag |- |31 Maart |Vryheidsdag |- |Maart/April (datum verander) |[[Goeie Vrydag]] |- |1 Mei |[[Werkersdag]] |- |7 Junie |Sette Giugno |- |29 Junie |Petrus en Paulus-dag (L-Imnarja) |- |15 Augustus |[[Mariahemelvaart]] (Santa Marija) |- |8 September |Ons-liewe-vrou van oorwinnings |- |21 September |Onafhanklikheidsdag |- |8 Desember |[[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]] |- |13 Desember |Republiekdag |- |25 Desember |[[Kersfees]] |} </center> === Sport === [[Lêer:Malta TaQali.JPG|duimnael|Die Ta' Qali-stadion is die tuiste van die Maltese nasionale sokkerspan]] Sokker is die gewildste sport in Malta. Die nasionale stadium word Ta' Qali-stadion genoem. Die nasionale sokkerspan het al verskeie wedstryde gewen teen groter teenstanders, wat al in finale gespeel het in [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] soos [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]], Hongarye en Griekeland. Die top sokkerliga in Malta word die Maltese Premierliga genoem en bestaan uit 12 spanne. Waterpolo is ook baie gewild in Malta. Die Nasionale waterpolo-span van Malta het al groot hoogtes bereik teen sterk opponente en het twee keer al aan die Olimpiese Spele deelgeneem. Maltese klubs kompeteer in die Europese klubkampioenskappe georganiseer deur LEN en word beskou as deel van die top 10 waterpolo-ligas in Europa. [[Rugby]] is 'n gewilde sport in Malta wat tans 41ste (12 Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Hulle het onlangs groot suksesse behaal teen spanne soos Swede, Kroasië en Litoue. Rugby-liga word ook in Malta gespeel, met die mans-span wat tans 23ste (Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Die nasionale span staan bekend as die Malta Ridders en spog met spelers wat tans in die Oos-Europese Superliga speel. Malta speel ook gasheer vir 'n snoekerrondte, die Malta Beker wat 'n nie-amptelike geleentheid geword het. In 2008 was die Maltees Tony Drago 'n lid van die seëvierende Europese Mosconi-beker span wat in Portomaso, Malta gehou is. Die bokser Jeff Fenech is van Maltese oorsprong.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm |title=Jeff Fenech |publisher=Youngvictorboxing.com.au |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=26 Maart 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326042826/http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm }}</ref> Onlangs het kontaksport soos [[Boks]] en [[Skopboks]] toenemend populêr geword. Daar is meer as 1200 rotsklimroetes in Malta. Die eiland bied 'n mengsel van beide tradisionele klim en sport-rotsklim geleenthede en bied ook 'n goeie verskeidenheid aan vir rotsblokklim en hoogwater solo-rotsklim. Die eiland se geografie en grootte maak rotsklim baie toeganklik. Rotsklim raak al hoe meer gewild onder plaaslike gemeenskappe asook toeriste en besoekers. Boċċi is die Maltese weergawe van die Italiaanse spel bocce, Franse pétanque, Britse bowls of [[rolbal]] in Afrikaans. Behalwe vir sekere verskille met die reëls asook die oppervlakte waarop gespeel word, is die grootste verskil die vorm van die balle self wat geneig is om silindries eerder as sferies gevorm te wees. Heelwat klein klubs (gewoonlik '''Klabbs tal-Boċċi''' genoem in Maltees) kan in Malta en Gozo gevind word. Die klubs word gereeld besoek en is baie aktief op plaaslike en Europese vlak. Die South End Core is 'n groep ondersteuners of 'ultra's' wat Maltese nasionale spanne ondersteun. Hulle ondersteun meestal sokker, waterpolo en rugby. Hulle organiseer versierings en "tifo" om hulle land mee te ondersteun. == Media == [[Lêer:Malta - Valletta - Triq ir-Repubblika+election celebration 14 ies.jpg|duimnael|'n One-televisie-kameraman tydens die feesvieringe ná die 2013-verkiesings in Republiekstraat, Valletta.]] Die mees algemeen gelese en finansieel sterkste koerante word uitgegee deur Allied Newspapers Ltd., hoofsaaklik The Times (27%) en The Sunday Times (51.6%). As gevolg van tweetaligheid word helfte van die koerante in Engels en helfte in [[Maltees]] gepubliseer. Die Sondagkoerant It-Torċa (Die Fakkel) uitgegee deur Union Press, 'n filiaal van die GWU, is die blad met die grootste sirkulasie in Maltees. Sy susterkoerant L-Orizzont, is die Maltese dagblad met die grootste lesertal. Daar is heelwat dag- en weekblaaie, een blad vir elke 28 000 mense. Advertensies, verkope en subsidies is die drie vernaamste metodes van finansiering vir koerante en tydskrifte. Meeste van die koerante en tydskrifte gekoppel aan instellings word egter deur dieselfde instellings gefinansier, hulle is afhanklik van reklame of subsidies vanaf hulle eienaars.<ref name="a1" /> Daar is 'n groot teenwoordigheid van institusies – kerk, politieke partye en vakbonde – in die gedrukte media, alhoewel nie so groot soos in die uitsaaiwese nie. Vakbonde word nie in die uitsaaiwese verteenwoordig nie, maar wel in die gedrukte media, en slegs die General Workers Union besit 'n koerant. Die UHM, die tweede grootste vakbond, het geen koerant, TV- of radiostasie nie.<ref name="a1">{{en}} Joseph Borg. [http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ Media Landscape&nbsp;– Malta&nbsp;– European Journalism Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423091833/http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ |date=23 April 2013 }}. Centre for Communication Technology (8 November 2010).</ref> Daar is ses vername landswye televisiekanale in Malta: TVM, One Television, NET Television, Smash Television, Favourite Channel, Calypso Music TV, TVM 2 en TVM HD – uitgesaai met analoog terrestriële, ongekodeerde sein. Die regering en politieke partye subsidieer meeste van die befondsing van hierdie televisiestasies. Die Public Broadcasting Services is die regeringstasie en is lid van die EBU. Media Link Communications Ltd en One Productions Ltd is geaffilieer met die Nationalist-party en Labour-party onderskeidelik. Die res is in privaatbesit. Die Broadcasting Authority hou toesig oor al die plaaslike stasies en verseker dat hul voldoen aan regs- en lisensievoorwaardes asook die instandhouding van behoorlike onpartydigheid; ingevolge sake rondom industriële of politiese geskille of betreffende huidige openbare beleid; terwyl ook gesorg word dat uitsaaifasiliteite en tyd billik tussen persone van verskillende politieke partye verdeel word. Die Broadcasting Authority verseker dat plaaslike uitsaaidienste bestaan uit openbare, private en gemeenskap-uitsendings wat verskeidenheid en volledige programskedules bied om in almal se belange en smaak te val. Kabel-, terrestriële- en satellietontvangs is als beskikbaar, alhoewel kabeldienste die wydste versprei is. Kabelinskrywings was amper 124 000 in Februarie 2006, en het amper 80% van Maltese huishoudings bereik. 'n Klein maar groeiende aantal huishoudings besit satellietskottels om ander Europese televisienetwerke te kan ontvang soos die [[BBC]] van Groot-Brittanje en RAI en Mediaset van Italië. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Malta|title=Malta|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 April 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.mt/ Gov.mt] – Amptelike webwerf van die Maltese regering * {{en}} [http://www.fbsmalta.com/malta-tax-law-full-text-and-facts-2/ Laws of Malta] – 'n Opsomming van grondwette en 'n woordelys. * {{en}} [http://justiceservices.gov.mt/LOM.aspx?pageid=24 Laws of Malta] – webtuiste van die Amptelike wette van Malta * {{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html Staatshoof en kabinetministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926165007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html |date=26 September 2013 }} * {{en}} [http://www.afm.gov.mt/ Webwerf van die Maltese gewapende magte] * {{en}} [http://www.mepa.org.mt/ Maltese omgewings- en beplanningsowerheid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208023159/http://www.mepa.org.mt/ |date= 8 Desember 2008 }} – GIS * {{en}} [http://www.financemalta.org/ FinanceMalta se amptelike webwerf] ; Algemene inligting ---- * {{en}} [http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta Migration Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406130026/http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta |date= 6 April 2011 }} – 'n Inligtingsbron rondom immigrasie in Malta (wetenskaplike artikels, beleidsdokumente, persvrystellings ens.) * {{en}} [http://www.maltawiki.com/ Malta] – Wiki omtrent Malta met algemene en reisverwante inligting. * {{en}} [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm Inligting oor Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015235341/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm |date=15 Oktober 2008 }} by ''UCB Libraries GovPubs'' * {{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17597837 Maltaprofiel] by die [[BBC]] * {{nl}} [http://www.informalta.info/nl/ InforMalta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625160633/http://www.informalta.info/nl/ |date=25 Junie 2007 }} * {{en}} [http://www.gozo.us/ foto's, 'n webkamera van Gozo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023015349/http://www.gozo.us/ |date=23 Oktober 2008 }} ; Nuusmedia ---- * {{en}} [http://www.maltamediaonline.com/ MaltaMedia] – aanlynnuus * {{en}} [http://www.timesofmalta.com/ ''The Times of Malta''] – Engelstalige Maltese koerant ; Reis ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.visitmalta.com/ Amptelike Maltese toerismegids] * {{en}} [http://www.holidaysmalta.info/ Maltese inligtings- en reisgids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305070312/http://holidaysmalta.info/ |date= 5 Maart 2010 }} * {{en}} [http://www.guidetomalta.net/ Maltese reisgids] * {{en}} [http://malta.world-travel.com.mt/ Maltese toerismegids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ |date= 9 September 2009 }} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Malta}} | Noord = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Italië}} | Noordoos = [[Ioniese See]] • {{vlagland|Griekeland}} | Oos = [[Middellandse See]] | Suidoos = [[Libiese See]] | Suid = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Libië}} | Suidwes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Wes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Noordwes = [[Middellandse See]] }} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Malta| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] rvxfvd8rslksvukpg6wjcty64xqrb1s 4 9487 2921023 2885845 2026-08-01T21:26:33Z Aliwal2012 39067 129&nbsp;000ste artikel 2921023 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <div style="border:2px solid #A3B1BF;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;"> '''<span style="font-size:x-large">Welkom by die gebruikersportaal</span>''' <div style="border:solid #aaa 1px; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%; width:{{{width|23em}}}; padding:0px 8px 0px 8px; text-align:left; float:right;"> === <center>Wikipedia-nuus</center> === ---- * 17 Mei. 2026 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 129&nbsp;000ste artikel: ''[[Das Leben der Anderen]]''. * 13 Feb. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 128&nbsp;000ste artikel: ''[[Wahlenbergia nodosa‎]]''. * 10 Nov. 2025 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 127&nbsp;000ste artikel: [[Open Tree of Life]]. * 16 Aug. 2025 – [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] skep ons 126&nbsp;000ste artikel: [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]]. * 7 Jul. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 125&nbsp;000ste artikel: ''[[Eriospermum alcicorne]]''. * 7 Mei 2025 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 124&nbsp;000ste artikel: [[Mamaila]]. * 15 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 123&nbsp;000ste artikel: [[Fredy Hernández]]. * 2 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 122&nbsp;000ste artikel: ''[[Nymphoides elegans]]''. * 31 Des. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 121&nbsp;000ste artikel: [[Gnidia sonderiana]]. * 18 Nov. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 120&nbsp;000ste artikel: [[Oxalis obtusa|Geeloogsuring]]. * 11 Okt. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 119&nbsp;000ste artikel: [[Charles Édouard Guillaume]]. * 7 Aug. 2024 – [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] skep ons 118&nbsp;000ste artikel: [[Impak van videospeletjies op die jeug]]. * 1 Jun. 2024 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Die Rus Nikolai Kurbatov]] skep ons 117&nbsp;000ste artikel: [[Peter Herzog]]. * 1 Mei 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 116&nbsp;000ste artikel: ''[[Cheiridopsis ponderosa]]''. * 29 Feb. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 115&nbsp;000ste artikel: [[Mark Rothko]]. * 12 Jan. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 114&nbsp;000ste artikel: ''[[Antimima sobrina‎]]''. * 27 Nov. 2023 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 113&nbsp;000ste artikel: ''[[Ornithogalum saginatum]]'', 'n geofiet. * 18 Okt. 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 112&nbsp;000ste artikel: ''[[Geranium canopurpureum]]''. * 8 Sep. 2023 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep nr. 111&nbsp;000: [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)|Tweerivier]], 'n sytak van die [[Groot-Brakrivier]]. * 13 Aug. 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 110&nbsp;000ste artikel: [[Kalmikiërs]]. * 14 Julie 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 109&nbsp;000ste artikel: [[Astrachanse Jode]]. * 13 Mei 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 108&nbsp;000ste artikel: [[Zdzisław Beksiński]]. * 14 Mrt. 2023 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 107&nbsp;000ste artikel: [[Percy Fyfe-natuurreservaat]]. * 3 Des. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 106&nbsp;000ste artikel: ''[[Aloe antoetrana]]'', 'n [[aalwyn]]. * 19 Okt. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 105&nbsp;000ste artikel: ''[[Cliffortia pedunculata]]'', 'n struik. * 22 Jul. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 104&nbsp;000ste artikel: [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]]. * 29 Apr. 2022 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 103&nbsp;000ste artikel: [[Admiraliteitseilande‎]]. * 11 Feb. 2022 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 102&nbsp;000ste artikel: [[Otterbaai]]. * 15 Nov. 2021 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 101&nbsp;000ste artikel: [[Klimenti Nagorni]]. * 8 Sep. 2021 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 100&nbsp;000ste artikel: [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]].<!-- * 3 Jul. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 99&nbsp;000ste artikel: [[Sandrivier (Kliprivier)]]. * 14 Mei 2021 – 'n Anonieme IP skep ons 98&nbsp;000ste artikel: ''[[EssilorLuxottica]]''. * 3 Mrt. 2021 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 97&nbsp;000ste artikel: [[Erica taylorii]]. * 28 Jan. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 96&nbsp;000ste artikel: [[Canon EOS R]]. * 27 Nov. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 95&nbsp;000ste artikel: [[Knersvlakteaalwyn]]. * 5 Okt. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 94&nbsp;000ste artikel: [[Tinanarivier]]. * 28 Aug. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 93&nbsp;000ste artikel: [[Borselaalwyn‎]]. * 25 Jul. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 92&nbsp;000ste artikel: [[Rotsaalwyn]]. * 27 Mei 2020 – [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] skep ons 91&nbsp;000ste artikel: [[Tenement House]]. * 21 Apr. 2020 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 90&nbsp;000ste artikel: [[Boorpunt]]. * 26 Feb. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 89&nbsp;000ste artikel: [[Kwelerarivier]]. * 21 Jan. 2020 – [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] skep ons 88&nbsp;000ste artikel: [[Zoltán Kocsis]]. * 16 Des. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 87&nbsp;000ste artikel: [[Duvha-kragstasie]]. * 24 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Burgert Behr]] skep ons 86&nbsp;000ste artikel: [[Sajjid]]. * 11 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert Apteker]] skep ons 85&nbsp;000ste artikel: [[Enilkonasool]]. * 2 Sep. 2019 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 84&nbsp;000ste artikel: [[Gijsbert V van Bronckhorst]]. * 3 Aug. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 83&nbsp;000ste artikel: [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloofspruit, Oos-Kaap]]. * 9 Jul. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 82&nbsp;000ste artikel: [[Mag (sosiale wetenskappe)]]. * 24 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 81&nbsp;000ste artikel: [[Pierre Klossowski]]. * 1 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 80&nbsp;000ste artikel: [[NG gemeente Clanwilliam]]. * 12 Mei 2019 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 79&nbsp;000ste artikel: [[Cliff Saunders]]. * 26 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 78&nbsp;000ste artikel: [[Winterhoekkloofspruit]]. * 4 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] skep ons 77&nbsp;000ste artikel: [[Lucinda Backwell]]. * 15 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 76&nbsp;000ste artikel: [[Dingaan se fontein]]. * 10 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 75&nbsp;000ste artikel: [[Slaughterhouse-Five]]. * 4 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 74&nbsp;000ste artikel: [[Carol Brewster]]. * 3 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 73&nbsp;000ste artikel: [[Alkoholisme]]. * 25 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] skep ons 72&nbsp;000ste artikel: [[Limfvatstelsel]]. * 6 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 70&nbsp;000ste artikel: [[Janneman Malan]]. * 29 Jan. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 69&nbsp;000ste artikel: [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]]. * 31 Des. 2018 – [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] skep ons 68&nbsp;000ste artikel: [[Slymvorme]]. * 26 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 67&nbsp;000ste artikel: [[Sjalot]]. * 18 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 66&nbsp;000ste artikel: [[Dieprivier (Limpopo)]]. * 5 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 65&nbsp;000ste artikel: [[Deodoro da Fonseca]]. * 27 Okt. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 64&nbsp;000ste artikel: [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]]. * 14 Okt. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 63&nbsp;000ste artikel: [[Naruhito, Kroonprins van Japan]]. * 27 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 62&nbsp;000ste artikel: [[Janspruit]]. * 26 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 61&nbsp;000ste artikel: [[Magnus Carlsen]]. * 24 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 60&nbsp;000ste artikel: [[Olifantsrivier, Namibië]]. * 17 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 59&nbsp;000ste artikel: [[Nicol Stassen]]. * 16 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 58&nbsp;000ste artikel: [[Boeresport]]. * 14 Sep. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 57&nbsp;000ste artikel: [[Bergjode]]. * 4 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 56&nbsp;000ste artikel: [[Brian Kernighan]]. * 30 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] skep ons 55&nbsp;060ste artikel: [[Uitgestorwe oerisotoop]]. * 28 Aug. 2018 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 54&nbsp;000ste artikel: ''[[Clathria arbuscula]]''. * 23 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 53&nbsp;000ste artikel: [[Namibiese nasionale krieketspan]]. * 15 Jun. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 50&nbsp;000ste artikel: [[Rio Iguazú]]. Wat 'n mylpaal! * 28 Feb. 2018 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 49&nbsp;000ste artikel: [[Sandoy]]. * 18 Des. 2017 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 48&nbsp;000ste artikel: [[Lissonotus flavocinctus]]. * 20 Sep. 2017 – [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] skep ons 47&nbsp;000ste artikel: [[Dreikanter]] * 17 Jul. 2017 – IP 85.212.147.105 skep ons 46&nbsp;000ste artikel: [[Olimpiese Winterspele 2026]] * 28 Mei 2017 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 45&nbsp;000ste artikel: [[R. Walter Cunningham]] * 5 Mrt. 2017 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 44&nbsp;000ste artikel: [[Justin Basson]] * 14 Des. 2016 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 43&nbsp;000ste artikel: [[Dirk du Plessis]].--> * Sien ook ''[[Gebruiker:WikimediaNotifier/notifications|Wikimedia-notifications]]'' vir meer algemene kennisgewings. ---- <center><small>[[Wikipedia:Nuus vir gebruikers|Nuusargiewe]]</small></center></div> Vanuit hierdie portaal kan u die Afrikaanse Wikipedia agter die skerms besoek. Die skakels hier konsentreer nie soseer op die verskeie artikels nie, maar op die skepping, verbetering en uitbreiding van artikels, die kommunikasie tussen gebruikers, algemene inligting oor die ensiklopedie, en enige iets anders wat 'n gebruiker denkbaar mag nodig kry om hom- of haarself tuis te laat voel. As u voel dat hier iets kort, of dat hierdie bladsy nie aan u behoeftes voldoen nie, maak gerus 'n voorstel op die [[Wikipediabespreking:Gebruikersportaal|Besprekingsblad]]. * [[Wiki|Wat is 'n wiki?]] * [[Wikipedia|Wat is Wikipedia?]] * [[Wikipedia:Soek|Hoe vind ek wat ek soek?]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?|Hoe kan ek help?]] * [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|Voel vry en gaan jou gang!]] * Die [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|stap-vir-stap gids]] vir nuwelinge. Leer om artikels te skep en te wysig. Wikipedia kan nie gebreek word nie. Enige iets kan reggemaak word of later verbeter word. Gaan gerus voort en wysig 'n artikel - u bydraes help om ons ensiklopedie die beste Afrikaanse bron vir inligting op die Internet te maak! <div style="width:100%"> <big>'''Maak ''nou'' u eerste wysiging:'''</big> # Klik <span class="plainlinks">[http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sandput&action=edit hier]</span> om die sandput oop te maak: die sandput is spesiaal geskep vir toetse en eksperimente. Indien daar reeds teks is, vee dit gerus uit of plaas u teks bo- of onderaan. # Tik en eksperimenteer na hartelus. # Asseblief geen vloekwoorde, reklame of persoonlike aanvalle nie! # Klik op '''Wys voorskou''' om te sien hoe u bydrae sal lyk, of '''Publiseer wysigings''' indien u gelukkig is met die manier waarop dit vertoon. </div> </div> </div> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorie:Wikipedia:Portale]] 2lzfi027k1z7nt3eyt6p3g88m31awhi 2921025 2921023 2026-08-01T21:31:22Z Aliwal2012 39067 130 000ste artikel: [[Jingdezhen]]. 2921025 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <div style="border:2px solid #A3B1BF;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;"> '''<span style="font-size:x-large">Welkom by die gebruikersportaal</span>''' <div style="border:solid #aaa 1px; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%; width:{{{width|23em}}}; padding:0px 8px 0px 8px; text-align:left; float:right;"> === <center>Wikipedia-nuus</center> === ---- * 1 Aug. 2026 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 130&nbsp;000ste artikel: [[Jingdezhen]]. * 17 Mei. 2026 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 129&nbsp;000ste artikel: ''[[Das Leben der Anderen]]''. * 13 Feb. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 128&nbsp;000ste artikel: ''[[Wahlenbergia nodosa‎]]''. * 10 Nov. 2025 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 127&nbsp;000ste artikel: [[Open Tree of Life]]. * 16 Aug. 2025 – [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] skep ons 126&nbsp;000ste artikel: [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]]. * 7 Jul. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 125&nbsp;000ste artikel: ''[[Eriospermum alcicorne]]''. * 7 Mei 2025 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 124&nbsp;000ste artikel: [[Mamaila]]. * 15 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 123&nbsp;000ste artikel: [[Fredy Hernández]]. * 2 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 122&nbsp;000ste artikel: ''[[Nymphoides elegans]]''. * 31 Des. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 121&nbsp;000ste artikel: [[Gnidia sonderiana]]. * 18 Nov. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 120&nbsp;000ste artikel: [[Oxalis obtusa|Geeloogsuring]]. * 11 Okt. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 119&nbsp;000ste artikel: [[Charles Édouard Guillaume]]. * 7 Aug. 2024 – [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] skep ons 118&nbsp;000ste artikel: [[Impak van videospeletjies op die jeug]]. * 1 Jun. 2024 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Die Rus Nikolai Kurbatov]] skep ons 117&nbsp;000ste artikel: [[Peter Herzog]]. * 1 Mei 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 116&nbsp;000ste artikel: ''[[Cheiridopsis ponderosa]]''. * 29 Feb. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 115&nbsp;000ste artikel: [[Mark Rothko]]. * 12 Jan. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 114&nbsp;000ste artikel: ''[[Antimima sobrina‎]]''. * 27 Nov. 2023 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 113&nbsp;000ste artikel: ''[[Ornithogalum saginatum]]'', 'n geofiet. * 18 Okt. 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 112&nbsp;000ste artikel: ''[[Geranium canopurpureum]]''. * 8 Sep. 2023 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep nr. 111&nbsp;000: [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)|Tweerivier]], 'n sytak van die [[Groot-Brakrivier]]. * 13 Aug. 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 110&nbsp;000ste artikel: [[Kalmikiërs]]. * 14 Julie 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 109&nbsp;000ste artikel: [[Astrachanse Jode]]. * 13 Mei 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 108&nbsp;000ste artikel: [[Zdzisław Beksiński]].<!-- * 14 Mrt. 2023 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 107&nbsp;000ste artikel: [[Percy Fyfe-natuurreservaat]]. * 3 Des. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 106&nbsp;000ste artikel: ''[[Aloe antoetrana]]'', 'n [[aalwyn]]. * 19 Okt. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 105&nbsp;000ste artikel: ''[[Cliffortia pedunculata]]'', 'n struik. * 22 Jul. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 104&nbsp;000ste artikel: [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]]. * 29 Apr. 2022 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 103&nbsp;000ste artikel: [[Admiraliteitseilande‎]]. * 11 Feb. 2022 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 102&nbsp;000ste artikel: [[Otterbaai]]. * 15 Nov. 2021 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 101&nbsp;000ste artikel: [[Klimenti Nagorni]]. * 8 Sep. 2021 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 100&nbsp;000ste artikel: [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]. * 3 Jul. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 99&nbsp;000ste artikel: [[Sandrivier (Kliprivier)]]. * 14 Mei 2021 – 'n Anonieme IP skep ons 98&nbsp;000ste artikel: ''[[EssilorLuxottica]]''. * 3 Mrt. 2021 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 97&nbsp;000ste artikel: [[Erica taylorii]]. * 28 Jan. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 96&nbsp;000ste artikel: [[Canon EOS R]]. * 27 Nov. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 95&nbsp;000ste artikel: [[Knersvlakteaalwyn]]. * 5 Okt. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 94&nbsp;000ste artikel: [[Tinanarivier]]. * 28 Aug. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 93&nbsp;000ste artikel: [[Borselaalwyn‎]]. * 25 Jul. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 92&nbsp;000ste artikel: [[Rotsaalwyn]]. * 27 Mei 2020 – [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] skep ons 91&nbsp;000ste artikel: [[Tenement House]]. * 21 Apr. 2020 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 90&nbsp;000ste artikel: [[Boorpunt]]. * 26 Feb. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 89&nbsp;000ste artikel: [[Kwelerarivier]]. * 21 Jan. 2020 – [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] skep ons 88&nbsp;000ste artikel: [[Zoltán Kocsis]]. * 16 Des. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 87&nbsp;000ste artikel: [[Duvha-kragstasie]]. * 24 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Burgert Behr]] skep ons 86&nbsp;000ste artikel: [[Sajjid]]. * 11 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert Apteker]] skep ons 85&nbsp;000ste artikel: [[Enilkonasool]]. * 2 Sep. 2019 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 84&nbsp;000ste artikel: [[Gijsbert V van Bronckhorst]]. * 3 Aug. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 83&nbsp;000ste artikel: [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloofspruit, Oos-Kaap]]. * 9 Jul. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 82&nbsp;000ste artikel: [[Mag (sosiale wetenskappe)]]. * 24 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 81&nbsp;000ste artikel: [[Pierre Klossowski]]. * 1 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 80&nbsp;000ste artikel: [[NG gemeente Clanwilliam]]. * 12 Mei 2019 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 79&nbsp;000ste artikel: [[Cliff Saunders]]. * 26 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 78&nbsp;000ste artikel: [[Winterhoekkloofspruit]]. * 4 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] skep ons 77&nbsp;000ste artikel: [[Lucinda Backwell]]. * 15 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 76&nbsp;000ste artikel: [[Dingaan se fontein]]. * 10 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 75&nbsp;000ste artikel: [[Slaughterhouse-Five]]. * 4 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 74&nbsp;000ste artikel: [[Carol Brewster]]. * 3 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 73&nbsp;000ste artikel: [[Alkoholisme]]. * 25 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] skep ons 72&nbsp;000ste artikel: [[Limfvatstelsel]]. * 6 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 70&nbsp;000ste artikel: [[Janneman Malan]]. * 29 Jan. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 69&nbsp;000ste artikel: [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]]. * 31 Des. 2018 – [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] skep ons 68&nbsp;000ste artikel: [[Slymvorme]]. * 26 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 67&nbsp;000ste artikel: [[Sjalot]]. * 18 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 66&nbsp;000ste artikel: [[Dieprivier (Limpopo)]]. * 5 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 65&nbsp;000ste artikel: [[Deodoro da Fonseca]]. * 27 Okt. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 64&nbsp;000ste artikel: [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]]. * 14 Okt. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 63&nbsp;000ste artikel: [[Naruhito, Kroonprins van Japan]]. * 27 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 62&nbsp;000ste artikel: [[Janspruit]]. * 26 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 61&nbsp;000ste artikel: [[Magnus Carlsen]]. * 24 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 60&nbsp;000ste artikel: [[Olifantsrivier, Namibië]]. * 17 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 59&nbsp;000ste artikel: [[Nicol Stassen]]. * 16 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 58&nbsp;000ste artikel: [[Boeresport]]. * 14 Sep. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 57&nbsp;000ste artikel: [[Bergjode]]. * 4 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 56&nbsp;000ste artikel: [[Brian Kernighan]]. * 30 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] skep ons 55&nbsp;060ste artikel: [[Uitgestorwe oerisotoop]]. * 28 Aug. 2018 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 54&nbsp;000ste artikel: ''[[Clathria arbuscula]]''. * 23 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 53&nbsp;000ste artikel: [[Namibiese nasionale krieketspan]]. * 15 Jun. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 50&nbsp;000ste artikel: [[Rio Iguazú]]. Wat 'n mylpaal! * 28 Feb. 2018 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 49&nbsp;000ste artikel: [[Sandoy]]. * 18 Des. 2017 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 48&nbsp;000ste artikel: [[Lissonotus flavocinctus]]. * 20 Sep. 2017 – [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] skep ons 47&nbsp;000ste artikel: [[Dreikanter]] * 17 Jul. 2017 – IP 85.212.147.105 skep ons 46&nbsp;000ste artikel: [[Olimpiese Winterspele 2026]] * 28 Mei 2017 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 45&nbsp;000ste artikel: [[R. Walter Cunningham]] * 5 Mrt. 2017 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 44&nbsp;000ste artikel: [[Justin Basson]] * 14 Des. 2016 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 43&nbsp;000ste artikel: [[Dirk du Plessis]].--> * Sien ook ''[[Gebruiker:WikimediaNotifier/notifications|Wikimedia-notifications]]'' vir meer algemene kennisgewings. ---- <center><small>[[Wikipedia:Nuus vir gebruikers|Nuusargiewe]]</small></center></div> Vanuit hierdie portaal kan u die Afrikaanse Wikipedia agter die skerms besoek. Die skakels hier konsentreer nie soseer op die verskeie artikels nie, maar op die skepping, verbetering en uitbreiding van artikels, die kommunikasie tussen gebruikers, algemene inligting oor die ensiklopedie, en enige iets anders wat 'n gebruiker denkbaar mag nodig kry om hom- of haarself tuis te laat voel. As u voel dat hier iets kort, of dat hierdie bladsy nie aan u behoeftes voldoen nie, maak gerus 'n voorstel op die [[Wikipediabespreking:Gebruikersportaal|Besprekingsblad]]. * [[Wiki|Wat is 'n wiki?]] * [[Wikipedia|Wat is Wikipedia?]] * [[Wikipedia:Soek|Hoe vind ek wat ek soek?]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?|Hoe kan ek help?]] * [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|Voel vry en gaan jou gang!]] * Die [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|stap-vir-stap gids]] vir nuwelinge. Leer om artikels te skep en te wysig. Wikipedia kan nie gebreek word nie. Enige iets kan reggemaak word of later verbeter word. Gaan gerus voort en wysig 'n artikel - u bydraes help om ons ensiklopedie die beste Afrikaanse bron vir inligting op die Internet te maak! <div style="width:100%"> <big>'''Maak ''nou'' u eerste wysiging:'''</big> # Klik <span class="plainlinks">[http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sandput&action=edit hier]</span> om die sandput oop te maak: die sandput is spesiaal geskep vir toetse en eksperimente. Indien daar reeds teks is, vee dit gerus uit of plaas u teks bo- of onderaan. # Tik en eksperimenteer na hartelus. # Asseblief geen vloekwoorde, reklame of persoonlike aanvalle nie! # Klik op '''Wys voorskou''' om te sien hoe u bydrae sal lyk, of '''Publiseer wysigings''' indien u gelukkig is met die manier waarop dit vertoon. </div> </div> </div> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorie:Wikipedia:Portale]] j1aefayda784jhbxry6ccqs6aenq2jp 2921026 2921025 2026-08-01T21:33:25Z Aliwal2012 39067 130 000ste SpesBona het my voorgespring 2921026 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <div style="border:2px solid #A3B1BF;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;"> '''<span style="font-size:x-large">Welkom by die gebruikersportaal</span>''' <div style="border:solid #aaa 1px; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%; width:{{{width|23em}}}; padding:0px 8px 0px 8px; text-align:left; float:right;"> === <center>Wikipedia-nuus</center> === ---- * 1 Aug. 2026 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 130&nbsp;000ste artikel: [[Jingdezhen]]. * 17 Mei 2026 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 129&nbsp;000ste artikel: ''[[Das Leben der Anderen]]''. * 13 Feb. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 128&nbsp;000ste artikel: ''[[Wahlenbergia nodosa‎]]''. * 10 Nov. 2025 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 127&nbsp;000ste artikel: [[Open Tree of Life]]. * 16 Aug. 2025 – [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] skep ons 126&nbsp;000ste artikel: [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]]. * 7 Jul. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 125&nbsp;000ste artikel: ''[[Eriospermum alcicorne]]''. * 7 Mei 2025 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 124&nbsp;000ste artikel: [[Mamaila]]. * 15 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 123&nbsp;000ste artikel: [[Fredy Hernández]]. * 2 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 122&nbsp;000ste artikel: ''[[Nymphoides elegans]]''. * 31 Des. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 121&nbsp;000ste artikel: [[Gnidia sonderiana]]. * 18 Nov. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 120&nbsp;000ste artikel: [[Oxalis obtusa|Geeloogsuring]]. * 11 Okt. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 119&nbsp;000ste artikel: [[Charles Édouard Guillaume]]. * 7 Aug. 2024 – [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] skep ons 118&nbsp;000ste artikel: [[Impak van videospeletjies op die jeug]]. * 1 Jun. 2024 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Die Rus Nikolai Kurbatov]] skep ons 117&nbsp;000ste artikel: [[Peter Herzog]]. * 1 Mei 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 116&nbsp;000ste artikel: ''[[Cheiridopsis ponderosa]]''. * 29 Feb. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 115&nbsp;000ste artikel: [[Mark Rothko]]. * 12 Jan. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 114&nbsp;000ste artikel: ''[[Antimima sobrina‎]]''. * 27 Nov. 2023 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 113&nbsp;000ste artikel: ''[[Ornithogalum saginatum]]'', 'n geofiet. * 18 Okt. 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 112&nbsp;000ste artikel: ''[[Geranium canopurpureum]]''. * 8 Sep. 2023 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep nr. 111&nbsp;000: [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)|Tweerivier]], 'n sytak van die [[Groot-Brakrivier]]. * 13 Aug. 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 110&nbsp;000ste artikel: [[Kalmikiërs]]. * 14 Julie 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 109&nbsp;000ste artikel: [[Astrachanse Jode]]. * 13 Mei 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 108&nbsp;000ste artikel: [[Zdzisław Beksiński]].<!-- * 14 Mrt. 2023 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 107&nbsp;000ste artikel: [[Percy Fyfe-natuurreservaat]]. * 3 Des. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 106&nbsp;000ste artikel: ''[[Aloe antoetrana]]'', 'n [[aalwyn]]. * 19 Okt. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 105&nbsp;000ste artikel: ''[[Cliffortia pedunculata]]'', 'n struik. * 22 Jul. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 104&nbsp;000ste artikel: [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]]. * 29 Apr. 2022 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 103&nbsp;000ste artikel: [[Admiraliteitseilande‎]]. * 11 Feb. 2022 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 102&nbsp;000ste artikel: [[Otterbaai]]. * 15 Nov. 2021 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 101&nbsp;000ste artikel: [[Klimenti Nagorni]]. * 8 Sep. 2021 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 100&nbsp;000ste artikel: [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]. * 3 Jul. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 99&nbsp;000ste artikel: [[Sandrivier (Kliprivier)]]. * 14 Mei 2021 – 'n Anonieme IP skep ons 98&nbsp;000ste artikel: ''[[EssilorLuxottica]]''. * 3 Mrt. 2021 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 97&nbsp;000ste artikel: [[Erica taylorii]]. * 28 Jan. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 96&nbsp;000ste artikel: [[Canon EOS R]]. * 27 Nov. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 95&nbsp;000ste artikel: [[Knersvlakteaalwyn]]. * 5 Okt. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 94&nbsp;000ste artikel: [[Tinanarivier]]. * 28 Aug. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 93&nbsp;000ste artikel: [[Borselaalwyn‎]]. * 25 Jul. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 92&nbsp;000ste artikel: [[Rotsaalwyn]]. * 27 Mei 2020 – [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] skep ons 91&nbsp;000ste artikel: [[Tenement House]]. * 21 Apr. 2020 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 90&nbsp;000ste artikel: [[Boorpunt]]. * 26 Feb. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 89&nbsp;000ste artikel: [[Kwelerarivier]]. * 21 Jan. 2020 – [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] skep ons 88&nbsp;000ste artikel: [[Zoltán Kocsis]]. * 16 Des. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 87&nbsp;000ste artikel: [[Duvha-kragstasie]]. * 24 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Burgert Behr]] skep ons 86&nbsp;000ste artikel: [[Sajjid]]. * 11 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert Apteker]] skep ons 85&nbsp;000ste artikel: [[Enilkonasool]]. * 2 Sep. 2019 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 84&nbsp;000ste artikel: [[Gijsbert V van Bronckhorst]]. * 3 Aug. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 83&nbsp;000ste artikel: [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloofspruit, Oos-Kaap]]. * 9 Jul. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 82&nbsp;000ste artikel: [[Mag (sosiale wetenskappe)]]. * 24 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 81&nbsp;000ste artikel: [[Pierre Klossowski]]. * 1 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 80&nbsp;000ste artikel: [[NG gemeente Clanwilliam]]. * 12 Mei 2019 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 79&nbsp;000ste artikel: [[Cliff Saunders]]. * 26 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 78&nbsp;000ste artikel: [[Winterhoekkloofspruit]]. * 4 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] skep ons 77&nbsp;000ste artikel: [[Lucinda Backwell]]. * 15 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 76&nbsp;000ste artikel: [[Dingaan se fontein]]. * 10 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 75&nbsp;000ste artikel: [[Slaughterhouse-Five]]. * 4 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 74&nbsp;000ste artikel: [[Carol Brewster]]. * 3 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 73&nbsp;000ste artikel: [[Alkoholisme]]. * 25 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] skep ons 72&nbsp;000ste artikel: [[Limfvatstelsel]]. * 6 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 70&nbsp;000ste artikel: [[Janneman Malan]]. * 29 Jan. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 69&nbsp;000ste artikel: [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]]. * 31 Des. 2018 – [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] skep ons 68&nbsp;000ste artikel: [[Slymvorme]]. * 26 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 67&nbsp;000ste artikel: [[Sjalot]]. * 18 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 66&nbsp;000ste artikel: [[Dieprivier (Limpopo)]]. * 5 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 65&nbsp;000ste artikel: [[Deodoro da Fonseca]]. * 27 Okt. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 64&nbsp;000ste artikel: [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]]. * 14 Okt. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 63&nbsp;000ste artikel: [[Naruhito, Kroonprins van Japan]]. * 27 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 62&nbsp;000ste artikel: [[Janspruit]]. * 26 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 61&nbsp;000ste artikel: [[Magnus Carlsen]]. * 24 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 60&nbsp;000ste artikel: [[Olifantsrivier, Namibië]]. * 17 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 59&nbsp;000ste artikel: [[Nicol Stassen]]. * 16 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 58&nbsp;000ste artikel: [[Boeresport]]. * 14 Sep. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 57&nbsp;000ste artikel: [[Bergjode]]. * 4 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 56&nbsp;000ste artikel: [[Brian Kernighan]]. * 30 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] skep ons 55&nbsp;060ste artikel: [[Uitgestorwe oerisotoop]]. * 28 Aug. 2018 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 54&nbsp;000ste artikel: ''[[Clathria arbuscula]]''. * 23 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 53&nbsp;000ste artikel: [[Namibiese nasionale krieketspan]]. * 15 Jun. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 50&nbsp;000ste artikel: [[Rio Iguazú]]. Wat 'n mylpaal! * 28 Feb. 2018 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 49&nbsp;000ste artikel: [[Sandoy]]. * 18 Des. 2017 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 48&nbsp;000ste artikel: [[Lissonotus flavocinctus]]. * 20 Sep. 2017 – [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] skep ons 47&nbsp;000ste artikel: [[Dreikanter]] * 17 Jul. 2017 – IP 85.212.147.105 skep ons 46&nbsp;000ste artikel: [[Olimpiese Winterspele 2026]] * 28 Mei 2017 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 45&nbsp;000ste artikel: [[R. Walter Cunningham]] * 5 Mrt. 2017 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 44&nbsp;000ste artikel: [[Justin Basson]] * 14 Des. 2016 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 43&nbsp;000ste artikel: [[Dirk du Plessis]].--> * Sien ook ''[[Gebruiker:WikimediaNotifier/notifications|Wikimedia-notifications]]'' vir meer algemene kennisgewings. ---- <center><small>[[Wikipedia:Nuus vir gebruikers|Nuusargiewe]]</small></center></div> Vanuit hierdie portaal kan u die Afrikaanse Wikipedia agter die skerms besoek. Die skakels hier konsentreer nie soseer op die verskeie artikels nie, maar op die skepping, verbetering en uitbreiding van artikels, die kommunikasie tussen gebruikers, algemene inligting oor die ensiklopedie, en enige iets anders wat 'n gebruiker denkbaar mag nodig kry om hom- of haarself tuis te laat voel. As u voel dat hier iets kort, of dat hierdie bladsy nie aan u behoeftes voldoen nie, maak gerus 'n voorstel op die [[Wikipediabespreking:Gebruikersportaal|Besprekingsblad]]. * [[Wiki|Wat is 'n wiki?]] * [[Wikipedia|Wat is Wikipedia?]] * [[Wikipedia:Soek|Hoe vind ek wat ek soek?]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?|Hoe kan ek help?]] * [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|Voel vry en gaan jou gang!]] * Die [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|stap-vir-stap gids]] vir nuwelinge. Leer om artikels te skep en te wysig. Wikipedia kan nie gebreek word nie. Enige iets kan reggemaak word of later verbeter word. Gaan gerus voort en wysig 'n artikel - u bydraes help om ons ensiklopedie die beste Afrikaanse bron vir inligting op die Internet te maak! <div style="width:100%"> <big>'''Maak ''nou'' u eerste wysiging:'''</big> # Klik <span class="plainlinks">[http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sandput&action=edit hier]</span> om die sandput oop te maak: die sandput is spesiaal geskep vir toetse en eksperimente. Indien daar reeds teks is, vee dit gerus uit of plaas u teks bo- of onderaan. # Tik en eksperimenteer na hartelus. # Asseblief geen vloekwoorde, reklame of persoonlike aanvalle nie! # Klik op '''Wys voorskou''' om te sien hoe u bydrae sal lyk, of '''Publiseer wysigings''' indien u gelukkig is met die manier waarop dit vertoon. </div> </div> </div> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorie:Wikipedia:Portale]] gpzcjqlt8c05isha09334aw9hh73twm 4 9564 2921150 1232348 2026-08-02T10:30:05Z SpesBona 2720 + Republiekdag in Noord-Masedonië (1903/1944). Guinee het op 2 Oktober onafhanklik geword, dus vervang met die Slag van Cannae tussen Hannibal en die Romeine. 2921150 wikitext text/x-wiki '''[[2 Augustus]]''': [[Republiek]]dag in [[Noord-Masedonië]] ([[1903]]/[[1944]]). [[Lêer:Adolf Hitler in Yugoslavia crop2.JPG|regs|125px]] * [[216 v.C.]] – [[Hannibal]] vernietig 'n leër van die [[Romeinse Republiek|Romeine]] by die [[Slag van Cannae]]. * [[257]] – [[Pous Sixtus II]] volg [[pous Stefanus I]] op. * [[1934]] – '''[[Adolf Hitler]]''' word ''Führer'' van [[Nazi-Duitsland]]. * [[1945]] – Die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] se [[Potsdam-kongres]] bepaal die toekoms van die verslane [[Duitsland]] en voorwaardes vir [[Japan]]. * [[1990]] – [[Irak]] val [[Koeweit]] in en dit gee aanleiding tot die [[Golfoorlog]]. 9nkv1i6z5qmq4vcvnmwgsrhiucaif6z 4 9591 2921049 2918722 2026-08-01T23:42:21Z BurgertB 2401 Makemake 2921049 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|24 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief15 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief16 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief17 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief18 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief19 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief20 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief21 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief22 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief23 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief24 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Artemis II]] === {{sperdatum|4 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Eerste bemande ruimtevlug verder as ’n lae aardwentelbaan die afgelope 52 jaar. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:51, 4 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:06, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:35, 8 Julie 2026 (UTC) === [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|7 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Die grootste T20I-vrouewêreldbekertoernooi in dié tyd het die grootste T20I-vrouewêreldbekerartikel in dié tyd opgelewer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:37, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:05, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) === [[Noordelike Gebied]] === {{sperdatum|14 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Interessante gebied van Australië en 87k grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:39, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 17:35, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:10, 15 Julie 2026 (UTC) === [[René Arnoux]] === {{sperdatum|15 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Uitstaande rooi skakels na enkele Grands Prix is nou geskep! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:14, 15 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:57, 15 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:35, 22 Julie 2026 (UTC) === [[Dooie-internetteorie]] === {{sperdatum|17 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:01, 17 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 17 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 21 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:35, 22 Julie 2026 (UTC) === [[Vlag van Italië]] === {{sperdatum|21 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel is reeds meer as geskik vir 'n voorbladplasing. Kom ons gun [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] meer tyd vir die finale uitbreiding totdat dié artikel op die voorblad verskyn. Ek wil hom nie benadel deur langer te wag as nodig nie. Indien nodig help ek ook. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 21 Julie 2026 (UTC) === [[Makemake]] === * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 8sa8hntr1ia79glr4naqw0ds9auv71w 2921096 2921049 2026-08-02T07:57:46Z Aliwal2012 39067 /* Makemake */ +sperdatum 2921096 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|24 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief15 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief16 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief17 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief18 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief19 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief20 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief21 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief22 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief23 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief24 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Artemis II]] === {{sperdatum|4 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Eerste bemande ruimtevlug verder as ’n lae aardwentelbaan die afgelope 52 jaar. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:51, 4 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:06, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:35, 8 Julie 2026 (UTC) === [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|7 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Die grootste T20I-vrouewêreldbekertoernooi in dié tyd het die grootste T20I-vrouewêreldbekerartikel in dié tyd opgelewer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:37, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:05, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) === [[Noordelike Gebied]] === {{sperdatum|14 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Interessante gebied van Australië en 87k grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:39, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 17:35, 14 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:10, 15 Julie 2026 (UTC) === [[René Arnoux]] === {{sperdatum|15 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Uitstaande rooi skakels na enkele Grands Prix is nou geskep! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:14, 15 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:57, 15 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:35, 22 Julie 2026 (UTC) === [[Dooie-internetteorie]] === {{sperdatum|17 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:01, 17 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 17 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 21 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:35, 22 Julie 2026 (UTC) === [[Vlag van Italië]] === {{sperdatum|21 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel is reeds meer as geskik vir 'n voorbladplasing. Kom ons gun [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] meer tyd vir die finale uitbreiding totdat dié artikel op die voorblad verskyn. Ek wil hom nie benadel deur langer te wag as nodig nie. Indien nodig help ek ook. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 21 Julie 2026 (UTC) === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 86hg39forcghlsz5wvaturoguml24ln 0 9819 2920943 2887488 2026-08-01T19:30:35Z SpesBona 2720 /* Geografie */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920943 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Malawi |volle_naam = <small>''Republic of Malawi'' ([[Engels]])<br />''Dziko la Malaŵi'' ([[Chichewa]])<br />''Charu cha Malaŵi'' ([[Chitumbuka]])</small> |algemene_naam = Malawi |beeld_vlag = Flag of Malawi.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Malawi.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Malawi AU Africa.svg |leuse = ''Unity and Freedom''<ref name="Flag">{{en}} {{cite web|url=http://www.fotw.us/flags/mw.html|title=Malawi|work=Flags of the World Website|author=Berry, Bruce|date=6 Februarie 2005|accessdate=16 Julie 2014|publisher=Flags of the World}}</ref><br /><small>''(Engels vir: "Eenheid en Vryheid")''</small> |volkslied = ''Mulungu dalitsa Malaŵi''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lyricsondemand.com/miscellaneouslyrics/nationalanthemslyrics/malawinationalanthemlyrics.html |title=Malawi National Anthem Lyrics |work=National Anthem Lyrics |publisher=Lyrics on Demand |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518190956/http://www.lyricsondemand.com/miscellaneouslyrics/nationalanthemslyrics/malawinationalanthemlyrics.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''(Chichewa vir: "O God seën ons land Malawi")''</small><br /><center>[[Lêer:Malawian national anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Engels]]<ref name="language" /> • [[Chichewa]] (omgangstaal)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.malawi.gov.mw/ |title=Malawi Government |publisher=Regering van Malawi |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416051012/https://www.malawi.gov.mw/ |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Lilongwe]] {{Koördinate|13|57|S|33|42|O}} |latd = 13 |latm = 57 |latNS = S |longd = 33 |longm = 42 |longEW = O |grootste_stad = [[Lilongwe]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[Peter Mutharika]]<br />[[Jane Ansah]] |oppervlak_rang = 100^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 118&nbsp;484<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malawi/|title=Malawi|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Oktober 2025|archive-date= 4 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143332/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malawi/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 45&nbsp;747 |persent_water = 20,6 |bevolking_skatting = 21&nbsp;763&nbsp;309<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 62^ste |bevolking_sensus = 17&nbsp;563&nbsp;749<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/2018%20Malawi%20Population%20and%20Housing%20Census%20Main%20Report.pdf |title=2018 Population and Housing Census Main Report |publisher=Malawi National Statistical Office |format=PDF |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608191931/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/2018%20Malawi%20Population%20and%20Housing%20Census%20Main%20Report.pdf |archive-date=8 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2018 |bevolkingsdigtheid = 183,7 |bevolkingsdigtheidmi² = 475,7 |bevolkingsdigtheidrang = 56^ste |BBP_PPP = $42,772&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=676,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Malawi |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=4 Oktober 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 137^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $1&nbsp;778<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 186^ste |BBP = $13,959&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 149^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $580<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 190^ste |onafhanklikheidstipe = • van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />• Republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[6 Julie]] [[1964]]<br />[[6 Julie]] [[1966]]<br />[[18 Mei]] [[1994]] |MOI = {{wins}} 0,517<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 Oktober 2025}}</ref> |MOI_rang = 172^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |Gini = 38,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MW |title=Gini index – Malawi |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 Oktober 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Malawiese kwacha|Kwacha]] (D) |geldeenheid_kode = MWK |land_kode = MW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.mw]] |skakelkode = 265 |voetskrif = }} '''Malawi''' ([[Engels]]: [məˈlɔːwi], [məˈlɑːwi] of [ˈmæləwi]; [[Chichewa]]: ''Malaŵi'', [maláβi] of [maláwi]<ref>{{en}} {{cite web |title=Malawi: Maláui, Malaui, Malauí, Malavi ou Malávi? |url=https://dicionarioegramatica.com.br/2015/10/25/malawi-malaui-malaui-malaui-malavi-ou-malavi/ |website=DicionarioeGramatica.com.br |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110025/https://dicionarioegramatica.com.br/2015/10/25/malawi-malaui-malaui-malaui-malavi-ou-malavi/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>), amptelik die '''Republiek Malawi''' (Engels: ''Republic of Malawi''; [[Chitumbuka]]: ''Charu cha Malaŵi''; Chichewa: ''Dziko la Malaŵi''), voorheen bekend as '''[[Njassaland]]''', is ’n [[republiek]] in [[Afrika|Suidoos-Afrika]] wat [[landingeslote land|heeltemal deur land omring word]]. Teen 118&nbsp;484&nbsp;km² is dit een van die kleinste lande in Afrika, maar dit het ’n verskeidenheid landskappe en ’n wildlewe wat sy belangrikheid as [[Toerisme|toeristebestemming]] verhoog. Sowat ’n vyfde van sy oppervlakte word deur die [[Malawimeer]] beslaan; dit is die derde grootste meer in Afrika en die tiende grootste ter [[wêreld]]. [[Lêer:Malawi sat.png|duimnael|links|upright|[[Nasa]]-satellietbeeld van Malawi]] [[Lêer:Malawiekaart.png|duimnael|links|upright|’n Kaart van Malawi]] Malawi grens aan [[Zambië]] in die noordweste, [[Tanzanië]] in die noordooste en [[Mosambiek]] in die suide, suidooste en suidweste. Dit het ’n geraamde bevolking van 18&nbsp;091&nbsp;575 (2016). Sy [[hoofstad]] is [[Lilongwe]], wat ook die grootste stad is, en die tweede grootste is [[Blantyre]]. Die naam kom uit die Maravi-taal. Die land is ook algemeen bekend as die "Warm Hart van Afrika".<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.novocmalawi.org/index.php/about/malawi-the-warm-heart-of-africa/|title=Malawi, The Warm Heart of Africa|publisher=Network of Organizations for Vulnerable & Orphan Children|accessdate=26 Januarie 2011|archive-date=27 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131527/http://www.novocmalawi.org/index.php/about/malawi-the-warm-heart-of-africa/|url-status=dead}}</ref> Migrerende [[Bantoevolke]] het die gebied omstreeks die 10de eeu betrek. In die laat 15de eeu is die Maravi-ryk gestig. Die Maravi's het later bekend gestaan as die Chewa – ’n etniese groep wat vandag steeds die meerderheidsbevolking in die land is. In die 19de eeu het [[Skotland|Skotse]] sendelinge, onder wie [[David Livingstone]], in Malawi aangekom. Hulle was die eerste Europeërs wat die lang en moeilike tog deur die vasteland van Afrika in 1859 voltooi het. In 1891 het Brittanje die gebied gekoloniseer en in 1953 het Njassaland, ’n Britse [[protektoraat]], ’n protektoraat binne die semi-onafhanklike [[Federasie van Rhodesië en Njassaland]] geword. Die federasie is in 1963 ontbind en in 1964 is die protektoraat oor Njassaland opgehef. Die land het onder [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]] onafhanklik geword en die naam is na Malawi verander. Twee jaar later het dit ’n republiek geword. Ná Malawi se onafhanklikwording het dit ’n eenpartystaat geword met [[Hastings Banda]] as president. Hy was die lewenslange staatshoof tot in 1994, toe sy lewenslange presidentskap beëindig is nadat hy die land se eerste [[Demokrasie|demokratiese verkiesing]] verloor het. [[Peter Mutharika]] is die huidige president en Malawi is nou ’n demokratiese veelpartystaat. Dit het ’n klein militêre weermag met ’n leër, [[vloot]] en [[lugmag]]vleuel. Die buitelandse beleid is pro-Westers en sluit positiewe diplomatieke betrekkinge met die meeste lande in, asook deelname aan verskeie internasionale organisasies soos die [[Verenigde Nasies]], [[Britse Statebond]] en [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]. Malawi is een van die wêreld se swaksontwikkelde lande. Die ekonomie is afhanklik van landbou en daar is ’n groot plattelandse bevolking. Die regering leun swaar op buitelandse hulp vir ontwikkeling, hoewel dié behoefte (en die hulpaanbiedinge) sedert 2000 afneem. Sedert 2005 skenk die land aandag aan die uitbreiding van die ekonomie, die verbetering van opvoeding en gesondheidsdienste, omgewingsbewaring en om finansieel onafhanklik te word. Die lewensverwagting in die land is laag en die babasterftesyfer hoog. [[MIV]]/[[vigs]] kom algemeen voor en dit stel groot eise aan die werkmag en die regering se uitgawes. Hoewel streekskonflik voorheen van tyd tot tyd voorgekom het, is daar sedert omstreeks 2008 ’n groeiende gevoel van ’n Malawi-nasionaliteit. == Etimologie == Die eerste naam wat aan die huidige ''Malawi'' gegee is, was [[Njassaland]], 'n samestelling van die Lomwe-woord ''nyasa'' vir "meer" en die Engelse woord "land". Die saamgestelde naam is bedink deur [[David Livingstone]], 'n Skotse ontdekkingsreisiger en sendeling wat in die middel 1880's die bekende Zambezi-ekspedisie deur die gebied aangevoer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/travel/article/five-reasons-to-visit-malawi-now/index.html |title=Five reasons to visit Malawi now |publisher=[[CNN]] |author=Daisy Carrington en Lisa Cohen |date=8 Augustus 2014 |accessdate=19 November 2024}}</ref> Die huidige naam ''Malawi'', wat "vlamme" in beide [[Chichewa]] en [[Chitumbuka]] beteken en moontlik verband hou met [[Maravi]], is gekies deur die eerste president van Malawi, [[Kamuzu Banda]], ná die land se onafhanklikwording van die Verenigde Koninkryk in 1964.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.novocmalawi.org/index.php/about/malawi-the-warm-heart-of-africa/ |title=Malawi, The Warm Heart of Africa |publisher=Network of Organizations for Vulnerable & Orphan Children |accessdate=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131527/http://www.novocmalawi.org/index.php/about/malawi-the-warm-heart-of-africa/ |archive-date=27 Julie 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://afrolegends.com/2014/05/19/why-the-name-malawi/ |title=Why the name: Malawi? |publisher=African Heritage |date=19 Mei 2014 |accessdate=19 November 2024}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Chongoni Rock-Art Area-110124.jpg|duimnael|links|[[Chongoni-rotskunsgebied]]]] Die gebied in Afrika wat nou as Malawi bekend is, het ’n klein bevolking van jagters gehad voordat Bantoevolke omstreeks die 10de eeu uit die noorde daarheen getrek het. Sommige het suidwaarts aanbeweeg, maar ander het permanent gebly en groepe gestig wat op etnisiteit geskoei was.<ref name="Cutter142">{{en}} Cutter, ''Africa 2006'', bl. 142</ref> Teen 1500&nbsp;n.C. is die [[Maravi|Koninkryk Maravi]] gestig wat gestrek het van wat nou [[Nkhotakota]] in die noorde is tot by die [[Zambezirivier]], en van die Malawimeer tot by die [[Luangwa]]rivier in die huidige [[Zambië]].<ref name="StateDept">{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7231.htm |title=Background Note: Malawi |work=Bureau of African Affairs |publisher=U.S. Department of State |date=11 Januarie 2011 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508153428/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7231.htm |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kort ná 1600, toe feitlik die hele gebied onder een heerser verenig was, het plaaslike stamme [[Portugal|Portugese]] handelaars en militêre teengekom en met hulle begin handel dryf en bondgenootskappe sluit. Teen 1700 het die gebied verbrokkel in klein streke wat deur individuele etniese groepe beheer is.<ref>{{en}} Davidson, ''Africa in History'', bl. 164–165</ref> Die sendeling en ontdekkingsreisiger David Livingstone het die Malawimeer in 1859 bereik en die [[Shirerivier|Shirehoogland]] suid daarvan geïdentifiseer as geskik vir die vestiging van Europeërs. Verskeie Anglikaanse en Presbiteriaanse sendelingsposte is in die 1860's en 1870's begin, die African Lakes Company Limited is in 1878 gestig om ’n handels- en vervoerpos daar te stel wat nou met die sendelinge moes saamwerk, en ’n klein sending- en handelsnedersetting is in 1876 naby die huidige Blantyre gestig. In 1883 het ’n Britse konsul in die gebied kom woon. Die Portugese regering was ook in die streek geïnteresseer en om te voorkom dat dié land dit beset, is [[Harry Johnston]] as Britse konsul daarheen gestuur met die opdrag om bondgenootskappe met plaaslike heersers buite Portugese jurisdiksie te sluit.<ref>{{en}} John G Pike, (1969). Malawi: A Political and Economic History, Londen, Pall Mall Press bl. 77–9, 83–4.</ref> [[Lêer:Stamp British Central Africa 1897 6p.jpg|duimnael|links|180px|’n Seël van Njassaland (toe bekend as Brits-Sentraal-Afrika) wat in 1897 deur Brittanje uitgereik is]] In 1889 is ’n Britse protektoraat oor die Shirehoogland verklaar – en dit is in 1891 uitgebrei om die hele moderne Malawi in te sluit – as die Britse Sentraal-Afrikaanse Protektoraat.<ref>{{en}} F Axelson, (1967). Portugal and the Scramble for Africa, bl. 182–3, 198–200. Johannesburg, Witwatersrand University Press.</ref> In 1907 is die protektoraat hernoem tot [[Njassaland]].<ref name="CA">{{en}} Murphy, ''Central Africa'', bl. xxvii</ref> In 1944 is die Nyasaland African Congress (NAC) deur inwoners gestig om plaaslike belange onder die aandag van die Britse regering te bring.<ref>{{en}} Murphy, ''Central Africa'', bl. 28</ref> In 1953 het Brittanje Njassaland om hoofsaaklik politieke redes<ref>{{en}} Murphy, ''Central Africa'', bl. li</ref> met Noord- en Suid-Rhodesië verenig onder die naam [[Federasie van Rhodesië en Njassaland]], ook bekend as die Sentraal-Afrikaanse Federasie (SAF).<ref name="CA" /> Hoewel die federasie semi-onafhanklik was, het dit teenstand van Afrika-nasionaliste ontlok en die NAC se gewildheid het toegeneem. ’n Invloedryke teenstander van die SAF was dr. [[Hastings Banda]], ’n dokter wat in [[Europa]] opgelei is en in [[Ghana]] gewerk het. Hy is oorreed om in 1958 na Njassaland terug te keer en te help in die nasionalistiese saak. Hy is as president van die NAC gekies en het nasionalistiese sentiment help bevorder totdat die koloniale owerhede hom in 1959 tronk toe gestuur het. Hy is in 1960 vrygelaat en gevra om ’n nuwe [[grondwet]] vir Njassaland te help opstel met ’n klousule wat aan Afrikane die meerderheid in die kolonie se wetgewende raad gee.<ref name="Cutter142" /> [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-165-9.jpg|duimnael|Malawi se eerste premier en later lewenslange president, dr. Hastings Banda (links), en [[Tanzanië]] se pres. [[Julius Nyerere]]]] In 1961 het Banda se Malawi Congress Party (MCP) ’n meerderheid in die verkiesing vir die wetgewende raad behaal en hy het in 1963 premier geword. Die federasie is in 1963 ontbind en op 6 Julie 1964 het Njassaland as Malawi onafhanklik geword. Die land het ’n republiek geword met Banda as eerste president. Volgens die nuwe grondwet was dit ’n eenpartystaat, met die MCP as enigste wettige party. In 1971 is Banda tot lewenslange president verklaar. Hy het byna 30 jaar lank deur middel van ’n uiters outoritêre bewind regeer. Dit het gewapende opstand voorkom,<ref name="Cutter143">{{en}} Cutter, ''Africa 2006'', bl. 143</ref> maar opposisiepartye soos die Malawi-vryheidsbeweging en Sosialistiese Bond van Malawi is buite die land gestig. Ondanks dié ongunstige politieke toestande is Malawi se ekonomie dikwels gebruik as voorbeeld van hoe ’n arm, landomringde, digbevolkte land met min [[Mineraal|minerale]] sukses in beide landbou en nywerheidsontwikkeling kan behaal.<ref>{{en}} Meredith, ''The Fate of Africa'', bl. 285</ref> Terwyl hy president was, het Banda sy beheer oor die land gebruik om ’n sakeryk op te bou wat eindelik ’n derde van die land se [[BBP]] geproduseer het en werk verskaf het aan 10% van die werkmag wat ’n loon verdien.<ref>{{en}} Meredith, ''The Fate of Africa'', bl. 380</ref> Al die geld wat Banda gemaak het, is in die ontwikkeling van Malawi gestort en is gesimboliseer deur die bou van ’n topskool, die Kamuzu-akademie. Onder druk vir meer politieke vryheid het Banda ingestem tot ’n demokratiese referendum in 1993, waar die bevolking vir ’n veelpartydemokrasie gestem het. Laat in 1993 is ’n presidensiële raad gestig, sy lewenslange presidentskap is afgeskaf en ’n nuwe grondwet is opgestel wat die MCP se bewind prakties beëindig het.<ref name="Cutter143" /> In 1994 is Banda in die land se eerste demokratiese verkiesing deur [[Bakili Muluzi]] verslaan. Muluzi is in 1998 herkies en was tot in 2004 president, toe dr. [[Bingu wa Mutharika]] verkies is. Mutharika is in Mei 2009 herkies, ondanks aantygings van verkiesingsbedrog deur sy teenstander.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8062740.stm |title=Malawi president wins re-election |publisher=BBC News |date=22 Mei 2009 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110026/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8062740.stm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is deur sommige beskou as toenemend outokraties en minagtend teenoor menseregte,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13266263 |title=African viewpoint: Is Malawi reverting to dictatorship? |date=3 Mei 2011 |publisher=BBC |last=Sevenzo |first=Farai |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928065506/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13266263 |archive-date=28 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en in Julie 2011 het onrus uitgebreek oor onder meer die hoë lewenskoste en swak regering.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14217148 |title=Malawi riots erupt in Lilongwe and Mzuzu |publisher=BBC |date=20 Julie 2011 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012024542/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14217148 |archive-date=12 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Agttien mense is dood en nog minstens 44 het skietwonde gehad.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.bloomberg.com/news/2011-07-22/u-s-condemns-crackdown-on-protests-in-malawi-that-left-18-people-dead.html|author=Jomo, Frank and Latham, Brian|title=U.S. Condemns Crackdown on Protests in Malawi That Left 18 Dead|date=22 Julie 2011|accessdate= 6 April 2012|journal=Bloomberg}}</ref> In April 2012 is Mutharika aan ’n hartaanval dood en die visepresident, [[Joyce Banda]], het die amp daarna beklee.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/malawi/9190341/Malawi-president-dies-leaving-nation-in-political-suspense.html|title=Malawi president dies, leaves nation in political suspense|date=6 April 2012|accessdate=6 April 2012|journal=The Telegraph}}</ref> In 2014 het Joyce Banda die verkiesing verloor teen Peter Mutharika, broer van die derde verkose president.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-27646181 |title=Malawi election: Peter Mutharika wins presidential vote |website=[[BBC]] |date=30 Mei 2015 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205002143/https://www.bbc.com/news/world-africa-27646181 |archive-date=5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Regering en politiek == [[Lêer:Arthur Peter Mutharika 2014 (cropped).jpg|duimnael|links|Peter Mutharika, huidige president van Malawi]] [[Lêer:Parliament Building of Malawi.jpg|duimnael|Parlementsgebou in Lilongwe]] Malawi is ’n demokratiese veelpartystaat met [[Peter Mutharika]] as [[president]]. Hy het die vorige president, Lazarus Chakwera, in 2025 verslaan.<ref name=Mutharika>{{en}} {{cite news |title=Former President Mutharika wins Malawi election to oust longtime rival Chakwera |url=https://apnews.com/article/malawi-election-chakwera-07706188fde0f0314348e74919ee3e10 |publisher=Associated Press |author=Gregory Gondwe |date=27 September 2025 |accessdate=4 Oktober 2025}}</ref> Die huidige grondwet is op 18 Mei 1995 aanvaar. Die takke van die regering bestaan uit die uitvoerende, wetgewende en geregtelike gesag. Die president is beide staats- en regeringshoof; daar is ook twee visepresidente en ’n kabinet. Die president word elke vyf jaar verkies en hy kies die visepresident. Hy mag ’n tweede visepresident aanstel as hy wil, maar hulle moet van verskillende politieke partye wees. Hy stel ook die kabinet saam.<ref name="StateDept" /> Die wetgewende gesag bestaan uit ’n eenkamer-volksvergadering met 193&nbsp;lede wat elke vyf jaar verkies word. Hoewel die grondwet voorsiening maak vir ’n senaat met 80&nbsp;setels, bestaan daar nie in die praktyk een nie. As dit geskep word, sal die senaat verteenwoordiging verskaf aan tradisionele leiers en ’n verskeidenheid geografiese distrikte, asook belangegroepe soos gestremdes, vroue en die jeug. Daar is tans nege politieke partye; die Demokraties-Progressiewe Party (DPP) is die regerende party en die hoofopposisie in die volksvergadering is die Malawi-kongresparty (MKP) en die Verenigde Demokratiese Front (VDF). Mense van 18 jaar en ouer mag stem.<ref name="StateDept" /> Die onafhanklike geregtelike gesag is geskoei op die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] model en bestaan uit ’n appèlhof, ’n hooggeregshof met drie afdelings (algemeen, grondwetlik en kommersieel), ’n nywerheidshof en magistraatshowe.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.judiciary.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=102|title=Jurisdiction|publisher=Malawi Judiciary|accessdate=12 Augustus 2013|archive-date=29 Oktober 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183757/http://www.judiciary.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=102|url-status=dead}}</ref> Die regstelsel is sedert Malawi se onafhanklikwording in 1964 verskeie kere verander. Konvensionele en tradisionele howe is in verskeie kombinasies gebruik, met wisselende grade van sukses en korrupsie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://jurist.org/dateline/2011/08/megan-crouch-local-courts-malawi.php |title=Improving Legal Access for Rural Malawi Villagers |author=Crouch, Megan |publisher=Jurist |date=18 Augustus 2011 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810184234/http://www.jurist.org/dateline/2011/08/megan-crouch-local-courts-malawi.php |archive-date=10 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Malawi bestaan uit drie streke: die Noordelike, Sentrale en Suidelike Streek.<ref name="Benson1">{{en}} {{cite web |title=Chapter 1: An Introduction |work=Malawi: An Atlas of Social Statistics |format=PDF |author=Benson, Todd |page=2 |url=http://www.ifpri.org/publication/malawi |publisher=National Statistical Office, Government of Malawi |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110036/http://www.ifpri.org/publication/malawi |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle word onderverdeel in 28&nbsp;distrikte<ref name="CIA" /> en verder in sowat 250&nbsp;tradisionele owerhede en 110&nbsp;administratiewe wyke.<ref name="Benson1" /> Plaaslike owerhede se streeksadministrateurs en distrikskommissarisse word deur die sentrale regering aangestel. Die eerste plaaslike verkiesings sedert die staat ’n veelpartystelsel het, is op 21 November 2000 gehou; die VDF het 70% van die setels gewen.<ref name="StateDept" /> In Februarie 2005 het die destydse president Bingu wa Mutharika weggebreek van die VDF en sy eie party, die DPP, gestig. Dit het amptenare wat vir hervorming was, van ander partye weggelok en in 2006 verkiesings regdeur die land gewen. In 2008 het die president hervormings ingestel om die land se groot korrupsieprobleem hok te slaan – minstens vyf senior VDF-lede is van misdaad aangekla.<ref name="Africa08">{{en}} Dickovick, ''Africa 2008'', bl. 278</ref> Malawi se mees onlangse verkiesing is in September 2025 gehou toe Peter Mutharika president Lazarus Chakwera verslaan het.<ref name=Mutharika /> === Administratiewe afdelings === [[Lêer:MW-Districts.svg|duimnael|150px|Die distrikte van Malawi]] Malawi word in drie streke met 28 distrikte verdeel: {| style="margin:auto;" | style="padding-right:1em; vertical-align:top;" | '''Sentrale Streek''' ---- * 1. Dedza * 2. Dowa * 3. Kasungu * 4. Lilongwe * 5. Mchinji * 6. Nkhotakhota * 7. Ntcheu * 8. Ntchisi * 9. Salima | style="padding-right:1em; vertical-align:top;" | '''Noordelike Streek''' ---- * 10. Chitipa * 11. Karonga * 12. Likoma * 13. Mzimba * 14. Nkhata Bay * 15. Rumphi | style="padding-right:1em; vertical-align:top;" | '''Suidelike Streek''' ---- * 16. Balaka * 17. Blantyre * 18. Chikwawa * 19. Chiradzulu * 20. Machinga * 21. Mangochi * 22. Mulanje * 23. Mwanza * 24. Nsanje * 25. Thyolo * 26. Phalombe * 27. Zomba * 28. Neno |} === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:Diplomatic missions of Malawi.png|duimnael|Plekke oor die wêreld heen waar Malawi in 2012 ambassadeurs of hoëkommissarisse gehad het]] Die voormalige president Hastings Banda het reeds ’n pro-Westerse buitelandse beleid begin. Dit het diplomatieke betrekkinge met baie Westerse lande ingesluit. Die oorgang van ’n een- tot ’n veelpartystelsel het gelei tot sterker bannde met [[Amerika]]. Aansienlike getalle studente van Malawi het opleiding in Amerika ondergaan en verskeie Amerikaanse staatsliggame het takke in Malawi. Malawi het ook regdeur die [[apartheid]]sjare goeie betrekkinge met [[Suid-Afrika]] gehad, wat stremming geplaas het op Malawi se bande met ander Afrika-lande. Ná die afskaffing van apartheid in 1994 het betrekkinge met Suid-Afrika voortgeduur en bande met ander Afrika-lande verbeter. In 2010 het Malawi se betrekkinge met [[Mosambiek]] agter versuur, veral weens meningsverskille oor die gebruik van die [[Zambezirivier]] en ’n gemeenskaplike elektriese netwerk.<ref name="StateDept" /> Malawi het in 2007 diplomatieke bande met [[Volksrepubliek China|China]] aangeknoop en Chinese beleggings in die land het sedertdien bly toeneem, ondanks kommer oor die behandeling wat werkers van Chinese maatskappye ontvang, en die mededinging tussen Chinese en plaaslike besighede.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/global-development/2011/may/07/china-puts-mark-malawi-presence |title=China puts its mark on Malawi |publisher=The Guardian |author=Ngozo, Claire |date=7 Mei 2011 |accessdate=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513043122/http://www.guardian.co.uk/global-development/2011/may/07/china-puts-mark-malawi-presence |archive-date=13 Mei 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2011 het betrekkinge met Brittanje verswak nadat ’n dokument uitgelek het waarin die Britse ambassadeur in Malawi president Mutharika kritiseer. Mutharika het die ambassadeur uit die land gesit en in Julie 2011 het Brittanje aangekondig dat hy alle begrotingshulp opskort omdat Mutharika nie gereageer het op kritiek op sy regering en ekonomiese wanbestuur nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://blogs.forbes.com/mfonobongnsehe/2011/07/17/u-k-stops-budgetary-aid-to-malawi/ |title=U.K. Stops Budgetary Aid To Malawi |date=17 Julie 2011 |accessdate=2 Julie 2020 |last=Nsehe |first=Mfonobong |publisher=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720033025/http://blogs.forbes.com/mfonobongnsehe/2011/07/17/u-k-stops-budgetary-aid-to-malawi/ |archive-date=20 Julie 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Op 26 Julie van dié jaar het Amerika dieselfde gedoen weens kommer oor die regering se onderdrukking en intimidasie van betogers en burgergroepe, sowel as beperkings op die pers en verhoogde polisiegeweld.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.nytimes.com/2011/07/27/world/africa/27malawi.html|title=U.S. Freezes Grant to Malawi Over Handling of Protests|date=26 Julie 2011| accessdate=27 Julie 2011|journal=The New York Times|last=Dugger|first=Celia W.}}</ref> Malawi word sedert 1985 as ’n toevlugsoord vir vlugtelinge uit ander Afrika-lande beskou, veral Mosambiek en [[Rwanda]]. Dit plaas ’n stremming op Malawi se ekonomie, maar het ook aanbiedings van hulp uit ander lande tot gevolg gehad. Skenkers sluit in Amerika, [[Kanada]], [[Duitsland]], [[Ysland]], [[Japan]], [[Nederland]], [[Noorweë]], [[Swede]], [[Ierland]], Brittanje en [[Vlaandere]] in [[België]], sowel as internasionale organisasies soos die [[Wêreldbank]], [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), [[Europese Unie]] (EU), [[Afrika Ontwikkelingsbank]] en organisasies van die [[Verenigde Nasies]] (VN). Malawi is lid van verskeie internasionale organisasies, onder meer die [[Britse Statebond]], VN, [[Internasionale Monetêre Fonds]], [[Wêreldbank]], [[Afrika-unie]] en [[Wêreldgesondheidsorganisasie]]. Die land beskou ekonomiese en politieke standvastigheid in [[Suider-Afrika]] as noodsaaklik en staan vreedsame oplossings deur samesprekings voor. === Menseregte === [[Lêer:School Children On a Mission.jpg|duimnael|Skoolkinders wat deur die Ontwikkelingsfonds van Noorweë befonds word tydens 'n optog op Internasionale Vrouedag, 2016]] In die 2010's het internasionale waghonde menseregtekwessies op verskeie terreine waargeneem. Oormatige geweld deur die polisiemag word soms waargeneem, veiligheidsmagte se dade bly soms ongestraf, skaregeweld is gesien, en tronktoestande is steeds benard en soms selfs lewensgevaarlik. Die regering wend egter ’n poging aan om lede van die veiligheidsmagte te vervolg as oormatige geweld gebruik is. Ander regskwessies sluit in beperkings op vryheid van spraak en ’n vrye pers, lang aanhoudings voor hofsake en lukrake inhegtenisnemings en aanhoudings. Gemeenskapskwessies wat kommer wek, is geweld teen vroue, mensehandel en kinderarbeid. Korrupsie in die regering word beskou as ’n groot probleem, ondanks die Malawi Anti-Corruption Bureau (ACB) se pogings om dit te verminder. Volgens berigte is die ACB suksesvol in opsporings en vervolgings wat laevlakkorrupsie betref, maar dit lyk of hoërvlakamptenaar se dade ongestraf bly. Korrupsie in die veiligheidsmagte is ook ’n kwessie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/af/154356.htm |title=2010 Human Rights Report: Malawi |date=8 April 2011 |accessdate=21 Julie 2011 |publisher=VSA-departement van buitelandse sake |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119062543/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/af/154356.htm |archive-date=19 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Malawi het ook ’n groot voorkoms van kinderhuwelike.<ref>{{en}} According to the WHO:"The 10 countries with the highest rates of child marriage are: Niger, 75%; Chad and Central African Republic, 68%; Bangladesh, 66%; Guinea, 63%; Mozambique, 56%; Mali, 55%; Burkina Faso and South Sudan, 52%; and '''Malawi, 50%'''."[http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/en/]</ref> In 2015 het die land die wettige ouderdom om te trou van 15 tot 18 verhoog.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Batha |first1=Emma |title=Malawi bans child marriage, lifts minimum age to 18 |url=http://uk.reuters.com/article/2015/02/16/uk-malawi-childmarriage-law-idUKKBN0LK1Y920150216 |accessdate=19 Junie 2015 |agency=Reuters |date=16 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001075729/http://uk.reuters.com/article/2015/02/16/uk-malawi-childmarriage-law-idUKKBN0LK1Y920150216 |archive-date=1 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander kwessies wat geopper is, is die gebrek aan voldoende regsbeskerming vir vroue teen seksuele mishandeling en teistering, ’n hoë moedersterfesyfer en mishandeling wat verband hou met aantygings van heksery.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.ohchr.org/english/bodies/cedaw/docs/ngos/WLSAMalawi45_session.pdf |format=PDF |title=Women And Law In Southern Africa Research And Educational Trust (Wlsa Malawi) |website=Ohchr.org |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053357/http://www2.ohchr.org/english/bodies/cedaw/docs/ngos/WLSAMalawi45_session.pdf |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|url=http://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1398&context=faculty_scholarship |format=PDF |title=Witchcraft Accusations And Human Rights: Case Studies From Malawi |website=Ir.lawnet.fordham.edu |accessdate=9 Februarie 2016}}</ref> [[Homoseksualiteit]] is onwettig en in een geval in 2010 is twee mans wat van homoseksualiteit aangekla is, skuldig bevind en ’n lang tronkstraf opgelê:<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.aegis.org/default.asp?req=http://www.aegis.org/news/ap/2010/AP100509.html |title=Gay couple convicted in Malawi faces 14-year term |last=Tenthani |first=Rafael |date=18 Mei 2010 |accessdate=22 September 2010 |publisher=Aegis |agency=Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308032607/http://www.aegis.org/default.asp?req=http%3A%2F%2Fwww.aegis.org%2Fnews%2Fap%2F2010%2FAP100509.html |archive-date= 8 Maart 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> die maksimum straf van 14 jaar dwangarbeid. Hulle is twee weke later begenadig nadat die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], tussenbeide getree het.<ref>{{en}} {{cite journal|title=Malawi pardons jailed gay couple|journal=Irish Times|date=29 Mei 2010|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0529/breaking26.html|accessdate=29 Mei 2010}}</ref> Daar was intussen beloftes dat wette wat van homoseksualiteit ’n misdaad maak, herroep sou word,<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/may/18/malawi-president-vows-legalise-homosexuality |title=Malawi president vows to legalise homosexuality |author=David Smith en Godfrey Mapondera |publisher=The Guardian |date=18 Mei 2012 |accessdate=18 Mei 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121032318/http://www.guardian.co.uk/world/2012/may/18/malawi-president-vows-legalise-homosexuality |archive-date=21 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar in Mei 2016 was die regering nog besig om die wette te hersien.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.nyasatimes.com/2016/05/12/malawi-court-dismisses-anti-gay-law-morotorium/ |title=Malawi court dismisses anti-gay law morotorium/ |author=Judith Moyo |publisher=Nyasa Times |date=12 Mei 2016 |accessdate=15 Mei 2016 |archive-date=13 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513124708/http://www.nyasatimes.com/2016/05/12/malawi-court-dismisses-anti-gay-law-morotorium/ |url-status=dead }}</ref> == Geografie == [[Lêer:LocationMalawi.svg|duimnael|Die ligging van Malawi]] [[Lêer:View of Zomba plateau from north.JPG|duimnael|Die Zomba-plato in die Zomba-distrik]] [[Lêer:Monoxylon beach Lake Malawi 1557.jpg|duimnael|Die strand by [[Cape Maclear]] naby [[Monkey Bay]]]] Malawi is in Suidoos-Afrika. Dit word heeltemal deur land ingesluit en lê in die [[trope]]; van omtrent 9°30S in die noorde tot omtrent 17°S in die suide. Dit beslaan ’n dun strook tussen [[Zambië]] en [[Mosambiek]] wat al met die [[Shirerivier]] langs suidwaarts tot in Mosambiek strek. In die noorde en noordooste grens Malawi ook aan [[Tanzanië]]. Die land is per spoor aan die Mosambiekse hawens in [[Nacala]] en [[Beira]] verbind. Die [[Groot Skeurvallei]] loop van noord na suid deur die land, en oos van die vallei is die [[Malawimeer]] (voorheen die Njassameer), wat sowat 20% van die land se oppervlakte beslaan en meer as driekwart van die land se oostelike grens uitmaak.<ref name="Cutter142" /> Die meer word soms die Kalendermeer genoem omdat dit 365&nbsp;myl (587&nbsp;km) lank en 52&nbsp;myl (84&nbsp;km) breed is.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.travelafricamag.com/content/view/231/56/|title=Malawi: The Lake of Stars|journal=Travel Africa|issue=4|date=Somer 1998|author=Douglas, John|accessdate=22 Augustus 2008|archive-date=14 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114161419/http://www.travelafricamag.com/content/view/231/56/|url-status=dead}}</ref> Die Shire vloei in die suide uit die meer en sluit verder suid, in Mosambiek, by die Zambezi aan. Die oppervlak van die meer is 457&nbsp;m bo [[seevlak]], met ’n maksimumdiepte van 701&nbsp;m; dit beteken die bodem is plek-plek meer as 200&nbsp;m onder seevlak. In die bergstreek van Malawi om die Groot Skeurvallei rys plato's gewoonlik tot sowat 1&nbsp;200&nbsp;m bo die seevlak, terwyl sommige in die noorde tot sowat 2&nbsp;400&nbsp;m hoog kan wees. Suid van die meer lê die [[Shirehoogland]], wat sowat 914&nbsp;m bo die seevlak is. In dié gebied troon die [[Berg Zomba|Zomba-]] en [[Mulanjemassief|Mulanje]]-bergspitse onderskeidelik 2&nbsp;134 en 3&nbsp;048&nbsp;m bo die seevlak uit.<ref name="Cutter142" /> Malawi se hoofstad is [[Lilongwe]] en die middelpunt van sy handel is [[Blantyre]]; albei het ’n bevolking van meer as ’n halfmiljoen. Malawi het drie terreine wat op [[Unesco]] se [[Wêrelderfenisgebied|Wêrelderfenislys]] voorkom: die Malawimeer Nasionale Park (1984), [[Chongoni-rotskunsgebied]] (2006) en berg Mulanje (2025).<ref name="Turner24">{{en}} Turner, ''The Statesman's Yearbook'', bl. 824</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mw |title=Malawi |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Daar is vyf nasionale parke: * Malawimeer Nasionale Park * Kasungu Nasionale Park * Lengwe Nasionale Park * Liwonde Nasionale Park * Nyika Nasionale Park === Klimaat === Malawi se [[klimaat]] is warm in die laagliggende suide en gematig in die noordelike hoogland. Die hoogte tem wat andersins ’n ekwatoriale klimaat sou gewees het. Tussen November en April is dit warm met ekwatoriale [[reën]]s en donderstorms. Ná die storms se hoogtepunt in Maart neem die reënval vinnig af en van Mei tot September vloei nat mis van die hoogland na die plato's, en feitlik geen reën kom dan voor nie.<ref name="Cutter142" /> == Ekonomie == [[Lêer:Lilongwe (Malawi) - crafts market.JPG|duimnael|’n Handwerkmark in [[Lilongwe]]]] [[Lêer:Beach on Likoma Island, Malawi.JPG|duimnael|Gedroogde vis op Likoma-eiland]] Malawi se ekonomie is op landbou gebaseer, en meer as ’n derde van die [[BBP]] en 90% van die uitvoerinkomste kom uit dié sektor. In die verlede is staatgemaak op aansienlike hulp van die Wêreldbank, die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) en ander lande.<ref name="CIA" /> In Maart 2011 was Malawi die 119de veiligste beleggingsbestemming in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |title=Euromoney Country Risk |url=http://www.euromoneycountryrisk.com/ |work=Euromoney Country Risk |publisher=Euromoney Institutional Investor PLC |accessdate=15 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190614151006/https://www.euromoneycountryrisk.com/ |archive-date=14 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Desember 2000 het die IMF hulpvoorskotte aan Malawi gestaak weens kommer oor korrupsie, en baie individuele skenkers het dieselfde gedoen, met die gevolg dat daar ’n daling van byna 80% in die land se ontwikkelingsbegroting was.<ref name="Africa08" /> In 2005 het Malawi egter meer as $575&nbsp;miljoen se hulp ontvang. Daar is heelwat struikelblokke in die regering se poging om ’n markekonomie te ontwikkel, omgewingsbewaring te bevorder, die vinnig groeiende MIV/vigsprobleem te hanteer, die opvoedingstelsel te verbeter en sy buitelandse skenkers te oortuig dat hy besig is om finansieel onafhanklik te word. Sedert 2005 was daar ’n verbetering in finansiële dissipline onder president Mutharika en die minister van finansies, Goodall Gondwe. Dit is egter in die wiele gery deur die koop van ’n presidensiële privaatstraler in 2009, wat feitlik onmiddellik gevolg is deur ’n landswye brandstoftekort. Logistieke probleme het amptelik die skuld gekry vir laasgenoemde, maar die rede was meer waarskynlik ’n geldtekort as gevolg van die koop van die vliegtuig.<ref name="Reuters">{{en}} {{cite news|title=Britain reduces aid to Malawi over presidential jet|agency=Reuters|date=10 Maart 2010|url=http://af.reuters.com/article/malawiNews/idAFLDE62921I20100310?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|accessdate=14 Mei 2016|archive-date=10 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510021817/http://af.reuters.com/article/malawiNews/idAFLDE62921I20100310?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|url-status=dead}}</ref><ref name="Africa News">{{en}} {{cite news|title=Malawi: Fuel shortage deepens|publisher=Africa News|date=11 November 2009|url=http://www.africanews.com/site/Malawi_Fuel_shortage_deepens/list_messages/27986|accessdate=14 Mei 2016|archive-date=24 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724061651/http://www.africanews.com/site/Malawi_Fuel_shortage_deepens/list_messages/27986|url-status=dead}}</ref><ref name="Nyasa Times">{{en}} {{cite news|title=Forex shortage crimps Malawi ministers’ foreign trips|publisher=Nyasa Times|date=19 November 2009|url=http://www.nyasatimes.com/national/forex-shortage-crimps-malawi-ministers-foreign-trips.html|accessdate=14 Mei 2016|archive-date=22 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122080522/http://www.nyasatimes.com/national/forex-shortage-crimps-malawi-ministers-foreign-trips.html|url-status=dead}}</ref> Die algehele skade aan die ekonomie (en gesondheidsorgstelsel) is onbekend. Daar was ook ander terugslae en Malawi het ’n deel van sy vermoë verloor om vir invoergoedere te betaal weens ’n algemene tekort aan buitelandse valuta nadat beleggings in 2009 met 23% afgeneem het. Daar was baie probleme vir beleggers wat die regering nie opgelos het nie, insluitende hoë dienskoste en ’n swak infrastruktuur vir krag, water en telekommunikasie. In 2009 is geraam dat Malawi ’n [[BBP]] ([[koopkragpariteit]]) van $12,81&nbsp;miljard het, met ’n per capita-BBP van $900, en inflasie was na raming sowat 8,5%.<ref name="CIA" /> Landbou sorg vir 35% van die BBP, nywerheid vir 19% en dienste vir die oorblywende 46%.<ref name=TWB>{{en}} {{cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/AFRICAEXT/MALAWIEXTN/0,,menuPK:355882~pagePK:141132~piPK:141107~theSitePK:355870,00.html |title=Country Brief&nbsp;– Malawi |publisher=Die Wêreldbank |date=September 2008 |accessdate=3 Januarie 2009}}</ref> Malawi se per capita-inkomste is van die laagste in die wêreld,<ref name="Africa08" /> hoewel ekonomiese groei in 2008 sowat 9,7% was.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE53008220090401 |title=Malawi economy grew by around 9.7 pct in 2008: IMF |last=Banda |first=Mabvuto |date=1 April 2009 |accessdate=7 April 2009 |agency=Reuters Africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110036/https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE53008220090401 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die armoede word verbeter danksy die werk van die regering en steunorganisasies. Mense wat onder die broodlyn lewe, het afgeneem van 54% in 1990 tot 40% in 2006, en die persentasie "ultra-armes" het in dié tyd afgeneem van 24% tot 15%.<ref name=UNDP>{{en}} {{cite web|url=http://www.undp.org.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=74:malawi-releases-the-2008-mdgs-report&catid=1:latest-news&Itemid=50|title=Malawi releases the 2008 MDGs Report|publisher=United Nations Development Programme Malawi|date=23 Desember 2008|accessdate=3 Januarie 2009}}</ref> Baie ontleders glo ekonomiese vooruitgang in Malawi hang af van sy vermoë om bevolkingsgroei te stuit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.prb.org/pdf12/malawi-population-matters.pdf |title=Why Population Matters to Malawi's Development: Managing Population Growth for Sustainable Development Department of Population and Development. |date=2012 |publisher=Department of Population and Development. Ministry of Economic Planning and Development. Government of Malawi. |accessdate=8 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517002531/http://www.prb.org/pdf12/malawi-population-matters.pdf |archive-date=17 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In Januarie 2015 is Suid-Malawi deur die ergste vloede in menseheugenis getref; minstens 20&nbsp;000 mense is gestrand gelaat. Die vloede het meer as ’n miljoen mense landwyd geraak, meer as 100 mense is dood en ’n geraamde 64&nbsp;000 hektaar landbougrond is weggespoel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2015/02/devastation-disease-deadly-malawi-floods-150225070745817.html |title=Devastation and disease after deadly Malawi floods |publisher=Al Jazeera English |date=25 Februarie 2015 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110035/https://www.aljazeera.com/indepth/features/2015/02/devastation-disease-deadly-malawi-floods-150225070745817.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Landbou en nywerheid === [[Lêer:Groundnut harvesting in Malawi.jpg|duimnael|links|Grondboontjies word geoes by ’n landbounavorsingstasie in Malawi]] [[Lêer:Women in Salima District, Malawi.jpg|duimnael|Vroue in die Salima-distrik, verkoop grondbone]] [[Lêer:Schoolchildren in Malawi.jpg|duimnael|Kinders woon 'n boerebyeenkoms in Nalifu-dorp, Mulanje, by]] Die belangrikste landbouprodukte in Malawi sluit in [[tabak]], suikerriet, katoen, tee, mielies, aartappels, sorghum, beeste en bokke. Die hoofnywerhede is die verbouing van tabak, tee en suiker, saagmeulprodukte, sement en verbruikersgoedere. Die groeikoers in nywerheidsvervaardiging is in 2009 op 10% geraam. Die land gebruik nie veel natuurlike gas nie. Elektrisiteit word nie in- of uitgevoer nie, maar alle petroleum word ingevoer.<ref name="CIA" /> Die land se afhanklikheid van tabak plaas ’n groot las op die ekonomie omdat pryse wêreldwyd afneem en die internasionale gemeenskap druk uitoefen om tabakvervaardiging te beperk. Malawi se afhanklikheid van tabak neem egter algaande toe. Saam met tee, suiker en koffie maak dit 90% uit van die land se uitvoerinkomste.<ref name="CIA" /><ref name="Africa08" /> As gevolg van die styging van produksiekoste en daling van tabakpryse moedig die regering boere aan om meer winsgewende gewasse te plant, onder meer speserye soos [[paprika]]. Mak dagga, of hennep (Engels: ''Indian hemp''), is nog ’n moontlike alternatief, maar daar is al geredeneer dat dit misdaad in die land sal laat toeneem weens die ooreenkoms van dié gewas met [[variëteit]]e van [[dagga]] (''cannabis'', wat as ’n [[dwelm]] gebruik word) en die probleme om tussen die twee tipes te onderskei.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/708649.stm |publisher=BBC News |author=Tenthani, Raphael |title=Legal Hemp for Malawi? |date=24 April 2000 |accessdate=21 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029175724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/708649.stm |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit is veral belangrik in die lig daarvan dat die groei van Malawi-dagga, ’n dwelm wat as Malawi Gold bekend is, aansienlik toeneem.<ref>{{en}} {{cite journal|journal=New York Times|url=http://www.nytimes.com/1998/12/17/world/marijuana-cultivation-increases-in-malawi.html|title=Marijuana Cultivation Increases in Malawi|date=17 Desember 1998|accessdate=21 Desember 2011}}</ref> Malawi is bekend daarvoor dat hy "die beste" dagga in die wêreld vervaardig, volgens ’n Wêreldbank-verslag, en die verbouing en verkoop van die gewas kan bydra tot korrupsie in die polisiemag.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.bnltimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2877:malawis-chamba-valued-at-k1-4-billion&catid=42:national&Itemid=401|title=Malawi's Chamba valued at K1. 4 billion|date=11 Desember 2011|author=Mpaka, Charles|accessdate=21 Desember 2011|work=Sunday Times|publisher=Blantyre Newspapers, Ltd|archive-date=12 Januarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112130233/http://www.bnltimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2877:malawis-chamba-valued-at-k1-4-billion&catid=42:national&Itemid=401|url-status=dead}}</ref> Ander uitvoerprodukte is katoen, grondboontjies, houtprodukte en klere. Die hoofbestemmings van dié uitvoer is [[Suid-Afrika]], [[Duitsland]], [[Egipte]], [[Zimbabwe]], [[Amerika]], [[Rusland]] en [[Nederland]]. Invoerprodukte sluit in kos, petroleumprodukte, verbruikersgoedere en vervoertoerusting. Die lande waaruit die grootste deel van die invoer kom, is Suid-Afrika, [[Indië]], [[Zambië]], [[Tanzanië]], Amerika en [[China]].<ref name="CIA" /> In 2006 het Malawi ná rampspoedige landbou-oeste ’n program begin om kunsmis te subsidieer en so die land se oeste te verbeter. Dit het goeie gevolge gehad en daartoe gelei dat Malawi kos na naburige lande begin uitvoer het.<ref>{{en}} {{cite news |author=Dugger, Celia W. |title=Ending Famine, Simply by Ignoring the Experts |date=2 Desember 2007 |work=[[The New York Times]] |url=http://www.nytimes.com/2007/12/02/world/africa/02malawi.html |accessdate=5 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110034/https://www.nytimes.com/2007/12/02/world/africa/02malawi.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:2010-10-21 13-12-21 Malawi - Njolomole.JPG|duimnael|Die M1-pad tussen Blantyre en Lilongwe]] In 2012 het Malawi 31&nbsp;lughawens gehad, waarvan sewe sementblaaie gehad het. In 2008 het die land spoorlyne van altesaam 797&nbsp;km gehad en in 2003 paaie van 24&nbsp;866&nbsp;km, waarvan 6&nbsp;956&nbsp;km geteer was. Malawi het ook waterweë van 700&nbsp;km op die Malawimeer en die Shirerivier.<ref name="CIA" /> In 2011 was daar 3,95 miljoen [[selfoon|selfone]] en 173&nbsp;500 landlyntelefone. Daar was 716&nbsp;400 internetgebruikers in 2009 en sowat ’n dosyn radiostasies. Die een TV-stasie het aan die regering behoort.<ref name="CIA" /> Malawi se telekommunikasiestelsel is vroeër beskou as een van die swakstes in Afrika, maar toestande verbeter. In stedelike gebiede is landlynfone steeds baie meer toeganklik as op die platteland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.uneca.org/aisi/NICI/country_profiles/malawi/malab.htm |title=Malawi |work=NICI in Africa |publisher=Economic Commission for Africa |accessdate=6 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625224013/http://www.uneca.org/aisi/nici/country_profiles/malawi/malab.htm |archive-date=25 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Demografie == Malawi het ’n bevolking van meer as 15&nbsp;miljoen en ’n bevolkingsgroei van 2,75%, volgens 2009-ramings.<ref name="CIA" /> Die voorspelling is dat die bevolking in 2050 oor die 45&nbsp;miljoen sal wees, byna drie keer soveel as die geraamde 16&nbsp;miljoen van 2010.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_GraphicalDisplay.aspx?ListNames=%27Population,%20History%20and%20Forecast%27&HistFor=True&GrpOp=0&Dim1=99&File=1|title=frm_Message|publisher=|accessdate=9 Februarie 2016}}</ref> Die bevolking bestaan uit die etniese groepe [[Chewa]], [[Nyanja]], [[Tumbuka]], [[Yao]], [[Lomwe]], [[Sena]], [[Tonga]], [[Ngoni]] en [[Ngonde]], sowel as Asiate en Europeërs. Die amptelike taal is [[Engels]];<ref name=language>{{en}} {{cite web |url=http://www.malawi.gov.mw |title=Malawi Government |publisher=Malawi Government |accessdate=31 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518191016/https://www.malawi.gov.mw/ |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ander belangrike tale sluit in [[Chichewa]], wat deur meer as 57% van die bevolking gepraat word, Nyanja (12,8%), Yao (10,1%) en Tumbuka (9,5%).<ref name="CIA" /> Verder word Lomwe, Kokola, Lambya, Ndali, Nyakyusa-Ngonde en Sena deur verskeie duisende mense elk gepraat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Malawi |title=Languages of Malawi |publisher=SIL International |accessdate=21 November 2008 |work=Ethnologue |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014173439/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Malawi |archive-date=14 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stede en dorpe === {{Grootste stede van Malawi}} == Godsdiens == [[Lêer:Initiation ritual of boys in Malawi.jpg|duimnael|Yao-seuns van nege tot tien jaar oud neem deel aan besnydings- en inisiasierituele]] Malawi is ’n oorwegend [[Christendom|Christelike]] land met ’n aansienlike [[Moslem]]-minderheid, hoewel twyfel bestaan oor die presiese getalle. Beperkte data bestaan met weersprekende ramings van godsdienste affiliasie in die land. Volgens die Malawi-godsdiensprojek<ref>{{en}} {{cite web |url=http://malawi.pop.upenn.edu/malawi-data-qualitative-religion |title=The Malawi Religion Project (MRP) &#124; Malawi Longitudinal Study of Families and Health (MLSFH) |publisher=Malawi.pop.upenn.edu |accessdate=31 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219075400/http://malawi.pop.upenn.edu/malawi-data-qualitative-religion |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> van die Universiteit van Pennsilvanië in 2010, is sowat 68% van die bevolking Christene, 25% Moslems en 5% van "ander" gelowe.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1045&context=psc_working_papers |title=Cohort Profile: The Malawi Longitudinal Study of Families and Health (MLSFH) |author=Hans-Peter Kohler |website=Repository.upenn.edu |accessdate=9 Februarie 2016}}</ref> Ouer data van die CIA uit 1998 dui daarop dat 82% Christene en 13% Moslems is.<ref name="CIA" /> Die grootste Christelike groepe in die land is die [[Rooms-Katolieke Kerk]] en die Presbiteriaanse Kerk van Sentraal-Afrika. Laasgenoemde is die grootste [[Protestantisme|Protestantse]] geloof in Malawi, met 1,3&nbsp;miljoen lede. Daar is ook kleiner Presbiteriaanse kerke soos die Hervormde Presbiteriaanse Kerk van Malawi en die Evangeliese Presbiteriaanse Kerk van Malawi. Kleiner groepe sluit in [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikane]], [[Baptiste]], [[Jehovah se Getuies]] en [[Sewendedagadventisme|Sewendedagadventiste]]. Die meeste van die Moslems is [[Soenni]].<ref>{{en}} {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ZyIpVV3FZlAC&pg=PA63&dq&hl=en&sa=X&ei=OsSSU46iNMOp7AbK1YHACw&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false | title=Where Silence Rules: The Suppression of Dissent in Malawi | page=59 | author=Richard Carver | accessdate=7 Junie 2014}}</ref> Ander godsdiensgroepe sluit in [[Rastafariër]]s, [[Hindoe]]s, [[Baha'i]] en [[Jode]].<ref>{{en}} {{cite web|author=Joshua Project |url=http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=12347&rog3=MI |title=Jews in Malawi |publisher=Joshuaproject.net |date= |accessdate=19 April 2013}}</ref> Sowat 4% van die bevolking is ateïste, hoewel dié syfer mense kan insluit wat tradisionele Afrika-godsdienste beoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90107.htm |title=Malawi |work=International Religious Freedom Report 2007 |accessdate=18 Desember 2008 |publisher=U.S. Department of State |date=14 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119144745/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90107.htm |archive-date=19 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Gesondheid == [[Lêer:The time is now – mums waiting for family planning services (7513648798).jpg|duimnael|Vroue met hul kinders by die gesinsbeplanningsdiens]] Malawi het sentrale hospitale, asook streeks- en privaatgeriewe. Die openbare sektor bied gratis gesondheidsdienste en medisyne, en die nie-regeringsorganisasies hef tariewe. Gesondheidsversekeringskemas bestaan sedert 2000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/19/000333037_20100219005458/Rendered/PDF/531070WP0Pharm10Box345597B01PUBLIC1.pdf |author=McCabe, Ariane |title=Private Sector Pharmaceutical Supply and Distribution Chains: Ghana, Mali and Malawi |work=Health Systems Outcome Publication |publisher=World Bank |date=Desember 2009 |accessdate=2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220812/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2010/02/19/000333037_20100219005458/Rendered/PDF/531070WP0Pharm10Box345597B01PUBLIC1.pdf |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vier privaat farmaseutiese maatskappye vervaardig medisyne. Malawi se gesondheidsorgdoel is "die bevordering van gesondheid, die voorkoming, vermindering en heling van siektes, en die afname van voortydige dood in die bevolking".<ref>{{en}} Malawi Investment Promotion Agency, 2008, bl. 20 – Investment Guide</ref> Die babasterftesyfer is hoog en die lewensverwagting is 50,03&nbsp;jaar. Daar is ’n algemene voorkoms van [[MIV]]/[[vigs]] onder volwassenes, met ’n geraamde 930&nbsp;000 individue (of 11,9% van die bevolking) wat in 2007 die siekte gehad het. In dié jaar was daar sowat 68&nbsp;000 vigs-sterfgevalle.<ref name="CIA" /> Omtrent 250 mense word elke dag besmet en minstens 70% van die land se hospitaalbeddens word aan MIV/vigspasiënte afgestaan. ’n Geraamde 5,8% van die landbouwerkmag sterf van die siekte. Die regering bestee elke jaar meer as $120&nbsp;000 aan begrafnisse vir staatsdiensamptenare wat aan die siekte sterf.<ref name="Africa08" /> In 2006 het die superster [[Madonna]] die stigting Raising Malawi op die been gebring wat MIV-wesies in die land help. Sy het ook ’n dokumentêr gefinansier oor die probleme wat Malawi se wesies ervaar, met die naam ''I Am Because We Are''.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1223372,00.html|title=Madonna Finds a Cause|journal=Time|author=Luscombe, Belinda|date=6 Augustus 2006|accessdate=24 Oktober 2008|archive-date=23 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823131348/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1223372,00.html|url-status=dead}}</ref> Raising Malawi werk ook saam met die Millennium Villages Project om opvoeding, gesondheidsorg, infrastruktuur en landbou in Malawi te bevorder.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/07/madonna200707|title=Raising Malawi|journal=Vanity Fair|author=Hutton, Punch|date=Julie 2007|accessdate=24 Oktober 2008}}</ref> Daar is ’n groot risiko van aansteeklike siektes, insluitende [[hepatitis A]], [[malaria]] en [[hondsdolheid]].<ref name="CIA" /> Malawi het vooruitgang gemaak met die vermindering van kindersterftes en MIV/vigsgevalle, maar vaar nie goed wat moedersterftes en geslagsgelykheid betref nie.<ref name="UNDP" /> [[Vroulike genitale verminking]] kom nie wyd voor nie, maar word in sommige plaaslike gemeenskappe beoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.medcol.mw/commhealth/publications/cultural_practices_report.pdf |title=Cultural Practices Report |accessdate=20 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626091728/http://www.medcol.mw/commhealth/publications/cultural_practices_report.pdf |archive-date=26 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Opvoeding == [[Lêer:Localschool.JPG|duimnael|links|Skoolkinders in die klaskamer, in Karonga, Malawi]] [[Lêer:Flickr - ggallice - Village boys.jpg|duimnael|Kinders in Chilowamatambe in die Kasungu-distrik]] In Malawi is primêre onderwys nie verpligtend nie, maar die grondwet vereis dat alle burgers die reg het tot minstens vyf jaar primêre onderwys. In 1994 het die regering gratis primêre onderwys vir alle kinders ingestel. Ál meer kinders woon skool by, en in laerskole het bywoning gestyg van 58% in 1992 tot 75% in 2007. Die getal kinders wat in standerd een begin en standerd vyf voltooi, het toegeneem van 64% in 1992 tot 86% in 2006. Net sowat 25% gaan egter hoërskool toe.<ref name=U.N.>{{en}} {{cite web |title=The world youth report: youth and climate change |url=http://www.un.org/esa/socdev/unyin/documents/WYR2010Final%20online%20version.pdf |website=United Nations |accessdate=17 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305102743/http://www.un.org/esa/socdev/unyin/documents/WYR2010Final%20online%20version.pdf |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Geletterdheid onder die jeug het ook toegeneem, van 68% in 2000 tot 82% in 2007. Dit is hoofsaaklik te danke aan beter studiemateriaal in skole, beter infrastrukture en voedingsprogramme wat deur die hele skoolstelsel ingevoer is.<ref name="UNDP" /> Onderwys behels agt jaar primêre opvoeding, vier jaar sekondêre opvoeding en vier jaar aan ’n universiteit. Daar is vier openbare universiteite in die land, naamlik Mzuzu, die Universiteit van Lilongwe vir Landbou en Natuurlike Hulpbronne, die Universiteit van Malawi en die Malawi-universiteit vir Wetenskap en Tegnologie. Daar is ook privaat universiteite soos Livingstonia, Malawi Lakeview en die Katolieke Universiteit van Malawi. == Kultuur == [[Lêer:Malawi n3.jpg|duimnael|180px|’n Man bespeel die xilofoon]] [[Lêer:Bao, Malawi.jpg|duimnael|180px|Kinders speel die [[Bao]]-bordspeletjie]] Die naam "Malawi" kom van die Maravi, ’n Bantoevolk wat omstreeks 1400 uit die Suid-Kongo daarheen getrek het. By die noordoewer van die Malawimeer het die groep verdeel; een groep het teen die wesoewer af suid beweeg en later die [[Chewa]]-volk geword terwyl die ander groep, die voorouers van die hedendaagse Nyanja, teen die ooskus afbeweeg het na die suidelike deel van Malawi. Etniese konflik en voortdurende migrasie het tot aan die begin van die 20ste eeu die vorming voorkom van ’n gemeenskap wat as uniek Malawies beskou kan word. Die afgelope eeu het etniese onderskeid so afgeneem dat daar nie eintlik meer sprake van etniese botsings is nie, hoewel streeksverskille steeds voorkom. Die begrip van ’n Malawiese nasionaliteit het redelik onlangs begin posvat rondom ’n oorwegend plattelandse volk wat oor die algemeen konserwatief en tradisioneel nie-gewelddadig is.<ref name="StateDept" /> [[Lêer:Flag of Malawi (2010–2012).svg|duimnael|links|[[Vlag van Malawi]], 31 Julie 2010 tot 28 Mei 2012]] Van 1964 tot 2010, en weer sedert 2012, bestaan die vlag van Malawi uit drie ewe groot swart, rooi en groen horisontale strepe met ’n opkomende son in die middel van die swart streep. Dié streep verteenwoordig die Afrika-volke, die rooi streep die bloed van die vegters vir Afrika-vryheid en die groen streep Malawi se immergroen natuur. Die son verteenwoordig die opkoms van vryheid en hoop vir Afrika.<ref name="Vlag">{{en}} {{cite web|url=http://www.fotw.us/flags/mw.html|title=Malawi|work=Flags of the World Website|author=Berry, Bruce|date=6 Februarie 2005|accessdate=22 September 2010|publisher=Flags of the World}}</ref> Die vlag is in 2010 verander – tot in 2012 is die rooi son vervang deur ’n volle, wit son as ’n simbool van die land se ekonomiese vooruitgang.<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.nyasatimes.com/2012/05/30/dpp-govt-blew-k3bn-on-flag-change/|title=DPP govt blew K3bn on flag change|journal=Nyasa Times|accessdate=10 April 2013|date=30 Mei 2012|archive-date=18 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518233702/http://www.nyasatimes.com/2012/05/30/dpp-govt-blew-k3bn-on-flag-change/|url-status=dead}}</ref> Danse vorm ’n groot deel van Malawi se kultuur. In November 1987 het die regering die National Dance Troupe (voorheen die Kwacha Cultural Troupe) gestig.<ref name="Turner24" /> Tradisionele [[musiek]] en danse kom voor by inisiasie- en ander rituele, troues en vierings. [[Kwêla]] is vanaf die 1960's ’n gewilde musiekvorm – dit het ontstaan uit ’n mengsel van Malawiese en Suid-Afrikaanse straatmusiek danksy die invloed van Malawiese mynwerkers in [[Suid-Afrika]].<ref name="autogenerated1">{{en}} {{cite web |last=Jecks |first=Nikki |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8185971.stm |title=Reviving Malawi's music heritage |publisher=BBC News |date=6 Augustus 2009 |accessdate=29 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110026/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8185971.stm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} [http://www.liquisearch.com/music_of_malawi/music_of_malawi/kwela Music of Malawi – Kwela, LiquiSearch] URL besoek op 15 Mei 2016</ref> Dit is steeds gewild in Malawi met moderne kunstenaars soos Daniel Kachamba & His Kwela Band. Die woord "kwela" beteken "om te klim" in Chichewa (en "om op te staan" in [[Zoeloe]]). Die [[xilofoon]] en tromme word ook bespeel. ’n Algemene tydverdryf is die bordspeletjie [[Bao]], wat ook in omliggende lande gewild is. Dit word met sade gespeel op ’n bord met vier rye van agt holtes elk. Amptelike toernooie word gehou. Die inheemse etniese groepe in Malawi het ’n ryke tradisie van vleg- en houtwerk, en van dié artikels word steeds in tradisionele seremonies gebruik. Houtsneewerk en olieverfwerk is ook in stedelike gebiede gewild en oral is markte waarop die kunswerke aan toeriste verkoop word. Die land het verskeie internasionaal erkende letterkundefigure opgelewer, onder andere die digter [[Jack Mapanje]], geskiedenis- en fiksieskrywer [[Paul Zeleza]] en die skrywers [[Legson Kayira]], [[Felix Mnthali]], [[Frank Chipasula]] en [[David Rubadiri]]. == Sport == [[Sokker]] is sedert die Britse heerskappy die algemeenste sportsoort. Die nasionale sokkerspan kon nog nie vir ’n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] kwalifiseer nie, maar het drie keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] gekwalifiseer (in 1984, 2010 en 2021). Van die sokkerspanne sluit in Mighty Wanderers, Big Bullets, Silver Strikers, Blue Eagles, Civo Sporting, Moyale Barracks en Mighty Tigers. [[Basketbal]] is ook gewild, maar die nasionale span het nog ne aan ’n internasionale toernooi deelgeneem nie.<ref name=Gall>{{en}} {{cite book |last1= |first1= |author-link1= |year=1998|editor1-last=Gall|editor1-first=James L. |title=Worldmark Encyclopaedia of Cultures and Daily Life|url= |volume=1 – Africa|edition= |location=Detroit en Londen|publisher=Gale Research|pages=101–102 |isbn=0-7876-0552-2 |quote= }}</ref> In [[netbal]] het hulle al meer sukses aangeteken en die nasionale netbalspan is (in Maart 2021) in die sesde plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://netball.sport/events-and-results/current-world-rankings |title=Current World Rankings |publisher=World Netball |accessdate=10 Desember 2021}}</ref> ’n Aantal nasionale spelers speel in internasionale ligas. In [[krieket]] het Malawi in die verlede saam met Tanzanië, Uganda en Zambië spelers vir die [[Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan]] beskikbaar gestel. Sedert 2003 word die land deur sy eie nasionale span verteenwoordig, maar kon nog nie vir ’n internasionale kriekettoernooi kwalifiseer nie. == Kookkuns == Malawiese kookkuns is uiteenlopend. [[Tee]] en [[vis]] maak ’n groot deel daarvan uit.<ref name=emb>{{en}} {{cite web |url=http://www.malawiembassy.org/en/visit/food.html |title=The Official Website of the Embassy of the Republic of Malawi to Japan |website=Malawiembassy.org |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314022501/http://www.malawiembassy.org/en/visit/food.html |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Suiker, koffie, mielies, aartappels, sorghum, beeste en bokke is ook belangrike elemente van die kookkuns en ekonomie. Die Malawimeer is die bron van vis soos chambo (soortgelyk aan [[kurper]]), usipa (soortgelyk aan [[sardyn]]e) en mpasa (soortgelyk aan [[salm]]).<ref name="emb" /> [[Nsima]] is ’n [[stapelvoedsel]] wat gemaak word van fyngemaalde [[mielie]]s; dit word voorgesit saam met vleis en groente. Dit kan vir middag- of aandete geëet word.<ref name="emb" /> == Media == Naas die Malawiese uitsaaikorporasie ''Malawi Broadcasting Corporation (MBC)'', wat televisie- en radioprogramme uitsaai, is daar privaat radiostasies soos ''Capital Radio'' en ''Zodiak''. Malawi se twee [[koerant|dagblaaie]], ''The Nation'' en ''The Daily Times'', word aangevul deur 'n aantal weekblaaie soos ''Weekend Nation'', ''Sunday Times'' en ''Malawi News''.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Malawi_node.html |title=Auswärtiges Amt – Auswärtiges Amt |first=Auswärtiges |last=Amt |website=Auswärtiges Amt DE{{en}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019223033/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Malawi_node.html |archive-date=19 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=22 Junie 2016 }}</ref> == Verdediging == Malawi het ’n klein militêre weermag van sowat 25&nbsp;000 soldate. Dit bestaan uit ’n leër, vloot en lugmag-elemente. Die leër het ontstaan uit die voormalige Britse koloniale magte. Die lugmag is in 1976 gestig met [[Duitsland|Duitse]] hulp en bestaan uit ’n klein getal vervoervliegtuie en veeldoelhelikopters. Die vloot het drie bote op die Malawimeer; hul basis is in [[Monkey Bay]].<ref name="Turner22">{{en}} Turner, ''The Statesman's Yearbook'', bl. 822</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Malawi|title=Malawi|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 Oktober 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malawi/|title=Malawi|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Oktober 2025}} * Louw, Johan K.: Ligbakens in Afrika, 6 - die N.G. Sending in Malawi. Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 3, Maart 1968. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Malawi}} {{Wikt|Malawi}} === Regering === * {{en}} [http://www.malawi.gov.mw/ Regering van die Republiek Malawi] amptelike werf * {{en}} [http://www.malawi.gov.mw/National%20Assembly/parliament.htm Malawi Nasionale Vergadering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220064752/http://www.malawi.gov.mw/National%20Assembly/parliament.htm |date=20 Desember 2009 }} amptelike werf * {{en}} [http://www.malawi.gov.mw/Information/Home%20Information.htm Ministerie van Inligting en Toerisme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513031721/http://www.malawi.gov.mw/Information/Home%20Information.htm |date=13 Mei 2007 }} amptelike werf === Nuus === * {{en}} [http://allafrica.com/malawi/ allAfrica.com – ''Malawi''] nuus hoofberigte skakels * {{en}} [http://www.nationmalawi.com/ The Nation Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720052118/http://www.nationmalawi.com/ |date=20 Julie 2006 }} daaglikse koerant === Oorsigte === * {{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1068913.stm BBC Nuus Landprofiel – ''Malawi''] === Gidse === * {{en}} [http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065675/us559932/ LookSmart – ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304140503/http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065675/us559932/ |date= 4 Maart 2016 }} * {{en}} [http://dmoz.org/Regional/Africa/Malawi/ Open Directory Projek – ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911132359/http://dmoz.org/Regional/Africa/Malawi/ |date=11 September 2005 }} * {{en}} [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/malawi.html Stanford Universiteit – Afrika suid van die Sahara: ''Malawi''] * {{en}} [http://www.afrika.no/index/Countries/Malawi Die Indeks van Afrika – ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040818202325/http://www.afrika.no/index/Countries/Malawi/ |date=18 Augustus 2004 }} * {{en}} [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Country_Specific/Malawi.html Universiteit van Pennsylvania – Afrikastudiessentrum: ''Malawi''] * {{en}} [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Malawi/ Yahoo! - ''Malawi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808212328/http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Malawi/ |date= 8 Augustus 2006 }} directory category === Toerisme === * {{en}} {{Wikivoyage|Malawi}} * {{en}} [http://www.malawitourism.com/ Besoek Malawi] Toerisme werf aangebied deur lede van die bedryf. {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Malawi}} | Noord = {{vlagland|Tanzanië}} | Noordoos = [[Malawimeer]] • {{vlagland|Tanzanië}} | Oos = [[Malawimeer]] • {{vlagland|Tanzanië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidwes = {{vlagland|Mosambiek}} | Wes = {{vlagland|Zambië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande in Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Malawi| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] 5vsz01xl5zi4a49h7zqwi4wbxd58mrm 0 11538 2920968 2918611 2026-08-01T20:00:16Z SpesBona 2720 Kaap Verde se amptelike vlag is dié met 'n 3-2-verhouding 2920968 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kaap Verde |volle_naam = <small>''República de Cabo Verde'' ([[Portugees]])</small> |algemene_naam = Kaap Verde |beeld_vlag = Flag of Cape Verde (3-2).svg |beeld_wapen = Coat of arms of Cape Verde.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Location Cape Verde AU Africa.svg |leuse = <br />''Unidade, Trabalho, Progresso''<br /><small>''([[Portugees]] vir: "Eenheid, Arbeid, Vooruitgang")''</small> |volkslied = ''[[Cântico da Liberdade]]''<br /><small>''(Portugees vir: "Lied van Vryheid")''</small><br /><center>[[Lêer:Cântico da Liberdade (instrumental).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Portugees]] |hoofstad = [[Praia, Kaap Verde|Praia]] {{Koördinate|14|55|N|23|31|W}} |latd = 14 |latm = 55 |latNS = N |longd = 23 |longm = 31 |longEW = W |grootste_stad = [[Praia, Kaap Verde|Praia]] |regeringsvorm = Unitêre semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{en}} {{cite web |authors=Neto Octávio Amorim, Marina Costa Lobo |year=2010 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1644026 |title=Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries |publisher=Social Science Research Network |accessdate=20 November 2021}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[José Maria Neves]]<br />[[Francisco Carvalho]] |oppervlak_rang = 175^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 4&nbsp;033<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|title=Cabo Verde|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202021406/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|archive-date=2 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 1&nbsp;557 |persent_water = feitlik niks |bevolking_skatting = 618&nbsp;014<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2025 |bevolking_rang = 171^ste |bevolking_sensus = 491&nbsp;233<ref>{{pt}} {{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=Kaap Verdiese Nasionale Statistiekinstituut |accessdate=9 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209070954/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |archive-date=9 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 153,2 |bevolkingsdigtheidmi² = 396,9 |bevolkingsdigtheidrang = 89^ste |BBP_PPP = $6,753&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=624&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Cabo Verde |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=19 Junie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 170^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $13&nbsp;063<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 125^ste |BBP = $2,979&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 181^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;762<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 117^de |onafhanklikheidstipe = • van [[Portugal]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[5 Julie]] [[1975]]<br />[[14 Februarie]] [[1980]] |MOI = {{wins}} 0,668<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=19 Junie 2026}}</ref> |MOI_rang = 135^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 42,4<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CV |title=Gini index – Cabo Verde |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 Junie 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Kaap Verdiese escudo|Escudo]] |geldeenheid_kode = CVE |land_kode = CV |tydsone = KVT |utc_afwyking = [[UTC-01:00|-1]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-01:00|-1]] |internet_domein = [[.cv]] |skakelkode = 238 |voetskrif = }} '''Kaap Verde''' ([[Portugees]]: ''Cabo Verde'', [ˈkabu ˈveɾdɨ], {{Audio|Pt-CV Cabo Verde.ogg|luister}}; Kaap Verdiese Kreools: ''Kabu Verdi'', [ˈkabu ˈveɾdi]), amptelik die '''Republiek Kaap Verde''' (''República de Cabo Verde''), is 'n [[eilandstaat]] en [[republiek]] geleë op 'n [[argipel]] in die [[Makaronesië|Makaronesiese ekogebied]] van die Noord-[[Atlantiese Oseaan]], langs die westelike kus van [[Afrika]]. Die voorheen onbewoonde [[eiland]] is in die 15de eeu deur die [[Portugal|Portugese]] ontdek en gekolonialiseer; dit word vervolgens 'n handelsentrum vir [[slawerny|slawe]] uit Afrika. Meeste Kaap Verdiërs stam van albei groepe af. Kaap Verde is genoem na [[Cap-Vert]], nou in [[Senegal]], die mees westelike punt van Afrika. Saam met die [[Asore]], die [[Kanariese Eilande]] en die [[Madeiraeilande]] vorm Kaap Verde 'n eie biogeografiese streek, [[Makaronesië]], wat – ten spyte van die lang afstande – ooreenkomste tussen die eilande se fauna en flora toon. == Geskiedenis == [[Lêer:Old postcard SaoVicente2.jpg|duimnael|links|Poskaard van Sao Vicente]] Kaap Verde was onbewoon toe die [[Portugese]] in 1456 arriveer, en die eilande was dus deel van die [[Portugese Ryk]]. As gevolg van die land se ligging langs die kus van Afrika het Kaap Verde 'n belangrike hawe geword en was dit 'n belangrike sentrum vir slawehandel. In 1975 verkry die eilande onafhanklikheid, deels as gevolg van die werk van die Afrika Party vir die Onafhanklikheid van [[Guinee-Bissau]] en Kaap Verde ([[Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde|PAIGC]]). Na onafhanklikheid poog PAIGC om Kaap Verde en Guinee-Bissau in een land te verenig met die PAIGC wat albei lande beheer, maar 'n staatsgreep in laasgenoemde in 1980 beëindig die planne. In Kaap Verde self regeer PAICV (geaffilieer aan die PAIGC) tot verkiesings in 1991, wat tot 'n verandering in regering gelei het, gehou is. Die PAICV is herverkies in 2001. == Politiek == Die regering van Kaap Verde is gegrond op 'n grondwet wat in 1980 daargestel is. Verkiesings word vir beide die [[eerste minister]] en [[president]] gehou. Beide regeer vir 5-jaar termyne. Lede van die Algemene Vergadering word ook verkies en hulle word saam met die president en eerste minister deur die Hooggeregshof aangestel. == Geografie == [[Lêer:Kaap verde kaart.png|duimnael|links|Kaart van Kaap Verde]] [[Lêer:Satellite image of Cape Verde in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Kaap Verde in Desember 2002]] Kaap Verde is 'n [[argipel]] langs die kus van Afrika. Dit word gevorm deur 10 hoofeilande en omtrent 8 ander klein eilandjies. Die hoofeilande is: ; [[Barlavento]]s (noordelike eilandgroep) * [[Santo Antão]] * [[São Vicente (dubbelsinnigheid)|São Vicente]] * [[Santa Luzia, Kaap Verde|Santa Luzia]] * [[São Nicolau]] * [[Ilha do Sal]] * [[Boa Vista, Kaap Verde|Boa Vista]] ; [[Sotavento]]s (suidelike eilandgroep) * [[Maio]] * [[Santiago, Kaap Verde]] * [[Fogo, Kaap Verde|Fogo]] * [[Brava, Kaap Verde|Brava]] Van hierdie is slegs Santa Luzia onbewoon en is tans 'n natuurreservaat. Al die eilande is [[vulkaan|vulkanies]], maar 'n aktiewe vulkaan bestaan slegs op een van die eilande – Fogo. Van die klein eilande is [[Branco, Kaap Verde|Branco]] en [[Razo]]. == Munisipaliteite == [[Lêer:Mindelo-Aug2000.jpg|duimnael|São Vicente]] [[Lêer:Mindelo portogrande.jpg|duimnael|Porto Grande – die hawe van Mindelo, Sao Vicente Eiland]] [[Lêer:Praia aerialview.jpg|duimnael|'n Lugfoto van die hoofstad Praia]] [[Lêer:Fogo, Cape Verde Islands.jpg|duimnael|Die aktiewe vulkaan van Fogo-eiland in die suidelike Kaap Verde]] Kaap Verde word verdeel in 22 munisipaliteite: ; [[Santo Antão|Santo Antão-eiland]] * [[Paúl, Kaap Verde|Paúl]] * [[Porto Novo, Kaap Verde|Porto Novo]] * [[Ribeira Grande, Kaap Verde|Ribeira Grande]] ; São Vicente-eiland: * [[São Vicente, Kaap Verde|São Vicente]] ; [[Santa Luzia, Kaap Verde|Santa Luzia-eiland]] * São Nicolau eiland: * [[São Nicolau, Kaap Verde|São Nicolau]] * [[Tarrafal de Sao Nicolau]] ; Sal-eiland * [[Sal, Kaap Verde|Sal]] ; Boa Vista-eiland * [[Boa Vista, Kaap Verde|Boa Vista]] ; Maio-eiland: * [[Maio, Kaap Verde|Maio]] ; [[Santiago, Kaap Verde|Santiago-eiland]] * [[Praia, Kaap Verde|Praia]] * [[Ribeira Grande de Santiago]] * [[Santa Catarina, Kaap Verde|Santa Catarina]] * [[Santa Cruz, Kaap Verde|Santa Cruz]] * [[São Domingos, Kaap Verde|São Domingos]] * [[Sao Lourenco dos Orgaos]] * [[São Miguel, Kaap Verde|São Miguel]] * [[Sao Salvador do Mundo]] * [[Tarrafal, Kaap Verde|Tarrafal]] ; [[Fogo, Kaap Verde|Fogo-eiland]] * [[São Filipe, Kaap Verde|São Filipe]] * [[Mosteiros, Kaap Verde|Mosteiros]] * [[Santa Catarina do Fogo]] ; Brava-eiland * [[Brava, Kaap Verde|Brava]] == Ekonomie == [[Lêer:Pecheurs tarrafal.jpg|duimnael|Vissers in Kaap Verde]] [[Lêer:Sea-salt-minemaio.jpg|duimnael|Seesoutmyn in Kaap Verde]] [[Lêer:Santo Antao 01.jpg|duimnael|Santo Antão, Kaap Verde]] [[Lêer:Sao Vicente.jpg|duimnael|Sao Vicente, Kaap Verde]] [[Lêer:Santo-antao agaves.jpg|duimnael|Agaves à Santo Antão]] Kaap Verde is 'n klein nasie wat weinige hulpbronne het en erge droogtes met gepaardgaande waterskaarstes ondervind. Landbou word tot 'n groot mate beperk deur die gebrek aan reën, en is vir die grootste deel van die jaar beperk tot slegs vier eilande. Meeste van die land se [[bruto binnelandse produk]] (BBP) is uit die dienstesektor afkomstig. Kaap Verde se ekonomie het meestal gegroei sedert die laat 1990's, en word nou beskou as 'n land met gemiddelde menslike ontwikkeling. Kaap Verde het noemenswaardige samewerking met Portugal op elke vlak van die ekonomie wat daartoe gelei het dat die land sy geldeenheid eers aan die Portugese escudo en sedert 1999 aan die [[Euro]] gekoppel het. Die voormalige Portugese eerste minister, [[José Manuel Durão Barroso]], destyds ook president van die Europese Kommissie in die tweede helfte van 2004, het belowe om Kaap Verde binne die [[Europese Unie]] se invloedsfeer te integreer deur groter samewerking met Portugal. In Maart 2005 het die voormalige Portugese president, [[Mário Soares]], 'n versoek aan die Europese Unie gerig dat samesprekings oor lidmaatskap met Kaap Verde begin word. == Demografie == Meeste inwoners van Kaap Verde is afstammelinge van die wit Portugese setlaars en swart slawe uit Afrika. Meer Kaap Verdiërs leef in die buiteland as in Kaap Verde, met noemenswaardige Kaap Verdiese immigrantegemeenskappe in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] (264&nbsp;900 Kaap Verdiërs), Portugal (80&nbsp;000) en [[Angola]] (45&nbsp;000). Daar is ook 'n beduidende aantal Kaap Verdiërs in [[São Tomé en Príncipe]], [[Senegal]], [[Frankryk]], [[Brasilië]] en [[Nederland]]. == Kultuur == Die kultuur van Kaap Verde weerspieël die land se gemengde Portugese en Afrika wortels. Die land is bekend vir sy diverse musiekvorms soos [[Morna]] (die Kaap Verdiese [[Fado]]) en die stedelike Kaap Verdiese [[kizomba]], en 'n wye verskeidenheid danse: die sagte dans Morna, die [[Funana]] – 'n sensuele mengsel van Portugese en Afrika danse, die uiterste sensualiteit van [[coladeira]] (letterlik "gegom"), en die Afrika [[Batuque]]dans. 'n Wêreldbekende sanger van Morna was [[Cesária Évora]]. Die musiek van Kaap Verde weerspieël die diverse oorsprong van die eilande se inwoners. Inheems word die term "Cabo" gebruik om na die inwoners sowel as die kultuur van die Kaap Verde te verwys. === Kaap Verdiese letterkunde === Kaap Verdiese letterkunde is een van die rykste van Portugeessprekende Afrika. * Digters: [http://www.unb.br/il/liv/public/frusoni.htm Frusoni Sergio], [http://www.eugeniotavares.org/ Tavares Eugénio], B.Léza, João Cleofas Martins, [[Luís Romano de Madeira Melo]], Ovídio Martins, Barbosa Jorge, Fortes Corsino António, [[Baltasar Lopes]] (Osvaldo Alcântara), João Vário, Oswaldo Osório, Arménio Vieira, Vadinho Velhinho, José Luís Tavares, ens. * Skrywers: [http://www.caboindex.com/claridade/ Manuel Lopes – Movimento Claridade], Almeida Germano, [[Luís Romano de Madeira Melo]], Germano de Almeida, Orlanda Amarilis, Jorge Vera Cruz Barbosa, Pedro Cardoso, Mário José Domingues, Daniel Filipe, Mário Alberto Fonseca de Almeida, Corsino António Fortes, Arnaldo Carlos de Vasconcelos França, António Aurélio Gonçalves, Aguinaldo Brito Fonseca, Ovídio de Sousa Martins , Osvaldo Osório, Dulce Almada Duarte, Manuel Veiga * Komponiste: [http://www.caboverdeonline.com/contents/Port/2003/G/04/mn041503.asp Manuel de Novas], Vasco Martins * Gedigte in Portugees: [http://home.no.net/oaa/poesia.htm Capeverdean Poems], [http://geocities.yahoo.com.br/poesiaeterna/apepmd.htm Poesia] * [http://home.no/tabanka/literature.htm Capeverdean Literature] [http://www.tanboru.org/mito/sopinha/index.htm Sopinha de Alfabeto] * Bekende verhale: [http://www.minerva.uevora.pt/aprenderpt/jogoproj/tilobo.html Ti Lobo and Chibinho] == Taal == Kaap Verde se amptelike taal is Portugees, maar Portugese [[Kreools]] (Crioulo, Criol, Krioulo, Caboverdiano), wat heelwat wissel van eiland tot eiland, word algemeen gebruik. Elk van die 9 bewoonde eilande van Kaap Verde het sy eie Kreools. Daar kan tussen twee hoofgroepe onderskei word: * Sotavento Kreole: Kreools van Santiago ([http://www.priberam.pt/dcvpo/dcvpo.aspx Badiu]), Maio, Fogo en [http://www.bcv.cv/_conteudo/dinheiro/nota/1999/2000.htm# Brava]. * Barlavento Kreole: Kreools van São Vicente ([http://www.mindelo.info/dico_accueil.html Criol d'Soncente, Criol d' Saocente]), [http://www.terravista.pt/fernoronha/2651/crioulo.html São Nicolau], Sal, Boavista en [http://membres.lycos.fr/pontadosol/pontadosol/presentsite.htm Santo Antão] Die grootste verskil tussen die verskillende Kaap Verdiese Kreoolstale is tussen die Kreools van Santiago en die Kreools van Santo Antão. Daar is geen volledige vertaling van die Bybel nie. Sérgio Frusoni het egter Bartolomeo Rossetti se weergawe van die [[Nuwe Testament]] van die Romeinse dialek (ER VANGELO SECONNO NOANTRI) na die Kaap Verdiese Kreools van São Vicente vertaal onder die titel: '''Vangêle contód d 'nôs móda'''. Kaap Verdiese Kreoolstale is deur die volgende digters en outeurs bevorder: * Crioulo van Brava: Eugénio Tavares, Deirdre Meintel * Crioulo van Santiago: António de Paula Brito, Carlos Barbosa, Tomé Varela da Silva, Daniel Spínola * Crioulo van São Nicolau: Eduardo Augusto Cardoso, Baltasar Lopes da Silva * Crioulo van Santo Antão: Luís Romano de Madeira Melo * Crioulo van São Vicente: Sérgio Frusoni, Ovídio Martins * Sotavento Creoles: Armando Napoleão Rodrigues Fernandes, Manuel Veiga, Marlyse Baptista, Nicolas Quint * Barlavento Creoles: Armando Napoleão Rodrigues Fernandes, Maria Dulce de Oliveira Almada === Kaap Verdiese Kreools (Crioulo) skakels === * [http://www.unb.br/il/liv/public/frusoni.htm Sérgio Frusoni (Werk van Sergio Frusoni-Crioulo van São Vicente)] * [http://caboverdetimorpoesia.com.sapo.pt/ Adriano Gominho (Kreools van São Nicolau)] * [http://www.bcv.cv/_conteudo/dinheiro/nota/1999/2000.htm# "Morna aguada" deur Eugénio Tavares (Kreools van Brava)] * [http://www.capeverdeancreoleinstitute.org/lusiadas_na_kriolu.htm Uitreksels van 'OS LUSÍADAS' in die Kreools van Santo Antão] * [http://www.clubetabanka.com/cv/creole.asp Perspektief op Kaap Verdiese Crioulo] == Koerante == * A Semana (Praia, 1991-) * Expresso das Ilhas * Jornal O Cidadao (São Vicente) * Jornal Horizonte (Praia, 1988-) * Terra Nova (S.Vicente, 1975-) * Artiletra (S.Vicente, 1991-) Aanlynkoerante * [http://www.vozdipovo-online.com/ VozDiPovo-Online :: A Voz + Jovem de Cabo Verde] * [http://www.asemana.cv/ A Semana] * [http://www.inforpress.cv/ Infopress] * [http://www.hostultra.com/~caboverde/cidadao/index.htm O Cidadao] * [http://www.paralelo14.com/p14/index.php Paralelo 14] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cabo-Verde|title=Cabo Verde|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 Junie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|title=Cabo Verde|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 Junie 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cape Verde|Kaap Verde}} === Geskiedenis === * {{en}} [http://virtualcapeverde.net/news2/modules/Downloads/docs/cv_chronological_references.htm#_1900-1997_1 Cabo Verde Chronological References] === Regering === * {{pt}} [http://www.governo.cv/ República de Cabo Verde] – Amptelike regeringswebwerf * {{pt}} [http://www.parlamento.cv/ Assembleia Nacional de Cabo Verde] – Amptelike parlementêre webwerf === Nuus === * {{en}} [http://allafrica.com/capeverde/ allAfrica.com – ''Cape Verde''] – Nuushooftrekkeskakels === Oorsigte === * {{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1021202.stm BBC News – ''Country Profile: Cape Verde''] === Toerisme === * {{en}} {{Wikivoyage|Cape_Verde|Kaap Verde}} * {{en}} [http://www.bela-vista.net/cape-verde.htm Reisinligting deur Lucete Fortes] * {{en}} [http://www.bela-vista.net/map-order-e.htm Kaarte en handleidings deur Lucete Fortes] * {{en}} [http://www.ecaboverde.com/ Kaap Verde foto's] {{Lande van Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kaap Verde| ]] [[Kategorie:Voormalige Portugese kolonies]] q4mq1djchcy98zmffmmld7hb39t5gx2 0 11876 2921090 2899369 2026-08-02T07:19:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921090 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | eretitelvoorvoegsel = | naam = Wilfried Böse | eretitelagtervoegsel = | beeld = | beeld_regop = | dwarsformaat = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | beeldbeskrywing = <!-- beskrywing van beeld vir teks-na-spraak-sagteware (bv. vir siggestremdes) --> | beeldonderskrif = | inheemse_naam = | inheemse_naam_taal = | uitspraak = | geboortenaam = Wilfried Bonifatius Böse | geboortedatum = {{Geboortedatum|1949|02|07}} | geboorteplek = [[Stuttgart]], [[Wes-Duitsland]] | verdwyndatum = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | verdwynplek = | verdwynstatus = | sterfdatum = {{SDEO|1976|07|04|1949|02|07}} | sterfplek = | doodsoorsaak = | lyk_ontdek = | rusplek = | rusplekkoördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | plek_begrawe = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | plek_begrawe_koördinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monumente = | nasionaliteit = | ander_name = | siglum = | burgerskap = | uitbeelding = | alma_mater = | beroep = | jare_aktief = | era = | werkgewer = | organisasie = ''Revolutionären Zellen, RZ'' | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | bekend_vir = [[Operasie Entebbe]] | noemenswaardige_werke = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | styl = | tuisdorp = | netto_batewaarde = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | lengte = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | televisie = | titel = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | beweging = | opponente = | boards = | kriminele_aanklagte = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | kriminele_straf = | kriminele_status = | eggenoot = <!-- Use article title or common name --> | lewensmaat = <!-- (unmarried long-term partner) --> | kinders = | ouers = <!-- overrides mother and father parameters --> | moeder = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | vader = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | familielede = | familie = | roepsein = | toekennings = | webwerf = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | handtekening = | handtekeninggrootte = | handtekeningbeskrywing = | voetnotas = }} '''Wilfried Böse''' ([[7 Februarie]] [[1949]], [[Stuttgart]], [[Wes-Duitsland]] - [[4 Julie]] [[1976]], [[Entebbe]], [[Uganda]]) was 'n Duitse [[terroris]] gedurende die vroeë 1970's. Hy was aktief in [[Links (politiek)|links-radikale]] politieke kringe in [[Frankfurt]], [[Duitsland]] en het saam met Johannes Weinrich die Rewolusionêre Selle (''Revolutionären Zellen, RZ''), 'n links-radikale terreurorganisasie, gestig. Hy het die kaping van 'n [[Air France]]-vlug in Junie 1976, gelei en is later deur Israeliese veiligheidsmagte doodgeskiet. == Lewensloop == Böse het in [[Bamberg]] grootgeword. Daar is hy na die ''Kunigundenschule'', die ''Oberrealschule'' (vandag C''lavius-Gymnasium'' ) en vanaf 1966 na die ''Dientzenhofer-Gymnasium'' . Die laaste anderhalf jaar tot sy matriek in 1969 woon hy die ''Ansbacher Platen-Gymnasium'' by. Hy studeer eers [[sosiologie]] in [[Freiburg im Breisgau]], daarna in Frankfurt,<ref>Uitstalling in Ansbach, op die webwerf van die ''Dientzenhofer-Gymnasiums Bamberg,'' Besoek op 21 Julie 2014" </ref> maar onderbreek sy studies om die verspreiding van die uitgewery ''Roter Stern'' oor te neem. Rondom 1970 raak Böse betrokke by die Frankfurt-afdeling van die politieke groep "''Föderation Neue Linke''", saam met onder andere Micha Brumlik en Johannes Weinrich. Hy het die rol van tesourier daar oorgeneem.<ref>Kraushaar: ''Die blinden Flecken der RAF.'' S. 274</ref> Voor 1972, volgens die linkse terrorisme-navorser Wolfgang Kraushaar, sou Böse onder die kodenaam ''der kleine Dicke'' (“die klein vettie”) vir die ''[[Rote Armee Fraktion]]'' (RAF) gewerk het.<ref>Kraushaar: ''Die blinden Flecken der RAF.'' S. 266ff, 381</ref> Kraushaar het in 2018 met die ''Jerusalem Post'' gedeel dat hy "geloofwaardige inligting" het dat Böse ook die terroriste van Swart September ondersteun het voor die Olimpiese aanval in [[München]].<ref>Benjamin Weinthal: ''[https://www.jpost.com/Diaspora/Why-is-Germany-silent-on-Corbyns-praise-of-Munich-Olympic-terrorists-566512 Why is Germany silent on Corbyn’s praise of Munich terrorists?]'' In: ''Jerusalem Post'' van 5 September 2018</ref> In die [[somer]] van 1972 stig Böse die terreurgroep Rewolusionêre Selle (''Revolutionären Zellen, RZ'') in Frankfurt saam met ander mense van die gewelddadige linkse ekstremistoneel, waaronder Weinrich. Hy het die nuwe groep ontwikkel om dit te onderskei van die RAF en ''Bewegung 2. Juni'' met die doel om dit vir die wetstoepassingsowerhede moeiliker te maak om hulle op te spoor deur klein groepies te organiseer wat skaars met mekaar verbind is.<ref>Kraushaar: ''Die blinden Flecken der RAF.'' S. 37f</ref>Toe die RZ later in 'n sosiale rewolusionêr en 'n internasionalistiese vleuel verdeel het, was Böse een van die voorste internasionaal aktiewe terroriste saam met Weinrich, Hans-Joachim Klein , Magdalena Kopp , Brigitte Kuhlmann en andere.<ref>Wolfgang Kraushaar, in: ''Einsichten und Perspektiven'' 01/2008, Besoek op 21 Julie 2014</ref> Böse het ' n geheime opleidingskamp in Suid-Jemen besoek saam met sy mede-RZ-vegters vir [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla]]-opleiding en het die ''nom de guerre'' "''Mahmud'' " gebruik.<ref>Oliver Schröm: ''Im Schatten des Schakals,'' S. 96</ref> In September 1975 het hy met Kuhlmann ondergronds gegaan, voor dit was hy in Frankfurt geregistreer.<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-41330837.html ''Terroristen – Kontakt mit Kadern''], [[Der Spiegel]], 1/1976, 5 Januarie 1976</ref> == Motief vir terrorisme == Ilan Hartuv, een van die oorlewende gyselaars tydens die kaping van Air France-vlug 139 in 1976, het onthou dat Böse tydens die kaping aan hom gesê het: "Ek het terreurdade in Wes-Duitsland uitgevoer omdat die regerende instansie Nazi's en reaksionêre in diens geneem het."<ref>Melman, Yossi. http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711055253/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131 |date=11 Julie 2011 }} ,''Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz'' Haaretz, 8 Julie 2011</ref> == Kaping van Air France-vlug 139 == Böse lei die kaping van 'n Air France [[Airbus]] wat met 258 passasiers op [[27 Junie]] [[1976]], van [[Athene]], [[Griekeland]] opstyg. Die vliegtuig word deur die kapers gedwing na [[Entebbe Internasionale Lughawe|Entebbe]], [[Uganda]]. Aanhangers van 'n Palestynse terreurgroep gestig deur Waddi Hadad neem ook aan die kaping deel. Volgens die kapers sou die gyselaars vermoor word indien 53 Palestynse gevangenisse wat op daardie stadium aangehou word in [[Israel]], [[Kenia]], [[Wes-Duitsland]] en elders nie vrygelaat sou word nie. Die passasiers word aangehou in die ou-terminaal oorgangsaal op die lughawe. Die terroriste het later die meeste passasiers vrygelaat en met opset slegs Israeli's en [[Jood|Jode]] aangehou.<ref name=DT-1977>David Tinnin, ''Like Father'', [[Time (magazine)]], [[8 Augustus]] [[1977]]. A review of ''Hitler's children'' by Julian Becker, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html Bladsy 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018032711/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html |date=18 Oktober 2010 }}</ref> Terwyl die kapers met dié proses besig was, het 'n oorlewende van die ''[[Holocaust]] '' die kampregistrasienommer wat op sy arm getatoeëerd was aan Böse gewys, waarop Böse protesteer het "Ek's g'n [[Nazi]] nie! … Ek is 'n idealis."<ref name="DT-1977" /> Tydens 'n Israeli militêre operasie ([[Operasie Entebbe]]) op [[4 Julie]] 1976 word Böse, Brigitte Kuhlmann ('n mede Duitse kaper) en vier ander Palestynse kapers doodgeskiet. == Populêre kultuur == Die Entebbe-aanval was die onderwerp van verskeie films, onder andere ''Raid on Entebbe'' waarin Horst Buchholz die rol van Wilfried Böse speel. In die film ''Operation Thunderbolt'' het [[Klaus Kinski]] sy rol gespeel. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Wolfgang Kraushaar: ''Die blinden Flecken der RAF.'' Klett-Cotta, Stuttgart 2017, {{ISBN|978-3-608-98140-7}} * Oliver Schröm: ''Im Schatten des Schakals. Carlos und die Wegbereiter des internationalen Terrorismus''. Aufbau Verlag, Berlin 2004, {{ISBN|3-7466-8119-7}}. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bose, Wilfred}} [[Kategorie:Duitse terroriste]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 1976]] sf91ofd1zk556dgx5kzgwq962r0rvq0 0 12327 2920944 2918821 2026-08-01T19:30:38Z SpesBona 2720 /* Toerismebedryf */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920944 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Verenigde Meksikaanse State |volle_naam = <small>''Estados Unidos Mexicanos'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Meksiko |beeld_vlag = Flag of Mexico.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Mexico.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Mexico (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''<br /><center>[[Lêer:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie{{smallsup|a}}<br />[[Spaans]] (''[[de facto]]''){{smallsup|b}} |hoofstad = [[Meksikostad]] {{Koördinate|19|26|N|99|08|W}} |latd = 19 |latm = 26 |latNS = N |longd = 99 |longm = 08 |longEW = W |grootste_stad = [[Meksikostad]] |regeringsvorm = Federale presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{es}} {{cite web |format=PDF |location=MX Q |url=http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194922/http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-date=11 Mei 2011 |title=Politieke Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State, titel 2, artikel 40 |publisher=SCJN |accessdate=11 Mei 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President]] |leiername = [[Claudia Sheinbaum]] |oppervlak_rang = 15^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;964&nbsp;375<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118235804/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 758&nbsp;449 |persent_water = 1,58 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 130&nbsp;739&nbsp;927<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 10^de |bevolking_sensus = 126&nbsp;014&nbsp;024<ref name="sensus">{{es}} {{cite web |url=https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |title=Censo Población y Vivienda 2020 |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=26 Januarie 2021}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 66 |bevolkingsdigtheidmi² = 172,4 |bevolkingsdigtheidrang = 142^ste |BBP_PPP = $3&nbsp;518&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=273&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Mexico |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 13^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $26&nbsp;172<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 77^ste |BBP = $1&nbsp;775&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 13^de |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $13&nbsp;208<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 75^ste |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Bereik<br />• Erken<br />• Eerste grondwet<br />• Tweede grondwet<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[16 September]] [[1810]]<ref name="Castro2000">{{en}} {{cite book|author=Rafaela Castro|title=Chicano Folklore: A Guide to the Folktales, Traditions, Rituals and Religious Practices of Mexican Americans|url=https://books.google.de/books?id=WdzY7YjhRroC&pg=PA83&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q&f=false|year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514639-4|page=83|accessdate=1 Desember 2018}}</ref><br />[[27 September]] [[1821]]<br />[[28 Desember]] [[1836]]<br />[[4 Oktober]] [[1824]]<br />[[5 Februarie]] [[1857]]<br />[[5 Februarie]] [[1917]] |MOI = {{wins}} 0,789<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 81^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 42,6<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MX |title=Gini Index – Mexico |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#e0584e|hoog}} |geldeenheid = [[Meksikaanse peso|Peso]] |geldeenheid_kode = MXN |land_kode = 484 / MX / MEX |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-08:00|-8]] |tydsone_somer = |utc_afwyking_DST = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-07:00|-7]] |internet_domein = [[.mx]] |skakelkode = 52 |voetskrif = a. Spaans is ''[[de facto]]'' die [[amptelike taal]] van die federale Meksikaanse regering.<br />b. [[Majaans]], [[Mixteeks]], [[Nahuatl]], [[Zapoteeks]] en [[Tale van Meksiko|64 andere inheemse tale]] word sedert 2003 as nasionale tale erken.<ref>{{es}} {{cite web|url=https://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Inali.gob.mx |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> }} '''Meksiko''' of '''Mexiko''' ([[Spaans]]: ''México'', [ˈmexiko], {{Audio|Es-mx-México.ogg|luister}}; [[Nahuatl]]: ''Mexihco'', [me:'ʃiʔko]), amptelik die '''Verenigde Meksikaanse State'''<ref>{{es}} {{cite web | url = https://embamex2.sre.gob.mx/eua/index.php/es/enterate/391-acerca-de-mexico | title = Acerca de México | publisher = Meksikaanse Ambassade in die Verenigde State, Meksikaanse Departement van Buitelandse Betrekkinge | location = Washington, D.C. | accessdate = 21 Julie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> (Spaans: ''Estados Unidos Mexicanos'',<ref name="presidencia.gob.mx">{{es}} {{cite web |url=https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |publisher=Regering van Meksiko |title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (Politiese Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State) |location=MX |date=27 April 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714174713/https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |archive-date=14 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Audio|Es-mx-Estados Unidos Mexicanos.ogg|luister}}; Nahuatl: ''Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl''), is ’n federale presidensiële grondwetlike [[republiek]] geleë in [[Noord-Amerika]]. Meksiko grens in die noorde aan die [[Verenigde State van Amerika]], in die suide en weste aan die [[Stille Oseaan]], in die suidooste aan [[Guatemala]], [[Belize]] en die [[Karibiese See]] en in die ooste aan die [[Golf van Meksiko]]. Meksiko strek oor ’n gebied van sowat 2 miljoen km² (sowat 760&nbsp;000 myl²), is die sesde grootste land van die [[Amerikas]] wat oppervlakte betref, en die [[Lys van lande volgens oppervlak|15de grootste onafhanklike land ter wêreld]]. Met ’n geskatte bevolking van sowat 130 miljoen in 2024<ref name="CIA" /> het die land die [[Lys van lande volgens bevolking|tiende grootste bevolking ter wêreld]], en is benewens die digsbevolkte Spaanssprekende land, ook die tweede mees bevolkte land in [[Latyns-Amerika]] naas [[Brasilië]]. [[Lêer:Chichen Itza 3.jpg|duimnael|links|Die [[Maja]]stad [[Chichén Itzá]] op die [[Yucatán-skiereiland]], sedert 1988 'n [[Unesco]]-[[Wêrelderfenisgebied]]]] Tydens die Voor-Colombiaanse tydperk, voor die aankoms van die [[Europa|Europeërs]] in die gebied van die huidige Meksiko, het verskeie belangrike beskawings soos die [[Olmeke]], [[Mixteke]], [[Tolteke]], [[Teotihuacán]]e, [[Zapoteke]], [[Maja]], [[Tlaxcalteke]] en [[Asteke]] hier bestaan. Teen 1521 het die [[Spaanse Ryk]] met die [[Spaanse verowering van die Asteekse Ryk|verowering]] en kolonisasie van die gebied vanuit hul basis in [[Tenochtitlan|México-Tenochtitlan]] begin en die [[Nieu-Spanje|Vise-Koninkryk Nieu-Spanje]] gestig. Met die onafhanklikheidsverklaring van Spanje op 16 September 1810 het die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, op 27 September 1821 het Meksiko sy onafhanklikheid verkry en op 28 Desember 1836 is dit deur Spanje erken. Ná die onafhanklikheidsoorlog het Meksiko sy eerste grondwet op 4 Oktober 1824 bekragtig en die huidige grondwet is tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] (1910–1920) op 5 Februarie 1917 aanvaar. Die oppervlakte van Meksiko is gedurende die 19de eeu met die onafhanklikheidsverklaring van die [[Sentraal-Amerika]]anse lande en ná oorloë teen die Verenigde State van Amerika meer as gehalveer. Die Verenigde Meksikaanse State is ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met ’n presidensiële stelsel en ’n tweekamerparlement, bekend as die kongres van die Unie (''Congreso de la Unión''), wat uit die senaat van die republiek (''Senado de la República'') en die huis van afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'') bestaan. Die land se [[hoofstad]] en grootste stad is [[Meksikostad]], wat nie deel uitmaak van een van die [[Deelstate van Meksiko|31 deelstate]] nie, maar sedert onlangse strukturele hervormings ’n soortgelyke status het. Die stadsregering pleit egter vir die amptelike status van ’n deelstaat. == Etimologie == [[Lêer:CodexMendoza01.jpg|duimnael|links|Afbeelding van Meksiko-Tenochtitlan uit die ''Codex Mendoza'', 15de eeu]] [[Lêer:Acta Independencia Mexico 1821.jpg|duimnael|Die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring van 1821]] Nadat Nieu-Spanje in 1821 sy onafhanklikheid van Spanje verkry het, is besluit om die land na sy hoofstad Meksikostad, wat in 1524 op die ruïnes van die Asteekse hoofstad Meksiko-Tenochtitlan (Nahuatl: ''Mēxihco Tenōchtitlan'') gestig is, te vernoem. Die naam is afgelei uit die Asteekse taal Nahuatl, maar die oorspronklike betekenis daarvan is onbekend. ''Mēxihco'' was die Nahuatl-term vir die hartland van die Asteekse Ryk,<ref name="Bright2004">{{en}} {{cite book|author=William Bright |title=Native American Placenames of the United States |url=https://books.google.de/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA281&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |year=2004 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-3598-4 |page=281 |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> die Vallei van Meksiko, sy bevolking, die ''Mexica'' en die omliggende gebiede, wat later ’n deel van die land Meksiko geword het. Dit word in die algemeen beskou as ’n toponiem vir die Vallei, wat die primêre etnoniem vir die Asteekse Driebond geword het. Die amptelike naam van die land is saam met die regeringsvorm verander. Tydens twee geleenthede (1821–1823 en 1863–1867) het die land bekend gestaan as ''Imperio Mexicano'' ("Meksikaanse Keiserryk"). Al drie federale grondwette (van 1824, 1857 en 1917, die huidige) het die naam ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") gebruik. Met die grondwet van 1824 het die land ’n federale republiek met die amptelike name ''Nación Mexicana'' ("Meksikaanse Nasie") en ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") geword.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |title=Constitución federal de los Estados Unidos mexicanos (1824) |accessdate=12 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112071534/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |archive-date=12 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die grondwette van 1836 en 1857 is die amptelike naam ná ''República Mexicana'' ("Meksikaanse Republiek") verkort, maar vir amptelike geskrifte het die langnaam steeds in gebruik gebly.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |title=Leyes Constitucionales de 1836 |publisher=Cervantes Virtual |accessdate=14 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114182409/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-date=14 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica57.pdf|title=Constitución Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1857)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> Met die huidige grondwet van 1917 is die langnaam "Verenigde Meksikaanse State" weer ingevoer.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica1917.pdf|title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (1917)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === {{Hoofartikel|Meso-Amerika}} [[Lêer:TenochtitlanModel.JPG|duimnael|links|’n Model van die [[Asteke|Asteekse]] hoofstad [[Tenochtitlan]] waar [[Meksikostad]] tans geleë is]] [[Lêer:Mexico's Territorial Evolution.png|duimnael|Territoriale ontwikkeling van Meksiko sedert die Onafhanklikheid van 1821]] Die eerste spore van menslike beskawing is in die Vallei van Meksiko gevind en is meer as 23&nbsp;000 jaar oud. Eers is [[mielie]]s en [[Boontjie|bone]] gekweek en omstreeks 7000 v.C. het die eerste nedersettings ontstaan. In 1500 v.C. is die stad Tlatilco gestig, wat eers in die 4de eeu n.C. weer ontruim is. Komplekse kulture het tussen 900 en 300 v.C. ontwikkel en tussen 100 en 900 n.C. het die Meso-Amerikaanse beskawings soos die Asteke, Maja, Mixteke, Olmeke, Tlaxcalteke en Tolteke ontstaan. Tydens die vroeë post-klassieke tydperk het die Tolteke Sentraal-Meksiko en die Mixteke [[Oaxaca]] oorheers, en die laagland as Maja-gebied het belangrikste sentrums in [[Calakmul]], [[Chichén Itzá]], [[Mayapán]], [[Palenque]] en [[Uxmal]] gehad. Omstreeks 1500 het die Asteke in die gebied van die huidige Meksiko geheers. Meksiko het daarmee ’n lang geskiedenis waar die Asteke en Maja onder die Amerikaanse hoogkulture van die [[Middeleeue]] in Meso-Amerika tel. Die sentrum van die Asteke was Tenochtitlan op die gebied van die huidige hoofstad Meksikostad. Die sentrum van die Maja was Chichén Itzá op die [[Yucatán-skiereiland]]. Die meeste kennis omtrent die geskiedenis van die Asteke en Maja is aan verskeie codexe ontleen. === Die Spaanse koloniale bewind === {{Hoofartikel|Nieu-Spanje}} [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1794).svg|duimnael|links|Kaart van Nieu-Spanje in 1794]] [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1819).svg|duimnael|Kaart van Nieu-Spanje in 1819]] Met die ontdekking van die Amerikas deur [[Christophorus Columbus]] op 12 Oktober 1492 het die Europese verowering van die twee kontinente begin. Tussen 1517 en 1518 het die eerste Spaanse ekspedisies onder Francisco Hernández de Córdoba en Juan de Grijalva die Yucatan-skiereiland bereik. Die "nuutontdekte" beskawings en die rykdom aan [[goud]]voorwerpe het die ''tierra firme'', die vasteland, vir die [[Spanjaarde]] aanloklik gemaak. Tussen 1519 en 1521 het [[Hernán Cortés]] die Asteekse Ryk met behulp van talle inheemse bondgenote vernietig, die gebied vir [[Spanje]] verower en Nieu-Spanje gestig. Gelyktydig het Francisco de Montejo die [[Spaanse verowering van Yucatan|Yucatan-skiereiland]] en Pedro de Alvarado vir Guatemala verower en die laaste Majastede vernietig. Die kolonie was weens sy goud- en [[silwer]]rykdom onder die belangrikste oorsese besittings van Spanje. Oor die volgende drie eeue heen het die Spanjaarde en hul sendelinge die [[Rooms-Katolieke Kerk]] en die Spaanse taal in Meksiko gevestig. === Vanaf Onafhanklikheid tot Rewolusie === [[Lêer:Political divisions of Mexico 1824 (location map scheme).svg|duimnael|Die Republiek van Meksiko in 1824]] [[Lêer:Iturbide Emperador by Josephus Arias Huerta.jpg|duimnael|links|upright|[[Agustin de Iturbide]] het Meksiko tussen 1821 en 1822 as regent, en vanaf 1822 tot 1823 as keiser Augustin I regeer]] Ná die voorbeelde van die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring]] tydens die [[Amerikaanse Rewolusie]] op 4 Julie 1776 en die [[Franse Rewolusie]] op 14 Julie 1789, het die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring op 16 September 1810 die Onafhanklikheidsoorlog teen die Spaanse heerskappy begin, terwyl Spanje deur die [[Napoleontiese Oorloë|Franse besetting]] (1808–1814) onder [[Napoleon Bonaparte]] verswak is. Op 27 September 1821 het Meksiko onafhanklik geword en die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]] (1821–1823) is onder [[Agustin de Iturbide]] gestig, terwyl Spanje tot 1829 gepoog het om Meksiko te herower. Spanje het die onafhanklikheid van Meksiko eers op 28 Desember 1836 amptelik erken. Ná die Rewolusie op 19 Maart 1823 het Meksiko ’n republiek geword, terwyl die Sentraal-Amerikaanse lande [[Costa Rica]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Honduras]] en [[Nicaragua]] ook hul onafhanklikheid verklaar en die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika]] op 1 Julie 1823 gestig het, wat reeds op 31 Mei 1838 weer ontbind is. [[Chiapas]] is op 14 September 1824 deur Meksiko geannekseer, gevolg deur Soconusco in 1842 en [[Sonora]] op 8 Mei 1854. [[Lêer:Wpdms republic of texas.svg|duimnael|Die [[Republiek van Texas]] met geëiste gebiede]] In 1835 het die Verenigde State probeer om Texas en Kalifornië van Meksiko te verkry. Op 2 Oktober 1835 het die [[Texaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, wat op 21 April 1836 met die onafhanklikheid van die [[Republiek van Texas]], wat op 2 Maart 1836 gestig is, beëindig is. Tydens die [[Koekoorlog]] vanaf 16 April 1838 tot 9 Maart 1839 het Frankryk om ’n kompensasie vir ’n Franse bakkery, wat deur Meksikaanse beamptes verwoes is, geveg. Ná sentralisering van die regering is die [[Republiek van die Rio Grande]] op 17 Januarie 1840 gestig, wat reeds op 6 November 1840 geannekseer is. ’n Wyle later is op 16 Maart 1841 die [[Republiek van Yucatán]] gestig, wat ná die uitbreek van die [[Kasteoorlog]] deur die inheemse Majabevolking in 1847, militêre steun van Meksiko gesoek en ná die toestemming weer by Meksiko aangesluit het. Meksiko sou eers op 22 Januarie 1901 die hele Yucatan-skiereiland terugwen. [[Lêer:Mexican Cession.png|duimnael|links|Die Meksikaanse sessie van 1848 volgens die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] ná die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]]]] Op 25 April 1846 het die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] begin, wat op 2 Februarie 1848 met die anneksasie van die [[Republiek van Kalifornië]], die gebied van die huidige Amerikaanse deelstate [[Arizona]], [[Kalifornië]], [[Nevada]], [[Utah]] en die dele oos van die [[Rio Grande]]-rivier van [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Wyoming]] deur die Verenigde State beëindig is. Met die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] het die Rio Grande-rivier die huidige grens tussen Meksiko en die Verenigde State geword. [[Lêer:Gadsden Purchase Cities ZP.svg|duimnael|Kaart van die Gadsden-aankoop deur die Verenigde State in 1853]] Gadsden, ’n gebied suid van die [[Gilarivier]] wat vir ’n beplande, maar nie-geboude spoorwegverbinding benodig was, is op 30 Desember 1853 vir 10 miljoen [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (sowat $260 miljoen in 2010) aan die Verenigde State verkoop. Die gebied maak deel uit van die huidige suidelike [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse deelstate]] Arizona en Nieu-Meksiko. [[Lêer:Maximilian by Winterhalter extrait.jpg|duimnael|links|upright|[[Maksimiliaan I van Meksiko|Ferdinand Maximilian Joseph Maria van Oostenryk]] het Meksiko tussen 1864 en 1867 as keiser Maksimiliaan I regeer]] Tydens die [[Hervormingsoorlog]] is op 5 Februarie 1857 ’n liberale grondwet in Meksiko afgekondig wat die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk beperk het, waarteen konserwatiewe kragte gestry het. In die winter van 1861/62 het Meksiko in ’n skuldkrisis beland wat tot die besetting van dele van die golfkus deur Frankryk, Spanje en die [[Verenigde Koninkryk]] gelei het. Op 1 Desember 1861 het die [[Franse inval in Meksiko|Franse inval]] onder keiser [[Napoleon III van Frankryk]] begin en die [[Tweede Meksikaanse Keiserryk]] (1864–1867) met die Oostenrykse aartshertog [[Maksimiliaan I van Meksiko|Maksimiliaan I]] van [[Habsburg]] as keiser is gestig. Die Republikeine onder [[Benito Juárez]] het na [[Monterrey]] gevlug. Ná die uitsetting van Franse soldate deur die Verenigde State en die teregstelling van Maksimiliaan I is die Tweede Republiek in 1867 uitgeroep, nadat Meksikostad op 15 Julie 1867 deur Benito Juárez bevry is. [[Lêer:Localisation de l'ile de Clipperton.png|duimnael|Ligging van die [[Clipperton]]-eiland voor die kus van Meksiko]] In 1905 is die suidelike [[Clipperton]]-eiland beset, wat ná ’n bemiddeling van die [[Italië|Italiaanse]] koning [[Viktor Emanuel III van Italië|Viktor Emanuel III]] in 1931 aan Frankryk oorhandig en op 12 Junie 1935 amptelik in besit geneem is. === Sedert die Meksikaanse Rewolusie === [[Lêer:Ejércitos rebeldes 1916-1920.svg|duimnael|links|Rebelle-gebiede tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] tussen 1916 en 1920]] Die lang diktatuur van [[Porfirio Diaz]] het in 1910 tot die Meksikaanse Rewolusie en sy bedanking gelei. Tydens die rewolusie is op 5 Februarie 1917 die huidige liberale grondwet ingevoer. ’n Opstand teen antiklerikale bepalings van die grondwet het tot die [[Cristero-oorlog]] tussen 1926 en 1929 gelei, maar die bepalings is eers met ’n omvattende grondwetlike hervorming in 1992 afgeskaf. In Januarie 1917 het die [[Duitse Keiserryk]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] ’n alliansie met Meksiko teen die Verenigde State probeer smee wat een van die oorsake van die Verenigde State se toetrede tot die oorlog en die besetting van die hawestad [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] was. [[Lêer:Wien - Mexikoplatz.JPG|duimnael|Die Meksikoplein met die [[Franciskus van Assisi]]-kerk aan die [[Donau]]-rivier in [[Wene]]]] Op 23 September 1931 het Meksiko by die [[Volkebond]] aangesluit, wat op 20 April 1946 weer ontbind is. Met die uitbreek van [[fascisme]] in Europa het Meksiko as ’n belangrike land van ballingskap gedien. In die [[Spaanse Burgeroorlog]] het die land saam met Frankryk, die [[Sowjetunie]] en die Verenigde State die Republikeine teen die Nasionaliste onder [[Francisco Franco]], [[Italië]], [[Nazi-Duitsland]] en [[Portugal]] ondersteun. Die regering het op 19 Maart 1938 as die enigste van 17 lede van die Volkebond teen die aansluiting van [[Oostenryk]] by Nazi-Duitsland protes aangeteken. Meksiko het daarop gewys dat die Duitse optrede ’n bedreiging vir die wêreldvrede sou inhou indien laasgenoemde sy verpligtinge uit die Volkebond nie sou nakom nie en die [[internasionale reg]] nie sou eerbiedig nie. Hiervoor is die naam van die Aartshertog-Karel-plein in [[Wene]] op 20 Junie 1956 ná ''Meksikoplein'' gewysig. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Meksiko van 1939 tot 1941 neutraal gebly en eers op 22 Mei 1942 oorlog teen Nazi-Duitsland, Italië en [[Japan]] verklaar, nadat Duitse duikbote die twee [[olietenker]]s ''Potrero del Llano'' en ''Faja de Oro'' vernietig het. Aan die einde van die oorlog het Meksiko op 7 November 1945 ’n stigterslid van die [[Verenigde Nasies]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.un.org/en/member-states/index.html |title=Member States of the United Nations |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509181158/https://www.un.org/en/member-states/index.html |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> op 31 Desember 1945 ’n lidland van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |title=List of Members |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=13 Junie 2012 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408152821/https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Wêreldbank]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |title=Member Countries |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519135757/https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oas.org/DIL/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |title=Multilateral Treaties – Mexico |publisher=[[Organisasie van Amerikaanse Lande]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027141738/http://www.oas.org/dil/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|duimnael|links|Ondertekening van die NAFTA-verdrag in Oktober 1992 (v.l.n.r., agter): president Carlos Salinas de Gortari (Meksiko), president [[George H.W. Bush]] (Verenigde State) en eerste minister Brian Mulroney (Kanada); voor: Jaime Serra Puche (Meksiko), Carla Hills (Verenigde State) en Michael Wilson (Kanada)]] Tydens die [[Koue Oorlog]] het Meksiko te danke aan sy handelsbetrekkinge met die Verenigde State ekonomiese groei ervaar (''Meksikaanse wonder'') en as die gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1968]], die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] opgetree. Op 19 September 1985 is Meksikostad deur ’n [[aardbewing]] getref, wat dele van die hoofstad vernietig het, en waarin meer as 10&nbsp;000 mense die lewe gelaat het. In November 1993 het die land by [[APEC]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|title=Member Economies|publisher=[[APEC]]|accessdate=7 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172619/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|archive-date=7 Januarie 2021|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Volgend op ’n ooreenkoms van 17 Desember 1992, het Meksiko saam met [[Kanada]] en die Verenigde State die [[NAFTA]]-vryehandelsone op 1 Januarie 1994 in die lewe geroep. Op dieselfde dag het ''indígenas'' in die Suid-Meksikaanse deelstaat [[Chiapas-konflik|Chiapas ’n opstand]] teen die uitwerking van [[globalisering]] en [[diskriminasie]] van Indios begin, wat op 12 Januarie 1994 beëindig, maar tans (2020) nie opgelos is nie.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|title=Towards a history of events in Chiapas|accessdate=26 Januarie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126161657/http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|archive-date=26 Januarie 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Op 18 Mei 1994 het Meksiko by die [[OESO]] aangesluit. In Desember 1994 het die Tequila-krisis begin, nadat die Meksikaanse regering nie die vaste [[Meksikaanse peso|peso]]-wisselkoers teenoor die Amerikaanse dollar kon byhou nie. Die krisis is deur lenings van die Verenigde State, die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank in 1995 beëindig. Op 1 Januarie 1995 het Meksiko ’n stigterslid van die [[Wêreldhandelsorganisasie]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Members and Observers |publisher=[[Wêreldhandelsorganisasie]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520094505/https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1999 het Meksiko die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999|FIFA Sokker-Konfederasiebeker]] aangebied én gewen. [[Lêer:Mexican States with mafia conflicts.png|duimnael|Uitbreiding van die [[dwelmoorlog in Meksiko]]]] Sedert die 1990's word die land deur ’n [[Dwelmoorlog in Meksiko|dwelmoorlog]] geskud, wat amptelik op 11 Desember 2006 met ''Operasie Michoacan'' van die Regering teen die [[Dwelmmiddel|dwelm]][[kartel]]le begin het. Die dwelmoorlog word nie net tussen die Meksikaanse Regering en die dwelmkartelle gevoer nie, maar ook onderling tussen die dwelmkartelle wat om invloed en smokkelroetes meeding.<ref>{{en}} {{cite web |first=Ioan |last=Grillo |title=Mexico cracks down on violence |date=11 Desember 2006 |url=http://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |work=Seattle Post-Intelligencer |agency=Associated Press |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512081417/https://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |title=Quinto año de gobierno: 60 mil 420 ejecuciones |publisher=Semanario Zeta |date=12 Desember 2011 |accessdate=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116230119/http://zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |archive-date=16 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit word verder aangehits deur wapensmokkelary uit die aangrensende Verenigde State, waar self oorlogswapens in deelstate soos Texas en Nieu-Meksiko by gelisensieerde handelaars vry te koop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |title=American citizen in Mexican custody on arms-trafficking |publisher=[[CNN]] |date=6 September 2011 |accessdate=1 Julie 2012 |archive-url=https://archive.is/20120701122948/http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |archive-date=1 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM:POLITICS |title=Study: U.S. lacks strategy to fight arms smuggling into Mexico |publisher=[[CNN]] |date=6 Maart 2012 |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306224242/http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM%3APOLITICS |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2016 is die stadsregering van Meksikostad besig om aan die hoofstad die amptelike status van dié land se 32ste deelstaat te verleen, maar volgens die grondwet mag die hoofstad nie in een van die deelstate lê nie. In 2018 is Meksiko saam met Kanada en die Verenigde State as mede-gasheer van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys. Vir Meksiko was dit die derde [[Sokker-Wêreldbeker]] wat in dié land aangebied is.<ref>{{en}} {{cite web |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |publisher=[[BBC]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=30 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230190605/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == <!-- {{Hoofartikel|Geografie van Meksiko}} --> [[Lêer:Mexicofromspace.PNG|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Meksiko]] [[Lêer:Mexico 6 Volcanoes.jpg|duimnael|Die ses vulkane [[Iztaccíhuatl]], [[Popocatépetl]], [[Malintzin]], [[Cofre de Perote]], [[Citlaltépetl]] en [[Sierra Negra]], wat deel uitmaak van die [[Sierra Volcánica Transversal]]]] [[Lêer:Pico Orizaba1.jpg|duimnael|Die vulkaan Citlaltépetl of Pico de Orizaba, die hoogste berg in Meksiko]] [[Lêer:Mexico topographic map-blank.svg|duimnael|links|Topografiese kaart van Meksiko]] [[Lêer:Mexico sea limits.svg|duimnael|links|Kaart van Meksiko se eksklusiewe ekonomiese sone]] [[Lêer:Mexico-Popocatepetl.jpg|duimnael|Popocatépetl is die tweede hoogste berg in Meksiko asook die tweede hoogste vulkaan in Noord-Amerika]] In die weste is die skiereiland [[Neder-Kalifornië]] in die [[Stille Oseaan]] en die [[Coloradorivier]] geleë, wat in die [[Golf van Kalifornië]] uitmond. Die westelike vasteland word deur die [[Rotsgebergte]] en die suide deur [[reënwoud]]e gekenmerk. In die noordooste is die [[Rio Grande]] (in Meksiko ''Río Bravo del Norte'' genoem) geleë, wat die grens met die Verenigde State vorm, en in die oostelike [[Golf van Meksiko]] uitmond. Die noorde van Meksiko tussen die Stille Oseaan in die weste en die Rio Grande in die ooste word deur [[woestyn]]gebiede soos die Chihuahua- en die Sonora-woestyn gekenmerk. Die Yucatan-skiereiland grens in die noorde aan die Golf van Meksiko en in die ooste aan die [[Karibiese See]]. 210 kilometer vanaf die oostelike kus van Yucatan is die [[eilandnasie]] [[Kuba]] geleë. Die land word gekenmerk deur die [[Sierra Madre]] wat die [[Meksikaanse Hoogland]] in die ooste (''[[Sierra Madre Oriental]]''), suide (''[[Sierra Madre del Sur]]'') en weste (''[[Sierra Madre Occidental]]'') omring. In die suidweste daarvan is die [[Landengte van Tehuantepec]] geleë, tussen die [[Golf van Campeche]] in die noorde en die [[Golf van Tehuantepec]] in die suide, wat in die ooste aan die Yucatan-skiereiland grens. Die Landengte van Tehuantepec vorm die geografiese en geologiese grens tussen Noord- en Sentraal-Amerika. Die totale lengte van die grenslyn is 4&nbsp;263&nbsp;km; daarvan vorm 3&nbsp;141&nbsp;km die gemeenskaplike grens met die Verenigde State in die noorde, waarvan 2&nbsp;008&nbsp;km die Rio Grande vorm. In die suidooste word Meksiko deur Guatemala (871&nbsp;km) en Belize (251&nbsp;km) begrens, waar Meksiko met beide lande die Yucatan-skiereiland deel. Meksiko het ’n kuslyn van 9&nbsp;330&nbsp;km, waarvan 7&nbsp;338&nbsp;km aan die Stille Oseaan en die Golf van Kalifornië en 2&nbsp;805&nbsp;km aan die Golf van Meksiko en die Karibiese See geleë is. Die hoogste [[berg]] in die land asook die hoogste vulkaan in Noord-Amerika is [[Citlaltépetl]] met ’n hoogte van 5&nbsp;636&nbsp;m bo [[seevlak|seespieël]], waarna [[Popocatépetl]] met 5&nbsp;462&nbsp;m en [[Iztaccíhuatl]] met 5&nbsp;286&nbsp;m. Die langste [[rivier]] is die Rio Grande wat 3&nbsp;034&nbsp;km lank is. Meksiko is op vier van die aarde se [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] geleë wat aardbewings en vulkaniese aktiwiteit veroorsaak. Dié land is dus een van die seismologies-aktiefste gebiede wêreldwyd. === Deelstate === {{Hoofartikel|Deelstate van Meksiko}} Meksiko bestaan uit 31 deelstate (''Estados'') en Meksikostad (''Ciudad de México''). Meksikostad is tans in oorgang om Meksiko se 32ste federale entiteit te word wat dit ’n vlak van outonomie soortgelyk aan dié van ’n deelstaat sal gee. ’n Klousule in die Grondwet van Meksiko verhoed egter dat dit ’n deeltaat kan word, aangesien dit die plek van mag in dié land is, tensy die hoofstad van dié land elders verskuif word. {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+<big>Die 31 deelstate en Meksikostad (''Ciudad de México'')</big> !Deelstaat !Hoofstad !Gestig op !Bevolking<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|title=Instituto Nacional de Estadística Geografia e Informática|accessdate=28 Januarie 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070128233134/http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|archive-date=28 Januarie 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> !Oppervlakte (km²) |- | [[Meksikostad|Distrito Federal]] | [[Meksikostad]] | align="center"| 18 November 1824 | align="right" | 8&nbsp;839&nbsp;361 | align="right" | 1&nbsp;479 |- | [[Aguascalientes]] | [[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]] | align="center"| 5 Februarie 1857 | align="right" | 1&nbsp;133&nbsp;137 | align="right" | 5&nbsp;625 |- | [[Baja California]] | [[Mexicali]] | align="center"| 16 Januarie 1952 | align="right" | 3&nbsp;122&nbsp;408 | align="right" | 71&nbsp;546 |- | [[Baja California Sur]] | [[La Paz, Meksiko|La Paz]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 558&nbsp;425 | align="right" | 73&nbsp;943 |- | [[Campeche]] | [[Campeche, Campeche|Campeche]] | align="center" | 29 April 1863 | align="right" | 791&nbsp;322 | align="right" | 57&nbsp;727 |- | [[Chiapas]] | [[Tuxtla Gutiérrez]] | align="center" | 14 September 1824 | align="right" | 4&nbsp;483&nbsp;886 | align="right" | 73&nbsp;681 |- | [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] | [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]] | align="center" | 6 Julie 1824 | align="right" | 3&nbsp;376&nbsp;062 | align="right" | 247&nbsp;487 |- | [[Coahuila]] | [[Saltillo]] | align="center" | 7 Mei 1824 | align="right" | 2&nbsp;615&nbsp;574 | align="right" | 151&nbsp;445 |- | [[Colima]] | [[Colima, Colima|Colima]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 597&nbsp;043 | align="right" | 5&nbsp;627 |- | [[Durango]] | [[Victoria de Durango]] | align="center" | 22 Mei 1824 | align="right" | 1&nbsp;547&nbsp;597 | align="right" | 123&nbsp;367 |- | [[Guanajuato]] | [[Guanajuato, Guanajuato|Guanajuato]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;033&nbsp;276 | align="right" | 30&nbsp;621 |- | [[Guerrero]] | [[Chilpancingo]] | align="center" | 27 Oktober 1849 | align="right" | 3&nbsp;143&nbsp;292 | align="right" | 63&nbsp;794 |- | [[Hidalgo]] | [[Pachuca de Soto]] | align="center" | 16 Januarie 1869 | align="right" | 2&nbsp;415&nbsp;461 | align="right" | 20&nbsp;856 |- | [[Jalisco]] | [[Guadalajara]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 6&nbsp;989&nbsp;304 | align="right" | 78&nbsp;630 |- | [[México (deelstaat)|México]] | [[Toluca]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 14&nbsp;739&nbsp;060 | align="right" | 22&nbsp;333 |- | [[Michoacán]] | [[Morelia]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;971&nbsp;225 | align="right" | 58&nbsp;667 |- | [[Morelos]] | [[Cuernavaca]] | align="center" | 17 April 1869 | align="right" | 1&nbsp;668&nbsp;343 | align="right" | 4&nbsp;892 |- | [[Nayarit]] | [[Tepic]] | align="center" | 26 Januarie 1917 | align="right" | 968&nbsp;257 | align="right" | 27&nbsp;862 |- | [[Nuevo León]] | [[Monterrey]] | align="center" | 5 Julie 1824 | align="right" | 4&nbsp;420&nbsp;909 | align="right" | 64&nbsp;203 |- | [[Oaxaca]] | [[Oaxaca de Juárez]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;551&nbsp;710 | align="right" | 93&nbsp;343 |- | [[Puebla]] | [[Puebla de Zaragoza]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;624&nbsp;104 | align="right" | 34&nbsp;251 |- | [[Querétaro]] | [[Santiago de Querétaro]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;705&nbsp;267 | align="right" | 11&nbsp;658 |- | [[Quintana Roo]] | [[Chetumal]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 1&nbsp;290&nbsp;323 | align="right" | 42&nbsp;535 |- | [[San Luis Potosí]] | [[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 2&nbsp;479&nbsp;450 | align="right" | 61&nbsp;165 |- | [[Sinaloa]] | [[Culiacán]] | align="center" | 14 Oktober 1830 | align="right" | 2&nbsp;650&nbsp;499 | align="right" | 57&nbsp;331 |- | [[Sonora]] | [[Hermosillo]] | align="center" | 10 Januarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;499&nbsp;263 | align="right" | 184&nbsp;946 |- | [[Tabasco]] | [[Villahermosa]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;045&nbsp;294 | align="right" | 24&nbsp;747 |- | [[Tamaulipas]] | [[Ciudad Victoria]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 3&nbsp;174&nbsp;134 | align="right" | 80&nbsp;148 |- | [[Tlaxcala]] | [[Tlaxcala, Tlaxcala|Tlaxcala]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 1&nbsp;127&nbsp;331 | align="right" | 3&nbsp;997 |- | [[Veracruz]] | [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 7&nbsp;270&nbsp;413 | align="right" | 71&nbsp;856 |- | [[Yucatán]] | [[Mérida, Yucatán|Mérida]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;909&nbsp;965 | align="right" | 39&nbsp;671 |- | [[Zacatecas]] | [[Zacatecas, Zacatecas|Zacatecas]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;380&nbsp;633 | align="right" | 75&nbsp;416 |} <gallery widths="200" heights="200"> Lêer:Political divisions of Mexico 1821 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1821 Lêer:Political divisions of Mexico 1823 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1823 Lêer:Political divisions of Mexico 1836 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1836 Lêer:Political divisions of Mexico 1836-1845 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko tussen 1836 en 1845: {{sleutel|#ff8845|Gebied verklaar sy onafhanklikheid}} {{sleutel|#ff9843|Gebiede geëis deur die Republiek van Texas}} {{sleutel|#ffaa68|Gebiede geëis deur die Republiek van die Rio Grande}} {{sleutel|#998173|Rebelle-gebiede}} Lêer:Political divisions of Mexico 1865 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1865 Lêer:Political divisions of Mexico-en.svg|Die huidige 31 deelstate van Meksiko saam met Meksikostad (''Ciudad de México'') </gallery> === Nedersettings === [[Lêer:Mexico-City-Zocalo.jpg|duimnael|Die sentrum van [[Meksikostad]] met die twee vulkane Popocatépetl en Iztaccíhuatl op die agtergrond]] Die elf grootste stede met meer as een miljoen inwoners is [[Meksikostad]], [[Ecatepec de Morelos]], [[Puebla de Zaragoza]], [[Tijuana]], [[Guadalajara]], [[León, Meksiko|León]], [[Ciudad Juárez]], [[Zapopan]], [[Monterrey]], [[Nezahualcóyotl]] en [[Mexicali]]. Hulle is meestal in die binneland geleë. Die kusgebiede is in teenstelling hiermee yl bevolk.<ref>{{de}} {{cite book|last=Knox|first=Paul L.|last2=Marston|first2=Sallie A. |title=Humangeographie|publisher=Spektrum Akademischer Verlag|location=Berlyn|year=2001|isbn=3-8274-1109-2|pages=127}}</ref> In Meksiko is die verskil tussen die kern- en die randgebied baie opvallend. Meksikostad speel die oorheersende rol. Die metropolitaanse gebied huisves 18 persent van die land se bevolking en is in die kruispunt van die Westelike, Oostelike en die Suidelike Sierra Madre in die [[Vallei van Meksiko]] naby die sentrum van die land geleë. Veracruz is die belangrikste hawestad aan die Golf van Meksiko, terwyl [[Acapulco de Juárez]] die belangrikste hawestad aan die Stille Oseaan en [[Cancún]] die belangrikste hawestad aan die Karibiese See is. {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; background:#f5f5f5; margin-left:0px;" | colspan="9" align="center" style="background:#f8f8ff; font-size:120%;"| Metropolitaanse gebiede van Meksiko<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.conapo.gob.mx/en/CONAPO/Municipales|title=Población total de los municipios a mitad de año, 2005–2030|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> |- ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Beelde |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 1 || align="left" | '''[[Meksikostad]]''' || [[Meksikostad|Distrito Federal]] || 8&nbsp;851&nbsp;080 || align="center" style="background:#ffffff;" | 13 || align="left" | '''[[Mérida, Meksiko|Mérida]]''' || [[Yucatán]] || 777&nbsp;615 ! align="center" rowspan="12" | [[Lêer:Plaza de Armas y Catedral.jpg|border|110px|Guadalajara]]<br />[[Guadalajara]]<br />[[Lêer:Torre del Casino Agua Caliente.jpg|border|110px|Tijuana]]<br />[[Tijuana]]<br />[[Lêer:Plaza del Sol, Zapopan.jpg|border|110px|Zapopan]]<br />[[Zapopan]]<br />[[Lêer:IMG 2478.jpg|border|110px|Monterrey]]<br />[[Monterrey]] |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 2 || align="left" | '''[[Ecatepec de Morelos|Ecatepec]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;655&nbsp;015 || align="center" style="background:#ffffff;" | 14 || align="left" | '''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''' || [[San Luis Potosí]] || 722&nbsp;772 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 3 || align="left" | '''[[Guadalajara]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;495&nbsp;182 || align="center" style="background:#ffffff;" | 15 || align="left" | '''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''' || [[Aguascalientes]] || 722&nbsp;250 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 4 || align="left" | '''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''' || [[Puebla]] || 1&nbsp;434&nbsp;062 || align="center" style="background:#ffffff;" | 16 || align="left" | '''[[Hermosillo]]''' || [[Sonora]] || 715&nbsp;061 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 5 || align="left" | '''[[Ciudad Juárez|Juárez]]''' || [[Chihuahua]] || 1&nbsp;321&nbsp;004 || align="center" style="background:#ffffff;" | 17 || align="left" | '''[[Saltillo]]''' || [[Coahuila]] || 709&nbsp;671 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 6 || align="left" | '''[[Tijuana]]''' || [[Baja California]] || 1&nbsp;300&nbsp;983 || align="center" style="background:#ffffff;" | 18 || align="left" | '''[[Mexicali]]''' || [[Baja California]] || 689&nbsp;775 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 7 || align="left" | '''[[León, Meksiko|León]]''' || [[Guanajuato]] || 1&nbsp;238&nbsp;962 || align="center" style="background:#ffffff;" | 19 || align="left" | '''[[Culiacán]]''' || [[Sinaloa]] || 675&nbsp;773 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 8 || align="left" | '''[[Zapopan]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;142&nbsp;483 || align="center" style="background:#ffffff;" | 20 || align="left" | '''[[Guadalupe]]''' || [[Nuevo León]] || 673&nbsp;616 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 9 || align="left" | '''[[Monterrey]]''' || [[Nuevo León]] || 1&nbsp;135&nbsp;512 || align="center" style="background:#ffffff;" | 21 || align="left" | '''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''' || [[Guerrero]] || 673&nbsp;479 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 10 || align="left" | '''[[Nezahualcóyotl]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;104&nbsp;585 || align="center" style="background:#ffffff;" | 22 || align="left" | '''[[Tlalnepantla de Baz|Tlalnepantla]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 653&nbsp;410 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 11 || align="left" | '''[[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]''' || [[Chihuahua]] || 809&nbsp;232 || align="center" style="background:#ffffff;" | 23 || align="left" | '''[[Cancún]]''' || [[Quintana Roo]] || 628&nbsp;306 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 12 || align="left" | '''[[Naucalpan de Juárez|Naucalpan]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 792&nbsp;211 || align="center" style="background:#ffffff;" | 24 || align="left" | '''[[Santiago de Querétaro|Querétaro]]''' || [[Querétaro]] || 626&nbsp;495 |} === Klimaat === [[Lêer:Mexico Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Meksiko volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Meksiko se [[klimaat]] is baie uiteenlopend met een van die wêreld se mees diverse weerstelsels. Die klimaatstreke wissel van subtropiese, berg- tot [[woestyn]]toestande. Dit streek van die buitenste [[subtropiese klimaat]] met vogtige [[somer]]s in die suidooste van dié land oor die heeljaar droë subtrope langs die [[Kreefskeerkring]] tot die klimaat van Kalifornië met [[winter]]reën in die uiterste weste (Baja California). Meksiko word deur die Kreefskeerkring in gematigde en tropiese gebiede verdeel. Gebiede noord van die 24ste Breedtegraad ondervind laer temperature gedurende die [[winter]]maande, terwyl die temperature suid van die 24ste Breedtegraad heeljaar redelik konstant is en net van die ligging bo seevlak afhang. Die noorde van die land ontvang gewoonlik minder [[neerslag]] as die suide. Van Meksiko se groot stede is baie in die Vallei van Mexiko of in aangrensende valleie met hoogtes van gewoonlik meer as 2000&nbsp;m (6&nbsp;562&nbsp;voet) geleë. Dit gee hulle 'n heeljaar gematigde klimaat met gemiddelde temperature van 16 tot 18&nbsp;°C (60,8 tot 64,4&nbsp;°F) en koel nagtemperature. Van die stede in die noorde soos Monterrey, Hermosillo en Mexicali ondervind somertemperature van 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F) of meer. In die Sonorawoestyn kan die kwik tot 50&nbsp;°C (122&nbsp;°F) en hoër styg. Albei Meksikaanse kuslyne, behalwe vir die suidkus van die Golf van Campeche en noordelike Neder-Kalifornië, is kwesbaar vir ernstige orkane gedurende somer en [[herfs]]. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Bioklimatiese landskappe van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Selva Lacandona.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tamasopo7.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pantanos de Centla 03.JPG|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mulege oasis.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Reënwoud|Tropiese reënwoud]]<br />[[Lacandon reënwoud|Selva Lacandona]], [[Chiapas]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Droë bos<br />[[Tamasopo]], [[San Luis Potosí]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Vleiland]]<br />[[Pantanos de Centla]], [[Tabasco]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Oase<br />[[Mulegé]], [[Baja California Sur]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Paisaje con nieve.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Laguna del sol.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca regiones sierra sur.png|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Sierra Madre.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Taiga]]<br />[[Sierra de Juárez]], [[Baja California]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Alpynse klimaat<br />[[Nevado de Toluca]], [[México (deelstaat)|México]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Subtropiese woud]]<br />[[Miahuatlán]], [[Oaxaca]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Gematigde woud]]<br />[[Ocoyoacac]], [[México (deelstaat)|México]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Llanos de Apan.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arroyo de Michoacán.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Dunas samalayuca.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Baja California Desert.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Subtropiese hoogland<br />[[Apan]], [[Hidalgo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Tropiese hoogland<br />[[Cuitzeo del Porvenir]], [[Michoacán]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Woestyne en duine<br />[[Samalayuca]], [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woestyn|Dorre woestyn]]<br />[[Cataviñá]], [[Baja California]] |} </div> === Flora en fauna === Meksiko is een van die 17 lande wat as die sogenaamde "biodiversiteit-brandpunte" bekendstaan. Dit is die habitat van 200&nbsp;000 verskillende [[spesie]]s, wat 10 tot 12% van die totale wêreldbiodiversiteit uitmaak. Meksiko het met sy 763 opgetekende reptielspesies die meeste, met 448 soogdierspesies die tweede meeste en met 290 opgetekende amfibiespesies die vierde meeste spesies ter wêreld. Die [[flora]] sluit 26&nbsp;000 verskillende spesies in. Ongeveer 2&nbsp;500 spesies geniet amptelike beskerming. In 2002 het Meksiko die tweede grootste vlak van ontbossing in die wêreld gehad, net ná Brasilië. Sowat 170&nbsp;000&nbsp;km² (65&nbsp;637&nbsp;myl²) is as "beskermde natuurgebiede" aangewys. Dit sluit 34 biosfeerreservate (onveranderde ekosisteme), 67 nasionale parke, 4 natuurlike monumente (weens hul estetiese, wetenskaplike of historiese waarde vir altyd beskerm), 26 gebiede met beskermde flora en fauna, 4 gebiede vir natuurlike hulpbronbeskerming (bewaring van grond, hidrologiese watergebiede en woude) en 17 heiligdomme (gebiede ryk aan diverse spesies). Die ontdekking van die Amerikas het aan die res van die wêreld baie algemeen gebruikte voedselgewasse en eetbare plante besorg. Van Meksiko se inheemse kulinêre bestanddele sluit in: [[sjokolade]], [[avokado]], [[tamatie]], mielies, [[vanielje]], [[guave]], [[chayote]], welriekende hondebossie, [[patats]], [[yamboon]], zucchini, sapote, baie variasies van boontjies, en ’n nog groter verskeidenheid van chilipeper soos habanero en jalapeño. Die meeste van hierdie name is van inheemse tale soos Nahuatl afkomstig. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=675px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Biodiversiteit van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zalophus californianus - Morro Bay.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:MountainLion.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Axolote.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Xoloitzcuintle |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kaliforniese seeleeu<br />''(Zalophus californianus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Poema]]<br />''(Puma concolor)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Axolotl<br />''(Ambystoma mexicanum)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kaimanfische (Lepisosteus).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Wild Turkey.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:American bison k5680-1 edit.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Lepisosteus'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Steenarend]]<br />''(Aquila chrysaetos)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kalkoen]]<br />''(Meleagris gallopavo)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse bison]]<br />''(Bison bison)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Schwarzbär-Omega Park.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Antilocapra americana.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Ovis canadensis'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse swartbeer]]<br />''(Ursus americanus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Gaffelbok<br />''(Antilocapra americana)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Suid-Amerikaanse ratelslang<br />''(Crotalus durissus)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexican wolf lounging.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Standing jaguar.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Graywhale MMC.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Avocado fruitnfoliage.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Meksikaanse wolf]]<br />''(Canis lupus baileyi)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Jaguar]]<br />''(Panthera onca)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Gryswalvis]]<br />''(Eschrichtius robustus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Avokado]]<br />''(Persea americana)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Poinsettia 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Figa de moro 01.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kersfeesster<br />''(Euphorbia pulcherrima)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Opuntia ficus-indica'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Echinocactus grusonii'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Cylindropuntia imbricata'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:RIMG0087.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Red eyed tree frog edit2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Monarch Butterfly Showy Male 3000px.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Caretta caretta 060417w2.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Dahlia'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Rooioogboompadda<br />''(Agalychnis callidryas)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Amerikaanse melkbosvlinder<br />''(Danaus plexippus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Valsskilpad<br />''(Caretta caretta)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Scarlet Macaw and Blue-and-gold Macaw.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pharomachrus mocinno -male.jpg|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arbol de tejocote.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Taxodium mucronatum 01 by Line1.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geelvlerk-ara<br />''(Ara macao)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Quetzal<br />''(Pharomachrus mocinno)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Crataegus mexicana'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Taxodium mucronatum'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kapok tree Honolulu.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pinus ponderosa 9663.JPG|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Big saguaro.JPG|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cirio columnaris, boojum tree.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kapokboom]]<br />''(Ceiba pentandra)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geeldenne<br />''(Pinus ponderosa)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Saguaro<br />''(Carnegiea gigantea)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Fouquieria columnaris'' |} </div> == Politiek == <!-- {{Hoofartikel|Politiek van Meksiko}} --> === Uitvoerende gesag === [[Lêer:Claudia Sheinbaum con la banda presidencial (cropped) (2).jpg|duimnael|links|upright|Claudia Sheinbaum, die huidige president van Meksiko]] [[Lêer:Portada Original de la Constitucion Mexicana de 1917.png|duimnael|upright|Voorblad van die oorspronklike kopie van die Meksikaanse grondwet in 1917]] Meksiko is volgens die grondwet van 1917 ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met die president as regeringshoof en hoogste verteenwoordiger van dié staat. Die grondwet het tydens die Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) ontstaan en is deur ’n grondwetgewende vergadering uitgewerk. Dit vorm ’n kompromis tussen verskeie belanghebbendes en bevat dus anti-klerklike, nasionale, anti-imperialistiese, republikeinse, paternalistiese en sosiale-hervormings-elemente. Daarbenewens omvat die grondwet liberale elemente soos burgerregte, wetlike sekuriteit, universele stemreg, staatswelsyn en die waarborg van private eiendom.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=392}}</ref> Die president word vir een sesjaartermyn, die ''sexenio'' verkies. ’n Herverkiesing is volgens die grondwet verbode. ’n Voortydige einde van die ampstermyn is nie moontlik nie en tree net by die afsterwe van die president in werking. Die president kombineer ’n baie hoë gesag. Hy het die inisiatiefreg in die wetgewende proses en die vetoreg by die wetgewende inisiatiewe van die kongres. Verder is hy die opperbevelvoerder van die Meksikaanse weermag, benoem die hoogste range, ’n aantal staatsamptenare en die Prokureur-generaal. Met die goedkeuring van die kongres en die ministersraad kan die Meksikaanse president ’n noodtoestand verklaar. Hy het die inisiatiefreg vir oorlogsverklaring, stel riglyne vir buitelandse beleid voor en onderteken internasionale verdrae.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=394}}</ref> === Wetgewende gesag === [[Lêer:Mexico Chamber of Deputies backdrop.jpg|duimnael|links|Binnekant van die Meksikaanse huis van afgevaardigdes]] [[Lêer:MexCity-palacio.jpg|duimnael|Die Palacio Nacional in Meksikostad aan die Plaza de la Constitución, (Zócalo)]] [[Lêer:Vicente Fox Congreso.jpg|duimnael|President Vicente Fox (2000–2006) spreek die Meksikaanse parlement toe]] [[Lêer:Mexican Senate.jpg|duimnael|links|Binnekant van die voormalige setel van die Meksikaanse senaat]] Die kongres van die Meksikaanse Unie bestaan uit twee kamers: die huis van afgevaardigdes met 500 lede en die senaat met 128 senatore. Die 500 afgevaardigdes word elke drie jaar verkies, 300 daarvan in ’n direkte verkiesing en 200 volgens partylyste. Die senatore word vir ’n termyn van ses jaar verkies. In elk van die 32 deelstate word drie senatore benoem, twee daarvan deur die meerderheid van stemme en die derde een word deur die grootste opposisieparty benoem. Die 32 ander senatorplekke word volgens ’n nasionale proporsionele verteenwoordiging-stelsel verkies.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=395}}</ref> Die senatore en die afgevaardigdes kan, soos die president, nie herverkies word na hul ampstermyn nie. Die belangrikste funksie van die huis van afgevaardigdes is die jaarlikse ondersoek, bespreking en goedkeuring van die federale begroting, waarby ’n verwerping nie aanvaarbaar is nie. Die belangrikste bevoegdhede van die senaat is die goedkeuring van internasionale verdrae en toestemming vir die ontplooiing van soldate in die buiteland. Daarbenewens het die kongres verantwoordelikheid oor die goedkeuring van wette en bevele, die ekonomiese, politieke en territoriale organisasie van die land, goedkeuring van oorlogsverklarings asook die bevordering van onderwys en arbeidswetgewing. Die sentrale regering het vir ’n lang tyd die deelstate se sake bestuur, en hierdie invloed is vandag nog in werking. Die goewerneurs is direk deur die volk verkies, maar was in hul bevoegdhede sterk deur hul kontak met die president beperk en van sy welwillendheid afhanklik. Dit volg uit die afhanklikheid van elke deelstaat van die federale regering, omdat die regering dié deelstate en munisipaliteite se belastinginkomste toewys. Daarbenewens het die ministeries verteenwoordigende kantore (''Delegaciones'') in die deelstate, administratiewe distrikte en munisipaliteite. In hierdie kantore word veral federale befondsing vir welsyn en ontwikkelingsprogramme toegeken. === Regsprekende gesag === [[Lêer:SupremeCourtBldgMexicoDF.JPG|duimnael|Die Hooggeregshof se setel in Meksikostad]] Die Hooggeregshof van Meksiko is die ''Suprema Corte de Justicia de la Nación''. Dit bestaan uit elf federale regters (''Ministros''), wie deur die president voorgestel en deur die senaat bevestig word. Hul ampstermyn is beperk tot 15 jaar, die president word uit eie geledere vir vier jaar verkies en kan nie direk daarna herverkies word nie.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=396}}</ref> In die 71 jaar gedurende die heerskappy van die PRI het die regsprekende gesag besonders gely. In die loop van die jare het dit meer en meer invloed verloor. Eers met die grondwetlike hervorming van 1995 het die Suprema Corte de Justicia de la Nación weer die bevoegdheid ontvang, om oor die grondwetlikheid van die beleid te oordeel. Sedert 2000 moet die Prokureur-generaal deur die senaat bevestig word. === Buitelandse beleid === [[Lêer:Border Mexico USA.jpg|duimnael|links|Sedert 2005 word die Meksikaanse grens tot die Verenigde State, soos hier tussen [[San Diego]], [[Kalifornië]] (links), en [[Tijuana]], [[Baja California]] (regs), versterk uitgebrei]] [[Lêer:Obama, Peña y Harper. IX Cumbre de Líderes de América del Norte.jpg|duimnael|Die Amerikaanse president [[Barack Obama]], Meksiko se president [[Enrique Peña Nieto]] en Kanada se eerste minister [[Stephen Harper]] tydens die NAFTA se spitsberaad in 2014]] [[Lêer:Diplomatic missions of Mexico.svg|duimnael|links|Buitelandse betrekkinge van Meksiko: {{sleutel|red|Meksiko}} {{sleutel|#006666|Lande met ’n Meksikaanse ambassade}}]] [[Lêer:Enrique Peña Nieto y Raúl Castro. Recepción en La Habana, Cuba.jpg|duimnael|Meksiko se president Enrique Peña Nieto tydens ’n staatsbesoek saam met die Kubaanse president [[Raúl Castro]] in [[Havana]] 2014]] [[Lêer:Countries with which Mexico has a FTA.svg|duimnael|links|Lande waarmee Meksiko ’n vryehandelsooreenkoms onderteken het]] [[Lêer:Bienvenida oficial a México (20546207665).jpg|duimnael|Chili se president [[Michelle Bachelet]] tydens ’n staatsbesoek saam met die Meksikaanse president Enrique Peña Nieto in 2015]] Meksiko se buitelandse beleid word deur die president se politiek gekenmerk<ref name="CPEUM89">{{es}} {{cite web | work=Politieke Grondwet van die Verenigde State van Meksiko | title=Artikel 89, Seksie 10 | date=5 Februarie 1917 | publisher=Kamer van Afgevaardigdes |url=http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | accessdate=25 Augustus 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070825041639/http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | archive-date=25 Augustus 2007 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en deur die ministerie van buitelandse sake bestuur.<ref name="SRE">{{es}} {{cite web |work=Interne Reëls van die Ministerie van Buitelandse Sake |title=Artikel 2, Seksie |date=10 Augustus 2001 |publisher=Ministerie van Buitelandse Sake |url=http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308105559/http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |archive-date= 8 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die beginsels van die buitelandse beleid word grondwetlik erken in artikel 89, seksie 10, insluitend: respek vir die internasionale reg en wetlike gelykheid van nasies, hul soewereiniteit en onafhanklikheid, nie-inmenging in die huishoudelike sake van ander lande, vreedsame oplossing van konflikte, en die bevordering van die gesamentlike veiligheid deur aktiewe deelname in internasionale organisasies.<ref name="CPEUM89" /> Sedert die 1930's het die ''Estrada''-doktrine gedien as ’n belangrike aanvulling tot hierdie beginsels.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=410}}</ref><ref name=estradadoctrine>{{es}} {{cite web |last=Palacios Treviño |first=Jorge |title=La Doctrina Estrada y el Principio de la No-Intervención |url=http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |accessdate=16 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616192041/http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |archive-date=16 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is een van die stigterslede van verskeie internasionale organisasies, veral die Verenigde Nasies, die Organisasie van Amerikaanse Lande, die Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande,<ref>{{es}} {{cite web |publisher=Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande |title=Members |url=https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509190148/https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die OPANAL<ref>{{es}} {{cite web | publisher=OPANAL | title=Estados Miembros del OPANAL | url=http://www.opanal.org/estados-miembros/ | accessdate=5 Desember 2018 | archive-date= 5 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181205160132/http://www.opanal.org/estados-miembros/ | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die Rio-groep.<ref>{{es}} {{cite web | publisher=Ministerie van Buitelandse Sake | title=El Presidente Felipe Calderón Hinojosa en la Ceremonia de Entrega de la Secretaría Pro Témpore del Grupo de Río | date=7 Maart 2007 | url=http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090823035712/http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-date=23 Augustus 2009 | accessdate=23 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Meksiko meer as 40 miljoen Amerikaanse dollar tot die Verenigde Nasies se gereelde begroting bygedra.<ref name="unbudget">{{en}} {{cite web |publisher=Verenigde Nasies |title=Regular Budget Payments |year=2008 |work=Global Policy |url=https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501233315/https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |archive-date=1 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens was dit sedert sy toetreding in 1994 die enigste Latyns-Amerikaanse lidland van die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) voordat Chili in 2010 ’n volle lid geword het.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chile signs up as first OECD member in South America |date=11 Januarie 2010 |publisher=[[OESO]] |url=http://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221164219/https://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is ook ’n waarnemende lidland van internasionale organisasies soos die [[Andesgemeenskap]], die [[Beweging van Onverbonde Lande]], [[Mercosur]] en die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR). Meksiko word as streeksmoondheid beskou,<ref name="regionalpower">{{en}} {{cite web |title=Japan's Regional Diplomacy, Latin America and the Caribbean |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |format=PDF |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520010945/https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="regionalpower2">{{en}} {{cite web |title=Latin America: Region is losing ground to competitors |publisher=Oxford Analytica |url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |accessdate=4 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024190633/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24 Oktober 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> weens sy teenwoordigheid in die groot ekonomiese groepe soos die G8 + 5 en die G20. Daarbenewens het Meksiko sedert die 1990's met die ondersteuning van Kanada, [[Italië]], [[Pakistan]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]], [[Argentinië]], [[Turkye]] en [[Malta]], wat ’n informele groep, bekend as die Koffie-Klub,<ref name="coffeeclub">{{en}} {{cite web | author=Maggie Farley | title=Mexico, Canada Introduce Third Plan to Expand Security Council | date=22 Julie 2005 |work=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/2005/jul/22/world/fg-unreform22 | accessdate=21 Julie 2016}}</ref> vorm, gepoog om ’n hervorming van die Verenigde Nasies se [[veiligheidsraad]] en sy werksmetodes te stimuleer. Daarby vorm hulle ’n opposisie teen die lande van die G4-groep, bestaande uit Duitsland, Brasilië, [[Indië]] en Japan, wat aanspraak maak op permanente setels in die VN se veiligheidsraad. Meksiko se politiek is hoofsaaklik gerig teen die setel van Brasilië, omdat dit beskou word as bedreiging in die magstruktuur binne Latyns-Amerika. Sedert die onafhanklikheidsoorlog is die verhoudings van Meksiko hoofsaaklik gefokus op die Verenigde State van Amerika, sy noordelike buurland, grootste handelsvennoot,<ref>{{en}} {{cite web | title=Bilateral Trade | year=2006 | publisher=Amerikaanse Ambassade in Meksiko | url=http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20090827020501/http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-date=27 Augustus 2009 | accessdate=27 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die mees kragtige akteur in die westelike hemisfeer en wêreldsake.<ref>{{en}} {{cite web |author=Kim Richard Nossal |title=Lonely Superpower or Unapologetic Hyperpower? Analyzing American Power in the Post-Cold War Era |date=29 Junie – 2 Julie 1999 |publisher=Queen's University |url=http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518001002/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die Kubaanse regering sedert hul stigting in die vroeë 1960's,<ref name="keller">{{en}} {{cite web |author=Renata Keller |title=Capitalizing on Castro: Mexico's Foreign Relations with Cuba, 1959–1969 |year=2009 |publisher=Latin American Network Information Center |url=http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |accessdate=22 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122051442/http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die Sandinistiese rewolusie in Nicaragua in die laat 1970's,<ref name="salaverry">{{en}} {{cite web |author=Salaverry, Jorge |title=Evolution of Mexican Foreign Policy |date=11 Maart 1988 |publisher=The Heritage Foundation |url=https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015700/https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |archive-date=9 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en linkse rewolusionêre groepe in El Salvador gedurende die 1980's ondersteun.<ref name="elsalvador">{{en}} {{cite web |title=El Salvador in the 1980s |publisher=Historical Text Archive |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=345 |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314043156/http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle |archive-date=14 Maart 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Tydens Felipe Calderón se bewind is ’n groter klem op verhoudings met Latyns-Amerika en die [[Wes-Indië|Karibiese Eilande]] geleë.<ref name="Calderon FP">{{es}} {{cite web | work=Dirección General de Coordinación Política | title=Se hará política exterior de Estado: Patricia Espinosa | date=2 Desember 2008 | publisher=Senate of the Republic | url=http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008/12/04/1&documento=4 | accessdate=29 Maart 2009 | archive-date=13 Mei 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110513104203/http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008%2F12%2F04%2F1&documento=4 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == <!-- {{Hoofartikel|Ekonomie van Meksiko}} --> === Algemene oorsig === [[Lêer:Mexico GDP per capita 2007.svg|duimnael|links|Meksikaanse deelstate volgens [[Bruto binnelandse produk]] in 2007]] [[Lêer:Mexico HDI states.svg|duimnael|Deelstate van Meksiko volgens [[Menslike ontwikkelingsindeks]] in 2004: {{sleutel|#006000|0,80 en hoër}} {{sleutel|#3fba00|0,750–0,799}} {{sleutel|#ffff00|0,70–0,749}}]] [[Lêer:TLCMexico.PNG|duimnael|links| {{sleutel|#006847|'''Meksiko'''.}} {{sleutel|#FF0000|Ander lande van die [[NAFTA]].}} {{sleutel|#0000FF|Ander lande wat met Meksiko ’n [[vryehandelsooreenkoms]] gesluit het.}} {{sleutel|#FFA000|Lande wat belangstelling getoon het in ’n handelsooreenkoms met Meksiko.}}]] [[Lêer:Mexico unemployment by state.svg|duimnael|[[Werkloosheid]] in Meksiko in 2011:<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |title=Indicadores de ocupación y empleo |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |date=19 Januarie 2012 |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630195053/https://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{col-begin}} {{col-break}} {{sleutel|#f4d7d7|≤2,5%}} {{sleutel|#e9afaf|≤3,0%}} {{sleutel|#de8787|≤3,5%}} {{col-break}} {{sleutel|#d35f5f|≤4,0%}} {{sleutel|#c83737|≤4,5%}} {{sleutel|#a02c2c|≤5,0%}} {{col-break}} {{sleutel|#782121|≤5,5%}} {{sleutel|#501616|≤6,0%}} {{sleutel|#280b0b|>6,1%}} {{col-end}}]] Meksiko beskik oor een van die grootste ekonomieë ter wêreld en word as ’n plaaslike mag asook 'n belangrike tussengangervennoot beskou. Daarbenewens het Meksiko in 1994 die eerste van twee Latyns-Amerikaanse lidlande van die OESO, vóór [[Chili]], geword en is volgens die Wêreldbank ’n gevestigde nuut-geïndustrialiseerde land met bo-gemiddelde inkomste<ref name="wb-upper-middle">{{en}} {{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#Upper_middle_income |title=Country and Lending Groups |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |quote=Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522092932/https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en een van die opkomende magte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |title=G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power |publisher=ipsnews.net |date=5 Junie 2007 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002323/http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko beskik oor die [[Lys van lande volgens BBP (nominaal)|14de grootste nominale BBP]] en die [[Lys van lande volgens BBP (Koopkragpariteit)|11de grootste BBP]] volgens [[Koopkragpariteit]]. Die ekonomie is sterk gekoppel aan dié van sy NAFTA-vennote, Kanada en die Verenigde State. Meksiko is ook ’n lidland van die Organisasie van Amerikaanse Lande, van die [[Groep van Vyf]], van die [[Groep van Agt|Groep van Agt + Vyf]], van die [[Groep van 15]], van die [[Groep van 20]], van APEC en van die [[Latynse Unie]]. Meksiko se vernaamste handelsvennote volgens uitvoer sluit in (2013): die Verenigde State (78,5%), Kanada (2,9%), Spanje (2,4%), die [[Volksrepubliek China]] (1,5%), [[Duitsland]] (1,3%) en [[Colombia]] (1,2%). Die ses vernaamste handelsvennote volgens invoer is (2013): die Verenigde State (49,4%), die Volksrepubliek China (15,8%), [[Japan]] (4,8%), Duitsland (3,7%), [[Suid-Korea]] (3,4%) en Kanada (2,7%). Volgens die Amerikaanse multinasionale beleggingsbank [[Goldman Sachs]] word Meksiko as die wêreld se vyfde grootste ekonomie teen 2050 geprojekteer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world´s-fifth-largest-economy/ |title=Mexico 2050: The World´s Fifth Largest Economy |publisher=The Catalist |date=17 Maart 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708192657/http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy/ |archive-date=8 Julie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[PricewaterhouseCoopers]] (PwC), ’n multinasionale professionele diensmaatskappy gevestig in [[Londen]] in die [[Verenigde Koninkryk]], het in Januarie 2013 beraam, dat Meksiko in 2050 die wêreld se sewende grootste ekonomie sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |title=World in 2050 |publisher=PricewaterhouseCoopers |date=Januarie 2013 |accessdate=10 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210171039/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |archive-date=10 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Hulpbronne en produserende bedryf === [[Lêer:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|duimnael|links|Stadshorison van Meksikostad, die ekonomiese sentrum van sowel Meksiko asook Latyns-Amerika]] Meksiko is naas Brasilië en voor [[Argentinië]] Latyns-Amerika se tweede grootste [[staal]]produsent met sowat ’n kwart van die totale produksie en wêreldwyd die 13de grootste staalprodusent met omtrent 18&nbsp;995 miljoen metrieke ton in 2014. Dié land is tans met 2&nbsp;934&nbsp;000 vaatjies in 2013 die tiende grootste [[ruolie]]-produsent ter wêreld, ná ander Amerikaanse lande soos die Verenigde State, Kanada, [[Venezuela]] en nog voor Brasilië. Die grootste ontginner van ru-olie in Meksiko, die staatsmaatskappy PEMEX, is Meksiko se grootste maatskappy en die sewende grootste ruolie-ontginner ter wêreld. Meksiko is die sewende grootste mielie- (22&nbsp;663&nbsp;953 ton in 2013) en die vyfde grootste boontjie-produsent (1&nbsp;294&nbsp;634 ton in 2013) ter wêreld. Meksiko beskik oor die wêreld se sesde grootste elektroniese bedryf ná lande soos die Volksrepubliek China, die Verenigde State, Japan, Suid-Korea en die [[Republiek China]]. === Toerismebedryf === Volgens die Wêreldtoerismeorganisasie is Meksiko een van die mees besoekte lande ter wêreld en die tweede mees besoekte land in die Amerikas ná die Verenigde State. Die belangrikste plekke, wat deur toeriste besoek is, sluit in die Meso-Amerikaanse ruïnes, kulturele feeste, koloniale stede, natuurreservate en kusstede. Meksiko het die 23ste hoogste inkomste van [[toerisme]] in die wêreld en die hoogste een in Latyns-Amerika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |title=UNWTO Archive &#124; World Tourism Organization UNWTO |publisher=Unwto.org |accessdate=2 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002121112/http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die meeste toeriste, wat Meksiko besoek, kom veral uit die Verenigde State en Kanada, gevolg deur Europa en Asië asook ’n kleiner aantal uit Latyns-Amerika.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|title=Turismo de internación 2001–2005, Visitantes internacionales hacia México|publisher=Secretaría de Turismo (SECTUR)|accessdate=10 Junie 2008|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080610233248/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|archive-date=10 Junie 2008|url-status=live |df=dmy-all}} bl. 5</ref> Meksiko staan bekend as een van die belangrikste toeristebestemmings ter wêreld met stede soos Acapulco de Juárez en Cancún. Dié land beheer met 36 [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e die meeste in die Amerikas en die sewende meeste ter wêreld,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mx |title=Mexico |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> en is in 2010 met 22,5 miljoen internasionale aankomste per jaar die tiende mees besoekte land ter wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |title=Toerisme |publisher=Wêreldtoerismeorganisasie |format=PDF |date=Junie 2011 |accessdate=13 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113021355/http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |archive-date=13 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=550px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Belangrike toeristetrekpleisters in Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Bellas Artes.jpg|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tulum.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cancun aerial photo by safa.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Gobierno y Plaza de Armas.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acapulco Bay 2010.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Meksikostad]]''<br />'''[[Meksikostad|Distrito Federal]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Riviera Maya]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cancún]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guadalajara]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cabo San Lucas Los Arcos 2.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Puerto vallarta skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cerro del Topo Chico 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mazatlan valentinos.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ver-Pal Mpal.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cabo San Lucas]]''<br />'''[[Baja California Sur]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puerto Vallarta]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Monterrey]]''<br />'''[[Nuevo León]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mazatlán]]''<br />'''[[Sinaloa]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Veracruz, Veracruz]]''<br />'''[[Veracruz]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Nuevo Vallarta 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Government Building In Puebla.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acueducto de Noche y tormenta.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Gob-palace-mda-dr.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aérea de la Plaza Principal - panoramio.jpg|130px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Nuevo Vallarta]]''<br />'''[[Nayarit]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''<br />'''[[Puebla]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santiago de Querétaro]]''<br />'''[[Querétaro]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mérida]]''<br />'''[[Yucatán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[León, Meksiko|León]]''<br />'''[[Guanajuato]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zona Hotelera Ixtapa.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:TIJ Newcity 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca centro.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mirador laguna ilusiones.JPG|110px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cozumel Punta Sur View-27527.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ixtapa Zihuatanejo|Ixtapa]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Tijuana]]''<br />'''[[Baja California]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Oaxaca de Juárez]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Villahermosa (Tabasco)|Villahermosa]]''<br />'''[[Tabasco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Miguel de Cozumel|Cozumel]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Catedral de San Luis Potosi.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza Bicentenario in Hermosillo, SON.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:ChihuahuaZocalo.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza panoramica 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Bottlenose Dolphin KSC04pd0178.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''<br />'''[[San Luis Potosí]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Hermosillo]]''<br />'''[[Sonora]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Chihuahua, Chihuahua|Chihuahua]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''<br />'''[[Aguascalientes]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santa María Huatulco|Huatulco]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:CatedralDeMorelia.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Isla Navidad.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ciudad Juárez skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Canyon sumidero entrada.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Toluca yunus.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Morelia]]''<br />'''[[Michoacán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Manzanillo, Colima|Manzanillo]]''<br />'''[[Colima]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ciudad Juárez]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cañón del Sumidero]]''<br />'''[[Chiapas]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Toluca de Lerdo]]''<br />'''[[Estado de México|México]]''' |} </div> === Mediabedryf === [[Lêer:TV-Azteca, Mérida, Yucatán (01).jpg|duimnael|links|Stasie van TV Azteca in Mérida, Yucatán]] [[Lêer:Televisa laguna.jpg|duimnael|Stasie van Televisa in Torreón, Coahuila]] In Meksiko is daar meer as 500 televisiekanale, waarvan die meeste behoort aan twee private TV-maatskappye met nasionale dekking wat die kykergetalle oorheers: "Televisa" en "TV Azteca", waarvan Televisa die grootste televisie-aanbieder in die Spaanssprekende wêreld is. In die metropolitaanse gebied van Meksikostad is daar ook "Canal 11, Nasionale Polytechnic Institute", "Channel 22 van die Nasionale Raad vir kultuur en die kunste (CONACULTA)", Project 40 en Chain drie (Kanaal 28, XHTRES-TV). Uit die Verenigde State is daar die amptelike kanale en takke van twee groot kettinggroepe met plaaslike uitbreidings. In Tijuana, Baja California, is daar verskeie Amerikaanse maatskappye wat ’n kanaal in die stad het: Singapore (33), Fox (6), ESPN en andere. In noordoostelike Meksiko, het die "Multimedia"-netwerk sy eie ontwikkeling onderneem, wat alom bekend staan as "die derde netwerk in die land",<!--sin moet verbeter word--> wat uitsaai vanuit die stad Monterrey. Meksikostad (''Ciudad de México'') is tans (2018) op soek na ’n frekwensie. Daarbenewens het elke staat van die republiek ’n stelsel van openbare televisie vir hulle stede. Die instelling wat die skedule bepaal van programme wat op televisie uitgesaai word, is die Direktoraat-generaal van Radio, TV en Film. == Demografie == <!-- {{Hoofartikel|Demografie van Meksiko}} --> === Oorsig === [[Lêer:Mexico-demography.png|duimnael|Meksiko se bevolkingsgroei (1961–2003)]] Volgens die laaste sensusopname van 2010,<ref>{{es}} {{cite web|title=Censo de Población y Vivienda 2010 |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> wat deur die ''Instituto Nacional de Estadística y Geografía'' ("Nasionale Instituut vir Statistiek en Aardrykskunde"), oftewel INEGI, gehou is, het Meksiko ’n amptelike bevolking van 112&nbsp;336&nbsp;538 gehad. Meksiko is daarmee die 11de grootste bevolking ter wêreld, die derde grootste in die Amerikas (ná die Verenigde State en Brasilië) en die tweede grootste in Noord-Amerika. Die grootste stad met die meeste inwoners in sy omtrekgebied is die hoofstad Meksikostad, waar 8,9 miljoen mense binne die stadsgrense en 21,2 miljoen in die metropolitaanse gebied saamgetrek is. Die land waarheen die Meksikane hoofsaaklik heen verhuis is die aangrensende Verenigde State, waar 9,9 miljoen Meksikane bly. === Bevolking === [[Lêer:Mexico estados densidad.svg|duimnael|Meksikaanse deelstate volgens bevolkingsdigtheid]] Die Meksikaanse bevolking bestaan uit 65% Mestizo's, wat afstammelinge van mense met inheemse en Europese (veral vanuit Spanje) herkoms is, 17,5% Amer[[indiane]], 16,5% blankes en 1,0% ander etniese groepe. Die totale inheemse bevolking van Meksiko maak sowat 15,7 miljoen mense uit. Die grootste inheemse etniese groep is die [[Nahua]], die nasate van die Asteekse bevolking, met sowat 2,5 miljoen mense. Tweede op die lys is die Maja, met sowat 1,5 miljoen mense. Die Mixteke en Zapoteke is volke wat beide omtrent 750&nbsp;000 groot is. Die deelstate met die grootste inheemse bevolking is Yucatán met 59%, Quintana Roo met 39% en Campeche met 27%.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |title=Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. México |publisher=Cdi.gob.mx |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423102153/http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die oorgrote meerderheid van die Meksikaanse bevolking word as ''Mestizo's'' geklassifikeer. Dit beteken dat hulle hulself nie as deel van die inheemse of deel van die Europese bevolking beskou nie, maar as nakomelinge van gemengde herkoms. Sedert die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk in 1521 het Europeërs, veral Spanjaarde, saam met Conquistadore na Meksiko geïmmigreer. Hulle was tydens die koloniale bewind die land se politieke elite, maar het nooit die meerderheid van die bevolking geword nie. === Tale === [[Lêer:Map of the languages of Mexico.png|duimnael|Kaart van die inheemse tale van Meksiko met meer as 100&nbsp;000 sprekers]] Die [[amptelike taal]] wat deur die regering gebruik word is ''[[de facto]]'' Spaans, terwyl in die huidige Meksikaanse grondwet van 1917 geen amptelike taal vir die federale vlak vasgelê is nie. Volgens die grondwet vorm Spaans saam met Majaans, Nahuatl en 65 ander inheemse tale Meksiko se landstale.<ref>{{es}} {{cite journal|author=INALI [Instituto Nacional de Lenguas Indígenas] |date=14 Januarie 2008 |accessdate=1 Desember 2018 |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |url=https://www.inali.gob.mx/pdf/CLIN_completo.pdf |format=PDF |journal=Diario Oficial de la Federación |location=Meksikostad |publisher=Regering van Meksiko, Ministerie van Binnelandse Sake |volume=652 |issue=9 |pages=22–78 (eerste afdeling), 1–96 (tweede afdeling), 1–112 (derde afdeling) |oclc=46461036}}</ref> Meksiko is die grootste Spaanssprekende land ter wêreld met omtrent ’n derde van alle moedertaalsprekers van Spaans;<ref>{{en}} {{cite web |title=Spanish Language History |publisher=Today Translations |url=https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923163344/https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |archive-date=23 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite journal |title=Título Primero, Capítulo I, De las garantías individuales |work=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |publisher=Kongres van die Unie van die Verenigde Meksikaanse State |url=http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |format=PDF |date=19 Junie 2007 |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014015716/http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in 2011 het 105 miljoen mense Spaans as hul moedertaal gebruik. Weens die Meksikaanse immigrasie na Kanada en die Verenigde State is Meksikaans-Spaans ook in albei lande gebruiklik. Omtrent 5,4% van die Meksikaanse bevolking praat inheemse tale, waarvan Nahuatl met sowat 1,45 miljoen moedertaalsprekers die grootste is,<ref>{{es}} {{cite book |year=2005 |title=Perfil sociodemográfica de la populación hablante de náhuatl |url=http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |format=PDF |series=XII Censo General de Población y Vivienda 2000 |edition=Publicación única |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |location=Aguascalientes, Mex. |isbn=970-13-4491-X |accessdate=2 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002122317/http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |archive-date=2 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gevolg deur Majaans met 750&nbsp;000 moedertaalsprekers. [[Mixteeks]] en [[Zapoteeks]] word beide deur sowat 400&nbsp;000 mense gepraat.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116035707/http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-date=16 November 2007 |title=Catalogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Instituto Nacional de Lenguas Indígenas |date=16 November 2007 |accessdate=16 November 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Catedral de México.jpg|duimnael|links|Die Katedraal van Meksikostad; die [[Rooms-Katolieke Kerk]] is verreweg die belangrikste godsdiens in Meksiko]] [[Lêer:1531 Nuestra Señora de Guadalupe anagoria.jpg|duimnael|upright|Onse liewe vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko]] Die belangrikste godsdiensgroep en denominasie is die Rooms-Katolieke Kerk met sowat 93 miljoen (83%) lede volgens die sensus van 2010, terwyl 10% (11 miljoen) lede van ander [[Christendom|Christelike]] kerke, soos Evangelikalisme (5%), Pinksterbeweging (1,6%), [[Jehovah se Getuies]] (1,4%), Sewendedagadventistekerk (0,6%) en die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (0,3%) uitmaak.<ref name="2010-census">{{es}} {{cite web |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |title=Censo de Población y Vivienda 2010 – Cuestionario básico |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Volgens die grondwet van 1917 beskik Meksiko nie oor ’n staatsgodsdiens nie en godsdiensvryheid word gewaarborg. Meksiko het die derde grootste Christelike bevolking (107 miljoen) ter wêreld ná die Verenigde State en Brasilië, asook met 92&nbsp;924&nbsp;489 lidmate<ref name="2010-census" /> die tweede grootste Rooms-Katolieke bevolking ná Brasilië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |title=The Largest Catholic Communities |accessdate=1 Desember 2018 |work=Adherents.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321150325/https://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die persentasie Rooms-Katolieke van die landsbevolking (95,0%), staan Meksiko wêreldwyd op die sesde plek. 47% van die Rooms-Katolieke Meksikane besoek weekliks die kerk.<ref>{{en}} {{cite web |title=Church attendance |work=Study of worldwide rates of religiosity |year=1997 |publisher=University of Michigan |url=http://www.ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases/1997/Dec97/chr121097a |accessdate=25 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025222227/http://ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases%2F1997%2FDec97%2Fchr121097a |archive-date=25 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die feesdag van Onse Liewe Vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko, word op 12 Desember gevier en deur baie Meksikane as die belangrikste godsdienstige vakansiedag van hul land beskou.<ref>{{en}} {{cite web |title=Our Lady of Guadalupe |url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |publisher=Catholic Online |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511162738/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die sensus van 2010 bly 67&nbsp;476 [[Jode]], 18&nbsp;185 aanhangers van die Oosterse godsdienste soos [[Boeddhisme|Boeddhiste]] en 300 [[Islam|Moslems]] in Meksiko.<ref name="2010-census" /> == Kultuur == <!-- {{Hoofartikel|Kultuur van Meksiko}} --> [[Lêer:PLAZA DE LAS TRES CULTURAS-1.jpg|duimnael|Plein van die drie kulture in Meksikostad. Dié plein versamel drie argitektoniese style wat die geskiedenis van Meksiko versinnebeeld: Meso-Amerikaans, Spaans-koloniaal en die onafhanklike nasie]] Meksiko se kultuur weerspieël die kompleksiteit van die land se geskiedenis deur die vermenging van inheemse kulture met die [[kultuur van Spanje]], meegedeel tydens Spanje se 300 jaar lange kolonisasie van Meksiko. Mettertyd is eksogene kulturele elemente in die Meksikaanse kultuur opgeneem. Die Porfiriose tydperk (''el Porfiriato'') in die laaste kwart van die 19de eeu en die eerste dekade van die 20ste eeu is gekenmerk deur ekonomiese vooruitgang en vrede. Ná vier dekades van burgerlike onrus en oorlog, het Meksiko die ontwikkeling van filosofie en kunste, bevorder deur president Díaz self, beleef. Sedert daardie tyd, soos beklemtoon tydens die Meksikaanse Rewolusie, het die kulturele identiteit sy oorsprong in die ''mestizaje'', waarvan die inheemse (d.w.s. Indiaanse) elemente die kern vorm. Aangesien van die verskillende etniese groepe wat die Meksikaanse bevolking vorm, het José Vasconcelos in sy publikasie ''La Raza Cósmica'' ("Die Kosmiese Wedren", 1925) Meksiko as smeltkroes van alle etniese groepe gedefinieer (en dus die definisie van die ''mestizo'' uitgebrei), nie net biologies maar sowel kultureel.<ref name="vasconcelos160">{{es}} {{cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (vertaler)|title=La Raza Cósmica ("Die Kosmiese Wedren")|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=0-8018-5655-8|page=160 }}</ref> === Literatuur === [[Lêer:NezahualcoyotlGardenTADF.JPG|duimnael|links|upright|[[Nezahualcoyotl]] word as ’n wyse koning en digter vereer]] [[Lêer:Octavio Paz - 1988 Malmö.jpg|duimnael|upright|Die Meksikaanse digter [[Octavio Paz]], [[Nobelprys vir Letterkunde]]-wenner in 1990]] Die Meksikaanse literatuur is die Spaanstalige literatuur van Meksiko en behoort tot die Spaans-Amerikaanse literatuur. Dit is een van die mees omvattende, bekende en nie net sedert die toekenning van die Nobelprys aan Octavio Paz in 1990 internasionaal mees bekende Latyns-Amerikaanse literature. Teen die agtergrond van Meksiko se uiterste sosiale diversiteit is dit gekenmerk deur talle filosofiese en kulturele strydpunte, ’n moeilike soek na identiteit en van die koloniale tydperk tot die huidige dag herhalende eise vir geregtigheid en vergoeding.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Kruip|first=Gerhard|title=Kirche und Gesellschaft im Prozeß ethisch historischer Selbstverständigung. Die mexikanische Kontroverse um die ‚Entdeckung Amerikas’.|work=Schriften des Instituts für Christliche Sozialwissenschaften der Westfälischen Wilhelms Universität Münster 34|location=Münster|publisher=Lit Verlag|date=1996|pages=325}}</ref> Die literatuur in Meksiko het sy oorsprong in die literatuur van die inheemse nedersettings van Meso-Amerika. Die mees bekende Voor-Spaanse digter is [[Nezahualcoyotl]]. Die moderne Meksikaanse literatuur is beïnvloed deur die konsepte van die Spaanse koloniasie van Meso-Amerika. Uitstaande koloniale skrywers en digters sluit in Juan Ruiz de Alarcón en Juana Ines de la Cruz. Ander belangrike skrywers sluit in Alfonso Reyes, José Joaquín Fernández de Lizardi, [[Ignacio Manuel Altamirano]], Carlos Fuentes, [[Octavio Paz]] (Nobelpryswenner), Renato Leduc, Carlos Monsiváis, Elena Poniatowska, Mariano Azuela ("Los de abajo") en Juan Rulfo ("Pedro Páramo"). Bruno Traven het ''Canasta de cuentos mexicanos'' ("Mandjie van Meksikaanse Stories") en ''El tesoro de la Sierra Madre'' ("Die skat van die Sierra Madre") geskryf. === Kuns === [[Lêer:Mexico City Palacio de bellas artes.jpg|duimnael|links|Die paleis van die skone kunste (''Palacio de Bellas Artes'') in Meksikostad, soos gesien vanaf die Latyns-Amerikaanse toring (''Torre Latinoamericana''), in 2006]] [[Lêer:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|duimnael|upright|[[Frida Kahlo]] saam met [[Diego Rivera]] in 1932, soos fotografeer deur [[Carl Van Vechten]]]] Die kuns van Meksiko word gekenmerk deur voor-Colombiaanse tradisies en die invloed van die Spaanse veroweraars. Hoewel die Spanjaarde gewelddadig met die hoë verteenwoordigers van die Indiese mag gebreek het, het ’n sterk verwysing na die voor-koloniale kuns behoue gebly. Daarbenewens het in Meksikostad onder die regering van die visekoning gemaskerde parades plaasgevind, wat die herinnering aan die Asteekse dinastie sou handhaaf.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=15}}</ref> Die tradisionele kunsvorme is sodoende met nuwe ontwerpe verbind. Byvoorbeeld het veerbeelde met Maria-voorstellings ontstaan, wat na die Christelike geloof verwys het wat deur die Spanjaarde ingevoer is.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=46}}</ref> Die hele veerkuns, wat alvorens net tot die adellikes beperk was, het ’n Christelike herinterpretasie beleef en is byvoorbeeld gebruik vir Biskopkappies en altaardoeke, waarby die tradisionele Asteekse kleurbetekenis bewaar gebly het. Tot in die 19de eeu was Pátzcuaro ’n sentrum van die veerverwerking met beduidende kunshandwerklike fasiliteite. Nog ’n gebied van die beeldvorming met tradisionele grondslae was kaarte en genealogiese voorstellings. Daarby is elemente van Europese kartografie saam met Meksikaanse glyfe gebruik.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=47–49}}</ref> Tydens die 19de eeu het Europese kunstenaars na Meksiko gereis en die land in sy diversiteit tentoongestel. Die belangrikste hiervan was waarskynlik Johann Moritz Rugendas, wie landskappe, genre-tonele en studies van die natuur en die bevolking gemaak het.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=54}}</ref> Die Meksikaanse kuns het ná die Meksikaanse Rewolusie ’n bloeitydperk beleef. Kunstenaars soos David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco en Juan O'Gorman was deur hul werk betrokke by die Meksikaanse Rewolusie en sosiale kwessies, sowel as die Meksikaanse geskiedenis tot by die voor-Colombiaanse tydperk. Die bekendste Meksikaanse kunstenaars is [[Diego Rivera]] en [[Frida Kahlo]]. Diego Rivera het saam met andere die Muralisme gestig, ’n kunsvorm van monumentale openbare muurskilderye, wat in Meksiko wye inslag gevind het en vandag nog gesien kan word in baie openbare geboue in Latyns-Amerika en in die Verenigde State. Beduidende muurskilderye van Riviera kan gevind word in die Palacio Nacional en vertoon gebeurtenisse in die Meksikaanse geskiedenis. Die huidige kuns in Meksiko beeld hoofsaaklik sosiale kwessies soos geweld en misdaad uit, en voorbeelde hiervan is werke deur Teresa Margolles, Daniel Guzmán en Eduardo Abaroa. === Musiek === [[Lêer:Santana Acer Arena (5558151833) (cropped).jpg|duimnael|upright|links|Die Meksikaans-Amerikaanse rocksanger [[Carlos Santana]] in 2011]] [[Lêer:Lila Downs en 2009.JPG|duimnael|upright|Die Meksikaanse aktrise en sangeres [[Lila Downs]] in 2009]] Populêre musiek in Meksiko bestaan uit ’n wye verskeidenheid van musikale style en genres. Dit het sy oorsprong in die voor-Colombiaanse en Europese, veral Spaanse, kultuur. Die belangrikste style is die Meksikaanse Son en die Corrido, wat beide reeds in die 18de eeu ontstaan het. Elemente van die Corrido kan ook in die Narcocorrido gevind word, wat sedert die begin van die 21ste eeu die tipiese Meksikaanse volksmusiek verpersoonlik. Die Ranchera het tydens die Meksikaanse Rewolusie in die vroeë 20ste eeu ontstaan en vind sy manifestasie as Norteña in die noorde van Meksiko. In die 1920's is die oorspronklik Kubaanse dansstyle Bolero en Danzon verder ontwikkel tot onafhanklike vorme. Agustin Lara, ’n skepper van die Meksikaanse bolero, het ook die klankbaan vir die eerste Meksikaanse klankfilm "Santa" (1932) gekomponeer. Wêreldbekende volksliedjies sluit in: ''Bésame mucho'' (Bolero), ''Cielito lindo'' (Ranchera), ''El Rey'' (Ranchera), ''Granada'' (Bolero), ''La Bamba'' (Volkslied), ''La Cucaracha'' (Corrido), ''Las mañanitas'' (Volkslied), ''México Lindo y Querido'' (Ranchera), ''Solamente una vez'' (Bolero) en ''Somos Novios'' (Bolero). ’n Musiekgroep wat die verskillende style van tradisionele musiek speel, word Mariachi genoem. Die Mariachi-musiek is in 2011 deur Unesco in die verteenwoordigende lys van die mondelinge en ontasbare erfenis van die mensdom opgeneem. Die vader van die Meksikaanse rockmusiek (''rock nacional'') is Carlos Santana, wie die Latynse rock in die 1960's geskep het. Ander bekende popmusikante sluit in: Maná, Luis Miguel, Alejandro Fernandez, Thalia, Marco Antonio Solis, Pepe Aguilar, Paulina Rubio, Angelica Maria, Alejandra Guzmán, Gloria Trevi en Cristian Castro. In klassieke musiek is die eerste Meksikaanse opera, ''La Partenope'', gekomponeer deur Manuel de Sumaya, in 1711 vir die eerste keer opgevoer. In die 19de eeu was die wals gewild en Meksikaanse komponiste (Ernesto Elorduy, Juventino Vázquez, Felipe Villanueva) het ’n onafhanklike Meksikaanse vorm geskep. Die Meksikaanse simfonieorkes ''Orquesta Sinfónica Mexicana'' is in 1928 deur Carlos Chávez gestig. Een van die internasionaal-bekendste tenore van die huidige tydperk is Rolando Villazón. === Kookkuns === [[Lêer:Carnitas.jpg|duimnael|links|Tacos met carnitas-vulling]] [[Lêer:Hot chocolate.jpg|duimnael|[[Sjokolade]] is ’n oorspronlik Meksikaanse drank en was ’n belangrike deel in die Asteekse kookkuns]] Die Meksikaanse kookkuns word gekenmerk deur ’n sintese van die Asteekse en Spaans-koloniale, en in die suide ook deur die Majatradisies. Plaaslik is daar groot verskille tussen die kus en die sentrale hoogland, die brandrissie-liewende suide en die beesvleis-georiënteerde noorde. Die belangrikste maaltyd van die dag is middagete, dienooreenkomstig is die middagete-pouse lank binne ’n gewone werksdag. Die aandete is dan slegs ’n klein happie soos vrugte, tacos of iets soortgelyks. In ’n warm, tropiese land met ’n welige plantegroei speel vars vrugte en sekere groente ’n dominante rol. Tipies vir Meksiko, hoort tortillas by elke maaltyd. Gewoonlik is rissies of rissiesouse ook op die tafel, waarvan die skerpheid baie kan verskil. Die skerpste rissie is die Chili Habanero, ’n meestal groen, ongeveer drie duim groot verteenwoordiger van die [[genus]]. Baie ligter is die Chili Jalapeño, wat in tradisionele restaurante by die maaltyd gevoeg word. Nog ’n gewilde gereg in Meksiko is die sogenaamde churros. Dit is lang, diepgebraaide deegstukkies wat tradisioneel bedien word met suiker of sjokolade. [[Drinkwater]] word gewoonlik in bottels of blikkies verkoop omdat kraanwater dikwels nie drinkbaar is nie. Horchata word graag gedrink en is deur die Spanjaarde ingevoer. Dit is ’n soet rys/kaneel-drank wat verkoel bedien word. Die gewone alkoholiese drankies is [[bier]], tequila, mezcal en pulque. Meksikaanse kos geniet sedert die afgelope dekades ’n toenemende gewildheid en sommige geregte is, soortgelyk aan die Italiaanse kookkuns, internasionaal bekend. == Sport == <!-- {{Hoofartikel|Sport in Meksiko}} --> [[Lêer:Estadio de beisbol en Monterrey.jpg|duimnael|links|Die Bofbal-stadion in Monterrey, tuisveld van die Monterrey Sultans]] [[Lêer:1968 Mexico emblem.svg|duimnael|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1968]]]] [[Lêer:Estadio Azteca1706p2.jpg|duimnael|Die Estadio Azteca is die sesde grootste stadion en derde grootste sokkerstadion ter wêreld]] [[Lêer:First game of the 2010 FIFA World Cup, South Africa vs Mexico4.jpg|duimnael|links|Wedstryd tussen Meksiko en [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]]]] [[Lêer:Nigel Mansell 1991 USA.jpg|duimnael|Nigel Mansell het in 1987 en 1992 die [[Meksikaanse Grand Prix]] op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] in Meksikostad gewen]] Meksiko se nasionale sport is ''Charrería''<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |title=La Charrería "Nuestro Deporte Nacional" |publisher=Meksikaanse Departement van Toerisme |accessdate=18 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218123852/http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |archive-date=18 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dit is veral in die noorde van dié land gewild. Dié sport is gebaseer op die aktiwiteite van ''Charro'' en bestaan uit verskeie puntwedstryde, soortgelyk aan Rodeo. Nog ’n tradisionele sportsoort, wat deur die Spanjaarde in Meksiko gevestig is, is die stiergeveg. Ander gewilde sportsoorte in Meksiko sluit in [[sokker]], [[boks]], [[bofbal]] en [[basketbal]]. Die Meksikaanse stoeiskou, wat bekend staan as ''Lucha Libre'', is ook uniek. Sokker is die gewildste sportsoort in Meksiko en is op klubvlak in ’n nasionale ligastelsel georganiseer. Die topsokkerliga is die [[Meksikaanse Primera División|Primera División]], wat in 1943 gestig is. Tans ding 18 spanne mee, die kampioen word in ’n uitspeelwedstrydstelsel van agt spanne bepaal. Die suksesvolste spanne is [[Club América]] uit Meksikostad met 13 ligatitels, gevolg deur Club Deportivo Guadalajara uit Guadalajara met twaalf titels en Deportivo Toluca FC met tien titels.<ref>{{en}} {{cite web |title=Mexico – List of Champions |publisher=Rec.Sports.Soccer Statistics Foundation |url=http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420014544/http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het as gasheer vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 opgetree, en albei eindstryde is op die Estadio Azteca, tans die derde grootste sokkerstadion ter wêreld, beslis.<ref>{{en}} {{cite web |title=About CONCACAF |publisher=The Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football (CONCACAF) |url=https://www.concacaf.com/about.asp |accessdate=10 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410025839/http://www.concacaf.com/about.asp |archive-date=10 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Meksikaanse nasionale sokkerspan het aan 17 uit die 22 moontlike Wêreldbekertoernooie deelgeneem, en is saam met Argentinië en Brasilië, een van die beste nasionale spanne in die Amerikas. Meksiko het ook die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999]] aangebied én gewen. Daarbenewens het hulle die [[CONCACAF]] se goue beker al nege keer gewen. Die Suid-Amerikaanse [[CONMEBOL]] het Meksiko vir tien Copas América uitgenooi en hulle het twee keer as naaswenner geëindig (in 1993 in 2001). Internasionaalbekende sokkerspelers sluit in [[Hugo Sanchez]], [[Rafael Marquez]], [[Ricardo Osorio]] en [[Pavel Pardo]]. In 2018 is Meksiko deur FIFA saam met Kanada en die Verenigde State as gashere vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys; dit was die vierde toernooi in Noord-Amerika en die derde vir Meksiko.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515074954/https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vir die eerste keer het 48 spanne aan ’n Sokker-Wêreldbekertoernooi deelgeneem en altesaam 104 wedstryde beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Bofbal in Meksiko het in die 1940's gevestig. Die topbofballiga is die ''Liga Mexicana de Béisbol'', wat in 1925 gestig is en die hoogste klassifikasie vir die Major League Baseball het, en dit word beskou as een van die beste ligas ter wêreld. Tans neem 18 spanne daaraan deel, die kampioenspan is Leones de Yucatán uit Mérida. Sowat 100 spelers het daarin geslaag om in die Amerikaanse-Kanadese Major League Baseball te speel, waaronder Fernando Valenzuela, Vinny Castilla en Aurelio Rodríguez. Die nasionale span het vier silwermedaljes by die bofbalwêreldbeker en vier bronsmedaljes by die Pan-Amerikaanse Spele gewen. Die topbasketballiga in Meksiko is die ''Liga Nacional de Baloncesto Profesional'', wat in 2000 gestig is en tans uit 14 spanne bestaan. Boks is nog ’n gewilde en suksesvolle sport en Meksikaanse boksers het al wêreldkampioenskappe en Olimpiese medaljes gewen. Daar bestaan tradisioneel ’n besonderse wedywering met boksers uit [[Puerto Rico]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://articles.latimes.com/2008/jul/15/sports/sp-prmex15|author=Kevin Baxter|title=This rivalry packs real punch – When boxers from Mexico and Puerto Rico face each other, winning for their homeland is key|publisher=LA Times|date=15 Julie 2008|accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Vanaf 1962 tot 1970 en vanaf 1986 tot 1992 het die [[Formule Een]] [[Meksikaanse Grand Prix]] in Meksikostad plaasgevind; van 2015 tot 2019 en weer sedert 2021 word die Grand Prix op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.racefans.net/2014/07/22/five-year-mexican-grand-prix-deal-signed-report/|title=Five-year Mexican Grand Prix deal signed – report|date=22 Julie 2014|accessdate=1 Desember 2018}}</ref> As gevolg van sy sukses is die gholfspeler Lorena Ochoa, wat sedert 2007 die LPGA Tour lei, baie gewild.<ref>{{en}} {{cite web |title=LPGA Rolex Women's World Golf Rankings |date=1 Oktober 2007 |url=http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |format=PDF |accessdate=16 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016174101/http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |archive-date=16 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die [[Olimpiese Somerspele 1968]] in Meksikostad aangebied, die eerste Latyns-Amerikaanse gasheerland, en die [[Olimpiese Somerspele]] is eers weer in [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] in [[Rio de Janeiro]] gehou.<ref>{{en}} {{cite web|title=2016 Binational Olympics|date=Desember 2003|publisher=San Diego Metropolitan|url=http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|accessdate=30 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043448/http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|archive-date=30 September 2007|url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 112 Lande het in Meksikostad deelgeneem met ’n totaal van 5&nbsp;516 atlete en 172 kompetisies in 20 sportsoorte. Die wêreldrekord in die verspring deur Bob Beamon en die Fosbury-flop in die hoogspring was uitstaande tydens hierdie spele. Meksikaanse atlete het tot op hede 69 medaljes by Olimpiese Spele gewen, waarmee Meksiko die 43ste plek in die alle-tye lys van medaljes beklee. Die medaljes is in ’n verskeidenheid van sportsoorte soos [[ruitersport]], [[sierduik]], [[swem]], boks, [[polo]] en [[Skermsport|skerm]] gewen. == Bekende Meksikane == {{Col-start}}{{Col-break}} * [[David Alfaro Siqueiros]] (1896–1974), skilder en grafiese kunstenaar * [[Luis Barragán Morfín]] (1902–1988), argitek * [[Porfirio Díaz]] (1830–1915), president * [[Lila Downs]] (* 1968), sangeres * [[Salma Hayek]] (* 1966), aktrise * [[Miguel Hidalgo]] (1753–1811), priester en rewolusionêr * [[Agustin de Iturbide]] (1783–1824), keiser * [[Benito Juárez]] (1806–1872), president * [[Frida Kahlo]] (1907–1954), skilderes * [[Maksimiliaan I van Meksiko]] (1832–1867), keiser {{Col-break}} * [[Rafael Marquez]] (* 1979), sokkerspeler * [[Mario J. Molina]] (* 1943), chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|nobelpryswenner]] * [[Ximena Navarrete]] (* 1988), mej heelal 2010 * [[Juan O’Gorman]] (1905–1982), argitek en skilder * [[José Clemente Orozco]] (1883–1949), skilder * [[Octavio Paz]] (1914–1998), skrywer en [[Nobelprys vir Letterkunde|nobelpryswenner]] * [[Elena Poniatowska]] (* 1932), skryfster * [[Diego Rivera]] (1886–1957), skilder * [[Alfonso García Robles]] (1911–1991), politikus en [[Nobelprys vir Vrede|nobelpryswenner]] * [[Selena]] (1971–1995), sangeres {{col-end}} <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse akteurs"> Ramon Novarro.jpg|[[Ramón Novarro]] Dolores del Rio Argentinean Magazine AD.jpg|[[Dolores del Río]] Gael García Bernal (Guadalajara Film Festival) 3.jpg|[[Gael García Bernal]] Salma Hayek 2004.jpg|[[Salma Hayek]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse politici"> Porfirio Diaz in uniform.jpg|[[Porfirio Díaz]] Miguel Hidalgo y Costilla.png|[[Miguel Hidalgo]] Benito Pablo Juárez García.png|[[Benito Juárez]] Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|[[Alfonso García Robles]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse regisseurs"> Luis Buñuel.JPG|[[Luis Buñuel]] Ripstein.jpg|[[Arturo Ripstein]] Guillermo del Toro by Gage Skidmore.jpg|[[Guillermo del Toro]] Alejandro González Iñarritu cropped.jpg|[[Alejandro González Iñárritu]] </gallery> </div> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mexico|title=Mexico|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |author=Enrique Krauze |title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996 |publisher=Harper Perennial |location=New York |year=1998 |isbn=0-06-092917-0 |page=896}} * {{en}} {{cite book |authors=Michael C. Meyer; William H. Beezley |title=The Oxford History of Mexico |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-511228-8 |page=736}} * {{en}} {{cite book |author=Henry Bamford Parkes |title=A History of Mexico |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |year=1972 |edition=3de |isbn=0-395-08410-5}} * {{en}} {{cite book |author=William H. Prescott |title=History of the Conquest of Mexico |publisher=Continuum |location=Londen/New York | year=2009 |isbn=978-1-4411-4699-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mexico|Meksiko}} * {{en}} {{Wikivoyage|Mexico|Meksiko}} * {{es}} [http://www.gob.mx/ Regering van Meksiko] * {{es}} [http://www.presidencia.gob.mx/ Presidentskap van Meksiko] * {{es}} [http://www.senado.gob.mx/ Senaat van Meksiko] * {{es}} [http://www.congreso.gob.mx/ Kongres van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524065850/http://www.congreso.gob.mx/ |date=24 Mei 2012}} * {{es}} [http://www.ife.org.mx/portal/site/ifev2 Verkiesingskommissie van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704152701/http://www2.ife.org.mx/portal/site/ifev2 |date=4 Julie 2012}} * {{es}} [http://www.inegi.org.mx/default.aspx? Nasionale Instituut van Statistiek en Aardrykskunde] * {{en}} [http://www.mex99.com/ Inligtingsblad oor Meksiko] {{dooie skakel}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Meksiko}} | Noord = {{vlagland|Verenigde State}} | Noordoos = {{vlagland|Verenigde State}} | Oos = [[Golf van Meksiko]] • {{vlagland|Kuba}} | Suidoos = [[Karibiese See]] • {{vlagland|Belize}} • {{vlagland|Guatemala}} | Suid = [[Stille Oseaan]] | Suidwes = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Clipperton]] • [[Stille Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Hawaii}} • [[Stille Oseaan]] | Noordwes = [[Stille Oseaan]] }} {{Deelstate van Meksiko}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{NAFTA}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Meksiko| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] mp00bbry1o9lqmigdrijeek850e37tt 0 13052 2921095 2888461 2026-08-02T07:48:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921095 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Windhoek • Windhuk'''<br /><small>''Otjomuise'' • ''ǀAi-ǁGams''</small><br /> [[Lêer:Windhoek-Skyline.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Namibiekaart.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Windhoek COA.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Windhoek.gif|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Namibië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Streke van Namibië|Streek]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Khomas]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[GPS|Koördinate]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|22|34|S|17|5|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting ([[Jonker Afrikaner]])''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1840]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Herstig op ([[Curt von François]])''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 Oktober]] [[1890]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Stadsregte|Stadstatus]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 Oktober]] [[1965]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Oppervlakte]]:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;124,2043 [[vierkante kilometer|km²]]<ref name="2023-sensus">{{en}} {{cite web |url=https://census.nsa.org.na/khomas-region/ |title=Khomas Region |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |accessdate=14 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314061249/https://census.nsa.org.na/khomas-region/ |archive-date=14 Maart 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- | &nbsp;'''[[Seevlak|Hoogte bo seevlak]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;655&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 486&nbsp;169<ref name="2023-sensus" /> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 95/km² |- |&nbsp;'''[[Tydsone]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Halfdroë klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 19,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 23,3 / 13,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 367,4&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Ndeshihafela Larandja ([[Independent Patriots for Change|IPC]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.windhoekcc.org.na/ ''Windhoek''] |} '''Windhoek''' ([[Duits]]: ''Windhuk'', {{Audio|De-Windhoek.oga|luister}}; [[Engels]]: ''Windhoek'', [wɪndhʊk]; [[Herero (taal)|Herero]]: ''Otjomuise'', letterlik: "plek van stoom"; [[Nama]]: ''ǀAi-ǁGams'') is die sentraalgeleë [[hoofstad]] van [[Namibië]] en lê in die [[Khomas]]streek. Die stad is ongeveer 1&nbsp;655&nbsp;m bo [[seespieël]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van 5&nbsp;124&nbsp;km² en volgens die 2023-sensus het dit 'n bevolking van 486&nbsp;169 gehad.<ref name="2023-sensus" /> [[Lêer:Windhuk Independence Memorial Museum Blick auf die Christuskirche 3.jpg|duimnael|links|Windhoek se stadsentrum met die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] gesien vanaf die Onafhanklikheidsgedenkmuseum]] Die stad het ontstaan by die plek van 'n permanente warmwaterbron wat bekend was aan die plaaslike herderstamme. Dit het spoedig ontwikkel nadat [[Jonker Afrikaner]], [[kaptein]] van die [[Oorlam]], hom daar gevestig en 'n steenkerk vir sy gemeenskap opgerig het. In die daaropvolgende dekades het talle oorloë en gewapende vyandelikhede gelei tot die verwaarlosing en vernietiging van die nuwe nedersetting. In 1890 is Windhoek herstig deur die Keiserlike Duitse leër-majoor [[Curt von François]], toe die gebied deur die [[Duitse Keiserryk]] gekoloniseer is en dit die hoofstad van [[Duits-Suidwes-Afrika]] geword het. Tussen 1920 en 1990 was die stad die administratiewe sentrum van [[Suidwes-Afrika]] in die [[Unie van Suid-Afrika]] en is sedert die onafhanklikheidwording van Namibië op 21 Maart 1990 die hoofstad. Die stad is geleë in die Windhoek-bekken, naby die land se geografiese middelpunt, omsluit deur die [[Erosberge]] in die noordooste, die [[Auasberge]] in die suide en die [[Khomashoogland]] in die weste. Met sowat 20% van die Namibiese totale bevolking is Windhoek verreweg die belangrikste ekonomiese sentrum van die land en ook die sentrale knooppunt in die Namibiese vervoerstelsel. Byna al die Namibiese of in Namibië aktiewe maatskappye het hul hoofkantoor in Windhoek, wat ook 'n voortgesette immigrasie uit ander dele van die land tot gevolg het en op sy beurt Windhoek se sentrale posisie verder onderstreep. Vandag is Windhoek 'n moderne stad wat Duitse en Afrika-invloede meng. == Etimologie == Die [[Afrikaans]]e naam "Windhoek" is afgelei van winderige hoek; die [[Nama|Khoekhoegowab]]-naam ''ǀAe-ǁGams'' beteken "warmbron" en verwys na die voormalige warmwaterbronne in die streek. Die [[Herero (taal)|Otjiherero]]-naam van die stad ''Otjomuise'' beteken "plek van rook". Ander voormalige stadsname is ''Queen Adelaide’s Bath'' (deur [[James Edward Alexander]]), ''Barmen'' (deur [[Carl Hugo Hahn]] van die [[Rynse Sendinggenootskap]]), ''Concordiaville'' (volgens [[Joseph Tindall]] van [[Metodisme]]) en ''Wind Hoock'' (deur [[Jan Jonker Afrikaner]]).<ref>{{de}} {{cite book |author=Conny von Dewitz |title=Windhoek – Der kleine Stadtführer |year=2009 |isbn=978-3-941602-17-5}}</ref> Volgens 'n teorie het kaptein [[Jonker Afrikaner]] Windhoek genoem na die [[Groot-Winterhoekberge]] by [[Tulbagh]] in [[Suid-Afrika]], waar sy voorsate gebly het. Die eerste bekende verwysing na die naam ''Windhoek'' was in 'n brief deur Jonker Afrikaner aan Joseph Tindall wat dateer op 12 August 1844.<ref name="DierksK1">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/images/Khauxanas/1introduction.htm |title=The History of ǁKhauxaǃnas. Introduction. |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Aan die begin van die Duitse koloniale bewind is die skryfwyses ''Windhuk'' en ''Windhoek'' ewe gebruik. Deur [[Theodor Leutwein]] se regeringsbevel wat op 14 Mei 1903 in werking getree het, het ''Windhuk'' die enigste amptelike naam geword. Ná die Suid-Afrikaanse verowering is die amptelike naam in 1918 na ''Windhoek'' verander, terwyl Duits een van die ampstale gebly het. In die Duitse taalgebruik buite Namibië word steeds die skryfwyse ''Windhuk'' gebruik en ook amptelik deur die Duitse Buitelandse Kantoor gebruik.<ref>{{de}} {{en}} {{cite web |url=https://windhuk.diplo.de/Vertretung/windhuk/de/Startseite.html |title=Welcome to the German Embassy in Namibia! |publisher=[[Duitse Ambassade in Windhoek]] |accessdate=16 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216001316/http://www.windhuk.diplo.de/Vertretung/windhuk/de/Startseite.html |archive-date=16 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë nedersetting === [[Lêer:Windhoek ende 19 jahrhundert.jpg|duimnael|Windhoek aan die einde van die 19de eeu]] [[Lêer:Windhuk.jpg|duimnael|Windhoek tydens die Duitse koloniale tyd, voor 1908]] [[Lêer:Windhuk stamp.jpg|duimnael|Seëls vir die [[Duits-Suidwes-Afrika]] geposmerk ''Windhuk'']] [[Lêer:Kirche denkmal nam.jpg|duimnael|Die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] en Ruiterstandbeeld in Windhoek dateer uit die Duitse koloniale tydperk, maar die gedenkteken is einde 2013 verwyder<ref name="val">{{af}} {{cite web |url=https://www.republikein.com.na/nuus/ruiter-val-op-heiligste-dag |title=Ruiter val op heiligste dag |publisher=[[Republikein]] |date=27 Desember 2013 |accessdate=1 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701202436/https://www.republikein.com.na/kultuur/ruiter-val-op-heiligste-dag.216286 |archive-date=1 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>]] Die gebied rondom Windhoek is reeds sedert etlike duisende jare deur die [[Boesman|San]] bevolk.<ref name="Dierks">{{de}} {{cite web |url=https://www.klausdierks.com/Geschichte/1.htm |title=Vorgeschichtliche Zeit Chronologie der namibischen Geschichte |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |date=2 Januarie 2005 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 1840 het [[Jonker Afrikaner]] 'n [[Oorlam]]-nedersetting by Windhoek gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cape-slavery-heritage.iblog.co.za/category/new-creole-identities/page/4/ |title=The Orlams Afrikaners – the Creole Africans of the Garieb |publisher=Cape Slavery Heritage |accessdate=8 Julie 2010 |archive-date=12 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312103018/http://cape-slavery-heritage.iblog.co.za/category/new-creole-identities/page/4/ |url-status=dead }}</ref> Sy en sy volgelinge het naby een van die hoofwarmwaterbronne gebly, geleë in die huidige voorstad [[Klein Windhoek]].<ref>{{en}} {{cite book |author1=Victor L Tonchi |author2=William A Lindeke |author3=John J Grotpeter |title=Historical Dictionary of Namibia |url=https://books.google.de/books?id=Mls4H1mnN_0C&redir_esc=y |edition=2 |series=Historical Dictionaries of Africa, African historical dictionaries |year=2012 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-7990-4 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Hy het 'n steenkerk opgerig met plek vir sowat 500 mense; dit is ook as 'n skool gebruik. Twee [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] [[sendeling]]e, [[Carl Hugo Hahn]] en [[Franz Kleinschmidt|Franz Heinrich Kleinschmidt]], het laat in 1842 daar begin werk. Twee jaar later is hulle verdryf deur twee Metodiste, Richard Haddy en Joseph Tindall.<ref>{{de}} {{cite book |author=Heinrich Vedder |title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 |year=1997 |edition=7 |publisher=Namibia Scientific Society |location=Windhoek |isbn=0-949995-33-9}}</ref><ref name="DierkbioA">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, A (entry for Jonker Afrikaner) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tuine is aangelê en Windhoek het vir 'n rukkie floreer. 'n Reeks oorloë tussen die [[Namas]] en [[Herero]]'s het uiteindelik die nedersetting verwoes. Ná 'n lang afwesigheid het Hahn in 1873 Windhoek weer besoek en hy was ontsteld van die feit dat niks van die stad se voormalige welvaart oorgebly het nie. In Junie 1885 het 'n [[Switserland|Switserse]] [[plantkundige]] slegs [[Rooijakkals|jakkalse]] en verhongerde [[tarentale]] tussen verwaarloosde vrugtebome gevind.<ref name="windhoekcc">{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/default.aspx?page=30 |title=The History of Windhoek |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=21 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221153905/http://www.windhoekcc.org.na/default.aspx?page=30 |archive-date=21 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Koloniale tydperk === {{Hoofartikel|Duits-Suidwes-Afrika}} {{Sien ook|Namibiese volksmoord 1904-1908}} In 1878 het die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] die langs die kus geleë [[Walvisbaai]] saam met die [[Pikkewyn-eilande]] geannekseer en hulle in 1884 by die [[Kaapkolonie]] ingelyf, maar nie belanggestel in die hinterland nie. 'n Versoek deur handelaars uit [[Lüderitzbaai]] het gelei tot die 1884-verklaring, waarin 'n Duitse [[protektoraat]] oor die latere Duits-Suidwes-Afrika (''Deutsch-Südwestafrika'') afgekondig is, die huidige Namibië. In 1890 is die Duitse kolonie se grense bepaal en die [[Duitse Keiserryk]] het 'n beskermkorps, die ''Schutztruppe'' onder majoor [[Curt von François]], ontplooi om orde te handhaaf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Roman Adrian Cybriwsky |title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture |publisher=ABC-CLIO |location=VSA |year=2013 |pages=338}}</ref> Von François het sy [[garnisoen]] gestasioneer in Windhoek wat strategies geleë was in 'n buffer tussen die strydende Namas en Herero's.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/verona-the-last-grandchild-of-von-francois/ |title=Verona, the last grandchild of Von François |publisher=[[The Namibian]] |author=Ester Mbathera, Tutaleni Pinehas |page=6 |date=17 November 2021 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die twaalf sterk fonteine het water voorsien vir die verbouing van produkte en graan. Die koloniale Windhoek is gestig op 18 Oktober 1890, toe Von François die fondamentsteen aan die fort aangebring het, nou bekend as die [[Alte Feste]] (Ou Fort).<ref name="DierkbioV">{{en}} {{cite web |url=https://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_V.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, V (entry for Curt von François) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref><ref name="curtfarewell">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63728105 |title=Namibia pulls down German colonial officer's statue in Windhoek |publisher=[[BBC]] |author=Farouk Chothia |date=23 November 2022 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Ná 1907 het die ontwikkeling versnel nadat inheemse mense van die platteland hulle in die groeiende stad gevestig het op soek na werk. Meer en meer Europese setlaars het uit Duitsland en Suid-Afrika aangekom. Besighede is opgerig langs die Kaiserstraße (nou die Onafhanklikheidslaan) en langs die dominante bergrug oor die stad. Teen hierdie tyd is ook Windhoek se drie kastele, [[Heinitzburg]], [[Sanderburg]] en [[Schwerinsburg]], deur [[Wilhelm Sander]] gebou. Die Duitse koloniale owerheid het baie geld aan die ontwikkeling van die stad bestee en vandag huisves dit steeds pragtige geboue uit die Duitse koloniale tydperk soos die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] en die [[Tintenpalast]] (letterlik "Inkpaleis"). Die Duitse atmosfeer, vermeng met talle ander kulturele elemente, leef tot vandag toe voort en dit is vandag die tuiste van die enigste Duitse [[Koerant|dagblad]] in Afrika, die ''[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]]'' en 'n groot Duitse privaatskool, die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). === Suid-Afrikaanse administrasie ná die Eerste Wêreldoorlog === {{Hoofartikel|Suidwes-Afrika-veldtog|Suidwes-Afrika|Namibiese Onafhanklikheidsoorlog}} Ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] in 1918 het die Duitse koloniale bewind in Duits-Suidwes-Afrika tot 'n einde gekom, nadat dit saam met Windhoek tydens die Suidwes-Afrika-veldtog reeds in 1915 deur die [[Unie van Suid-Afrika]] verower is.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Windhoek|title=Windhoek|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tot en met die einde van die oorlog is die stad geadministreer deur 'n Suid-Afrikaanse militêre regering, waarvolgens geen verdere ontwikkeling plaasgevind het nie.<ref name=CoWnew>{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/tour_history_heritage.php |title=The History of Windhoek |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=29 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029074218/http://www.windhoekcc.org.na/tour_history_heritage.php |archive-date=29 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1920 is die gebied luidens die [[Verdrag van Versailles]] as 'n [[Volkebond]]mandaat onder Suid-Afrikaanse beheer geplaas.<ref name="geography">{{en}} {{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/40572467 |title=Walvis Bay: exclave no more |publisher=Geography |author=Ieuan Griffiths |volume=79 |number=4 |pages=354 |date=Oktober 1994 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] was meer kapital beskikbaar om die gebied se ekonomie te verbeter. Ná 1955 is groot openbare projekte aangepak soos die oprigting van nuwe skole en hospitale, die teer van die stad se paaie ('n projek wat in 1928 met die Kaiserstraße begin is) en die bou van damme en pyplyne om die watertoevoer te stabiliseer.<ref name="windhoekcc" /> In 1958 het die stad die wêreld se eerste drinkwaterbehandelingsaanleg in gebruik geneem, wat rioolwater herwin en dit direk in die stad se watervoorsiening gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ag.arizona.edu/oals/ALN/aln56/dupisani.html |title=Surviving in an arid land: Direct reclamation of potable water at Windhoek's Goreangab Reclamation Plant |publisher=Universiteit van Arizona |author=Petrus Du Pisani |accessdate=6 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606065428/http://ag.arizona.edu/oals/ALN/aln56/dupisani.html |archive-date=6 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 1 Oktober 1966 het die destydse administrateur van Suidwes-Afrika aan Windhoek die gebruik van 'n wapen toegestaan, wat op 2 Oktober 1970 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer is. Oorspronklik was 'n gestileerde [[aalwyn]] die hoofembleem, maar dit is op 15 September 1972 in 'n natuurlike aalwyn verander ([[Mopanie-aalwyn]]). Dit word beskryf as "'n Windhoekse aalwyn met 'n tros van drie blomme op 'n eiland. Helmteken: 'n Muurkroon in heraldiese goud. Leuse: ''SUUM CUIQUE'' ("Ieder sy eie")".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/na-wind.html |title=Windhoek (Namibia) |publisher=Flags of the World |author=Bruce Berry |date=12 Februarie 2014 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Op 18 Oktober 1965, ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François, is amptelik [[Stadsregte|stadstatus]] toegeken.<ref name=Stadtrecht>{{de}} {{cite news |title=Windhoek erhielt heute Stadtrechte |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=18 Oktober 1965 |edition=2015-herdruk}}</ref> Een jaar later het die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog tussen [[SWAPO]] en [[Suid-Afrika]] uitgebreek nadat die [[Verenigde Nasies]] die Suid-Afrikaanse regering van sy mandaat ontneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.onwar.com/aced/data/november/namibia1966.htm |title=Namibian War of Independence 1966–1988 |publisher=Armed Conflict Events Database |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 1971 het die Namibiese algemene kontrakwerkersstaking in Windhoek begin ten einde van die kontrakarbeidstelsel se beëindiging, [[apartheid]] teen te staan en Namibiese onafhanklikheid te eis.<ref name="general">{{en}} {{cite journal |author=Barbara Rogers |title=Namibia's General Strike |url=https://www.jstor.org/stable/4185227 |journal=Africa Today |date=1972 |volume=19 |issue=2 |pages=3–8 |issn=0001-9887 |jstor=4185227}}</ref> === Sedert Namibiese onafhanklikwording === Met Namibiese onafhanklikwording in 1990 het Windhoek die hoofstad asook die provinsiale setel van die sentrale [[Khomas]]streek geword. Sedert onafhanklikheid en die einde van oorlogvoering het die stad 'n spoedige groei en ontwikkeling ervaar. Vandag is Windhoek die opvoedkundige, administratiewe, handels-, nywerheids- en kommunikasiesentrum van die land. Die hoofstraat, Kaiserstraße, is na onafhanklikheid herdoop in Onafhanklikheidslaan, so ook talle ander strate na vryheidsvegters en Afrikaleiers. Die huidige geskatte bevolking beloop 316&nbsp;000 (volgens ''World Gazetteer''). In 1991 is die [[Verklaring van Windhoek]] opgestel wat pleit vir onafhanklike, pluralistiese media en persvryheid in Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/document/activities/cont/201104/20110429ATT18422/20110429ATT18422EN.pdf |title=Declaration of Windhoek |publisher=[[Europese Parlement]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Ekonomie en infrastruktuur == [[Lêer:Windhoek aerial.jpg|duimnael|'n Lugfoto van Sentraal-Windhoek, die ekonomiese sentrum van Namibië]] [[Lêer:Street Market in Namibia - Windhoek.jpg|duimnael|Straatmark vir toeriste in Namibië]] [[Lêer:The Heart of Windhoek.jpg|duimnael|'n Deel van Windhoek]] Die stad is die administratiewe, kommersiële en industriele sentrum van Namibië. Volgens 'n 1992/93-studie verskaf Windhoek meer as die helfte van die Namibiese nielandbou-werksgeleenthede, sy nasionale aandeel aan indiensneming in nutsdienste beloop 96%, in vervoer en kommunikasie 94%, finansies en besigheidsdienste 82%.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.polytechnic.edu.na/academics/schools/engine_infotech/civil/lecturing/upd410s_module/(11.4)Windhoek%20Structure%20Plan%20Report.pdf |title=The Windhoek Structure Plan |year=1996 |publisher=City of Windhoek |page=6 |accessdate=2 Julie 2013}} {{dooie skakel}}</ref> Weens die stad se relatiewe grootte<ref>Die tweede grootste stad in Namibië, [[Walvisbaai]], het 'n bevolking van 43&nbsp;700: {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14109 |title=ELECTIONS 2010: Erongo regional profile |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |date=16 November 2010 |accessdate=6 September 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120906113042/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14109 |archive-date=6 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is Windhoek in alle opsigte die sosiale, ekonomiese en kulturele sentrum van die land. Feitlik elke nasionale onderneming se hoofkantoor, die [[Universiteit van Namibië]], asook die land se enigste teater en al die groot media en finansiële liggame is hier gesetel.<ref name=profile>{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14052 |title=ELECTIONS 2010: Khomas Region profile |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Alvine Kapitako |date=12 November 2010 |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://archive.ph/20121205005928/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14052 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Stad Windhoek se begroting is naastenby gelyk aan al die ander Namibiese plaaslike owerhede saam.<ref name="newera1">{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9515 |title=Owning a house … a dream deferred |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Desie Heita |date=11 Februarie 2010 |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055306/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9515 |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ten spyte van hul baie klein aandeel aan die totale bevolking is baie maatskappye in besit van Duits-Namibiërs; dit weerspieël een van die wêreldwyd grootste ongelyke inkomsteverspreiding. Suid-Afrikaanse maatskappye, wat histories nou verbonde is aan die Namibiese ekonomie, speel ook 'n belangrike rol. Die hoofkantoor van [[Air Namibia]] is in die TransNamib-gebou in Windhoek geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://znaki.fm/en/teams/air-namibia/ |title=Air Namibia |publisher=Znaki |author=Charlie de Jong |date=28 Maart 2023 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Verskeie winkelsentrums is in die na-onafhanklikheidsera gebou, waaronder Maerua en Wernhillpark. Van die 3&nbsp;300 VS$-miljoenêrs in Namibië bly 1&nbsp;400 in Windhoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibians-3rd-wealthiest-people-in-africa/ |title=Namibians 3rd wealthiest people in Africa |publisher=[[The Namibian]] |author=Ndama Nakashole |page=13 |date=24 April 2017 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die Windhoekse Korrektiewe fasiliteit is die grootste van Namibië se sewe groot gevangenisse.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/743-convicts-in-jail-for-rape | title=743 convicts in jail for rape |publisher=[[The Namibian]] |author=Eino Vatileni |date=15 Februarie 2022 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Windhoek huisves naas die [[Bank van Namibië]], die groot nutsdiens in staatsbesit, ook talle diensondernemings in die toerismesektor, handelskoue soos die Windhoek-skou en die Namibië-toerisme-ekspo; verder is dit ook 'n sentrum van die vervaardigingsbedryf. Ook die nasionale [[aandelebeurs]], die [[Namibië Sekuriteitebeurs]], is in Windhoek geleë. Benewens die nasionale uitsaaikorporasie [[Namibiese Uitsaaikorporasie|NBC]] het ook die land se vyf grootste dagblaaie (''[[The Namibian|Namibian]]'', ''[[Republikein]]'', ''[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]]'', ''[[New Era (Namibië)|New Era]]'' en ''[[Namibian Sun]]'') almal hul setel in Windhoek. Namibië se grootste privaat maatskappy [[Ohlthaver & List]] het sy setel in [[Windhoek-Sentraal]]. Die stad is een van die landswyd vernaamste handelsplekke vir [[karakoel]]skaapvelle. In Windhoek is die winkelsentrums ''The Grove Mall'', ''Maerua Mall'' en in die sentrum ''Wernhil'' geleë. Sedert vroeg 2016 het Windhoek weens 'n voortslepende [[droogte]] 'n onsekere [[drinkwatervoorsiening]]. Besparings van minstens 40 persent is aanbeveel om tot die komende reënseisoen [[drinkwater]] te kan voorsien. Op mediumtermyn word 'n [[kanaal]] vanaf die [[Okavangorivier]] of 'n pypleiding vanaf die Atlantiese Oseaan met 'n gekoppelde seewaterontsoutingsaanleg beplan. === Vervoer === Weens sy sentrale geografiese ligging en sy enorme ekonomiese belangrikheid is Windhoek die belangrikste knooppunt in die Namibiese pad-, spoor- en lugvervoer. ==== Pad ==== [[Lêer:Independence Avenue Windhoek Namibia.jpg|duimnael|Onafhanklikheidslaan]] In Windhoek kruis die twee belangrikste padverbindings mekaar: die in 'n noord-suid-rigting loopende nasionale pad [[B1-hoofweg (Namibië)|B1]] van [[Kaapstad]]/[[Suid-Afrika]] na [[Luanda]]/[[Angola]] en die in 'n oos-west-rigting loopende [[Trans-Kalahari-Grootpad]] ([[B2-hoofweg (Namibië)|B2]] en [[B6-hoofweg (Namibië)|B6]]) van die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] na die [[Indiese Oseaan]]. Deur die as 'n snelweg ontwikkelde Westelike Verbypad wat as 'n halfboë om Windhoek loop bly die sentrale sakedistrik deurverkeer grootliks gespaar. 'n Ander belangrike pad is die Onafhanklikheidslaan. In 1928 was Kaiserstraße, nou Onafhanklikheidslaan, die eerste geplaveide straat in Windhoek. Tien jaar later is die volgende een, Gobabisweg (nou Sam Nujoma-rylaan), ook geplavei. Vandag is ongeveer 5&nbsp;000&nbsp;km van sowat 40&nbsp;000&nbsp;km se paaie in Namibië geseël. Windhoek se drie hooftoegangsroetes van [[Rehoboth]], [[Gobabis]] en [[Okahandja]] is geteer en ontwerp om die grootste moontlike vloede wat in 50 jaar verwag word, te kan hanteer. Geseëlde paaie kan verkeer dra wat teen snelhede van 120&nbsp;km/h beweeg en behoort vir 20 jaar te hou. In 2014 het die Padowerheid beplan om die Windhoek-Okahandja-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou sowat N$1&nbsp;miljard kos en teen 2021 voltooi wees. Later het hulle ook beplan om die Windhoek-Hosea-Kutako-lughawe-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou teen 2022 voltooi wees. Huurmotors is geredelik beskikbaar en word maklik uitgeken in die stad met tekens wat bestaan uit een letter en soveel as drie syfers (byvoorbeeld T681, T68, T1). Soos oral in Namibië is openbare vervoer skaars en maak die vervoer in die stad staat op taxi's; daar was in 2013 6&nbsp;492 geregistreerde taxi's in Windhoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201304090526.html |title=A glimpse into the taxi industry |publisher=[[The Namibian]] |author=Selma Shipanga |pages=6–7 |date=3 April 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> ==== Lugvervoer ==== Windhoek word bedien deur twee lughawens. Die naaste is [[Windhoek Eros-lughawe|Eros]], 7&nbsp;km suid van die middestad vir kleiner vliegtuie, en [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]] 42&nbsp;km ten ooste van die stad. 'n Aantal buitelandse lugrederye vlieg na en van Windhoek. Huurvlugte en helikopters is ook beskikbaar. ===== Windhoek Internasionale Lughawe (WDH) ===== {{Hoofartikel|Hosea Kutako Internasionale Lughawe}} [[Lêer:Hosea Kutako International Airport, Namibia (2017).jpg|duimnael|Die [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]] in 2017]] Hosea Kutako Internasionale Lughawe, 42&nbsp;km oos van Windhoek hanteer sowat 800&nbsp;000 passasiers per jaar. Dit het een aanloopbaan sonder kapasiteitsbeperkings. Ander internasionale lughawens is in [[Lüderitz-lughawe|Lüderitz]], [[Ondangwa-lughawe|Ondangwa]] en [[Walvisbaai-lughawe|Walvisbaai]]. Daagliks vlugte vertrek na [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt]] in [[Duitsland]] en [[Johannesburg]], die spil waarom Suider-Afrika se lugverkeer draai, is twee uur per vliegtuig daarvandaan, vanwaar daar na meer as 50 stede gevlieg kan word. Tot hul bankrotskap het die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] en [[Air Namibia]] daaglikse vlugte na WDH gevlieg, met [[TAAG Angola Airlines]] wat steeds twee-weekliks na en van [[Luanda]] vlieg. ===== Eros-lughawe ===== {{Hoofartikel|Windhoek Eros-lughawe}} Eros-lughawe is die besigste lughawe in Namibië in terme van vliegtuie wat opstyg en land.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.airports.com.na/eros.php |title=Namibiese Lughawemaatskappy |accessdate=4 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20120904002500/http://www.airports.com.na/eros.php |archive-date=4 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hierdie lughawe hanteer ongeveer 150 tot 200 bewegings per dag wat op sowat 50&nbsp;000 individuele vlugte per jaar beloop. 2004 het die lughawe 141&nbsp;605 passasiers bedien, waarvan die meeste ligte vliegtuie is. Beperkings soos die lengte van die aanloopbaan, geraas en lugruimopeenhoping het Eros daarvan weerhou om in 'n groter lughawe te ontwikkel. Die meeste van Namibië se huuroperateurs is by Eros gebaseer. ==== Spoor ==== [[Lêer:Estación de ferrocarril, Windhoek, Namibia, 2018-08-04, DD 13.jpg|duimnael|Windhoekstasie]] Spoorweë van die staatsmaatskappy [[TransNamib]] uit [[Gobabis]] (oos), [[Keetmanshoop]] (suid), [[Swakopmund]] (wes) en [[Tsumeb]] (noord) kruis mekaar ook in Windhoek. Die Namibiese spoorvervoer is veral belangrik in vragvervoer. Daarbenewens ry die ''Desert Express'', wat in onlangse jare vir [[toerisme]] bemark word, gereeld op die Windhoek-Swakopmund-roete.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.desert.express |title=Desert Express |publisher=Desert Express |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Dié trein ry ook onreëlmatig na [[Lüderitz]] of die Tsumeb/[[Nasionale Etoshawildtuin]]. Andersins geskied passasiersvervoer veral op die pad, hetsy as privaat vervoer of as interstedelike busvervoer na bestemmings in Namibië, Suid-Afrika of Botswana. === Openbare geriewe === [[Lêer:Windhoek Central Hospital - Mapillary.jpg|duimnael|Die [[Windhoek Sentrale Hospitaal]]]] In die sentrum van Windhoek is sowel Namibië se grootste hospitaal geleë ([[Windhoek Sentrale Hospitaal]]) as die land se grootste Korrektiewe fasiliteit ([[Windhoekse Korrektiewe fasiliteit]]) (albei in [[Windhoek-Wes]]). Daarbenewens beskik die Namibiese hoofstad oor nog hospitale soos die [[Katutura Staatshospitaal]], die Khomas-mediese sentrum (KMC) en die Lady Pohamba Privaathospitaal (LPPH). Die Ou tronk is in 1963 gesluit. Die Namibiese hoofstad se hoof[[begraafplaas]] is die Gammams-begraafplaas in [[Pionierspark]]. === Toerisme === [[Lêer:WindhukSchild.jpg|duimnael|'n Inligtingsbord oor Besienswaardighede]] Alhoewel die toerismesektor vir die Namibiese hoofstad minder belangrik is, is dit sedert die middel-1990's 'n gevestigde bedryf. Die besigtigingstoere deur die voormalige township Katutura het hul oorsprong in soortgelyke toere in die buurland Suid-Afrika. Hierdie sogenaamde krotbuurttoerisme (oftewel armoedetoerisme) het groot media-aandag ontvang, openbare verontwaardiging veroorsaak en is sedert sy ontstaan die onderwerp van wetenskaplike navorsing.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://shop.verlag.uni-potsdam.de/shop/armut-und-tourismus-in-windhoek/ |titel=Armut und Tourismus in Windhoek |publisher=Universitätsverlag Potsdam |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Restaurante van toeristebelang sluit in ''Joe's Beerhouse'' in Eros en ''The Stellenbosch Wine Bar'' in Ludwigsdorf wat albei in die meeste reisgidse gelys word. Sedert 1966 beskik Windhoek met die [[Windhoekse Internasionale Konferensiesentrum]] oor 'n [[kongressentrum]]. === Watervoorsiening === [[Lêer:Goreangabdam.jpg|duimnael|Die Goreangabdam bevind hom in die noordweste van Windhoek]] Windhoek se [[drinkwatervoorsiening]] is drieledig: * Die meeste drinkwater is afkomstig uit damme wat deur reënwater gevoed word. Daarbenewens is daar waterdraers wat as 'n stoorplek dien wanneer die damme vol is en waarheen water uit die damme gepomp word. * Die drinkwaterbehandelingsaanleg Goreangab voorsien sowat 'n kwart van Windhoek se drinkwatervoorraad. Sedert 2002 herwin dié aanleg drinkwater uit afvalwater. Ná altesaam nege skoonmaakvlakke het die water 'n neutrale smak en is dit ontsmet en sonder chemiese oorblyfsels. Gevolglik voldoen die water aan die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se vereistes. Daarna word die water van [[chloor]] voorsien om latere kontaminante te voorkom. * Die ou aanleg vervaardig nou [[gryswater]], waarmee openbare groen- en sportaanlegte besproei word. Sedertdien word 60% van die afvalwater as drinkwater herwin. Tot in 2030 sal die aanleg uitgebrei word.<ref>{{de}} Juliette Irmer, ''Es gibt nur ein Wasser'', in Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, 24 Augustus 2025, bl. 47</ref> == Geografie == [[Lêer:Satellitenbild Windhoek.jpg|duimnael|[[Nasa]]-satellietbeeld van Windhoek]] [[Lêer:Windhoek Luftaufnahme.jpg|duimnael|'n Lugfoto van Windhoek]] Die Windhoek-bekken is 'n deels heuwelagtige valleikom binne die [[Khomashoogland]] wat op sy beurt deel is van die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Die Windhoek-bekken is tussen 1&nbsp;625&nbsp;m en 1&nbsp;725&nbsp;m hoog en aan sy rand bereik dit hoogtes van tot 1&nbsp;800&nbsp;m. Dit is aan alle kante omring deur bergreekse, wat slegs gedeeltelik in die noorde oopmaak, soos langs die [[Klein Windhoekrivier]] in die rigting van [[Windhoek-Brakwater|Brakwater]]. Die [[Erosberge]] in die ooste en die [[Auasberge]] in die suide vorm elk 'n kamlyn met hoogtes van tot 2&nbsp;000&nbsp;m; van die ander kenmerkende berge sluit in die [[Nubuamisberg]] in die noorde en die [[Grossherzog-Friedrich-Berg]] in die suidweste van die stad. Hierdie [[topografie]] vorm 'n natuurlike beperking vir verdere stedelike ontwikkeling, aangesien die vir nywerhede en sportgeriewe plat boupersele skaars geword het en die woongebiede wat meer onlangs ontstaan het, reeds steiler berghellings bereik het. Die [[Klein Windhoekrivier]], wat in sy boloop deur die [[Avisdam]] opgedam word, loop in 'n noordelike rigting deur die oostelike stadsgebied. In die stad se suidweste vloei Windhoek se langste rivier, die [[Arebbuschrivier]] en sy sytak [[Gammamsrivier]], wat albei in die [[Goreangabdam]] in die noordweste van die stad uitmond. Wes van Windhoek is die [[Daan-Viljoen-wildtuin]] met 40&nbsp;km² geleë. Om die stadsgebied uit te brei is 'n uitdaging op finansiële vlak en ook weens die geografiese ligging van die stad. In die suidelike, oostelike en westelike rigting word Windhoek omring deur rotsagtige, bergagtige areas wat grondontwikkeling baie duur maak. Die suidelike kant is nie geskik vir industriële ontwikkeling nie omdat daar ondergrondse waterdraers teenwoordig is. Dit laat die uitgestrekte [[brakwater]]area noord van die stad as die enigste haalbare plek vir die uitbreiding van Windhoek.<ref name="newera2">{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 |title=Windhoek’s battle for land |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=William J. Mbangula |date=8 November 2005 |accessdate=12 Desember 2012 |archive-url=https://archive.is/20121209032607/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 |archive-date=12 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Windhoekse stadsaal beplan om die stad se grense drasties te vergroot sodat die stad 'n oppervlakte van 5&nbsp;133,4&nbsp;km² sal beslaan. Daarmee sal Windhoek ná [[Tianjin]] en [[Istanboel]] die wêreld se derde grootste stad word, alhoewel sy bevolkingsdigtheid slegs 95/km² is.<ref name=slaan>{{af}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |title=Windhoek slaan Afrika-rekord |author=Christo Retief |publisher=[[Die Republikein]] |date=2 Julie 2013 |accessdate=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324055814/http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |archive-date=24 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Voorstede === [[Lêer:Karte Stadt Windhoek - sortiert.png|duimnael|Ligging van die 30 voorstede van Windhoek]] [[Lêer:Informal settlement in Windhoek2.jpg|duimnael|Die Havana-township]] Windhoek is in 30 verskeie voorstede verdeel: '''''C-''''' Windhoek-sentraal (Windhoek Sentrale Sakekern) {| | valign="top" | # Academia # Auasblick # Avis # Cimbebasia # Dorado Park # Eros # Eros Park # Goreangab # Hakahana # Hochland Park # Lafrenz-nywerheidsgebied # [[Katutura]] # Khomasdal # [[Klein Windhoek]] # [[Kleine Kuppe]] | valign="top" | # <li value="16"> Ludwigsdorf </li> # Luxushügel # Windhoek-Noord # Noordelike Industriegebied # Okuryangava # [[Olympia, Windhoek|Olympia]] # Otjomuise # [[Pionierspark]] # Prosperita # Rocky Crest # Suidelike Industriegebied # [[Suiderhof]] # [[Universiteit van Namibië]] # Wanaheda # Windhoek-Wes |} In baie van Windhoek se townships woon inwoners in plakkershutte. In 2020 het die stad 'n totaal van 41&nbsp;900 van hierdie informele behuisingstrukture getel wat byna 100&nbsp;000 inwoners gehuisves het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibias-ghetto-life-half-million-live-in-shacks-countrywide/ |title=Namibia’s ghetto life: Half million live in shacks countrywide |publisher=[[The Namibian]] |author=Erastus Nghinomenwa |page=1 |date=12 Augustus 2020 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Op 15 April 2011 het die stadsbestuur aangekondig om [[Omeya]], 'n [[gholf]]baan sowat 30&nbsp;km suid met [[Toerisme|toeriste]]-[[infrastruktuur]] soos hotelle en aangrensende woongebiede vir werkers, ook by die Windhoekse stadsgebied te integreer. Daarmee sou Windhoek met sowat 254&nbsp;[[hektaar|ha]] groei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.omeyagolf.com/ |title=Omeya integrated into the City of Windhoek boundaries |publisher=Press Notice Omeya |date=15 April 2011 |accessdate=20 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420013402/http://www.omeyagolf.com/ |archive-date=20 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens bestaan die stadsgebied uit tien kiesafdelings in die hoofstadstreek [[Khomas]] wat elk deur 'n raadslid bestuur word en onder die streeksraadvoorsittende [[Sophia Shaningwa]] die Khomas-streeksraad vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.arc.org.na/home.php?pn=khomas_council |title=Khomas Regional Council |accessdate=21 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921032233/http://www.arc.org.na/home.php?pn=khomas_council |archive-date=21 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die landwye Namibiese polisie sorg die Windhoek stadspolisie ook vir sekuriteit in die stad. Die stadbeheerde maatskappy Windhoek Busdiens verskaf plaaslike openbare vervoer. === Klimaat === [[Lêer:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Windhuk.Namibia.png|duimnael|Klimaatdiagram van Windhoek]] [[Lêer:Rainy season clouds outskirt of Windhoek.jpg|duimnael|Reënseisoen in Windhoek]] [[Lêer:Cloudy sky in the capital city of Namibia.jpg|duimnael|Bewolkte lug in Windhoek]] Soos groot dele van Namibië ook is Windhoek geleë in 'n halfwoestynagtige klimaatsgebied. Dae is meestal warm met baie warm dae gedurende die [[somer]]maande met aande wat oor die algemeen koel is. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 19,47 °C, wat hoog is vir 'n plek wat op so 'n hoë hoogte lê op die rand van die trope.<ref>Die gemiddeld vir 1957–1987 volgens die Goddard Instituut van Ruimtestudies se Wêreldklimaatdatabasis</ref> Dit is hoofsaaklik weens die voorkoms van 'n warm noordelike lugvloei en die berge ten suide wat die stad teen koue suiderwinde beskut. Die [[winter]]maande van Junie, Julie en Augustus kry gewoonlik min tot geen reën nie. Veral danksy die winde, waarna Windhoek genoem is, word veral die wintermaande van April tot September as aangenaam ervaar. Minimumtemperature wissel tussen 5 °C en 18 °C. Aande is gewoonlik koel maar die temperatuur daal selde onder 0°C en dit [[sneeu]] amper nooit nie. Dae is gewoonlik warm en wissel tussen maksimumtemperature van 20 °C en 31 °C in Januarie. Die gemiddelde jaarlikse [[reën]]val is ongeveer 360&nbsp;mm, wat te laag is om gewasse te kweek of om tuine in stand te hou sonder om baie water te gebruik. Die natuurlike plantegroei is struike en steppe. Droogtes kom gereeld voor. Windhoek het meer as 300 sonskyndae per jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Namibia |title=Climate and average monthly weather in Namibia |publisher=weather-and-climate.com |accessdate=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403145019/https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Namibia |archive-date=3 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens [[Köppen-klimaatklassifikasie|Köppen]] het die stad 'n warm halfdroë klimaat (BSh), aangesien die gemiddelde jaarlikse temperatuur bo 18&nbsp;°C is. Die temperature regdeur die jaar is mild weens die hoogte-invloed. Die jaarlikse temperatuurverskil tussen die hoogste en koudste temperatuur is 13,4&nbsp;°C. Julie is die koudste maand met 'n gemiddelde temperatuur van 13,1&nbsp;°C, terwyl Desember die warmste maand is met 'n gemiddelde temperatuur van 23,5&nbsp;°C. Weens sy ligging naby die [[Kalahari]]woestyn ontvang die stad 3&nbsp;605 sonskynure. Neerslag is volop in die somerseisoen en minimaal in die winterseisoen. Die gemiddelde jaarlikse neerslag is 367,4&nbsp;mm met laagtepunte van 106,7&nbsp;mm in die 2018/19-reënseisoen en 97&nbsp;mm in 1929/30.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/78826/read/Khomas-faces-worst-drought-in-90-years |title=Khomas faces worst drought in 90 years |publisher=[[The Namibian]] |author=Werner Menges, Yokany Oliveira |page=1 |date=23 Mei 2019 |accessdate=25 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090528/https://www.namibian.com.na/78826/read/Khomas-faces-worst-drought-in-90-years |archive-date=25 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 2010/11-reënseisoen was met deels meer as 1&nbsp;100&nbsp;mm se neerslag die natste ooit in die 120-jarige geskiedenis van Namibiese klimaatrekords.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/algemeen/beste-renjaar-ng-in-dekades.123509.php |title=Beste reënjaar nóg in dekades |publisher=[[Republikein]] |date=16 Maart 2011 |accessdate=17 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217211559/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/algemeen/beste-renjaar-ng-in-dekades.123509.php |archive-date=17 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Windhoek, Namibië | bron = Deutscher Wetterdienst,<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_681100_kt.pdf |title=Klimatafel von Windhuk (Windhoek) / Namibia |publisher=[[Deutscher Wetterdienst]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Deense Meteorologiese Instituut (slegs son)<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |title=Stationsnummer 68110 |publisher=Departement van Energie, Nutsdienste en Klimaat |accessdate=16 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116071752/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archive-date=16 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <!-- maandelikse temperatuur- en neerslaggemiddeld--> | jan_gem=23.3 | jan_gem_ns=78.1 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=80.3 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=78.7 | apr_gem=18.9 | apr_gem_ns=37.7 | mei_gem=15.8 | mei_gem_ns=6.6 | jun_gem=13.2 | jun_gem_ns=1.2 | jul_gem=13.1 | jul_gem_ns=0.7 | aug_gem=15.8 | aug_gem_ns=0.9 | sep_gem=19.3 | sep_gem_ns=2.8 | okt_gem=21.7 | okt_gem_ns=11.8 | nov_gem=22.5 | nov_gem_ns=26.9 | dec_gem=23.5 | dec_gem_ns=41.7 | jaar_gem=19.1 | jaar_gem_ns=367.4 | jan_gem_min=17.2 | jan_gem_max=30.0 | feb_gem_min=16.5 | feb_gem_max=28.6 | mrt_gem_min=15.4 | mrt_gem_max=27.2 | apr_gem_min=12.8 | apr_gem_max=25.6 | mei_gem_min=9.2 | mei_gem_max=22.7 | jun_gem_min=6.7 | jun_gem_max=20.2 | jul_gem_min=6.3 | jul_gem_max=20.5 | aug_gem_min=8.6 | aug_gem_max=23.4 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=26.5 | okt_gem_min=14.6 | okt_gem_max=29.1 | nov_gem_min=15.6 | nov_gem_max=29.6 | dec_gem_min=16.9 | dec_gem_max=30.7 | jaar_gem_min=12.7 | jaar_gem_max=26.1 | jan_a_min=7.5 | jan_a_max=36.0 | feb_a_min=6.8 | feb_a_max=35.8 | mrt_a_min=3.7 | mrt_a_max=34.9 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=31.3 | mei_a_min=−1.6 | mei_a_max=31.8 | jun_a_min=−2.8 | jun_a_max=26.1 | jul_a_min=−2.6 | jul_a_max=25.7 | aug_a_min=−3.9 | aug_a_max=30.0 | sep_a_min=−1.1 | sep_a_max=33.2 | okt_a_min=1.6 | okt_a_max=35.1 | nov_a_min=0.4 | nov_a_max=36.5 | dec_a_min=3.3 | dec_a_max=36.6 | jaar_a_min=−3.9 | jaar_a_max=36.6 | zujan = 8.7 | zufeb = 8.0 | zumrt = 8.1 | zuapr = 9.4 | zumei = 9.7 | zujun = 9.9 | zujul = 10.0 | zuaug = 10.3 | zusep = 10.1 | zuokt = 10.0 | zunov = 10.0 | zudec = 10.2 | rdjan = 11.1 | rdfeb = 10.7 | rdmrt = 10.5 | rdapr = 5.5 | rdmei = 1.9 | rdjun = 0.7 | rdjul = 0.5 | rdaug = 0.3 | rdsep = 0.9 | rdokt = 2.8 | rdnov = 5.3 | rddec = 7.5 | lvjan = 42 | lvfeb = 56 | lvmrt = 51 | lvapr = 44 | lvmei = 37 | lvjun = 32 | lvjul = 27 | lvaug = 19 | lvsep = 17 | lvokt = 22 | lvnov = 30 | lvdec = 34 }} == Demografie == In 1971 was daar ongeveer 26&nbsp;000 [[Wit mense|witmense]] in Windhoek teenoor 24&nbsp;000 [[Swart mense|swartmense]]. Ongeveer een derde van daardie witmense (9&nbsp;000) was van 'n Duitse oorsprong.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19710718&id=9gorAAAAIBAJ&sjid=YJoFAAAAIBAJ&pg=2800,3519162 |title=Reading Eagle |publisher=Google News Archive Search |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tans staan Windhoek se bevolking op 325&nbsp;858 (65% swart, 17% wit, 17% [[Bruinmense|bruin]], [[Rehoboth-basters|Basters]] en Asiate) en groei met ongeveer 4% jaarliks met die informele nedersettings wat teen ongeveer 10% per jaar groei.<ref name="newera2" /> In die openbare lewe word [[Afrikaans]] en in 'n minder mate [[Duits]] steeds as [[lingua franca]]s gebruik, al gebruik die regering slegs [[Engels]]. Teen 2020 het Windhoek 'n bevolking van 431&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 |title=Visit Windhoek, People and languages |publisher=Visit Windhoek |author=Thomas Schoch |date=2003 |accessdate=22 Februarie 2013 |archive-url=https://archive.today/20130222170645/http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 |archive-date=22 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2009 het die Windhoekse burgemeester verwag dat die stad teen 2030 'n bevolking van sowat een miljoen sou hê.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npc.gov.na/vision/pdfs/Chapter_4.pdf |title=Vision Paper Namibia, Outlook 2030, Chapter 4 |publisher=Nasionale Beplanningskommissie van Namibië |date=2009 |accessdate=12 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312101800/http://www.npc.gov.na/vision/pdfs/Chapter_4.pdf |archive-date=12 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die 2011-sensus het die stad 'n bevolking van 326&nbsp;000 gehad,<ref name="nsa">{{en}} {{cite web |url=https://www.ecb.org.na/images/docs/Investor_Portal/2011_Census_Report.pdf |title=Namibia 2011 Population and Housing Census Preliminery Results |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |date=April 2012 |accessdate=23 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623014255/https://www.ecb.org.na/images/docs/Investor_Portal/2011_Census_Report.pdf |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> in die afgelope jare is 'n toename van tussen 4% en 5% per jaar gemeet. Tydens die 2023-sensus het die stad 'n bevolking van 486&nbsp;169 gehad.<ref name="2023-sensus" /> Gedurende die 1980's het Windhoek 'n bevolking van 115&nbsp;000 gehad, teenoor 450&nbsp;000 in 2022. Dié bevolkingsgroei is te danke aan die sterk migrasie uit Noord-Namibië en uit [[Angola]], wat hulle veral in die townships vestig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://namibia.de/windhoek/ |title=Windhoek |publisher=Namibia Reisen & Informationsportal |date=4 Maart 2016 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Politiek == === Stadsbestuur === [[Lêer:Windhuk Independence Memorial Museum Blick auf den Tintenpalast 5 (cropped).jpg|duimnael|Die [[Tintenpalast]], setel van die [[parlement van Namibië|Namibiese parlement]]]] [[Lêer:Windhoek-269058 1920.jpg|duimnael|Die [[Sanlamsentrum, Windhoek|Sanlamsentrum]] (links) huisves 'n aantal ambassades]] Windhoek is as die hoofstad van Namibië die setel van die Namibiese regering. Van die regeringsgeboue sluit in die [[Tintenpalast]] met die [[parlement van Namibië]] wat uit twee kamers bestaan: die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] en die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]], 'n aantal departemente, talle regeringsorganisasies en die [[Hooggeregshof van Namibië|Hooggeregshof]]. Van die meer as 50 [[diplomatieke sending]]s in Windhoek sluit in die [[Duitse Ambassade in Windhoek]]. Die stad Windhoek word bestuur deur die stadsadministrasie en die stadsraad wat uit 15 lede bestaan. Dit sluit in die stadsraadvoorsitter en die burgemeester. === Plaaslike owerheidsverkiesings === {{Sien ook|Windhoek (kiesafdeling)}} Windhoek is die enigste selfregerende nedersetting in die Khomasstreek. Dit word regeer deur 'n veelparty munisipale raad met vyftien setels.<ref>{{en}} {{cite news |title=Know Your Local Authority |publisher=Institute for Public Policy Research |newspaper=Election Watch |year=2015 |issue=3 |page=4}}</ref> Die raad vergader maandeliks; sy besluite word eenparig geneem. [[SWAPO]] het die plaaslike 2015-owerheidsverkiesing gewen en twaalf setels verwerf nadat hulle 37&nbsp;533 stemme ontvang het. Drie opposisiepartye het een setel elk verower: Die [[Populêre Demokratiese Beweging]] (PDB), voorheen die DTA, met 4&nbsp;171 stemme, die [[National Unity Democratic Organisation]] (NUDO) met 1&nbsp;453 stemme en de [[Rally for Democracy and Progress]] (RDP) met 1&nbsp;422 stemme.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ecn.na/documents/27857/218731/LA+results+%28press+release%29+2015.pdf/870a030b-8547-487f-ad18-b22713b16d4c?version=1.0 |title=Local elections results |publisher=[[Namibiese Verkiesingskommissie]] |page=4 |date=28 November 2015 |accessdate=10 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194328/http://www.ecn.na/documents/27857/218731/LA+results+%28press+release%29+2015.pdf/870a030b-8547-487f-ad18-b22713b16d4c?version=1.0 |archive-date=10 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> SWAPO het ook die 2020-owerheidsverkiesing gewen, maar sy meerderheid in die stadsraad verloor. Hulle het 20&nbsp;250 stemme ontvang en vyf setels verkry. Die [[Onafhanklike Patriotte vir Verandering]] (OPV), 'n opposisieparty wat in Augustus 2020 gestig is, het 14&nbsp;028 stemme ontvang en vier setels verower. Twee setels elk het aan die plaaslike takke van die [[Affirmative Repositioning]]-beweging (8&nbsp;501 stemme) en die [[Landless People's Movement]] (LPM, 'n nuwe party wat in 2018 geregistreer is, 7&nbsp;365 stemme) gegaan. PDM (5&nbsp;411 stemme) en NUDO (1&nbsp;455 stemme) het een setel elk gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ecn.na/wp-content/uploads/2020/11/Media-Release-on-LA-Results_2020.pdf |title=2020 Local Authority Elections Results and Allocation of Seats |publisher=[[Namibiese Verkiesingskommissie]] |page=9 |date=29 November 2020 |accessdate=24 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124162938/https://www.ecn.na/wp-content/uploads/2020/11/Media-Release-on-LA-Results_2020.pdf |archive-date=24 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadsuitbreiding === In 2012 het die Departement vir stedelike en landelike ontwikkeling besluit om die Windhoekse stadsgebied op private landbougrond in elke rigting met sowat 50&nbsp;km uit te brei, waarmee die stad met sowat 4&nbsp;500&nbsp;km² gegroei het. Dié besluit het aanvanklik groot weerstand by die stadsbestuur en die landeienaars veroorsaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer24.com.na/national/474-farmers-panic-over-windhoek-extension |title=Farmers panic over Windhoek extension |publisher=Windhoek Observer |date=2 November 2012 |accessdate=21 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221124908/http://observer24.com.na/national/474-farmers-panic-over-windhoek-extension |archive-date=21 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die uitbreiding beslaan die stad 'n oppervlakte van 5&nbsp;133,4&nbsp;km². Voorheen was dit 715,8&nbsp;km².<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wchst-erstmals-konkrete-details-zur-stadterweiterung-1-2 |title=Windhoek wächst: Erstmals konkrete Details zur Stadterweiterung (1/2). |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=3 Julie 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wchst-erstmals-konkrete-details-zur-stadterweiterung-2-2 |title=Windhoek wächst: Erstmals konkrete Details zur Stadterweiterung (2/2). |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=4 Julie 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Daarmee het die bevolkingsdigtheid van 455,6/km² op 62,82/km² geval en beloop nou sowat 95/km². === Susterstede === ==== Binnelands ==== {{columns-list|3| * [[Aranos]], sedert 2003.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |title=International relations |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=16 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216095549/http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |archive-date=16 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Eenhana]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Gibeon]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Lüderitz]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Maltahöhe]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Mariental]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Ondangwa]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Ongwediva]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Oshakati]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Outapi]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Rehoboth]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Stampriet]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Walvisbaai]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> }} ==== Buitelands ==== {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bremen]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kameroen}} [[Douala]], [[Kameroen]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Botswana}} [[Gaborone]], [[Botswana]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /><ref name="Susterstede2">{{en}} {{cite web |url=http://documents.windhoekcc.org.na/Content/Documents/Mayoral%20Report%202016.pdf |title=Mayoral Annual Report 2016 |publisher=Windhoekse Stadsraad |date=2016 |accessdate=21 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021215212/http://documents.windhoekcc.org.na/Content/Documents/Mayoral%20Report%202016.pdf |archive-date=21 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Harare]], [[Zimbabwe]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /><ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Kuba}} [[Havana]], [[Kuba]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Kandoma]], [[Zimbabwe]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Lephalale]], [[Suid-Afrika]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Zambië}} [[Lusaka]], [[Zambië]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Nanjing]], [[Volksrepubliek China]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Nantong]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2016.<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Richmond, Virginië|Richmond]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Antonio]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2015.<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Shanghai]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Trossingen]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Vantaa]], [[Finland]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> }} == Kuns en kultuur == [[Lêer:Handel in Windhoek.jpg|duimnael|Handwerk word op straat verkoop]] [[Lêer:Unabhängigkeits-Gedenkmuseum Windhoek, Luftaufnahme (2017).jpg|duimnael|'n Lugbeeld van die Onafhanklikheidsgedenkmuseum in 2017]] Windhoek was dekades lank die skoonste hoofstad in Afrika, maar dit is in 2015 deur [[Kigali]], [[Rwanda]], verbygesteek.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wird-dreckiger-und-tritt-den-sauber-titel-an-kigali-ab |title=Windhoek wird dreckiger und tritt den „Sauber-Titel“ an Kigali ab |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=21 Oktober 2015 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 'n ranglys van stede volgens lewenskwaliteit was Windhoek in 2018 in die 130ste plek van 231 stede wêreldwyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mobilityexchange.mercer.com/Portals/0/Content/Rankings/rankings/qol2018l852963/index.html |title=Mercer's 2018 Quality of Living Rankings |publisher=Mercer |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die stad word as gevolg van sosiale sekerheid en die naasbestaan van die Namibiese [[etniese groep]]e as 'n voorbeeldige sosiale model van 'n groot Afrikastad beskou, maar dit laat ook 'n redelik beskeie indruk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.travelafricamag.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=405 |title=Namibia: Windhoek, City Profile |publisher=Travel Africa Magazine |accessdate=2 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002083253/http://www.travelafricamag.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=405 |archive-date=2 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.realnamibia.com/rn_079windhoek.htm |title=Real Namibia: Windhoek |publisher=Real Namibia |accessdate=21 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121121033315/http://www.realnamibia.com/rn_079windhoek.htm |archive-date=21 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die binnestad se straatbeeld met klein straatkafees en biertuine herinner aan 'n Sentraal-Europese stad, met 'n boustruktuur, wat – naas baie moderne geboue – gekenmerk is deur [[Wilhelminisme|Wilhelminiese]] koloniale argitektuur rondom die eeuwisseling. Belangrike besienswaardighede sluit in koloniale geboue langs die Onafhanklikheidslaan, waaronder die Sint Mariakerk (1908), die Christuskerk (1911), die [[Tintenpalast]] en die [[Alte Feste]]. Sedert onafhanklikheidwording is talle nuwe geboue met 'n Afrika-argitektuur opgerig soos die Hooggeregshof (1990).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.superiorcourts.org.na/supreme/vtour.html |titel=Virtual tour through the Supreme Court |publisher=Hooggeregshof |accessdate=26 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326085810/http://www.superiorcourts.org.na/supreme/vtour.html |archive-date=26 Maart 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Windhoek se museums en galerye behandel met uitstallings die land se kultuur- en geologiese geskiedenis asook tradisionele en kontemporêre kuns; waaronder die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]], die [[TransNamib-museum]], die [[Nasionale Geowetenskaplike Museum]] en die [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gsn.gov.na/museum.htm |title=Museum |publisher=Geologiese Opname van Namibië |accessdate=26 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126112812/http://www.gsn.gov.na/museum.htm |archive-date=26 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook die [[Nasionale Kunsgalery van Namibië|Nasionale Kunsgalery]]. Tipies aan Windhoek is straatverkopers wat klein handwerk verkoop. Die [[Nasionale Biblioteek van Namibië|Nasionale Biblioteek]] is die sentrale argiefbiblioteek en nasionale bibliografiese sentrum van Namibië. [[Uitvoerende kunste]] word in die [[Nasionale Teater van Namibië|Nasionale Teater]] en die private Warehouse-teater vertoon. Verder het sedert die verskuiwing van die Windhoek-brouery na die buitewyke die "Ou Brouery" (1902) in die sentrum van vakmanskap ontwikkel. Die swart bevolkingsmeerderheid se toenemende selfbewussyn en die groeiende belangstelling van toeriste in die swart Afrikakultuur het gelei tot 'n toename in openbare aandag vir "swart Afrika"-kultuur. Van die geleenthede sluit in: * ''Wild Cinema-Windhoek International Film Festival''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.filmfestivals.com/blog/wild_cinema_windhoek_international_film_festival |title=Wild Cinema Windhoek International Film Festival |publisher=Film Festival |accessdate=5 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> in Maart – 'n internasionale [[rolprentfees]] wat sedert 2002 op verskeie plekke plaasvind. * ''Windhoekse Karneval'' (WIKA) in April – 'n toeriste-aantreklikheid sedert die 1950's wat in die eerste jare ná onafhanklikwording beperk was op 'n taamlik "geslote" groep mense en deur ander etniese groepe slegs gewaar is, maar in onlangs jare as 'n meer oop geleentheid gevestig het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/beginn-der-fnften-jahreszeit-in-der-narrenhochburg-windhoek |title=Beginn der fünften Jahreszeit in der Narrenhochburg Windhoek |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=7 April 2008 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * ''Namibië-toerisme-ekspo'' in Mei * ''[[Standard Bank]]-Biënnale'' – sedert 1981 Namibië se grootste kunsbeurs. Die Standard Bank-Biënnale vind slegs al om die twee jaar plaas en daar is planne om dit as die ''[[Bank Windhoek]]-Triënnale'' voort te sit. * ''ǀAeǀGams-Kuns- en Kultuurfees'' – 'n kuns- en kultuurfees wat sedert 2001 deur die stadsraad gereël word. * ''Kultuurweke'' – word deur die Tegniese Universiteit en Universiteit van Windhoek in die maande Augustus en September aangebied. * ''Windhoekse [[Oktoberfest]]''. * ''Namibiese Jeugekspo''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.youthcouncil-namibia.org/ |title=National Youth Council of Namibia |publisher=Nasionale Jeugraad van Namibië |accessdate=21 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521161325/http://www.youthcouncil-namibia.org/ |archive-date=21 Mei 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> in Oktober – 'n internasionale kontakbeurs ondersteun deur maatskaplike bewusmakingsorganisasies vir jong entrepreneurs en kunstenaars om moontlike borge of sakevennote te leer ken. * ''Sanlam NBC-musiektoekennings'' in Desember – naas die ''[[Namibiese Jaarlikse Musiekpryse]]'' in [[Ongwediva]], 'n musiekprys wat sedert 2002 deur die [[Namibiese Uitsaaikorporasie|NBC]] met kompetisies in die kategorieë [[Hip-hop-musiek|hip-hop]]/[[Afrika-hip-Hop]], [[house]], [[kwaito]], [[reggae]], [[ritme en blues|R&B]]/[[Afro-popmusiek|Afro-Pop]], [[rock and roll]] en verskeie tradisionele musiekstyle insluitende Duitstalige volksmusiek gehou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/events-in-windhoek-throughout-the-year |title=Events in Windhoek throughout the year |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=28 Mei 2007 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref>) === Goethe Instituut === {{Hoofartikel|Goethe Instituut}} [[Lêer:Windhoek-Goethe Institut.jpg|duimnael|Die Goethe Instituut in Windhoek]] Die Goethe Instituut is die enigste Duitse kultuursentrum in Namibië. Dit maak deel uit van 'n internasionale netwerk van altesaam 151 Goethe-sentra, [[Goethe Instituut]], kulturele verenigings en ander instellings wat deur die Federale Republiek Duitsland in 93 lande dwarsoor die wêreld onderhou word. In samewerking met die Namibies-Duitse Stigting bevorder die Windhoekse sentrum die kennis van die Duitse taal (taalkursusse word vir privaat persone en onderwysers aangebied) en interkulturele samewerking tussen Namibië en Duitsland. 'n Belangrike fokus is kulturele projekte wat huidige Namibiërs met die pynlike Duitse koloniale beleid van die verlede probeer versoen. Naas kulturele programme bied die sentrum inligting oor die kulturele, maatskaplike en politieke lewe in Duitsland aan en onderhou 'n biblioteek. Sedert 2013 bied die Goethe-sentrum naas Duitse en [[Engels]]e ook [[Afrikaans]]e en [[Oshiwambo]]-taalkursusse aan.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.goethe.de/ins/na/de/index.html |title=Goethe-Institut Namibia |publisher=[[Goethe Instituut]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Kuns === Windhoek is bekend as die kunshoofstad van Namibië. Die [[Nasionale Kunsgalery van Namibië|Nasionale Kunsgalery]], [[Nasionale Teater van Namibië|Nasionale Teater]] en die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]] is almal hier geleë. Twee plekke is deel van die Nasionale Museum:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.museums.com.na/museums/windhoek/national-museum-of-namibia |title=National Museum of Namibia |accessdate=11 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511144231/https://www.museums.com.na/museums/windhoek/national-museum-of-namibia |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die [[Alte Feste]] (histories) vertoon 'n reeks koloniale items soos waens en huishoudelike items, terwyl die [[Owela-museum]] (wetenskaplik; genoem na [[Owela]], 'n tradisionele speletjie wat met klippies gespeel word) uitstallings bevat van minerale, fossiele en meteoriete en 'n insig gee in die tradisionele stadslewe. Daar is ook die [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum, Namibië|Onafhanklikheidsgedenkmuseum]], die [[Nasionale Biblioteek van Namibië]] en die [[Windhoek Openbare Biblioteek]], gebou in 1925 en by die Alte Feste geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200902190635.html |title=Namibia: Public Library Gets a Facelift |publisher=[[The Namibian]] |author=Nangula Shejavali |date=19 Februarie 2009 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Godsdiens === {{Sien ook|NG gemeente Windhoek|NG gemeente Windhoek-Oos|Gereformeerde kerk Windhoek|Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Gereformeerde kerk Bitterwater|Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland}} [[Lêer:Kirche Windhuk.JPG|duimnael|links|upright|Die [[Lutheranisme|Lutherse]] [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]]]] [[Lêer:St. Marien-Kathedrale Windhoek.jpg|duimnael|upright|Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] Sint Mariakerk]] Behalwe vir die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië]] (ELCIN) met sy setel in [[Oniipa]] is al die groot Namibiese kerke in Windhoek gesetel: die meeste inwoners is lede van die [[Evangelies-Lutherse Kerk in die Republiek van Namibië]] (ELCRN) of die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in Namibië (RCC Namibia). Van die kleiner gemeentes sluit in die Duitstalige [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)]], die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] en die [[Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika]]. Die vernaamste kerkgeboue is die Lutherse Christuskerk, biskopsetel van die ELKIN-DELK en die Rooms-Katolieke Sint Mariakerk, hoofkerk van die Aartsbisdom Windhoek. Van die ander gebedshuise sluit in [[Christendom|Christelike]] [[Kerk (gebou)|kerke]] en [[tempel]]s: van die ELCIN, ELCRN, DELK (al drie is lede van die [[Lutherse Wêreldbond]]), [[Baptistekonvensie van Namibië]] ([[Baptiste-Wêreldalliansie]]), [[Assemblies of God]] en RCC Namibia.<ref>{{en}} {{cite book |author=J. Gordon Melton, Martin Baumann |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices |publisher=ABC-CLIO |location=VSA |year=2010 |pages=2012–2013}}</ref> Daar is ook 'n aantal [[Islam]]itiese [[moskee]]s in die stad, insluitende die [[Windhoek Islamitiese Sentrum]]. Die eerste [[Jode]] het hulle tydens die Duitse koloniale bewind in Namibië gevestig en daar is 'n [[sinagoge]] in Windhoek. Vandag bly sowat 100 Jode in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/namibia-virtual-jewish-history-tour |title=Namibia Virtual Jewish History Tour |publisher=Jewish Virtual Library |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Sport === [[Lêer:Independence Stadium Windhoek Namibia Main Gate.jpg|duimnael|links|Die [[Onafhanklikheidsstadion]]]] [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Die [[Hage Geingob Rugbystadion]]]] [[Lêer:SamNujomaStadium.JPG|duimnael|Die [[Sam Nujoma-stadion]]]] Die meeste van Windhoek se sportgeriewe is in die suidelike stadsdele [[Olympia, Windhoek|Olympia]], [[Kleine Kuppe]] en [[Pionierspark]] geleë (soos die [[Onafhanklikheidsstadion]], die [[Hage Geingob Rugbystadion]] en die [[Wanderers-krieketveld]] en die [[Nasionale Krieketstadion]]) asook in die noordwestelike stadsdele [[Katutura]] en [[Khomasdal]] (soos die [[Sam Nujoma-stadion]]). [[Rugby]] is 'n gewilde [[sport]]soort in Namibië. Die [[Namibiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] speel hul tuiswedstryde op die Hage Geingob Rugbystadion in Windhoek. Die [[Welwitschias]], wat hul naam deel met die nasionale span, neem sedert 2021 aan die Suid-Afrikaanse plaaslike [[Rugby-uitdaagreeks]] deel en het voorheen in die [[Curriebeker]] en [[Vodacombeker]] meegeding. Windhoek het reeds ses keer die Afrikabeker aangebied (in 2002, 2004, 2006, 2008–09, 2015 en 2016). Die [[Namibiese nasionale sokkerspan]] gebruik die Onafhanklikheidsstadion vir hul tuiswedstryde. Van die twaalf aan die [[Namibiese Premierliga]] deelnemende [[sokker]]spanne is sewe in Windhoek geleë. Van die stad se talle sokkerklubs sluit in [[African Stars FC]], [[Black Africa FC]], [[FC Civics Windhoek]], [[Orlando Pirates Windhoek|Orlando Pirates FC]], [[Ramblers FC]], [[SK Windhoek]], [[Tigers FC]], [[Tura Magic FC]] en [[Citizens FC]]. Die SK Windhoek is met meer as 900 lede die grootste Namibiese klub.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.faustballnamibia.com/html/vereine.html |title=Vereine |publisher=Faustball Namibia |accessdate=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416155703/http://www.faustballnamibia.com/html/vereine.html |archive-date=16 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Namibië. Die [[Namibiese nasionale krieketspan]], die Arende, het die meeste van hul tuiswedstryde op die Wanderers-krieketveld gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1344.html |title=Wanderers Cricket Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215020509/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1344.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het ook ander krieketvelde in die stad gebruik soos [[United-krieketveld]] en die [[Sentrum vir Krieketontwikkelingsveld]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1343.html |title=United Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215012922/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1343.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1341.html |title=Trans Namib Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215015709/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1341.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië sal saam met Suid-Afrika en Zimbabwe die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Vir dié toernooi en die [[o/19-krieketwêreldbeker]] 2026 is van 2023 af ’n nuwe nasionale stadion ([[Nasionale Krieketstadion]]) in Olympia opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.we.com.na/sports-we/progress-with-state-of-the-art-stadium2023-11-30 |title=Progress with state-of-the-art stadium. |publisher=Windhoek Express |author=Tielman Van Lill |date=30 November 2023 |accessdate=12 Oktober 2025}}</ref> Dit word sedert 11 Oktober 2025 uitsluitlik vir internasionale wedstryde gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-s-cricket-dream-finally-has-a-home-in-windhoek-1506479 |title=Namibia's cricket dream finally has a home in Windhoek |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Oktober 2025 |accessdate=12 Oktober 2025}}</ref> Baie [[boks]]ers soos [[Paulus Moses]], [[Paulus Ambunda]] en [[Abmerk Shindjuu]] is uit die stad afkomstig. Mans[[bofbal]] is in 1950 by die Ramblers-sportklub in die stad in Namibië ingevoer. Die "Tony Rust-renbaan" is in die weste van Windhoek op die Daan Viljoen-pad geleë en in 2007 heropen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dlg.speedfreaks.org/tracks/africa/windhoek.html |title=Tony Rust Raceway, Windhoek |publisher=GEL Motorsport Information Page |author=Darren Galpin |accessdate=10 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610080703/http://www.dlg.speedfreaks.org/tracks/africa/windhoek.html |archive-date=10 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ontspanning === [[Farm Windhoek]] is 'n sportfasiliteit vir stap, hardloop en bergfietsry net buite die stad en in besit van die munisipaliteit. == Onderwys == [[Lêer:Unamt.jpg|duimnael|Die hoofkampus van die [[Universiteit van Namibië]]]] [[Lêer:Polytechnic of Namibia 01.JPG|duimnael|Die hoofkampus van die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]]]] Sedert onafhanklikwording het Windhoek mettertyd in 'n onderwys- en navorsingsplek ontwikkel, veral op die gebiede [[sosiale wetenskap]] en [[omgewingswetenskap]]. Die in 1992 gestigte [[Universiteit van Namibië]] tel deesdae sowat 10&nbsp;000 studente en saam met die [[Internasionale Bestuuruniversiteit]], die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] en ander hoërskole is daar meer as 30&nbsp;000 studente in Windhoek. Daarbenewens beskik Windhoek oor talle nasionale en internasionale navorsingsinstitute: onder andere die [[Namibiese Wetenskaplike Genootskap]], die [[Stigting vir Woestynnavorsing in Namibië]], die Nasionale Botaniese Navorsingsinstituut, die Arbeidshulpbron- en Navorsingsinstituut, die Namibiese Natuurstigting, die Namibiese Ekonomiese Beleidsnavorsingseenheid en 'n tak van die [[Max Planck-geselskap]] vir [[Sterrekunde]] ([[HESS]]). Skoolonderwys in Namibië word ondersteun deur regeringsorganisasies soos die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling en nieregeringsorganisasies soos ''EduVentures'' in projekte soos die ''Bernard Nordkamp'' (BNC) en die ''Katutura Community Arts Centre'' (KCAC). Die Namibiese gemiddelde ongeletterdheidsyfer is steeds 16,2% (7,7% vir 15–24-jariges, met 'n laer persentasie vir die stedelike bevolking).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000145998 |title=A Quick survey of SADC literacy statistics and projections |publisher=[[Unesco]] |author=John Aitchison en Peter Rule |year=2006 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Windhoekse skole van 'n internasionale gehalte sluit in die Internasionale Skool Windhoek (WIS) en die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). === Tersiêre onderwys === Die algemene instellings vir hoër onderwys in Windhoek is: * [[Universiteit van Namibië]] (UNAM) * [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] (NUST), tot in 2015 die ''Politegnikum van Namibië'' * [[Internasionale Bestuuruniversiteit]] (IUM) === Ander instellings === Ander vername hoëronderwysinstellings: * Instituut vir Inligtingstegnologie (IIT) * [[Kunstekollege, Windhoek|Kunstekollege]] (COTA) === Sekondêre onderwys === Teen 2016 het Windhoek 29 sekondêre en 58 primere skole gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201601150579.html |title=Schools in Windhoek under pressure for places |publisher=[[The Namibian]] |page=6 |date=15 Januarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Van die noemenswaardige skole sluit in: {{div col|2}} * [[A. Shipena Sekondêre Skool]] * [[Academia Sekondêre Skool]] * [[Augustineum Sekondêre Skool]] * Centaurus Hoërskool * [[Concordia-kollege, Namibië|Concordia College]] * [[Cosmos Hoërskool]] * Chairman Mao Zedong Hoërskool * Dagbreek Skool vir Intellektueel Gestremdes<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.schoolnamibie.nl/dagbreek-school-info.html |title=Dagbreek school Windhoek Namibia-school for learners who are intellectually impaired |publisher=Stichting KANS |author=P.S Du Plessies |accessdate=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426041709/http://www.schoolnamibie.nl/dagbreek-school-info.html |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Dawid Bezuidenhout Sekondêre Skool]] * [[Sekondêre Skool Delta]] (DSSW) * [[Deutsche Höhere Privatschule Windhoek|Deutsche Höhere Privatschule]] (DHPS) * [[Ella du Plessis Hoërskool]] * Eros Meisieskool<ref name="Mitrofanov">{{en}} {{cite web |url=http://www.namibweb.com/schools.htm |title=Schools in Windhoek |publisher=namibweb.com |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Hage G. Geingob Hoërskool|Hage Geingob Hoërskool]] * [[Heilige Kruis-kloosterskool, Windhoek|Heilige Kruis-kloosterskool]] * [[Immanuel Shifidi Sekondêre Skool]] * [[Jakob Marengo Sekondêre Skool]] * [[Jan Jonker Afrikaner Hoërskool]] * [[Jan Möhr Sekondêre Skool]] * Sint George-bisdomkollege<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stgeorgesnamibia.com |title=Saint George's Diocesan College |publisher=Sint George-bisdomkollege |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Pionier Seunskool]] * [[Sint Paul-kollege, Namibië|Sint Paul-kollege]] * [[Windhoek Afrikaanse Privaatskool]] (WAP) * [[Windhoek Gimnasium Privaatskool]] (WHK Gim)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/2014/05/14/private-school-draws-praise-namwandi/ |title=Private school draws praise from Namwandi |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Albertina Nakale |date=20 Mei 2014 |accessdate=20 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520220609/http://www.newera.com.na/2014/05/14/private-school-draws-praise-namwandi/ |archive-date=20 Mei 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Windhoek Hoërskool]] (WHS) * [[Windhoek Internasionale Skool]] (WIS) {{div col end}} == Besienswaardighede == [[Lêer:Alte Feste Windhoek (Aussenansicht).jpg|duimnael|Die Alte Feste is Windhoek se oudste gebou]] [[Lêer:Parlamentsgärten, Windhoek.jpg|duimnael|Parlementêre Tuin]] [[Lêer:Windhoek SADC Tribunal.JPG|duimnael|Die Turnhalle, voormalige setel van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] se tribunaal]] Die stad se bekendste besienswaardighede is die [[Alte Feste]] wat die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]] huisves, en die in 1910 ingewyde Lutherse [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]]. Die Ruiterstandbeeld, wat ook deel was van dié ensemble, is op 25 Desember 2013 met 'n hyskraan van sy basis voor die Alte Feste verwyder en na die Alte Feste verskuif. Die basis is vernietig. Langs die Alte Feste bevind hom vandag die Onafhanklikheidsgedenkmuseum. * [[Alte Feste]] – Duits vir ''Ou Fort''. Dit is in 1890 gebou en huisves tans die Nasionale Museum. * [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] – 'n Lutherse kerk. Die konstruksie aan die kerk het onder [[pastoor]] Wilhelm Anz in April 1896 begin. Aan die einde van die Herero-oorloë tussen die Duitsers en die Herero's, Khoikhoi's en Ovambo's, is dit in 1910 ingewy as die Kerk van Vrede. Die kerk, wat in die Gotiese herlewingstyl met [[Jugendstil|Art Nouveau]]-elemente gebou is, staan in die historiese sentrum van Windhoek. Die 24&nbsp;m hoë toring is soos die res van die kerk van [[sandsteen]] gemaak. Die uitsondering is die ingangsportaal en die altaar, wat van [[marmer]] gemaak is. Die kleurvolle loodglasvensters in die kerk was 'n geskenk van keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]]. Die kerk is langs die Parlementêre Tuin en die [[Tintenpalast]] geleë. * Curt von François-standbeeld voor die munisipale gebou. Dit is op 18 Oktober 1965 ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François onthul. Die standbeeld is op 23 November 2022 verwyder en na die Windhoek-stadsmuseum verskuif.<ref name=Stadtrecht /> * Daan Viljoen-wildtuin naby Windhoek * Dieretuinpark – 'n openbare park aan Onafhanklikheidslaan die sentrum van Windhoek. Die huidige park is versorg en het 'n dam, speelarea vir kinders en 'n opelugteater.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sa-venues.com/regions/attractionsna/windhoek.htm#Zoo%20Park |title=Windhoek Attractions, Namibia |publisher=Sa-venues.com |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093538/http://www.sa-venues.com/regions/attractionsna/windhoek.htm |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Gibeon-meteoriet]] – dele van dié [[meteoriet]] word by die ''Post Street Mall'' uitgestal. Dit het in die [[voorgeskiedenis]] in Namibië geval, is deur die [[Namas]] gevind en gebruik om wapens en gereedskap te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.meteorite-recon.com/home/meteorite-documentaries/gibeon-iron-meteorites |title=Gibeon Iron Meteorites – Discovery, History and Study |publisher=Meteorite Recon |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Heldeakker, Namibië|Heldeakker]] – 'n Nasionale oorlog- en heldegedenkteken, sowat 10&nbsp;km buite die stad. * Holy Cross Kloosterskool * [[Hooggeregshof van Namibië]] – geleë in Michael Scottstraat op Eliakim Namundjebo-plein. Dit is tussen 1994 en 1996 gebou<ref name=WCE>{{en}} {{cite web |url=http://www.wcenamibia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=95:windhoek-supreme-court&catid=62:structural&Itemid=125 |title=Windhoek Supreme Court |publisher=Windhoek Consulting Engineers |accessdate=15 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315084432/http://www.wcenamibia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=95:windhoek-supreme-court&catid=62:structural&Itemid=125 |archive-date=15 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is Windhoek se enigste na onafhanklikheid opgerigte gebou met 'n Afrika-argitektuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.holidaytravel.com.na/ct/central_towns.php?sub_id=192 |title=Windhoek on Foot |publisher=Holyday Travel |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603125314/http://www.holidaytravel.com.na/ct/central_towns.php?sub_id=192 |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Koedoestandbeeld * Nasionale Biblioteek van Namibië * [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] – Die hoërhuis van die Namibiese tweekamerparlement. * [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum, Namibië|Onafhanklikheidsgedenkmuseum]] – 'n Historiese museum wat fokus op die antikoloniale verset en die nasionale bevrydingsbeweging van die Republiek van Namibië. * [[Ruiterstandbeeld, Windhoek|Ruiterstandbeeld]] (''Reiterdenkmal'') – n standbeeld wat die oorwinning van die Duitse Keiserryk oor die Herero en Nama tydens die [[Namibiese volksmoord 1904-1908]] vier.<ref name="centenary">{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201201300899.html |title=Monument's centenary remembered |publisher=[[The Namibian]] |author=Tanja Bause |date=30 Januarie 2012 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die standbeeld is in Desember 2013 verwyder van sy historiese plek langsaan die Christuskerk en word nou in die erf van die Alte Feste vertoon.<ref name="val" /> * [[Staatshuis, Windhoek|Staatshuis]] van Namibië – die amptelike woning en werkplek van die [[president van Namibië]]. * Sint Mariakatedraal * [[Tintenpalast]] – [[Duits]] vir ''Inkpaleis'', is die setel van albei kamers van die [[Parlement van Namibië|Namibiese wetgewer]], die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] en die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]]. Dit is net noord van Robert Mugabe-laan en is ontwerp deur die argitek [[Gottlieb Redecker]] en gebou deur die maatskappy Sander & Kock tussen 1912 en 1913 uit plaaslike materiale as 'n administratiewe gebou vir die Duitse regering wat in daardie stadium in beheer was van [[Duits-Suidwes-Afrika]]. Die gebou word omring deur die Parlementêre Tuin. * [[Turnhalle, Windhoek|Turnhalle]] – 'n neo-klassisistiese gebou van Wilhelminiese argitektuur, ingewy in 1909.<ref name="100years">{{en}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/100-years-turnhalle.99760.php |title=100 years Turnhalle • From gymnasium to Tribunal |publisher=[[Die Republikein]] |author=Andreas Vogt |date=18 Desember 2009 |accessdate=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324132914/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/100-years-turnhalle.99760.php |archive-date=24 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Die drie kastele van Windhoek wat deur die argitek [[Wilhelm Sander]] gebou is: [[Heinitzburg]], [[Sanderburg]] en [[Schwerinsburg]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_S.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, S (entry for Wilhelm Sander) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * Windhoek-spoorwegstasie – 'n Historiese spoorwegstasie wat die stad Windhoek bedien. * Windhoek Openbare Biblioteek – gebou in 1925 langs die Alte Feste. Die ''Tukondjeni Market'' (Tukondjeni-mark) en die ''Penduka Project Centre'' in die digbevolkte stadsdele [[Katutura]] en [[Khomasdal]] is ook besienswaardig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.namibweb.com/city.html |title=Windhoek city tours |publisher=namibweb.com |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{de}} {{cite book |author=Sabine Aquilini |title=Hauptsache Windhoek |publisher=Wordweaver Publishing House |location=Windhoek |year=2013 |isbn=978-99916-889-1-6}} * {{de}} {{cite book |author=Conny von Dewitz |title=Windhoek. Der kleine Stadtführer |publisher=Kuiseb-Verlag |location=Windhoek |year=2009 |isbn=978-3-941602-17-5}} * {{de}} {{cite book |author=Rolf Brockmann |title=Katutura: Streifzüge durch Windhoeks Township |publisher=Klaus Hess |location=Göttingen |year=2006 |isbn=978-3-933117-04-5}} * {{en}} Levinson, Olga: The cultural life of Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 2, Desember 1967 * {{af}} Mossolow, N.: Die veelbewoë geskiedenis van Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 3, Maart 1966. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.windhoekcc.org.na/ Amptelike webwerf van Windhoek] * {{de}} [http://www.dngev.de/ Tuisblad van die ''Deutsch-Namibische Gesellschaft e.V.''] * {{en}} [http://www.namibiaonline.net/webcam_windhoek_namibia.html 2 WebCams in Windhoek] * {{en}} [http://www.avisdam.org/ Avisdam-webwerf – Vriende van die Avisdam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728202558/http://www.avisdam.org/ |date=28 Julie 2018}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Windhoek|title=Windhoek|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Oktober 2025}} {{Voorstede van Windhoek}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Windhoek| ]] 0o9ybnfqf5uo03eo5hsofm903vtnz3i 0 13161 2921160 2876066 2026-08-02T11:18:06Z AFM 21229 2921160 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Militêre Konflik-en |conflict=Slag van Isandlwana |image=[[Lêer:Isandlwana.jpg|300px]] |caption=Die Slag van Isandlwana |partof=die [[Anglo-Zoeloe-oorlog]] |date=[[22 Januarie]] [[1879]] |place=[[Isandlwana]] |result=Zoeloe oorwinning |combatant1=[[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] |combatant2=[[Zoeloe-koninkryk]] |commander1=[[Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford|Lord Chelmsford]]<br />[[Henry Pulleine]] (†)<br />[[Anthony Durnford]] (†) |commander2=[[Ntshingwayo kaMahole Khoza]]<br />[[Mavumengwana kaMdlela]]<br />[[Dabulamanzi|Dabulamanzi kaMpande]] |strength1=8&nbsp;000 |strength2=20&nbsp;000 |casualties1=1&nbsp;300 |casualties2=1&nbsp;000 |}} Die '''Slag van Isandlwana''' was 'n militêre geveg wat plaasgevind het tydens die [[Anglo-Zoeloe-oorlog]] en wat gelei het tot die uitwissing van 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] mag op [[22 Januarie]] [[1879]]. Die Britte was onder bevel van [[Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford]]. == Oorsig == Die Britte het 'n ultimatum aan die Zoeloekoning [[Cetshwayo]] gerig op 11 Desember [[1878]]. Cetshwayo het die ultimatum van die hand gewys wat gelei het tot 'n oorlogsverklaring deur die Britte. Chelmsford het sy troepe vanaf [[Pietermaritzburg]] waar hulle gestasioneer was na 'n kamp by [[Helpmekaar, KwaZulu-Natal|Helpmekaar]], noord van [[Greytown]] verskuif. Op 9 Januarie 1879 het hulle verder na [[Rorke's Drift]] opgemars en vroeg op 11 Januarie 1879 het hulle die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] na Zoeloeland oorgesteek. Die Britte het by [[Isandlwana]] kamp opgeslaan maar het om verskeie redes nie 'n laer getrek nie en ook nie behoorlik ingegrawe nie, skynbaar omdat hulle nie voldoende gereedskap gehad het nie. Hulle het staatgemaak op hulle Martini-Henry gewere en militêre organisasie. Die Britte het verkenners uitgestuur wat met 'n paar Zoeloes gevegte aangeknoop en 'n paar beeste afgeneem het. Desondanks het hulle die grootte van die Zoeloemag wat in opmars was, ver onderskat, 'n mag wat wel uit duisende [[impi|impi's]] (Zoeloeregimente) kon bestaan het. Die Britse mag het meestal bestaan uit staandemag [[infanterie]], 'n groot aantal plaaslike swart soldate van die Natal Native Contingent, verskeie deeltydse berede soldate en 'n artilleriegroep wat bestaan het uit twee veldkanonne en verskeie Congreve-vuurpyle. Die ondersteunende watrein het die opmars van die Britte ook baie vertraag. Nadat Chelmsford by Isandlwana kamp opgeslaan het, het hy sy leër verdeel en na die Zoeloes gaan soek. Hy het sy eerste bataljon, die 24ste Regiment van voetsoldate agtergelaat om die kamp op te pas onder bevel van Lt. kol. Henry Pulleine. Pulleine was meer van 'n administrateur en het geen gevegservaring gehad nie. Rondom 10:30 het Kol. Anthony Durnford vanaf Rorke's Drift saam met vyf soldate van die Natal Native horse by hulle aangesluit. == Die geveg == [[Lêer:Isandlwanazulumem.JPG|duimnael|links|250px|Gedenkteken wat by Isandlwana opgerig is ter nagedagtenis aan die Zoeloe impis wat daar gesneuwel het. Die heuwel kan in die agtergrond gesien word.]] Terwyl Chelmsford nog op soek was na hulle het die Zoeloe-leër die Britse kamp aangeval. Pulleine se 1400 soldate is geheel en al oorweldig. Die Zoeloes het geen gevangenes geneem nie en slegs 60 staandemag troepe het ontsnap. Een van die oorlewendes was Lt Horace Smith-Dorrien wat 35 jaar later in [[Vlaandere]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] in die Britse weermag as bevelvoerder van die Britse Tweede Korps sou dien. Twee ander offisiere, lt. Teignmouth Melvill en Nevill Coghill is later 5 myl daarvandaan gedood nadat hulle die Buffelsrivier tydens hulle ontsnappingspoging oorgesteek het en is baie jare later vereer met die [[Victoriakruis]] vir hulle pogings om die regimentsvaandel te red (Let wel op daardie stadium is die Victoriakruis nie nadoods toegeken nie en die medaljes is eers in 1907 aan hulle toegeken.) 'n Victoriakruis is ook aan 'n ander oorlewende, Samuel Wassall toegeken. [[Lêer:Isandlwanamassgrave.JPG|duimnael|250px|Foto van Isandlwana met een van die vele klipstapels op die terrein in die voorgrond wat die posisie van Britse massagrafte aandui]] Die tradisionele interpretasie van wat gebeur het is dat die Britte gesukkel het om hulle ammunisie vinnig genoeg uit te pak en daarom veroorsaak het dat hulle nie die verdedigingsvuur kon volhou nie en oorval is. Moderne navorsers is van mening dat die South Wales Borderers teruggeval het en dat die vinnigbewegende Zoeloes dit uitgebuit het. Ander navorsing dui daarop dat die Britse gevegslinie te lank was en dat in plaas van om skouer-aan-skouer te veg, die soldate etlike meters uitmekaar was. Sommige wapenkundiges reken dat die standaard Martini-Henry gewere geneig was om te faal nadat 'n paar rondtes in warm weer afgevuur is, wat dalk die gebrekkige geweervuur kan verklaar. Die lang gevegslinie sou beslis die hervoorsiening van ammunisie aan troepe belemmer het. Die Natal Native Kontingent het op die vlug geslaan na wat later bekend sou staan as Fugitive's Drift. Na afloop van die geveg het die Zoeloes volgens tradisie die buike van hulle dooie vyande oopgesny om hulle geeste te laat ontsnap. Chelmsford wat op die stadium ongeveer 10&nbsp;km weg was het twee keer aanduidings gekry dat die kamp aangeval word maar as gevolg van die heuwelagtige terrein en slegte uitsig op die slagveld besluit om dit te ignoreer. Een van die staande bevele vir die Britse magte tydens 'n aanval was om die tente se toue slap te maak sodat die soldate nie tydens die geveg daarin verstrengel sou raak nie. Dit is nie gedoen nie en die jong offisiere by Chelmsford kon die staande tente nog in hulle verkykers waarneem. Die geweerskote wat gehoor is was klaarblyklik ook toegeskryf aan skietoefeninge. Toe Chelmsford die nag van die 22ste Januarie terugkeer moes hulle noodgedwonge tussen die gesneuweldes kamp opslaan en kon hulle ook die geveg by [[Slag van Rorke's Drift|Rorke's Drift]] hoor. == Nadraai == Die oorwinning te Isandlwana het vele negatiewe nagevolge vir die Zoeloes gehad, nie net as gevolg van die swaar verliese wat hulle daar gely het nie maar ook omdat dit die Britse beleidsmakers net meer vasberade gemaak het en daartoe gelei het dat meer hulpbronne aan die oorlog afgestaan is. Die redenasie agter die Britse regering se nuutgevonde vasberadenheid was drieledig: Die eerste was 'n [[jingoïsties]]e redenasie: die Britte kon nie 'n neerlaag teen enigeen verwerk nie, veral nie deur mense wat as minderwaardig beskou is nie en hulle nasionale eer het vereis dat selfs al wen hulle vyand 'n veldslag dat hulle uiteindelik die oorlog moet verloor. Die tweede was die gevolge wat 'n onbeantwoorde neerlaag in parlementêre verkiesings sou inhou. Derdens was daar die oorwegings wat die Britse ryk sou beïnvloed: As die Britte nie kon wys dat hulle 'n duidelike oorweldigende oorwinning teen die Zoeloes kon behaal nie, sou dit 'n teken vir ander onderdrukte volkere wees dat die [[Britse Ryk]] kwesbaar was. Die Britse leër is versterk en het Zoeloeland weer ingeval en die Zoeloes tydens verskeie gevegte verslaan, waarvan die [[Slag van Ulundi]] en die gevangeneming van Koning Cetshwayo die betekenisvolste was. Die verskillende onderkonings van die Zoeloes is deur die Britte aangemoedig om hulle kleiner koninkryke te regeer sonder om die sentrale gesag van die Zoeloekoning te erken en teen die tyd dat Koning Cetshwayo toegelaat is om terug te keer huis toe was die Zoeloe koninkryk nie meer as 'n bedreiging vir die Britse Ryk beskou nie. ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] == Verwysings == {{Verwysings}} * ''Rorke's Drift'', Adrian Greaves, Cassell, 2003 {{ISBN|0-304-36641-2}} * ''Zulu War 1879'', Twilight of a Warrior Nation; Osprey Campaign Series #14, Ian Knight & Ian Castle, Osprey Publishing 1992. * [[:en:Battle of Isandlwana|Artikel oor die veldslag in die Engelse weergawe van wikipedia]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Battle of Isandlwana}} [[Kategorie:Veldslae tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog|Isandlwana]] rhqnpingoqphe0mbigl09plxlmcqhl0 0 16030 2921167 2810265 2026-08-02T11:45:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921167 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = 50 Cent | beeld = Curtis "50 Cent" Jackson visits Barksdale AFB (5) (cropped).jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = 50 Cent in 2024 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Curtis James Jackson III | alias = 50 Cent | geboortedatum = {{GDEO|1975|7|6}} | geboorteplek = [[Suid-Jamaika, Queens]], [[New York Stad]], [[V.S.A.]] | oorsprong = [[New York Stad]], [[New York]], [[VSA]] | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Kletskuns, hip-hop | beroep = Kletskunstenaar<br />Akteur<br />Entrepreneur<br />Sanger<br />Uitvoerende Vervaardiger | instrument = | jare_aktief = 1998 – hede | etiket = Jam Master Jay<br />Columbia<br />Violator<br />Aftermath/Shady/G-Unit/Interscope<br />Ill Flava Records<br />Baby Ray Productions | assosiasies = [[G-Unit]], [[Eminem]], [[Dr. Dre]], [[Mobb Deep]], [[Sha Money XL]], [[Ciara]], [[Karl Hinds]], [[Akon]] | webwerf = [http://www.50cent.com/ 50cent.com]<br />[http://www.thisis50.com/ thisis50.com] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Curtis James Jackson III''' (gebore op 6 Julie 1975),<ref name=OMM>{{cite web |url=http://nysdocslookup.docs.state.ny.us/GCA00P00/WIQ3/WINQ130 |title=Inmate Population Information Search |author= |date= |work=Department of Correctional Services |publisher=New York State |accessdate=September 1, 2010 |archive-date=20 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420141752/http://nysdocslookup.docs.state.ny.us/GCA00P00/WIQ3/WINQ130 |url-status=dead }}</ref> verhoognaam '''50 Cent''', is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] kletskunstenaar, sanger, liedjieskrywer, akteur, televisievervaardiger, sakeman en belegger. Hy word ook herken onder die byname '''Fifty Cent''' en '''Fiddy Cent'''. Hy het bekendheid verwerf na die sukses van sy albums ''Get Rich or Die Tryin{{'}}'' (2003) en ''The Massacre'' (2005). 50 Cent het multi-platinum status bereik met beide albums. Hy het al ongeveer 22 miljoen albums wêreldwyd verkoop.<ref>Thornburgh, Nathan (10 September 2007). [http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1660635,00.html 10 Questions for 50 Cent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811063403/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1660635,00.html |date=11 Augustus 2010 }}. ''Time''. URL besoek op 13 September 2007.</ref> 50 Cent is gebore in Suid-Jamaika, Queens en het begin om met dwelms handel te dryf op twaalfjarige ouderdom gedurende die 1980's se [[kokaïen]]epidemie.<ref name=OMM2>Campion, Chris (12 Augustus 2005). [http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1550801,00.html Right on the money]. ''The Observer''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Nadat hy dwelmhandel verlaat het om 'n kletsmusiekloopbaan te volg is hy in 2000 nege keer geskiet. Na die vrystelling van sy album ''Guess Who's Back?'' in 2002, is 50 Cent ontdek deur die kletskunstenaar [[Eminem]] en het hy 'n platekontrak by Interscope Records geteken. Met die hulp van Eminem en Dr. Dre—wie sy eerste kommersiële suksesse vervaardig het—het hy een van die wêreld se kletskunstenaars met die hoogste verkope geword. In 2003 het hy sy eie platemaatskappy, G-Unit Records, gestig wat verskeie suksesvolle kletskunstenaars soos Young Buck, Lloyd Banks en Tony Yayo gevestig het. 50 Cent het in bekgevegte betrokke geraak met ander kletskunstenaars, wat Ja Rule, The Game, Fat Joe en onlangs ook Rick Ross ingesluit het. Hy streef ook 'n loopbaan as akteur na met verskynings in die semi-outobiografiese rolprent ''Get Rich or Die Tryin{{'}}'' in 2005, 'n rolprent oor die Irakese oorlog genaamd ''Home of the Brave'' in 2006 en ''Righteous Kill'' in 2008. == Lewe en musiekloopbaan == === Vroeë lewe === 50 Cent, gebore Curtis Jackson III, het in die Suid-Jamaikaanse buurt van Queens in [[New York Stad]] sonder 'n pa grootgeword. Sy ma Sabrina, wat op vyftien geboorte aan hom geskenk het, het hom grootgemaak. Sabrina, 'n [[kokaïen]]hanelaar, het hom tot op agtjarige ouderdom grootgemaak toe sy vermoor is in 1983. Op drie-en-twintigjarige ouderdom het sy bewusteloos geword nadat haar drankie vergiftig is. Sy is in daardie toestand in haar woonstel gelaat met gas oopgedraai en die vensters toegemaak.<ref name=RS>[[Touré]] (3 April 2003). [http://www.rollingstone.com/news/story/5939379/the_life_of_a_hunted_man/1 The Life of a Hunted Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505195936/http://www.rollingstone.com/news/story/5939379/the_life_of_a_hunted_man/1 |date= 5 Mei 2009 }}. ''Rolling Stone''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref><ref name=MSNBC>Samuels, Allison (21 Februarie 2007). [http://www.msnbc.msn.com/id/6959748/site/newsweek/ The Flip Side of 50 Cent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050214221215/http://www.msnbc.msn.com/id/6959748/site/newsweek/ |date=14 Februarie 2005 }}. MSNBC. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Na haar dood het 50 Cent by sy grootouers se huis met agt ooms en tannies ingetrek.<ref name=OMM /><ref>Otto, Jeff (6 September 2005). [http://au.movies.ign.com/articles/647/647683p1.html Interview: 50 Cent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713004517/http://au.movies.ign.com/articles/647/647683p1.html |date=13 Julie 2011 }}. IGN. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref><ref name=MTV3>Reid, Shaheem (7 November 2005). [http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/news_feature_110705/index.jhtml 50 Cent: Return to Southside]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218041044/http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/news_feature_110705/index.jhtml |date=18 Februarie 2006}}. MTV. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Hy onthou "My ouma het gesê 'Jou ma kom nie huistoe nie. Sy gaan nie terugkom om jou op te laai nie. Jy gaan nou saam met ons bly.' Dis toe ek begin aanpas het om op straat te oorleef".<ref name=MTV>Reid, Shaheem (12 Februarie 2003). [http://www.mtv.com/bands/123/50_Cent/news_feature_021203/index.jhtml 50 Cent: Money to Burn]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030223015754/http://www.mtv.com/bands/123/50_Cent/news_feature_021203/index.jhtml |date=23 Februarie 2003}}. MTV. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> 50 Cent het saam met sy neef Michael Francis (ook bekend as ''Two Five'') grootgeword, wat die bynaam "25 Cent" gekry het omdat hy sy jonger ewebeeld was. Francis is vandag 'n kletskunstenaar onder die naam "Two Five".<ref name="twofive">Associated Press (December 23, 2005). [http://www.msnbc.msn.com/id/10630290/ Two Five says success has changed 50 Cent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413082352/http://www.msnbc.msn.com/id/10630290/ |date=13 April 2009 }}. MSNBC. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> 50 Cent het begin boks op die ouderdom van elf. Op veertien het 'n buurman 'n boksgimnasium geopen vir kinders van die omgewing. "As ek nie tyd gemors het in die skool nie het ek geskerm in die gimnasium of kokaïen op straat verkoop", onthou hy.<ref>Weiner, Jonah (Augustus 2007). [http://www.blender.com/guide/articles.aspx?id=2760 33 Things You Should Know About 50 Cent]. ''Blender''. URL besoek op 30 September 2007.</ref> In die middel 1980's het hy in die Junior Olimpiese Spele deelgeneem aan amateur boks. Hy herinner, "Ek was kompeterend in die kryt en hip-hop is ook kompeterend... Ek dink kletskunstenaars berei hulself voor soos boksers sodat elkeen voel hy is die kampioen".<ref name=MTV2>Reid, Shaheem (25 Februarie 2005). [http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/news_feature_022505/ All Eyes on 50 Cent: The Sequel]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141123193610/http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/news_feature_022505/ |date=23 November 2014}}. MTV. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Op twaalfjarige ouderdom het 50 Cent begin handel dryf met verdowingsmiddels terwyl sy grootouers gedink het hy is besig met buitemuurse aktiwiteite by die skool.<ref>[http://www.femalefirst.co.uk/celebrity_interviews/50+Cent-13462.html The Phenomenon '50 Cent' Revealed]. Female First (1 Februarie 2006). URL besoek op 21 Mei 2008.</ref> Hy het ook gewere en dwelmgeld skooltoe gevat. In graad tien is hy deur 'n [[metaalverklikker]] uitgevang by die Andrew Jackson Hoërskool. Hy het later gesê "Ek was verbouereerd om so gearresteer te word... Nadat ek gearresteer is het ek opgehou om dit weg te steek. Ek het [openlik] vir my ouma gesê 'Ek verkoop dwelms'".<ref name="MTV" /> Op 29 Junie 1994 is 50 Cent gearresteer omdat hy gehelp het om vier buisies kokaïen aan 'n geheime polisie-offisier te verkoop. Drie weke later is hy weer gearresteer toe die polisie sy huis deursoek het en [[heroïen|heroïne]], tien onse kokaïne en 'n geweer gekry het. Sy vonnis was drie tot nege jaar gevangenisstraf, maar hy het dit reggekry om ses maande in 'n boot camp- 'n skok gevangesetting in Amerika waar strawwe militêre opleiding op gevangenis uitgeoefen word- uit te dien. Hy het sy Algemene Opvoedingsontwikkeling (''General Education Development'') in die boot camp geslaag. Later het hy het gesê dat hy nie self kokaïne gebruik het nie maar dat hy dit net verkoop het.<ref name="OMM" /><ref>[http://www.thesmokinggun.com/archive/50cent1.html The Smoking Gun: 50 Cent]. The Smoking Gun (27 Februarie 2003). URL besoek op 22 Mrei 2007.</ref><ref>Dave (2 November 2003). [http://www.rapnewsdirect.com/0-202-1482-00.html 50 Cent Interview on Howard Stern Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030517104258/http://www.rapnewsdirect.com/0-202-1482-00.html |date=17 Mei 2003 }}. Rap News Network. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Hy het die bynaam "50 Cent" aangeneem as 'n metafoor vir ''"change"'' (wat sinspeel op kleingeld asook verandering).<ref name="AOL">[http://www.daveyd.com/interview50cent.html Interview w/ 50 Cent]. AOL Music (1 Augustus 2003). URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Die naam is afgelei van Kelvin Martin, 'n 1980's Brooklynrower wat bekend gestaan het as "50 Cent". 50 Cent het die naam gekies "want dit sê alles wat ek wil sê. Ek is dieselfde tipe persoon wat 50 Cent was. Ek sorg vir myself op enige moontlike manier".<ref>Boots, Tone (3 Augustus 2005). [http://www.stuffmagazine.com/articles/index.aspx?id=1112 Get Rich or Die Trying] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929131729/http://www.stuffmagazine.com/articles/index.aspx?id=1112 |date=29 September 2007 }}. ''Stuff''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> === 1996–2000: Vroeë loopbaan === 50 Cent het begin met kletsmusiek in 'n vriend se kelder waar hy 'n plaatspeler gebruik het om oor instrumentele musiek op te neem.<ref>"La Méthode Cauet" (2006). TF1.</ref> In 1996 het 'n vriend hom aan Jam Master Jay van Run-DMC voorgestel wat aan die bestuur van Jam Master Jay Records gestaan het. Jay het hom geleer hoe om mate uit te tel, refreine te skryf, liedjies te struktureer en hoe om 'n opname te maak.<ref name=BBC>Youngs, Ian (23 Desember 2002). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/2591521.stm 50 Cent: The $1m rapper]. BBC Nuus. URL besoek op 16 Augustus 2007.</ref><ref>Tarek, Shams (16 Mei 2003). [http://www.queenspress.com/archives/features/2003/0516/feature.htm Jamaica’s ‘Own Bad Guy' 50 Cent Making Good in the Music Biz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126224531/http://www.queenspress.com/archives/features/2003/0516/feature.htm |date=26 November 2010 }}. ''Queens Press''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> 50 Cent se eerste amptelike optrede was met 'n lied genaamd ''React'' met die groep ''Onyx'' op hulle 1998-album ''Shut 'Em Down''. Hy het erkenning aan Jam Master Jay gegee as 'n invloed wat hom gehelphet om sy skryfvermoë van vassteekwysies te verbeter.<ref name=MTV2 /> Jay produced 50 Cent's first album, however it was never released.<ref name=RS /> In 1999, nadat hy Jam Master Jay verlaat het, het die vervaardigers van verskeie platinum-albums, Trackmasters, kennis geneem van 50 Cent en hy het 'n kontrak met [[Columbia Records]] geteken. Hulle het hom na 'n ateljee in die noorde van die staat [[New York]] waar hy ses-en-dertig liedjies in twee weke opgelewer het.<ref name=MSNBC /> Agtien daarvan is in sy eerste nie-amptelike album, ''Power of the Dollar'' in 2000, opgeneem.<ref name=50Cent>[http://www.50cent.com/ Biography]. 50cent.com. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Hy het ook die uitgediende Hollow Point Entertainment met sy voormalige G-Unit vennoot, Bang 'Em Smurf.<ref>Chery, Carl (18 Mei 2004). [http://sohh.com/articles/article.php/5851 50 Cent's a Fake, Says Ex-G-Unit Member, Bang Em Smurf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815160247/http://sohh.com/articles/article.php/5851 |date=15 Augustus 2009 }}. SOHH. URL besoek op 5 Junie 2007.</ref><ref>Williams, Houston (Februarie 2004). [https://web.archive.org/web/20040404025215/http://www.allhiphop.com/features/?ID=747 Bang'em Smurf: Life after G-Unit]. AllHipHop. URL besoek op 20 Julie 2007.</ref> 50 Cent se gewildheid het begin toeneem na die suksesvolle dog kontroversiële klandestiene treffer, "''How to Rob''", wat hy in 'n halfuur geskryf het in 'n motor oppad na die ateljee.<ref name=AOL /><ref name=Part5>50 Cent. [http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/book_excerpt/index5.jhtml From Pieces to Weight Part 5]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141123223916/http://www.mtv.com/bands/123/50_cent/book_excerpt/index5.jhtml |date=23 November 2014}}. MTV. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Die snit verduidelik op komiese wyse hoe hy bekende kunstenaars sou besteel. Hy het die gedagtegang agter die inhoud van die liedjie verduidelik soos volg verduidelik: "Daar is 'n honderd kunstenaars by die platemaatskappy, jy moet jouself onderskei van daardie groep en jouself relevant maak".<ref name=AOL /> Kletskunstenaars soos Jay-Z, Kurupt, Sticky Fingaz, Big Pun, DMX, Wyclef Jean en die Wu-Tang Clan het gereageer op die liedjie<ref name=Part5 /> en Nas, wat die liedjie positief ontvang het, het 50 Cent uitgenooi om op 'n promosionele toer vir sy ''Nastradamus''-album saam met hom te gaan.<ref name=MTV3 /> Die liedjie was bedoel om saam met "Thug Love" met Destiny's Child vrygestel te word maar twee dae voor daar begin sou word om "Thug Love" se musiekvideo te verfilm is 50 Cent geskiet en opgeneem in die hospitaal as gevolg van die wonde.<ref name=dubcnn>Ninja (Desember 2002). [http://www.dubcnn.com/interviews/50cent/ 50 Cent Interview]. Dubcnn. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> === 2000–2001: Skietvoorval === On 24 Mei 2000, is 50 Cent deur 'n skieter (die vermeende skieter was Darryl "Hommo" Baum) buite sy ouma se huis in Suid-Jamaika, Queens. Hy het in 'n vriend se kar geklim maar is gevra om [[juweel|juwele]] te gaan haal. Sy seun was in die huis en sy ouma in die voortuin.<ref name=MSNBC /> Toe hy terugkom by die kar het 'n ander motor nader getrek. 'n Aanvaller het 50 Cent van die linkerkant genader met 'n 9&nbsp;mm pistool en het nege skote op kort afstand afgevuur. 50 Cent is nege keer gewond: in die hand ('n rondte het sy regterduim getref en by sy pinkie uitgekom), arm, heup, albei bene, borskas en linker wang.<ref name=RS /><ref name=MTV /><ref name=TIME>Tyrangirl, Josh (17 Februarie 2003). [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1004252,00.html Rap's Newest Target] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516101948/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1004252,00.html |date=16 Mei 2007 }}. ''Time''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Die wond aan sy gesig het 'n geswelde tong, die verlies van 'n verstandtand en slordige uitspraak tot gevolg gehad.<ref name=MTV3 /><ref name=MTV /><ref>''Get Rich or Die Tryin': The Movie'' (2003) (bonus documentary DVD). Interscope Records.</ref> Sy vriend het ook 'n wond aan die hand opgedoen. Hulle is na die hospitaal geneem waar 50 Cent dertien dae deurgebring het. Die vermeende skieter, Darryl Baum, is drie weke later oorlede.<ref name=SOHH>Chery, Carl (24 Oktober 2005). [http://www.sohh.com/articles/article.php/7723 50 Cent Shot by "Hommo" Reveals Tell-All Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025134817/http://www.sohh.com/articles/article.php/7723 |date=25 Oktober 2005 }}. SOHH. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Darryl Baum was ook 'n goeie vriend en lyfwag van [[Mike Tyson]].<ref>{{Cite web |url=http://www.nypost.com/seven/06132008/news/regionalnews/tyson_in_hit_bid__witness_115319.htm |title=Tyson In Hit Bid: Witness – New York Post |access-date= 4 September 2012 |archive-date=17 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417042213/http://www.nypost.com/seven/06132008/news/regionalnews/tyson_in_hit_bid__witness_115319.htm |url-status=dead }}</ref> 50 Cent herinner die voorval só: "Dit gebeur so vinnig dat jy nie eens kans kry om terug te skiet nie... Ek was die heeltyd bang... Ek het in die tru-spieël gekyk en het gedink, 'O *$%, iemand het my in die gesig geskiet! Dit brand, brand, brand.{{'}}"<ref name=MTV /> In sy [[gedenkskrif]], ''From Pieces to Weight: Once upon a Time in Southside Queens'', skryf hy, "Nadat ek nege keer op kort afstand geskiet is en oorleef het, het ek begin dink dat ek 'n doel in die lewe het... Hoeveel meer skade kon daardie nie doen nie? Net 'n duim na links of regs en ek is weg".<ref name=OMM /> Vir die eerste ses weke na die voorval het hy 'n loopraam gebruik en na vyf maande het hy volkome herstel. Toe hy die hospitaal verlaat het, het hy in die [[Pocono-gebergte]] gewoon met sy meisie van daardie tyd en sy seun. Sy oefenregiem het hom gehelp om sy gespierde liggaamsbou te vorm.<ref name=RS /><ref name=MTV /><ref>Jenkins, Sacha (9 Julie 2007). [http://www.xxlmag.com/online/?p=115223 I Was There] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122075859/http://www.xxlmag.com/online/?p=115223 |date=22 Januarie 2009 }}. ''XXL''. URL besoek op 31 Julie 2007.</ref> Terwyl hy in die hospitaal was het 50 Cent 'n platekontrak by Columbia Records geteken. Hy is egter deur die maatskappy laat vaar en is op die "swart lys" van die plate-industrie geplaas na uitgevind is dat hy geskiet is. Hy het na [[Kanada]] gereis omdat hy nie 'n ateljee in die V.S.A. kon kry om mee te werk nie.<ref name=TSG>Mace, Francis (6 September 2005). [http://www.thesmokinggun.com/archive/0906051murder1.html Surveilling 50 Cent]. The Smoking Gun. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref><ref name=Blender>Weiner, Jonah (April 2005). [http://www.blender.com/guide/articles.aspx?id=1534 Dear Superstar: 50 Cent]. ''Blender''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Saam met sy sakevennoot, Sha Money XL, het hy meer as dertig liedjies vir mengelbandjies, met die doel om 'n reputasie op te bou. 50 Cent se gewildheid het toegeneem en in 2002 het hy 'n onafhanklike mengelbandjie vrygestel genaamd ''Guess Who's Back?''. Hy het daardeur aandag getrek en het, met die ondersteuning van G-Unit het hy aangehou musiek maak. Hulle het 'n mengelbandjie genaamd ''50 Cent Is the Future'' vrygestel met die hersiene werk Jay-Z en Raphael Saadiq.<ref name=50Cent /> === 2002–hede: Opgang na gewildheid === {{listen|filename=In Da Club.ogg|title="In da Club"|description=Die treffer wat die deurbraak gegee het van die album ''Get Rich or Die Tryin<nowiki>'</nowiki>''.|format=[[Ogg]]}} In 2002 het [[Eminem]] na 'n kopie van 50 Cent se ''Guess Who's Back?'' CD geluister. Hy het die CD gekry deur middel van 50 Cent se prokureur wat saam met Eminem se bestuurder, Paul Rosenberg, gewerk het.<ref name=dubcnn /> Eminem was beïndruk met die album en het vir 50 Cent genooi om na Los Angeles te vlieg waar hy aan Dr. Dre voorgestel is.<ref name=RS /><ref name=BBC /><ref name=dubcnn /> Nadat hy 'n platekontrak van een miljoen [[dollar]] geteken het,<ref name=BBC /> het 50 Cent die mengelbandjie ''No Mercy, No Fear'' vrygestel. Dit het een nuwe liedjie genaam "Wanksta" ingesluit, wat op Eminem se [[8 Mile]]-klankbaan geplaas is.<ref name=50Cent /> Hy het ook aangesluit by Chris Lighty se Violator Management en Sha Money XL se Money Management Group. [[Lêer:50centinBKK.JPG|links|duimnael|In [[Bangkok]], [[Thailand]], 26 Februarie 2006]] In Februarie 2003 is 50 Cent se kommersiële debuutalbum ''Get Rich or Die Tryin{{'}}'' vrygestel. [[Allmusic]] het dit beskryf as "waarskynlik die mees opbelgase debuutalbum van 'n kletskunstenaar in ongeveer 'n dekade".<ref>Birchmeier, Jason. [http://www.allmusic.com/album/r625452 Get Rich or Die Tryin' Review]. Allmusic. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> ''Rolling Stone'' het gemerk dat die album "dark synth grooves, buzzy keyboards and a persistently funky bounce" het met 50 Cent wat die produksie komplementeer in 'n "onverstoorbare, ontspanne vloei".<ref>Hoard, Christian (6 Maart 2003). [http://www.rollingstone.com/artists/50cent/albums/album/301556/review/6067729/get_rich_or_die_tryin Get Rich or Die Tryin' Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410033524/http://www.rollingstone.com/artists/50cent/albums/album/301556/review/6067729/get_rich_or_die_tryin |date=10 April 2009 }}. ''Rolling Stone''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Dit het op nommer een op die [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] gedebuteer met verkope van 872,000 in die eerste vier dae.<ref name=USA>Gundersen, Edna (3 September 2005). [http://www.usatoday.com/life/music/news/2005-03-09-50-cent-sales_x.htm 'Massacre' sales top one million]. ''[[USA Today]]''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Die eerste treffer, "[[In da Club]]", wat deur ''The Source'' tydskrif aangeteken is vir die "blaring horns, funky organs, guitar riffs and sparse hand claps",<ref>Rosario, Boo (Maart 2003). "Record Report". ''The Source'', p. 192.</ref> het 'n ''[[Billboard (tydskrif)|Billboard]]''-rekord verbeter as die liedjie wat die meeste binne 'n week geluister is in die geskiedenis van die radio.<ref>[http://www.rockonthenet.com/artists-f/50cent.htm Timeline]. Rock on the Net. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> [[Interscope]] het vir 50 Cent sy eie platemaatskappy, G-Unit Records in 2003 gegee.<ref>Winston, Dallas (9 April 2003). [https://web.archive.org/web/20060627033910/http://allhiphop.com/hiphopnews/?ID=1760 G-Unit Records Signs with Interscope]. AllHipHop. URL besoek op 20 Julie 2007.</ref> Hy het kontrakte met Lloyd Banks, Tony Yayo en Young Buck geteken as die gevestigde lede van G-Unit. The Game (kletskunstenaar) het later ook aangesluit deur 'n gesamentlike onderneming met Dr. Dre se Aftermath Entertainment. In Maart 2005 het 50 Cent se tweede kommersiële album, ''The Massacre'', 1.14 miljoen eenhede binne die eerste vier dae verkoop—die hoogste in 'n verkorte verkoopsiklus<ref name=USA />— en was nommer een op die ''Billboard'' 200 vir ses weke.<ref>Whitmire, Margo (15 April 2005). [http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1000881798 50's 'Massacre' Extends Chart Lead to 6th Week]. ''Billboard''. URL besoek op 13 Junie 2007.</ref> Hy het die eerste solo-kunstenaar geword wat drie treffers op die ''Billboard'' se top vyf in dieselfde week gehad het met "Candy Shop", "Disco Inferno" en "How We Do".<ref>Montgomery, James (9 Maart 2005). [http://www.mtv.com/news/articles/1497922/20050309/story.jhtml 50 Cent's The Massacre Makes Huge Chart Debut]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218123746/http://www.mtv.com/news/articles/1497922/20050309/story.jhtml |date=18 Desember 2007}}. MTV. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> ''Rolling Stone'' het aangeteken dat "50 se geheime wapen is sy sangstem&nbsp;— die misleidende amateur-klinkende tenoor [[neurie]] wat hy aanwend op omtrent elke refrein".<ref>Brackett, Nathan (10 Maart 2005). [http://www.rollingstone.com/artists/50cent/albums/album/7072060/review/7045740/the_massacre The Massacre Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626221826/http://www.rollingstone.com/artists/50cent/albums/album/7072060/review/7045740/the_massacre |date=26 Junie 2007 }}. ''Rolling Stone''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> [[Lêer:GUnitBKK.JPG|duimnael|From left: Met Olivia (sanger), Lloyd Banks en Young Buck in [[Bangkok]], [[Thailand]], Februarie 2006]] Na The Game se vertrek het 50 Cent platekontrakte met Olivia en die kletsveterane Mobb Deep vir G-Unit Records geteken. Spider Loc, M.O.P. en Young Hot Rod het later ook by die maatskappy aangesluit.<ref>Reid, Shaheem (2 September 2005). [http://www.mtv.com/news/articles/1508894/09022005/50_cent.jhtml 50 and Mase: The Pastor Isn't Officially G-Unit Yet, But a Song Is Already out]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102151448/http://www.mtv.com/news/articles/1508894/09022005/50_cent.jhtml |date=2 Januarie 2007}}. MTV. URL besoek op 31 Mei 2007.</ref><ref>Chery, Carl (27 Mei 2005). [http://www.sohh.com/articles/article.php/7132 Pulse Report: M.O.P. Signs to G-Unit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320074837/http://www.sohh.com/articles/article.php/7132 |date=20 Maart 2008 }}. SOHH. URL besoek op 22 Junie 2007.</ref> 50 Cent het belangstelling getoon om met kletskunstenaars buite G-Unit Records te werk, soos Lil' Scrappy van BME Recordings, LL Cool J van Def Jam, Mase van Bad Boy Records en Freeway van Roc-A-Fella, met van wie hy al saamgewerk het.<ref>Black, Bea (8 Februarie 2006). [https://web.archive.org/web/20060211050146/http://www.allhiphop.com/hiphopnews/?ID=5337 Roc-A-Fella Rapper Freeway Collaborating with G-Unit for New Album]. AllHipHop. URL besoek op 22 Julie 2007.</ref> In September 2007 is sy derde album ''Curtis'' vrygestel, wat deur sy lewe voor''Get Rich or Die Tryin{{'}}''.<ref>Reid, Shaheem (27 April 2007). [http://www.mtv.com/news/articles/1558211/20070426/50_cent.jhtml 50 Cent Talks Timberlake Collabo, Star-Studded New LP Curtis]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016050426/http://www.mtv.com/news/articles/1558211/20070426/50_cent.jhtml |date=16 Oktober 2007}}. MTV. URL besoek op 4 Oktober 2007.</ref> Dit het op nommer twee op die ''Billboard'' 200 gedebuteer met verkope van 691,000 eenhede in die eerste week,<ref>Mayfield, Geoff (18 September 2007). [http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003642725 Kanye Crushes 50 Cent in Huge Album Sales Week]. ''Billboard''. URL besoek op 4 Oktober 2007.</ref> onder Kanye West se ''Graduation'', met wie hy 'n verkoopskompetisie gehad het omdat albei albums op dieselfde dag vrygestel is. Hy het op [[TRL]] op 10 September 2008 bevestig dat sy vierde album, ''Before I Self Destruct'', gereed sal wees om November vrygestel te word. Op 18 Mei 2009 het 50 Cent 'n liedjie getitel "Ok, You're Right" vrygestel.<ref>{{cite web |title=50 Cent songs |url=http://www.ez-tracks.com/showArtists-OrigArtist-50%20Cent.html |access-date=20 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328183933/http://www.ez-tracks.com/showArtists-OrigArtist-50%20Cent.html |archive-date=28 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die liedjie is vervaardig deur Dr. Dre en gaan in ''Before I Self Destruct'' ingesluit word. == Nie-musiekprojekte == 50 Cent het homself gevestig in 'n verskeidenheid van velde. In November 2003 het hy 'n vyf-jaar transaksie met [[Reebok]] aangegaan om 'n "G-Unit Seilskoen" reeks as deel van sy G-Unit Klerasiemaatskappy te versprei.<ref>[http://www.reebok.com/useng/ir/press/2003/Reebok+and+50+Cent+Announce+.htm Reebok and 50 Cent Announce the Successful Launch of New "G-Unit Collection by RBK" Footwear]. Reebok (13 November 2003). URL besoek op 22 Mei 2007.</ref><ref>Leeds, Jeff (26 Desember 2004). [http://www.nytimes.com/2004/12/26/arts/music/26leed.html?ex=1261717200&en=7c8006d6f6a4c700&ei=5090&partner=rssuserland $50 Million for 50 Cent]. ''The New York Times''. URL besoek op 9 Junie 2007.</ref> Hy het die agtergrondstem as die [[protagonis]] in die video-speletjie, ''50 Cent: Bulletproof'' verskaf, wat vir [[PlayStation 2]], [[Xbox]], en die [[PlayStation Portable]] vrygestel is. Die opvolg, ''50 Cent: Blood on the Sand'', is vroeg in 2009 vrygestel.<ref name="D+PAD">{{Cite web |url=http://www.dpadmagazine.com/2009/01/07/50-cent-blood-on-the-sand-dated-in-europe |title=50 Cent: Blood on the Sand dated for Europe |access-date=10 Junie 2009 |archive-date=11 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111130600/http://www.dpadmagazine.com/2009/01/07/50-cent-blood-on-the-sand-dated-in-europe/ |url-status=dead }}</ref><ref>Totilo, Stephen (26 Maart 2008). [http://www.mtv.com/news/articles/1584143/20080326/50_cent.jhtml 50 Cent Video Game Exclusive: 'Blood On The Sand' Details, First Images Revealed]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328234923/http://www.mtv.com/news/articles/1584143/20080326/50_cent.jhtml |date=28 Maart 2008}}. MTV. URL besoek op 27 Maart 2008</ref> Hy het met Glacéau saamgewerk om 'n vitamine-water drankie genaamd "Formula 50" te skep. In 2007 het [[Coca-Cola]] Glacéau vir 4.1 miljard (Amerikaanse biljoen) dollar gekoop. ''[[Forbes]]'' het geraam dat 50 Cent, wat 'n aandeel in die maatskappy gehad het, 100 miljoen dollar na belasting ontvang het.<ref>Goldman, Lea (30 September 2007). [http://www.forbes.com/media/2007/09/18/igetmoney-remix-50cent-biz-media-cz_lg_0918bizigetmoney.html Forbes and 50 Cent 'Get Money'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122084912/http://www.forbes.com/media/2007/09/18/igetmoney-remix-50cent-biz-media-cz_lg_0918bizigetmoney.html |date=22 Januarie 2009 }}. ''Forbes''. URL besoek op 30 September 2007.</ref> Hy het ook met Right Guard saamgewerk om 'n liggaamsproei genaamd Pure 50 RGX Body Spray en 'n [[kondoom]]-reeks genaamd Magic Stick Condoms bekend de stel,<ref>[http://www.kyte.tv/channels/view.html?uri=channels/29254/90506 kyte: The Official HNIC2 Channel: 01/10/2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218005426/http://www.kyte.tv/channels/view.html?uri=channels%2F29254%2F90506 |date=18 Desember 2008 }}. Kyte (10 Januarie 2008). URL besoek op 13 Januarie 2008.</ref> waarvan hy beplan het om 'n deel van die opbrengs vir MIV-bewustheid te skenk.<ref name=NYPost>Mirchandani, Raakhee (5 Januarie 2007). [https://web.archive.org/web/20081218121148/http://www.nypost.com/seven/01052007/entertainment/the_merchant_of_menace_entertainment_raakhee_mirchandani.htm?page=0 The Merchant of Menace]. ''New York Post''. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> 50 Cent het 'n multi-jaar transaksie met Steiner Sports aangegaan om sy memorabilia te verkoop.<ref>Black Widow (4 Mei 2008). {{cite web |url=http://www.sixshot.com/news/11045/ |title=50 Cent Inks Deal With Steiner Sports To Sell Memorabilia |author= |date= |work= |publisher=SixShot |accessdate=15 Julie 2008 |archive-date=19 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519142207/http://www.sixshot.com/news/11045/ |url-status=dead }}</ref> In 2005 het 50 Cent 'n kameeverskyning op ''[[The Simpsons]]''-episode, "Pranksta Rap" gemaak waarin hy die gek skeer met sy wetlike moeilikhede. In dieselfde jaar het hy saam met [[Terrence Howard]] in die semi-outobiografiese rolprent, ''Get Rich or Die Tryin{{'}}'' gespeel. Hy was ook te sien in die 2006 rolprent ''Home of the Brave'' as 'n soldaat wat getraumatiseerd huistoe kom na die [[Irakse Oorlog]] nadat hy 'n Irakse vrou doodgeskiet het.<ref>Topel, Fred (12 Desember 2006). [http://www.craveonline.com/music/articles/04647206 CraveOnline Talks to 50 Cent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010220605/http://www.craveonline.com/music/articles/04647206 |date=10 Oktober 2007 }}. Crave Online. URL besoek op 22 Mai 2007.</ref> 50 Cent werk aan 'n rol as 'n vegter in 'n [[Angola|Angolese]] staatsgevangenis saam met [[Nicholas Cage]], en het teenoor [[Al Pacino]] en [[Robert De Niro]] in 2008 se ''Righteous Kill'' gespeel wat handel oor die dood van 'n polisieman.<ref>Brevet, Brad (11 Desember 2006). [http://www.ropeofsilicon.com/news.php?id=4860 Interview: 50 Cent on 'Home of the Brave']. Rope of Silicon. URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> Verder het hy die rolprentvervaardigingsmaatskappye G-Unit Films in 2007 en Cheetah Vision in 2008 begin.<ref>Rock Steady Eddy (22 Januarie 2008). [http://www.wooohah.com/2008/01/the-economics-b.html The Economics Behind 50 Cent's New Film Production Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124015555/http://www.wooohah.com/2008/01/the-economics-b.html |date=24 Januarie 2008 }}. Woohah. URL besoek op 18 Februarie 2008.</ref><ref>[http://www.mtv.com/news/articles/1555498/20070326/nas.jhtml For The Record: Quick News on Eminem, Ciara, Ludacris, Ne-Yo, Slayer, Marilyn Manson, Nas, Public Enemy & More]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401233722/http://www.mtv.com/news/articles/1555498/20070326/nas.jhtml |date=1 April 2007}}. MTV (23 Maart 2007). URL besoek op 22 Mei 2007.</ref> In Augustus 2007 het 50 Cent planne bekend gemaak om 'n dieet aanvullingsmaatskappy saam met sy rolprent ''Spectacular Regret'' te lanseer.<ref>Jokesta (21 Augustus 2007). [http://www.defsounds.com/news/view/2315-5-cent-launches-new-company.html 50 Cent launches dietary supplement company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823095241/http://www.defsounds.com/news/view/2315-5-cent-launches-new-company.html |date=23 Augustus 2007 }}. Def Sounds. URL besoek op 21 Augustus 2007.</ref> [[Lêer:Val Kilmer and 50 Cent.jpg|duimnael|50 Cent en [[Val Kilmer]], 2009]] Kort voor sy verskyning in ''Get Rich or Die Tryin{{'}}'' het 50 Cent 'n gedenkskrif omtrent sy lewe en hoe hy sukses bereik het bekend gestel, getiteld ''From Pieces to Weight: Once upon a Time in Southside Queens''. Op 4 Januarie 2007 het hy sy [[G-Unit Books]] drukkersnaam by die Time Warner Gebou bekend gestel.<ref>Strong, Nolan (2 Januarie 2007). [https://web.archive.org/web/20070106202831/http://www.allhiphop.com/hiphopnews/?ID=6557 50 Cent to Launch G-Unit Books, Meet Fans]. AllHipHop. URL besoek op 20 Julie 2007.</ref> Hy was ook mede-skrywer aan ''The Ski Mask Way'', 'n roman omtrent 'n kleinskaalse dwelmhandelaar wat probeer om sy werkgewer te beroof, wat in 'n rolprent omskep gaan word.<ref name=NYPost /> 50 Cent het gesê hy het Robert Greene se ''The 33 Strategies of War'' gelees en met dié skrywer gewerk aan 'n boek genaamg ''The 50th Law'' wat 'n stedelike kyk na ''The 48 Laws of Power'' is.<ref name=NYPost /><ref>Richburg, Chris (6 Februarie 2007). [https://web.archive.org/web/20070208020348/http://www.allhiphop.com/hiphopnews/?ID=6676 '48 Laws' Author Robert Greene Working with 50 Cent on New Book, QD3 on New Film]. AllHipHop. URL besoek op 20 Julie 2007.</ref> In Mei 2008 het 50 Cent met die [[Suid-Afrika]]anse miljardêr, [[Patrice Motsepe]] saamgespan om 'n gesamentlike onderneming te smee wat platinum verkoop met 50 Cent se handelsmerk op.<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/business/2008/08/15/music-50cent-hiphop-biz-media-cz_zog_0818fifty.html |title=The 50 Cent Machine |author=Zack O'Malley Greenberg |date=18 Augustus 2008 |publisher=Forbes |access-date=1 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122075214/http://www.forbes.com/business/2008/08/15/music-50cent-hiphop-biz-media-cz_zog_0818fifty.html |archive-date=22 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> 50 Cent het ook 'n realiteitstelevisiereeks op MTV begin getitel ''50 Cent: The Money and the Power''; die wenner, Ryan Mayberry, het 'n 100,000 dollar belegging van 50 Cent gewen. == Filmografie == === Rolprente === * 2003: ''Beef'' * 2005: ''Get Rich or Die Tryin''' * 2006: ''Vengeance'' * 2006: ''Home of the Brave'' * 2008: ''Righteous Kill'' * 2009: ''Rap Therapy'' * 2009: ''Dead Man Running'' * 2010: ''Caught in the Crossfire'' * 2010: ''Gun'' * 2010: ''The Best of: BlacksInActionTV.Com'' * 2011: ''Limelight'' * 2011: ''All Things Fall Apart'' * 2011: ''Setup'' * 2012: ''How to Make Money Selling Drugs'' * 2012: ''Freelancers'' * 2012: ''Fire with Fire'' * 2012: ''Keenan Cahill's story'' * 2012: ''Money, Power, Respect: Hip Hop Billion Dollar Industry'' * 2013: ''Escape Plan'' * 2013: ''The Frozen Ground'' * 2015: ''Spy'' * 2018: ''Den of Thieves'' * 2018: ''Blinded 2'' * ''The Pursuit'' * ''B.M.F.'' * ''Den of Thieves 2'' * ''Homecoming'' === Televisiereekse === * 2000: ''Access Granted'' * 2003: ''Interscope Presents 'The Next Episode''' * 2004: ''Fuse 100%'' * 2005: ''The Life & Rhymes of...'' * 2006: ''Morning Glory'' * 2006: ''Amazon Fishbowl with Bill Maher'' * 2007: ''Var misin? Yok musun?'' * 2008: ''50 Cent: The Money and the Power'' * 2009: ''Check It Out! Video'' * 2009: ''Unique Whips: Special Edition'' * 2010: ''Pop Profiles'' * 2011: ''Funk Flex Full Throttle'' * 2013: ''Dream School'' * 2014: ''Power'' * 2014: ''M3 Countdown'' * 2015: ''Patti LaBelle's Place'' * 2017: ''50 Central'' === Televisierolprente === * 2003: ''Fromage 2003'' * 2003: ''MTV Does Miami'' * 2003: ''Hip Hop Babylon 2'' * 2003: ''Boogie special: 50 Cent'' * 2003: ''Voodoo Music Experience 2003'' * 2004: ''Brit Awards 2004'' * 2004: ''The Evolution of Eminem'' * 2004: ''Notarized: Year End Video Countdown'' * 2005: ''101 Sexiest Celebrity Bodies'' * 2005: ''BBQ Pool Party'' * 2005: ''Stars on Trial'' * 2005: ''Brain Fart'' * 2005: ''MTV Spring Break: Cancun 2005'' * 2006: ''Forbes Celebrity 100: Who Made Bank?'' * 2007: ''The World Awaits: De La Hoya vs. Mayweather'' * 2007: ''Elvis: Viva Las Vegas'' * 2007: ''Fashion Rocks'' * 2007: ''MySpace Live: 50 Cent at the Hammerstein Ballroom'' * 2008: ''The Duchess in Hull'' * 2008: ''Total Finale Live'' * 2008: ''New Year's Eve with Carson Daly'' * 2011: ''VH1 Divas Celebrates Soul'' * 2012: ''The 6th Annual CNN Heroes: An All-Star Tribute'' * 2014: ''Daytona 500: Bash at the Beach'' * 2017: ''The Game: From the street to Wall Street'' * 2018: ''Power The Fifth Season Premiere'' * ''Tomorrow, Today'' === Video's === * 2003: ''50 Cent: The New Breed'' * 2003: ''Hip Hop Uncensored Vol. 5: The Greatest Shows on Earth'' * 2003: ''50 Cent: In da Club'' * 2003: ''Eminem: Sing for the Moment'' * 2003: ''50 Cent Feat. Snoop Dogg & G-Unit: P.I.M.P., Remix'' * 2004: ''Beef II'' * 2004: ''Groupie Love'' * 2004: ''Eminem: Like Toy Soldiers'' * 2004: ''The Game Feat. 50 Cent: How We Do'' * 2004: ''Lloyd Banks: On Fire'' * 2004: ''Lloyd Banks: I'm So Fly'' * 2005: ''The MC: Why We Do It'' * 2005: ''Letter to the President'' * 2005: ''The Game: Documentary'' * 2005: ''50 Cent: The Massacre - Special Edition'' * 2005: ''Beef III'' * 2005: ''50 Cent: Refuse 2 Die'' * 2005: ''The Infamous Times, Volume I: The Original 50 Cent'' * 2005: ''50 Cent Feat. Olivia: Candy Shop'' * 2005: ''The Game Feat. 50 Cent: Hate It or Love It'' * 2005: ''50 Cent: Hustler's Ambition'' * 2005: ''50 Cent: Window Shopper'' * 2006: ''A Portrait of an Artist: The Making of 'Get Rich or Die Tryin''' * 2006: ''The Come Up'' * 2006: ''Eminem: You Don't Know'' * 2006: ''Lloyd Banks Feat. 50 Cent: Hands Up'' * 2006: ''Lloyd Banks Feat. 50 Cent: Cake'' * 2007: ''50 Cent Feat. Justin Timberlake: Ayo Technology'' * 2008: ''Onyx: 15 Years of Videos, History & Violence'' * 2009: ''Streets of Blood'' * 2009: ''Before I Self Destruct'' * 2009: ''Eminem: We Made You'' * 2009: ''Eminem Feat. Dr. Dre & 50 Cent: Crack a Bottle'' * 2009: ''50 Cent Feat. Ne-Yo: Baby by Me'' * 2010: ''Jeremih Feat. 50 Cent: Down on Me'' * 2010: ''YG Feat. 50 Cent, Snoop Dogg & Ty$: Toot It and Boot It - Remix'' * 2011: ''Blood Out'' * 2011: ''Nicole Scherzinger Feat. 50 Cent: Right There'' * 2011: ''Lloyd Banks Feat. Jeremih: I Don't Deserve You'' * 2013: ''50 Cent Talks Kendrick 'Control' Verse + Kidd Kidd w/ Hot 97'' * 2014: ''Escape Plan: Clash of the Titans'' * 2014: ''Capturing the Prince'' * 2015: ''Southpaw: Inside the Ring'' * 2015: ''Screen Actors Guild Q&A with the Cast of 'Southpaw''' * 2018: ''Uncle Murda Feat. Casanova, 6ix9ine & 50 Cent: Get the Strap'' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://50cent.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{IMDb|1265067}} * {{en}} [http://aftermath-entertainment.com/ Aftermath Entertainment bladsy] * {{en}} [http://shadyrecords.com/ Shady Records] * {{en}} [http://g-unitrecords.com/ G-Unit Records] * {{en}} [http://violator.com/ Violator Management Company] * {{en}} [http://www.raparea.com/ 50 Cent portal] <br /> {{en-vertaal|50 Cent}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Amerikaanse vervaardigers]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Kletsrymers]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] d6oc05xw7col9yg7yeh4ebyxbqe8cn3 0 16919 2920769 2920695 2026-08-01T13:00:47Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2920769 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=La Roque-Gageac |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=DordogneLaRocqueGageac.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif='n Uitsig oor La Roque-Gageac |beeld_vlag= |vlaggrootte=120px |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild=Blason ville fr La Roque-Gageac 24.svg |skildskakel= |skildgrootte=80px |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Frankryk |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Frankryk}} |onderafdelingtipe1=[[Franse geweste|Gewes]] (''region'') |onderafdelingtipe2=[[Département]] |onderafdelingtipe3=[[Arrondissement]] |onderafdelingtipe4=[[Kanton (Frankryk)|Kanton]] |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Flag of Aquitaine.svg|22px]] [[Akwitanië]] |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Blason département fr Dordogne.svg|22px]] [[Dordogne]] |onderafdelingnaam3=Sarlat-la-Canéda |onderafdelingnaam4=Sarlat-la-Canéda |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Jérôme Peyrat |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=7.17 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=60–218 |hoogte_voet=200–715 |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|44|49|38|N|1|11|00|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2009 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=416 |bevolkingsdigtheid_km2=58 |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone= |utcafset= |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode=24250 |skakelkode=24355 |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''La Roque-Gageac''' (kort: '''La Roque''') is 'n [[Frankryk|Franse]] dorp teen die Dordognerivier in die gelyknamige [[département]] [[Dordogne]] (région [[Akwitanië]]). Vanweë sy Middeleeuse stadshorison en buitengewone ligging tussen die rivier en 'n rotswand is dit deur die vereniging [[Les Plus Beaux Villages de France]] as een van die mooiste dorpe in Frankryk gelys. Die inwonertal van La Roque-Gageac het van sowat 1&nbsp;500 in die [[Middeleeue]] tot net 416 vandag gedaal. La Roque word deur 'n mikroklimaat gekenmerk wat uniek in die wêreld is. Danksy die natuurlike lugvogtigheid van die rivier en die kalkrotse, wat warmte stoor, aard hier talle tropiese gewasse soos palme, piesangs en bamboes, wat in die dorp se botaniese tuine bewonder kan word. == Eksterne skakels == * [http://www.les-plus-beaux-villages-de-france.org/ Die webwerf van ''Les Plus Beaux Villages De France''] * [http://www.la-roque-gageac.com/ Die amptelike webwerf van La Roque-Gageac] {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Munisipaliteite in Nieu-Akwitanië|Roque-Gageac]] [[Kategorie:Nedersettings in Nieu-Akwitanië|Roque-Gageac]] q3b4ieyplm33ft12s2xnj05lpglfn68 0 17874 2920941 2915097 2026-08-01T19:30:26Z SpesBona 2720 /* Kuns en kultuur */ Wêrelderfenisgebiede hersien 2920941 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Kambodja |volle_naam = <small>ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា<br />''Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa'' ([[Khmer]])</small> |algemene_naam = Kambodja |beeld_vlag = Flag of Cambodia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Cambodia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Cambodia ASEAN.svg |leuse = [[Lêer:CambodiaMotto.svg|125px]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Cheate Sasanea Preahmhaksaat'')</small><br /><small>''(Khmer vir: "Nasie, godsdiens, koning")''</small> |volkslied = [[Nokor Reach|បទនគររាជ]]<br /><small>(tr.: ''Nokor Reach'')</small><br /><small>''(Khmer vir: "Majestueuse koninkryk")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Khmer]] |hoofstad = [[Phnom Penh]] {{Koördinate|11|33|N|104|55|O}} |latd = 11 |latm = 33 |latNS = N |longd = 104 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Phnom Penh]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Norodom Sihamoni]]<br />[[Hun Manet]] (CPP) |oppervlak_rang = 90^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 181&nbsp;035<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/|title=Cambodia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=10 Maart 2024|archive-date=10 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 69&nbsp;898 |persent_water = 2,5 |bevolking_skatting = 16&nbsp;891&nbsp;245<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 13&nbsp;395&nbsp;682<ref>{{en}} [http://www.nis.gov.kh/index.php/en/ Cambodian National Institute of Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180302071801/http://www.nis.gov.kh/index.php/en/ |date= 2 Maart 2018 }}, besoek op 6 Desember 2013.</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2008 |bevolkingsdigtheid = 94,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 244,5 |bevolkingsdigtheidrang = 118^de |BBP_PPP = $106,714&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Cambodia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=10 Maart 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 97^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $6&nbsp;541<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 144^ste |BBP = $33,233&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 108^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;037<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 151^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Koninkryk Funan<br />• Koninkryk Chenla<br />• [[Khmer-ryk]]<br />• Middel-tydperk<br />• Franse kolonisasie<br />• Onafhanklikheid<br />• Monargie herstel |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[68]]–[[550]]<br />[[550]]–[[802]]<br />[[802]]–[[1431]]<br />[[1431]]–[[1863]]<br />[[11 Augustus]] [[1863]]<br />[[9 November]] [[1953]]<br />[[24 September]] [[1993]] |MOI = {{wins}} 0,593<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=10 Maart 2024}}</ref> |MOI_rang = 146^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Kambodjaanse riel|Riel]]{{smallsup|1}} |geldeenheid_kode = KHR |land_kode = KH |tydsone = ICT |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+07:00|+7]] |internet_domein = [[.kh]] |skakelkode = 855 |voetskrif = 1. Die [[Amerikaanse dollar]] word dikwels ook gebruik.<ref name="dollar">{{en}} {{cite web |author=Chinese Universiteit van Hongkong |url=http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=13 |title=Historical Exchange Rate Regime of Asian Countries: Cambodia |accessdate=6 Desember 2013 |archive-date= 8 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208100605/http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=13 |url-status=dead }}<br />{{en}} [http://cambodia.ka-set.info/economics/news-dollar-de-dollarisation-currency-riel-huot-pum-081209.html Riel or dollar: which currency for Cambodia, in a context of crisis?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304194524/http://cambodia.ka-set.info/economics/news-dollar-de-dollarisation-currency-riel-huot-pum-081209.html |date= 4 Maart 2012 }}</ref> }} '''Kambodja''', amptelik die '''Koninkryk Kambodja''' ([[Khmer]]: [[Lêer:KingdomofCambodia.svg|125px]], ''prĕəh riəciənaacak kampuciə'', [prĕəh riə.ciə.naː.caʔ kam.pu.ciə]), ook '''Kampuchea''' (កម្ពុជា, [kam.pu.ciə]), is 'n [[land]] in [[Suidoos-Asië]] met 'n oppervlakte van 181&nbsp;035&nbsp;km² en 'n bevolking van sowat 16,9 miljoen. Kambodja is die opvolgerstaat van die eens magtige [[Hindoe]]- en [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] [[Khmer-ryk]], wat oor die grootste deel van die [[Indo-China|Indo-Chinese Skiereiland]] regeer het tussen die 11de en 14de eeue. [[Lêer:Satellite image of Cambodia in January 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Kambodja]] 'n Burger van Kambodja word gewoonlik geïdentifiseer as 'n "Kambodjaan" of "Khmer", wat streng gesproke slegs na etniese [[Khmer (volk)|Khmere]] verwys. Meeste Kambodjane is [[Theravada]]-Boeddhiste van Khmer-afkoms, maar die land het ook 'n beduidende aantal oorwegend [[Moslem|Islamitiese]] Cham, sowel as klein heuwelstamme. Die [[hoofstad]] en grootste stad van Kambodja is [[Phnom Penh]]. Kambodja grens aan [[Thailand]] in die weste en noordweste, [[Laos]] in die noordooste en [[Viëtnam]] in die ooste en suidooste. In die suide word dit begrens deur die [[Golf van Thailand]] en 'n klein stukkie langs die [[Suid-Chinese See]]. Die geografie van Kambodja word oorheers deur die [[Mekong]]rivier (in die volksmond in Khmer: ''Tonlé Thom'' of "die groot rivier") en die [[Tonlé Sap]] ("die varswatermeer"), 'n belangrike visbron. Die land se lae ligging beteken dat groot dele van die land byna op of onder seevlak is en lei daartoe dat die hoofwaterbron van die Mekong se vloei in die reënseisoen omkeer en in die naburige [[Tonlé Saprivier]] invloei. Kambodja se hoofnywerhede is die [[tekstiel]]bedryf en [[toerisme]]. In 2007 het die getal buitelandse toeriste die viermiljoenvlak verbygesteek.<ref>{{en}} [http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080530-139652/San-Miguel-eyes-projects-in-Laos-Cambodia-Myanmar ''San Miguel eyes projects in Laos, Cambodia, Myanmar''<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019212119/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080530-139652/San-Miguel-eyes-projects-in-Laos-Cambodia-Myanmar |date=19 Oktober 2014 }}</ref> In 2005 is [[ruolie]]- en [[aardgas]]neerslae onder Kambodja se gebiedswater ontdek en daar word gemeen dat wanneer kommersiële ontginning ooit begin, dit 'n groot impak op die land se ekonomie sal hê.<ref>{{en}} [http://today.reuters.com/news/articleinvesting.aspx?view=CN&storyID=2007-01-19T094720Z_01_BKK304046_RTRIDST_0_OIL-CAMBODIA.XML&rpc=66&type=qcna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829213337/http://today.reuters.com/news/articleinvesting.aspx?view=CN|date=2007-08-29}}</ref> Kambodja is 'n lidland van die streekorganisasie [[ASEAN]]. == Landnaam == [[Lêer:Srokkmae2.svg|links|duimnael|190x190px|"Khmer-land" in Khmer-skrif, 'n plaaslike uitdrukking wat na Kambodja verwys]] ''Kambodja'' is die [[Afrikaans]]e [[transliterasie]] van die Khmer-naam volgens die voorbeeld wat deur die [[Frans]]e transliterasie, ''Cambodge'', gevestig is. Die [[Engels]]e ''Kampuchea'' wat soms in plaas van ''Cambodia'' gebruik word, is 'n direkte transliterasie wat meer getrou is aan die Khmer-uitspraak. Die Khmer-naam is afgelei van die antieke koninkryk van Kambuja (''Kambujadesa''). Kambuja of Kamboja is die antieke [[Sanskrit]]-naam van die Kambojas, 'n vroeë stam uit die noordelike deel van die [[Indiese subkontinent]]. In die Khmer Mul-skrif is die amptelike naam van die land [[Lêer:KingdomofCambodia.svg|150px]] (gewone skrif [[Lêer:Khmer script - Official name of Cambodia.svg|130x130px]]), ''Preahreachanachâk Kampuchea'', wat beteken "Koninkryk Kambodja". Etimologies is die komponente: ''Preah-'' ("heilig"); ''-reach-'' ("koning", "koninklik", "ryk", uit Sanskrit); ''-ana-'' (uit [[Pali]] ''{{IFA|āṇā}}'', "owerheid", "beheer" of "mag", uit Sanskrit ''{{IFA|ājñā}}'', selfde betekenis) ''-châk'' (uit Sanskrit ''cakra'', wat "wiel" beteken, 'n simbool van mag en heerskappy). Die naam wat in formele aangeleenthede soos in politieke toesprake en nuusprogramme gebruik word, is [[Lêer:Khmer script-Name of Cambodia-1.svg|100x100px]] (gewone skrif [[Lêer:Khmer script-Name of Cambodia-2.svg|80x80px]]), ''Prâteh Kampuchea'', wat letterlik "die land Kambodja" beteken. ''Prâteh'' is 'n formele woord wat "land" beteken. Die naam wat gewoonlik in die alledaagse lewe deur Khmer-mense gebruik word is [[Lêer:KingdomofCambodia.svg|155px]], ''Srok Khmae'', letterlik "die Khmerland". ''Khmer'' word met "r" aan die einde gespel in die Khmer-alfabet, maar die "r" word nie in Standaard-Khmer uitgespreek nie; die finale "r" het uit meeste Khmer-[[dialek]]te se uitspraak verdwyn in die 19de eeu. ''Srok'' is 'n Mon-Khmer-woord wat ongeveer dieselfde beteken as ''prâteh'', maar wat minder formeel is. Sedert [[onafhanklikheid]] het die amptelike naam van Kambodja verskeie kere verander as gevolg van die onstuimige geskiedenis van die land. Die volgende name is sedert 1954 in Afrikaans en Frans gebruik: * ''Koninkryk Kambodja''/''Royaume du Cambodge'' onder die heerskappy van die monargie van 1953 tot 1970; * ''Khmer Republiek''/''République Khmère'' ('n leenvertaling van "''[[Frankryk|République française]]''") onder die regering van Lon Nol van 1970 tot 1975; * ''Demokratiese Kampuchea''/''Kampuchea démocratique'' onder die heerskappy van die [[Kommunisme|kommunistiese]] [[Khmer Rouge|Rooi Khmer]] van 1975 tot 1979; * ''Volksrepubliek Kampuchea''/''République populaire du Kampuchea'' onder die heerskappy van die Viëtnamees-gesteunde regering van 1979 tot 1989; * ''Staat Kambodja''/''État du Cambodge'' ('n neutrale naam wat gebruik is terwyl daar besluit is of die land tot 'n monargie sou terugkeer) onder die heerskappy van die [[Verenigde Nasies]]-tussentydse regering van 1989 tot 1993; * ''Koninkryk Kambodja''/''Royaume du Cambodge'' wat weer in gebruik geneem is na die herinstelling van die monargie in 1994. == Geskiedenis == [[Lêer:Map-of-southeast-asia 900 CE.svg|duimnael|links|Kaart van Suidoos-Asië in 900 n.C. met die [[Khmer-ryk]] in rooi]] [[Lêer:Bayon Angkor Relief1.jpg|duimnael|'n Khmer-leër op pad om oorlog te voer teen die Cham, van 'n reliëf op die Bayon]] [[Lêer:Phnom Penh French Colonial.jpg|duimnael|Franse koloniale geboue in [[Phnom Penh]]]] [[Lêer:Indochine française (1913).jpg|duimnael|links|Kaart van Frans-Indo-China in 1913]] [[Lêer:B-5222.jpg|duimnael|[[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-bomwerpers oor Kambodja tydens die ''Operation Menu'']] [[Lêer:Flag of Democratic Kampuchea.svg|duimnael|Vlag van Demokratiese Kampuchea en die Volksrepubliek Kampuchea]] Die eerste gevorderde samelewings in hedendaagse Kambodja het in die eerste millennium na Christus verskyn. Tydens die 3de, 4de, en 5de eeue het die Indiese state Funan en Chenla saam gesmelt in wat nou die hedendaagse Kambodja en suidwestelike Viëtnam is. Hierdie state, wat deur meeste vakkundiges as Khmer aangeneem word,<ref name="CS">{{en}} Country-Studies.com. [http://www.country-studies.com/cambodia/early-indianized-kingdom-of-funan.html ''Country Studies Handbook'';] information taken from US Dept of the Army. Besoek op 25 Julie 2006.</ref> het nou bande met [[China]] en [[Indië]] gehad.<ref name="BRIT">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Cambodia|title=history of Cambodia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Maart 2024}}</ref> Hulle ineenstorting is gevolg deur die opkoms van die Khmer-ryk, 'n beskawing wat in die gebied floreer het van die 9de eeu tot die 13de eeu. Alhoewel die Khmer-ryk na die periode begin taan het, het dit magtig gebly in die omgewing tot die 15de eeu. Die ryk se middelpunt was [[Angkor]], waar 'n reeks hoofstede tydens die hoogtepunt van die ryk gevestig is. [[Angkor Wat]], die beroemdste en bes bewaarde godsdienstige tempel op die terrein, is 'n simboliese herinnering aan Kambodja se verlede as 'n belangrike moondheid in die streek. Na 'n lang reeks oorloë met naburige koninkryke is Angkor deur die [[Thai (volk)|Thai]] geplunder en in 1432 verlaat. Die hof het die hoofstad na [[Lovek]] geskuif, waar die koninkryk gepoog het om die voormalige glorie te herstel deur seehandel. Die poging was egter kortstondig aangesien voortgesette oorloë met die Thai en [[Viëtnamese]] tot die verlies van meer grondgebied en die oorwinning van Lovek in 1594 gelei het. Gedurende die drie eeue daarna het die Khmer-koninkryk gewissel tussen 'n [[vasalstaat]] van die Thai en Viëtnamese konings, met kort periodes tussenin waarin 'n mate van onafhanklikheid bereik is. In 1863 het Koning Norodom, wat deur Thailand in plek gestel is,<ref name="CHANDLER">{{en}} {{cite book | last = Chandler | first = D.P. | title = A history of Cambodia (2nd ed.) | publisher = Westview Press | date = 1993 | location = Boulder, CO }}</ref> die beskerming van Frankryk versoek. In 1867 het die Thai-koning 'n verdrag met Frankryk geteken waarvolgens [[susereiniteit]] oor Kambodja laat vaar is in ruil vir die beheer van Battambang en Siem Reap, provinsies wat amptelik deel geword het van Thailand. Die provinsies is aan Kambodja terug besorg in terme van 'n grensverdrag tussen Frankryk en Thailand (destyds bekend as Siam) in 1906. Kambodja het as 'n protektoraat van Frankryk bly bestaan van 1863 tot 1953. Dit is as deel van die Franse kolonie Indo-China bestuur. Na die besetting deur die [[Japannese Keiserryk|Japannese Ryk]] van 1941 tot 1945 tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het Kambodja op 9 November 1953 onafhanklikheid van Frankryk verkry. Dit het 'n grondwetlike monargie onder koning Norodom Sihanouk geword. In 1955 het Sihanouk ten gunste van sy vader abdikeer sodat hy as eerste minister verkies kon word. Met sy vader se afsterwe in 1960 het Sihanouk weer staatshoof geword onder die titel Prins. Met die verloop van die [[Viëtnamoorlog]] het Sihanouk 'n amptelike beleid van neutraliteit ingeneem totdat hy in 1970 deur 'n militêre staatsgreep onder leiding van eerste minister Lon Nol en prins Sisowath Sirik Matak afgeset is terwyl hy op 'n oorsese reis was. Uit [[Beijing]] het Sihanouk homself toe by die kommunistiese Rooi Khmer-rebelle geskaar wat stadig maar seker besig was om grondgebied in die afgeleë bergagtige gebiede in te palm. Hy het sy volgelinge aangespoor om te help om die pro-[[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] regering van Lon Nol omver te werp wat die begin van die Kambodjaanse [[burgeroorlog]] versnel het.<ref name="SIHNK">{{en}} {{cite book | last = Sihanouk | first = Norodom | title = My War with the CIA, The Memoirs of Prince Norodom Sihanouk as related to Wilfred Burchett | publisher = Pantheon Books | date = 1973}}</ref> ''Operation Menu'', 'n reeks geheime [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]] bomaanvalle deur die Verenigde State op wat na vermoede [[Viëtkong]]-basisse en toevoerroetes binne Kambodja was, is erken nadat Lon Nol mag oorgeneem het; Amerikaanse magte het Kambodja kortliks binnegeval in 'n verdere poging om die Viëtkong te belemmer. Die bombardering het voortgeduur en soos die Kambodjaanse kommuniste vordering begin maak het, het dit uiteindelik tot 1973 aanvalle op Rooi Khmer-teikens ingesluit. Skattings oor die aantal Kambodjane wat in die bomaanvalle gesterf het wissel geweldig.<ref name="SIDESHOW">{{en}} {{cite book | last = Shawcross | first = William | title = Sideshow: Kissinger, Nixon and the destruction of Cambodia | publisher = Cooper Square Press | date = 25 Oktober 2002 | location = United States | isbn = 0-8154-1224-X}}</ref> Die Rooi Khmer het Phnom Penh in 1975 bereik en die mag oorgeneem. Die amptelike naam van die land is verander na Demokratiese Kampuchea, gelei deur [[Pol Pot]]. Skattings wissel oor die hoeveelheid mense wat deur die Rooi Khmer-regime doodgemaak is. Afhangende daarvan of mens die sterftes aan hongersnood en sterftes in vlugtelinge kampe wat daarop gevolg het insluit, wissel skattings enige iets tussen 1,7 miljoen<ref>{{en}} David Chandler, Voices From S21: Terror and History in Pol Pot's Secret Prison. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1999</ref> en 3 miljoen Kambodjane.<ref>{{en}} Craig Etcheson, Documentation Centre of Cambodia, Phnom Penh, Cambodia http://www.mekong.net/cambodia/toll.htm</ref><ref> 'n Syfer van drie miljoen sterfgevalle tussen 1975 en 1979 is deur die Viëtnamees-ondersteunde [[Phnom Penh]]regime, die PRK gegee. Fader Ponchaud het 2,3 miljoen voorgestel; die [[Yale-universiteit|Yale]] [http://www.yale.edu/cgp/ Cambodian autogenocide Project] skat 1,7 miljoen; [[Amnestie Internasionaal]] skat 1,4 miljoen; en die Amerikaanse Staatsdepartment 1,2 miljoen. Khieu Samphan en [[Pol Pot]] het onderskeidelik syfers van 1 miljoen en 800&nbsp;000, gegee</ref> Baie mense is vir een of ander rede as "vyande van die staat" beskou. Dit kon wees as gevolg van bande met die vorige regering, staatsamptenare, opgevoede mense of godsdienstiges, kritici van die Rooi Khmer of Marxisme, of eenvoudig omdat hulle weerstand gebied het teen die brutale behandeling van hulle landgenote. Honderdduisende ander het oor die grens gevlug na die naburige Thailand. In November 1978 het Viëtnam Kambodja binnegeval om Rooi Khmer-invalle oor die grens en die menseslagting van Viëtnamese in Kambodja te verhinder.<ref name="CGG">{{en}} CambodianGenocide.org.[http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.] Besoek op 25 Julie 2006.</ref> Geweldadige besetting en oorlogvoering tussen die Viëtnamese en Rooi Khmer het deur die 1980's voortgeduur. Vredespogings het in 1989 in [[Parys]] begin en twee jaar later in Oktober 1991 tot 'n volledige stel vredesooreenkomste gelei. Die [[Verenigde Nasies]] is 'n mandaat gegee om 'n skietstaking af te dwing, vlugtelinge te hanteer en ontwapening te bestuur.<ref name="USDOS3">{{en}} US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.] Besoek op 25 Julie 2006.</ref> Na die brutaliteit van die 1970's en die 1980's en die vernietiging van die kulturele, ekonomiese, maatskaplike en politiese lewe van Kambodja, het herkonstruksie eers onlangs 'n aanvang geneem en is 'n mate van politieke stabiliteit uiteindelik herwin. Die demokrasie wat na die konflik gevestig is, is in 1997 geskud tydens die staatsgreep wat in die jaar plaasgevind het,<ref name="97COUP">{{en}} UN OHCHR Cambodia [http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf|date=27 Junie 2007}}</ref> maar het andersins glad verloop. Die onlangse jare is veral gekenmerk deur grenskonflikte met die buurland Thailand rondom die Prasat Preah Vihear wat in 2008 deur [[Unesco]] as [[Wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-12378001 |title=Q&A: Thailand-Cambodia temple dispute |publisher=[[BBC]] |date=7 November 2013 |accessdate=24 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121221907/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-12378001 |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Hun Manet (2022).jpg|duimnael|links|upright|Die eerste minister Hun Manet]] [[Lêer:Norodom Sihamoni (2007) (crop).jpg|duimnael|upright|Koning Norodom Sihamoni]] Politiek vind volgens die [[grondwet]] van 1993 amptelik binne die raamwerk van 'n parlementêre, verteenwoordigende monargie plaas. Die eerste minister van Kambodja is die [[regeringshoof]] en hoof van 'n multivormige veel-party stelsel, terwyl die koning die [[staatshoof]] is. Die eerste minister word deur die koning aangestel op advies en met die goedkeuring van die Nasionale Vergadering; die eerste minister en sy of haar ministeriële aangesteldes het uitvoerende mag in die regering. Wetgewende mag lê beide in die uitvoerende tak en in die twee kamers van die parlement, die Nasionale Vergadering van Kambodja en die Senaat. Op 14 Oktober 2004 is koning [[Norodom Sihamoni]] deur 'n spesiale troonraad van nege lede as nuwe koning gekies na die onverwagse abdikasie van koning Norodom Sihanouk 'n week tevore. Sihamoni se verkiesing is goedgekeur deur eerste minister [[Hun Sen]] en die speaker van die Nasionale Vergadering, prins [[Norodom Ranariddh]] (die nuwe koning se broer), beide lede van die troonraad. Hy is in in Phnom Penh op 29 Oktober gekroon. Die monargie is simbolies en beoefen geen politieke mag nie. Norodom Sihamoni was opgelei in Kambodjaanse klassieke dans en is ongetroud. Weens van sy lang verblyf in die [[Tsjeggië|Tsjeggiese Republiek]] (toe deel van [[Tsjeggo-Slowakye]]) is Norodom Sihamoni vlot in [[Tsjeggies]]. Daar word berig dat [[korrupsie]] op groot skaal in Kambodja voorkom<ref name="BBC3">{{en}} BBC Asia-Pacific News (19 September 2005). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4183606.stm ''Corruption dents Cambodia democracy''.] Besoek op 24 Julie 2006.</ref> met internasionale hulpverlening uit die Verenigde State en ander lande wat onwettig na privaat bankrekenings oorgeplaas word.<ref name="REUT">{{en}} Reuters AlertNet (May 29, 2006). [http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/BKK237403.htm ''World Bank threatens $64 mln Cambodia aid freeze''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615051408/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/BKK237403.htm |date=15 Junie 2006 }}. Besoek op 24 Julie 2006.</ref> Korrupsie dra ook by tot die groot inkomstegaping in die bevolking.<ref name="BBCBUIS">{{en}} BBC News (29 Mei 2006). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5027168.stm 'Corruption' curbs Cambodia cash.] Besoek op 24 Julie 2006.</ref> == Administratiewe afdelings == [[Lêer:Cambodge Carte-Provinces.png|duimnael|Provinsies van Kambodja]] Kambodja word verdeel in 20 [[provinsie]]s (''khett'', enkel- en meervoud) en vier munisipaliteite (''krong'', enkel- en meervoud). Daar is verder onderverdelings in distrikte (srok), gemeenskappe (khum), groot distrikte (khett) en [[eiland]]e (koh). Phnom Penh is die grootste bevolkingsentrum met 2 miljoen van Kambodja se 16,7 miljoen mense. Mondulkiri, die heuwelprovinsie in die noordooste wat aan Viëtnam grens, is die grootste provinsie volgens oppervlak, maar het die laagste bevolkingsdigtheid.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.phnompenhtours.com/Mondulkiri.htm |title=Mondulkiri |publisher=Phnom Penh Tours |accessdate=1 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616105037/http://www.phnompenhtours.com/Mondulkiri.htm |archive-date=16 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> {| class="wikitable" align="left" style="width:50%" |- ! Munisipaliteite (Krong) !! Provinsies (Khett) !! Eilande (Koh) |- | [[Phnom Penh]], Sihanoukville (Kampong Som), Pailin, Kep || Banteay Meanchey, Battambang, Kampong Cham, Kampong Chhnang, Kampong Speu, Kampong Thom, Kampot, Kandal, Koh Kong, Kratié, Mondulkiri, Oddar Meancheay, Pursat, Preah Vihear, Prey Veng, Ratanakiri, Siem Reap, Stung Treng, Svay Rieng, ,Takéo ||Koh Kong, Koh Polaway, Koh Rong, Koh Rong Samlon, Koh Sess, Koh Tang, Koh Thass, Koh Tral (deur Viëtnam bestuur as Phu Quoc), Koh Traolach, Koh Treas |} {{clear}} == Buitelandse betrekkinge == [[Lêer:Mao Sihanouk.jpg|duimnael|Norodom Sihanouk en [[Mao Zedong]] in 1956]] [[Lêer:Phraviharngopura.jpg|duimnael|Die Preah Vihear, deel van die grenskonflik met Thailand]] Kambodja is 'n lid van die [[Verenigde Nasies]] en instansies soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]]. Dit is 'n lid van die Asiatiese Ontwikkelingsbank (ADB), 'n lid van die Vereniging van Suidoos-Asiatiese Nasies ([[ASEAN]]) en het op 13 Oktober 2004 by die [[Wêreldhandelsorganisasie]] aangesluit. In 2005 het Kambodja die stigtingsvergadering van die Oos-Asiatiese Spitsberaad bygewoon. Na die vestiging van politieke bestendigheid het Kambodja diplomatieke betrekkinge met talle lande aangeknoop,<ref>{{en}} Koninklike Regering van Kambodja. [http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html Buitelandse Ambassades] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |date=12 Februarie 2007 }}.</ref> insluitend baie van die land se Asiatiese buurstate en van die belangrike rolspelers tydens die Parys-vredesamesprekinge, insluitend die Verenigde State, [[Australië]], [[Kanada]], die [[Volksrepubliek China]], die [[Europese Unie]] (EU), [[Japan]] en [[Rusland]].<ref>{{en}} Catharin E. Dalpino and David G. Timberman. "[http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html Cambodia's Political Future: Issues for U.S. Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |date=28 Oktober 2005 }}," ''Asia Society,'' 26 Maart 1998.</ref> Alhoewel die uitbarstings van geweld wat in die 1970's en 80's voorgekom het, stopgesit is, duur verskeie grensgeskille tussen Kambodja en sy buurstate voort. Daar is verskille oor sommige van die [[eiland]]e langs die kus en dele van die grens met Viëtnam en ongedefinieerde see- en landsgrense met Thailand. In Januarie 2003 het onluste in Phnom Penh plaasgevind, wat ontstaan het na gerugte oor uitsprake oor Angkor Wat, wat verkeerdelik deur ''Reaksmei Angkor'', 'n Kambodjaanse koerant, toegeskryf is aan 'n Thai aktrise en later aangehaal is deur eerste minister Hun Sen.<ref name="USDOS2">{{en}} Bureau of East Asian and Pacific Affairs of the US Department of State.[https://web.archive.org/web/20030625101719/http://www.state.gov/p/eap/rls/rpt/20565.htm ''Report to the Congress on the Anti-Thai Riots in Cambodia on January 29, 2003''.]</ref> Die Thai regering het militêre vliegtuie ingestuur om Thai burgers te ontruim en die land se grens met Kambodja gesluit terwyl Thai's buite die Kambodjaanse ambassade in [[Bangkok]] betoog het. Die grens is op 21 Maart heropen nadat die Kambodjaanse regering $6 miljoen in skadevergoeding betaal het vir die vernietiging van die Thai ambassade en dit ooreengekom het om individuele Thai ondernemings vir hulle verliese te vergoed. == Geografie == [[Lêer:Phnom Penh Climate.png|duimnael|links|Klimaat van Phnom Penh]] [[Lêer:Kampong Speu.jpg|duimnael|Landskap in Kambodja]] Kambodja het 'n oppervlak van ongeveer 181&nbsp;035 vierkante kilometer. Die land deel 'n grens van 800&nbsp;kilometer met Thailand in die noorde en weste, 'n 541&nbsp;kilometer grens met Laos in die noordooste, en 'n 1&nbsp;228&nbsp;kilometer grens met Viëtnam in die ooste en suidooste. Dit het 443&nbsp;kilometer se kuslyn aan die Golf van Thailand. Die uitstaande geografiese kenmerk van die land is die moerasland, wat gevorm is deur die oorstroming van die ''Tonle Sap'' ("Groot Meer"), wat 2&nbsp;590 vierkante kilometer groot is in die droë seisoen en vergroot tot ongeveer 24&nbsp;605 vierkante kilometer gedurende die reënseisoen. Hierdie digbevolkte vlakte, wat toegewy is aan nat rysverbouing, is die hartland van Kambodja. Die grootste deel van die land (omtrent 75%) se hoogte bo seespieël is minder as 100 meter, die uitsonderings is die Cardamomberge (hoogste piek 1&nbsp;813&nbsp;m) en die suidoostelike uitloper van die Dâmreiberge ("Olifantberge") (hoogte bereik 500–1&nbsp;000&nbsp;m), sowel as die styl eskarp van die Dângrêkberge (gemiddelde hoogte: 500&nbsp;m) langs die grens met Thailand se Isangebied. Die hoogste punt in Kambodja is Phnom Aoral, naby Pursat in die middel van die land teen 1&nbsp;813 meter. In die suide is die bergreeks [[Phnom Kulen]] geleë. Temperature wissel tussen 10° en 38&nbsp;°C en Kambodja ondervind tropiese moesons. Suidwestelike moesons waai binnelands en bring vogtige winde van die Golf van Thailand en [[Indiese Oseaan]] van Mei tot Oktober, en die land kry sy hoogste neerslag van September tot Oktober. Die noordoostelike moeson lei die droë seisoen in wat van November tot Maart duur met die droogste tydperk van Januarie tot Februarie. == Ekonomie == [[Lêer:Battambang Provinz 01.jpg|duimnael|Boere oes rys in die Battambang-provinsie]] [[Lêer:Angkor wat temple.jpg|duimnael|[[Angkor Wat]], die belangrikste toeristetrekpleister van Kambodja]] Ondanks voortgang oor die laaste paar jaar lei die ekonomie van Kambodja steeds onder die gevolge van dekades van burgeroorlog, interne onmin en wydverspreide korrupsie. Die per capita inkomste is besig om vinnig te styg, maar is laag in vergelyking met ander lande in die gebied. Meeste landelike huishoudings is afhanklik van landbou en verwante subsektore. [[Rys]], [[vis]], [[hout]], [[klerasie]] en [[rubber]] is die belangrikste uitvoerprodukte en die Verenigde State, [[Singapoer]], [[Japan]], Thailand, die [[Volksrepubliek China]], [[Indonesië]] en [[Maleisië]] die vernaamste handelsvennote.<ref name="USDOS3" /> Oorlog en die brutale totalitarisme in die 1970's het tot hongersnood in die land gelei. Desperate boeregesinne het hulle ryssaad geëet en baie tradisionele variëteite het skaars geword. In die 1980's het die Internasionale Rysnavorsingsinstituut (IRRI) meer as 750 tradisionele rysvariëteite heringevoer na Kambodja uit saadbanke in [[Filippyne]] (Januarie 2006). Die variëteite is in die 1960's versamel. In 1987 het die Australiese regering die IRRI befonds om Kambodja te help om rysproduksie te verbeter. Teen 2000 was Kambodja weereens selfversorgend in terme van rys (Puckridge 2004, Fredenburg and Hill 2006). Die herstelpas van Kambodja se ekonomie het in 1997–98 dramaties afgeneem as gevolg van die Asiatiese finansiële krisis, burgerlike geweld en politieke binnegevegte. Buitelandse belegging en [[toerisme]] het ook skerp afgeneem. Sedertdien groei die ekonomie egter bestendig. In 1999, die eerste volle jaar van vrede in 30 jaar, is vordering gemaak in terme van ekonomiese hervormings en het die ekonomie met 5,0% gegroei. Ten spyte van vloede het die ekonomie in 2000 teen 5,0% gegroei, 6,3% in 2001 en 5,2% in 2002. Toerisme is Kambodja se vinnigste groeiende industrie met 'n aantal toeriste wat van 219&nbsp;000 in 1997 tot 1&nbsp;055&nbsp;000 in 2004 gegroei het. In 2003 en 2004 het ekonomiese groei bestendig gebly teen 5,0%. In 2004 was inflasie 1,7% en uitvoere $1,6 miljard dollar. In 2005 was die BBP per capita $2&nbsp;200, wat die land in die 178ste plek plaas (uit 233).<ref name="CIARANK">{{en}} CIA Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html GDP per Capita rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html |date=24 April 2013 }}. Besoep op 24 Julie 2006.</ref> Die bevolking lei gebrek aan onderwys en produktiewe vermoëns, veral in die landelike omgewing waar armoede heers en waar basiese [[infrastruktuur]] ontbreek. Vrese oor hernude politieke onstabiliteit en korrupsie binne die regering ontmoedig buitelandse belegging en hulpverlening. Daar was egter aansienlike ondersteuning van bilaterale en multilaterale donateurs. Donateurs het in 2004 $504m aan die land geskenk,<ref name="CIA" /> terwyl die Asiatiese Ontwikkelingsbank alleen $850m in lenings, toekennings en tegniese hulp verleen het.<ref name=ADB>{{en}} [http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date= 4 April 2007 }}, Asian Development Bank. Besoek op 9 September 2006.</ref> Die toerisme-industrie is die land se tweede grootste bron van valuta na die tekstielbedryf.<ref name="USDOS3" /> 50% van die besoekers se bestemming is [[Angkor]] en meeste van die res gaan na [[Phnom Penh]].<ref name="CAGOV">{{en}} Royal Government of Cambodia.[http://www.mot.gov.kh/statistic.asp Tourist statistics.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823234845/http://www.mot.gov.kh/statistic.asp |date=23 Augustus 2006 }} Besoek op 24 Julie 2006.</ref> Ander toeristebestemmings sluit in Sihanoukville in die suidooste, wat verskeie gewilde strande het, en die nabygeleë gebied om Kampot, insluitend die Bokor Heuwelstasie. Daar word ook berig dat Kambodja 'n belangrike bestemming vir sekstoerisme is en daar is veral sorg oor seks met kinders en dwangprostitusie.<ref name="BBC2">{{en}} BBC (November 2000).[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/943446.stm Asia-Pacific Report]. Besoek op 24 Julie 2006.</ref> == Demografie == [[Lêer:Cambodia ethnic map-en.svg|duimnael|Etniese kaart van Kambodja]] Kambodja is etnies homogeen. Meer as 90% van die land se bevolking is van Khmer-oorsprong en praat die Khmer-taal, die land se [[amptelike taal]]. Die res sluit in [[Han-Chinese]], Viëtnamese, Cham, Khmer Loeu en [[Indië]]rs in. Van die ander tale wat in Kambodja gebesig word sluit in [[Laosiaans]], [[Min]] en [[Viëtnamees]]. Die Khmer-taal is 'n lid van die Mon-Khmer-subfamilie van die [[Austro-Asiatiese tale|Austro-Asiatiese taalgroep]]. Frans, vroeër die [[lingua franca]] van Indo-China en wat steeds deur sommige mense as 'n tweede taal gepraat word (meestal ouer Kambodjane), is steeds die onderwystaal in verskeie skole en universiteite. Baie van dié skole en universiteite word deur die Franse regering befonds. Kambodjaanse Frans, 'n oorblyfsel van die land se koloniale verlede, is 'n dialek wat in Kambodja aangetref word en gereeld deur die regering gebruik word. In die laaste paar jaar leer jonger Kambodjane egter eerder [[Engels]]. Die dominante godsdiens, [[Theravada]]-[[Boeddhisme]] is deur die Rooi Khmer onderdruk, maar het sedertdien 'n herlewing ondervind. [[Islam]] (5%) en [[Christendom]] (2%) kom ook voor.<ref name="USDOS">{{en}} Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.] Besoek op 24 Julie 2006.</ref> Burgeroorlog en die nasleep daarvan het 'n beduidende effek op die Kambodjaanse bevolking gehad. Die gemiddelde ouderdom is 20,6 jaar, met meer as 50% van die bevolking wat minder as 25 jaar oud is. Teen 0,95 manlik/vroulik het Kambodja die hoogste verhouding vrouens in die Groot Mekong-subgebied.<ref>{{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821012921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |date=21 Augustus 2016 }}</ref> In die bevolking ouer as 65 is die verhouding 1,6:1.<ref name="CIA" /> [[UNICEF]] dui Kambodja aan as die land met die derde meeste landmyne ter wêreld<ref name="UNICEF">{{en}} UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date= 3 Desember 2014 }}. Besoek op 25 Julie 2006.</ref> en meer as 60&nbsp;000 burgerlike ongevalle en talle beserings sedert 1970 word toegeskryf aan onontplofte landmyne in landelike gebiede.<ref name="PBSORG">{{en}} PBS.org (25 Julie 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.] Besoek op 24 Julie 2006.</ref> Meeste slagoffers is kinders wat vee oppas of wat in die veld speel.<ref name="UNICEF" /> Volwassenes wat landmynontploffings oorleef moet baie keer amputasies ondergaan en baie word tot bedelary gedwing.<ref name="PBSORG" /> In 2006 het die aantal landmynongevalle skerp gedaal van 800 in 2005 tot minder as 400 in 2006. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Katieu.jpg|duimnael|"Ka Tieu", Kambodjaanse noedelsop]] Khmer-kultuur, soos ontwikkel en versprei deur die Khmer-ryk, het unieke dans-, argitektuur- en beeldhoustyle, wat die naburige Laos en Thailand sterk beïnvloed het. [[Angkor Wat]] (''Angkor'' beteken "stad" en ''Wat'' "tempel") is die bes bewaarde voorbeeld van Khmer-argitektuur uit die Angkor-era en honderde ander tempels is in die omgewing daarvan ontdek. Die Tuol Sleng Volksmoordmuseum, die berugte tronk van die Rooi Khmer en Choeung E, een van die hoof slagtingsterreine, is ander belangrike historiese plekke. Van die Kambodjaanse [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e sluit in [[Angkor]], [[Koh Ker]], [[Preah Vihear]], [[Sambor Prei Kuk]], [[Ta Prohm]] en die Kambodjaanse Gedenkterreine aan die volksmoord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kh |title=Cambodia |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> ''Bonn Om Teuk'' ("bootresiesfees"), die jaarlikse bootroeikompetisie, is die Kambodjaanse nasionale fees met die grootste deelname. Dit word aan die einde van die reënseisoen gehou, wanneer die Mekongrivier begin terugsak na normale vlakke wat veroorsaak dat die Tonle Sap-rivier se vloei omkeer. Ongeveer 10% van Kambodja se bevolking woon die gebeurtenis elke jaar by om deel te neem aan spele, dankbetuiging aan die [[maan]] te doen, vuurwerkvertonings te besigtig en die bootresies in 'n karnavalagtige atmosfeer by te woon.<ref name="KMGOV">{{en}} [http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 Government of Cambodia Webpage, ''Bonn Om Touk, the Water and Moon Festivals''; Besoek op 24 Julie 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |date=11 Oktober 2007 }}</ref> Gewilde spele sluit in haangevegte, [[sokker]] en die rond skop van 'n ''sey'' ('n tipe sagte bal). Noemenswaardige optredes uit die onlangse verlede sluit in dié van die sangers Sinn Sisamouth, wat nuwe musikale style in die land ingevoer het, en later ook Meng Keo Pichenda. Rys is soos in ander Suidoos-Asiatiese lande die stapelgraan, terwyl vis van die Mekong en Tonle Sap ook 'n belangrike deel van die dieet vorm. Die Kambodjaanse per capita handel in vis en visprodukte in 2000 was 20 [[kilogram]] vis per jaar.<ref name="EARTH">{{en}} [http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Counrtry Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050521025435/http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf |date=21 Mei 2005 }}</ref> Van die vis word verwerk in ''prahok'', 'n Khmer-lekkerny, vir bewaring. Oor die algemeen is die kookkuns van Kambodja soortgelyk aan dié van die res van Suidoos-Asië. Dit is egter nie so skerp soos die van Thailand nie en rissies word eerder apart bedien sodat mense self kan besluit hoe skerp hulle hul dis wil eet. [[Koljander]]blare, [[kruisement]] en [[sitroengras]] word in baie disse gebruik. Kambodjaanse maaltye sluit omtrent altyd sop in, wat saam met die ander disse geëet word. Die land se kookkuns is relatief onbekend in die res van die wêreld in vergelyking met die van die buurlande Thailand en Viëtnam. Soos in Viëtnam kan die Franse invloed bespeur word in die beskikbaarheid van [[baguette]]s. == Sport == [[Lêer:FootballKhmer.jpg|duimnael|Jong Kambodjaanse seuns speel sokker]] [[Sokker]] is een van die gewildste sportsoorte. Dit is deur die [[Franse]] na Kambodja gebring en het spoedig gewildheid verwerf onder die inheemse bevolking.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |title=Member Associations – Cambodia |accessdate=26 Junie 2008 |publisher=ASEAN Football Federation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-date=26 Junie 2008}}</ref> Professionele georganiseerde sport is egter nie so algemeen soos in andere dele van die wêreld nie, moontlik as gevolg van die ekonomiese toestand. Kambodja se nasionale sokkerspan het in 1972 daarin geslaag om die vierde plek te bereik in die 1972 Asiëbeker maar ontwikkeling het as gevolg van die oorlog tot stilstand gekom. Westerse sporte soos [[vlugbal]], [[hokkie]], [[rugby]] en [[bofbal]] word al hoe meer beoefen. Terselfdertyd bly tradisionele bootresies gewild as nasionale sport. Vegkuns word ook beoefen: die gewildste hiervan is ''Pradal Serey'', wat soortgelyk aan Muay Thai is en ook as 'n nasionale sport beskou word. Ander style soos [[karate]], kung fu en [[taekwondo]] word ook al hoe gewilder. == Vervoer == [[Lêer:Siem reap airport.JPG|duimnael|links|Siem Reap Internasionale Lughawe]] [[Lêer:Road 4 to Sihanouk.JPG|duimnael|Die Nasionale pad 4]] Die burgeroorlog het Kambodja se vervoerstelsel erg beskadig, ten spyte van die tegniese hulpverlening en toerusting wat die [[Sowjetunie]] beskikbaar gestel het. Kambodja het twee spoorlyne wat altesaam 612 kilometer lank is. Die lyne is een[[meter]]wye enkelspoorlyne.<ref name="CNTRYDTA">{{en}} [http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html CountryData.com]</ref> Die lyne loop van die hoofstad tot by [[Sihanoukville]] aan die suidelike kus en van Phnom Penh na [[Sisophon]] (treine loop egter baie keer slegs tot by [[Battambang]]). Tans loop daar slegs een passasierstrein per week tussen Phnom Penh en [[Battambang]]. Die land se binnelandse waterweë was histories belangrik vir plaaslike handel. Die [[Mekong]]- en [[Tonle Sap]]-rivier se talle sytakke verskaf lang roetes waarvan 3&nbsp;700 kilometer die hele jaar lank bevaarbaar is deur vaartuie wat 0,6 meter trek en 'n verdere 282 kilometer vir vaartuie wat 1,8 meter trek.<ref name="CNTRYDTA" /> Kambodja het twee hoofhawens, [[Phnom Penh]] en [[Sihanoukville]], en vyf kleineres. Phnom Penh, geleë op die aansluiting tussen die Basak-, die Mekong-, en die Tonle Sap-riviere, is die enigste rivierhawe wat 8&nbsp;000&nbsp;[[ton]] skepe in die reënseisoen en 5&nbsp;000&nbsp;ton skepe in die droëseisoen kan bedien. Die land het sestien kommersiële lughawens en vliegvelde: Phnom Penh Internasionale Lughawe in Phnom Penh is die grootste; die ander is in [[Siem Reap]], [[Sihanoukville]], Ratanakiri, Battambang, Stung Treng, [[Koh Kong]], Kampot, Kampong Thom, Kampong Chhnang, Pursat, Kratié, Pailin, Svay Rieng, Preah Vihear en Mondulkiri. Ekonomiese groei het gelei tot 'n styging in die gebruik van motorkarre en motorfietse, wat gepaard gaan met meer padongelukke.<ref>{{en}} "Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road Death Toll," ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9-10, 2002."</ref> [[Riksja|Fietsriksjas]] ("cyclos") is 'n ander vorm van vervoer wat baie keer deur toeriste in stedelike gebiede gebruik word. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cambodia|title=Cambodia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Maart 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/|title=Cambodia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=10 Maart 2024}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |ref = Morris |last = Morris |first = Stephen J. |year = 1999 |title = Why Vietnam Invaded Cambodia |publisher= Stanford University Press |ISBN = 0-8047-3049-0 }} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cambodia|Kambodja}} * {{en}} {{Wikivoyage|Cambodia|Kambodja}} * {{en}} {{km}} [https://www.norodomsihanouk.info/ Amptelike webwerf van die Kambodjaanse koning] * {{en}} {{km}} [https://www.mfaic.gov.kh/ Amptelike webwerf van die Kambodjaanse Departement van Buitelandse betrekkinge] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Kambodja}} | Noord = {{vlagland|Thailand}} | Noordoos = {{vlagland|Laos}} | Oos = {{vlagland|Viëtnam}} | Suidoos = {{vlagland|Viëtnam}} | Suid = [[Golf van Thailand]] • {{vlagland|Viëtnam}} | Suidwes = [[Golf van Thailand]] | Wes = {{vlagland|Thailand}} | Noordwes = {{vlagland|Thailand}} }} {{Lande van Asië}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kambodja| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] 39n9wxsoydkxenilsoqagbc4wfajk75 0 18640 2921126 2884182 2026-08-02T09:28:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921126 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Ysbeer | image = Polar Bear.jpg | image_width = 250px | image_caption = 'n Rustende ysbeer | status = VU | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="iucn3.1">{{IUCN2013.1|assessors= Schliebe, S., Wiig, Ø., Derocher, A. & Lunn, N. (IUCN SSC Polar Bear Specialist Group)|year=2008|id=22823|title=Ursus maritimus|downloaded=25 April 2015}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Ursidae]] | genus = ''[[Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[Constantine John Phipps|Phipps]], [[1774]] | range_map = Cypron-Range Ursus maritimus.svg | range_map_width = 240px | range_map_caption = Ligging van die ysbeer se habitat }} Die '''ysbeer''' (''Ursus maritimus'') is 'n [[beer]]spesie wat van nature in die omgewing van die [[Noordpool]] voorkom en die alfa-[[roofdier]] in die omgewing is. Sy dik lae [[vet]] en pels beskerm hom teen die koue en sy deursigtige pels, wat lyk asof dit [[wit]] of [[room (kleur)|roomkleurig]] is, [[kamoefleer]] hom teen sy prooi. Die beer het 'n kort stert en klein ore wat hitteverlies help verminder en 'n relatiewe klein kop en 'n lang, [[Keël|keëlvormige]] liggaam wat dit makliker maak om te [[swem]]. Die ysbeer is van nature aangepas by 'n [[habitat]] van land, water en ys en is afhanklik van die pakys, drywende ysskotse en die seelewe vir oorlewing.<ref>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html ''Animal Diversity Web''] se bladsy oor die Ysbeer.</ref> Wetenskaplikes glo dat die geprojekteerde vermindering van die Poolse dryfys, as gevolg van [[aardverwarming]], 'n negatiewe impak op die [[spesie]] kan hê en selfs binne hierdie eeu nog tot hulle uitsterwing kan lei. Die bevolkingssyfers het met tot 20% gedaal in die afgelope jare, die gemiddelde gewig van ysbere het afgeneem en die welpies se oorlewingsgetalle het ook ernstig gedaal.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2642773.stm ''Polar bear 'extinct within 100 years''] van die BBC webwerf. Laaste besoek op 2006-02-01.</ref><ref name="iucn">[http://www.iucnredlist.org/search/details.php/22823/all ''Ursus maritimus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118143156/http://www.iucnredlist.org/search/details.php/22823/all |date=18 Januarie 2007 }} op die IUCN se Rooilys van bedreigde spesies. Die inskrywing verskaf 'n grondige rede waarom hierdie spesie as kwesbaar geklassifiseer word.</ref> == Fisiese beskrywing == === Grootte en massa === Saam met die [[Kodiakbeer]] word die ysbeer onder die grootste lewende [[karnivoor|karnivore]] getel en 'n manlike ysbeer kan tot twee keer so veel as 'n [[Siberiese tier]] weeg. Daar is 'n groot verskil tussen die twee geslagte se grootte: 'n volwasse manlike ysbeer weeg 300-600 kg en is 2,4-2,6 m in lengte. 'n Volwasse wyfie is rofweg die helfte so groot as 'n mannetjie en weeg normaalweg 150-300 kg en word 1,9-2,1 m lank.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/PolarBears/pbphysical.html ''SeaWorld''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228161304/http://www.seaworld.org/infobooks/PolarBears/pbphysical.html |date=28 Februarie 2009 }} se bladsy oor ysbere.</ref><ref>[http://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_pola.html ''U.S. Fish and Wildlife Service''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527002334/http://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_pola.html |date=27 Mei 2011 }} se bladsy oor die ysbere</ref> Welpies weeg maar slegs 600-700 g met geboorte. Die grootste ysbeer op rekord is in Kotzebue Sound in [[Alaska]] in [[1960]] geskiet. Volgens die 2006-uitgawe van die ''Guinness World Records''-boek het hierdie beer 'n beraamde 580&nbsp;kg geweeg en was hy 3,38 m lank.<ref>''Guinness World Records'', ''Guinness World Records 2006'', ''Guinness'' (15 Augustus 2005), {{ISBN|1-904994-02-4}}</ref> Onlangse data wys egter dat die algemene massa van ysbere besig is om te daal, 'n aanwysing van die huidige druk waaronder die bere is. 'n Studie deur die ''[[National Geographic Society]]'' het in 2004 gewys dat ysbere in daardie jaar 'n gemiddeld van 15% minder geweeg het as in die 1970's.<ref name="Appenzeller" /> In 2007 het die vroulike ysbere in ''Hudson Bay'' 'n gemiddelde massa van 230&nbsp;kg gehad – 'n skerp daling van die gemiddelde massa van 300&nbsp;kg in [[1980]]. === Pels en huid === 'n Ysbeer se pels is kleurloos en deursigtig, ten spyte van sy skynbare wit kleur, en beskerm die beer teen koue, terwyl die skynbare wit pels goeie kamoeflering verskaf. Onder sy pels het die ysbeer 'n swart vel, wat sigbaar is by sy neus, oë en mond. 'n Ysbeer het 'n swart neus en harde hare op die sole van sy pote om dit teen die koue te beskerm en ook om die beer te help om 'n houvas op die gladde ys te kry. In teenstelling met ander Arktiese diere, verhaar die ysbeer nie in die somer nie. Die hare van sy pels is hol en dit was eens geglo dat die hare soos optiese veselbuise gereageer het en lig na die beer se swart vel gelei het waar dit dan geabsorbeer kan word – 'n teorie wat as onwaar bewys is deur onlangse studies.<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/1998ApOpt..37.3198K ''Is Polar Bear Hair Fiber Optic?''] deur Daniel W. Koon, ''Applied Optics LP'', vol. 37, Uitgawe 15, bl. 3198-3200, 1998.</ref> Die dik pels dien wel as 'n buffer teen die hitte, sowel as die koue, en help om die bere koel te hou in warmer temperature, aangesien 'n ysbeer oorverhit teen temperature bo 10&nbsp;°C (50&nbsp;°F). As gevolg van so 'n koue liggaamstemperatuur is ysbere nouliks te sien met behulp van infrarooi fotografie – slegs hulle asem en snuite kan maklik gesien word.<ref name = biologicaldiversity.org /> Die bere lê gewoonlik wydgestrek oor die ys om af te koel en op land grou hulle soms tot hulle bevrore grond ontdek. In die beer se pels groei daar ook dun verspreide beskermhare wat ongeveer 15&nbsp;cm lang is. Die hare is hard en staan regop om te keer dat die beer se pels nie te veel saamplak as dit nat is nie. Water word dus ook maklik afgeskud voor dit kan vries. Ysbere sal ook in die sneeu rol om oortollige water van hul pels te verwyder. == Evolusie == === Verwante spesies === [[Lêer:Polar Bear 2004-11-15.jpg|duimnael|300px|'n Ysbeer in die Wapusk Nasionale Park, Manitoba, Kanada]] [[Lêer:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|duimnael|Ysbeer wat swem]] Daar word geglo dat die skeiding tussen die [[wasbeer]] en ander beerspesies omtrent 30 miljoen jaar gelede begin het. Die [[brilbeer]] het omtrent 13 miljoen jaar gelede van die ander bere geskei. Die ses verskillende ''ursus''-spesies het ongeveer 6 miljoen jaar gelede te voorskyn gekom. Te danke aan fossiele en DNA-bewyse weet ons vandag dat die ysbeer ongeveer 200 duisend jaar gelede van die bruinbeer geskei het; fossiele wys ook dat die ysbeer so kiestande tussen 10 en 20 duisend jaar gelede drasties verander het van dié van die bruinbeer. Ysbere is al suksesvol met bruinbere geteel,<ref>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html. ''"Ursus maritimus" (On-line)'', ''Animal Diversity Web''] deur Gunderson, A. 2002. Laaste besoek Julie 28, 2006.</ref> wat daarop dui dat die twee beersoorte nou verwant is. Geen van die twee spesies kan egter vir 'n lang tyd in die ander se habitat oorleef nie en aangesien hulle 'n duidelik verskillende liggaamsbou, metabolisme, sosiale gedrag, voedingsgedrag en ander omgewingsverwante verskille het, word die twee bere as aparte spesies geklassifiseer. In 'n wyd-aangehaalde verslag wat in [[1996]] gepubliseer is, word 'n vergelyking getref tussen die DNA van al die verskillende bruinbeer soorte en is daar bewys dat die bruinbere van [[Alaska]] se [[ABC-eilande]] 'n meer onlangse gemene voorvader met ysbere deel as met enige ander bruinbeer soort in die wêreld.<ref name="Waits">[http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1 ''Mitochondrial DNA Phylogeography of the North American Brown Bear and Implications for Conservation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512212252/http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf%26pid%3D78496%26doc%3D1 |date=12 Mei 2011 }}, deur Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R.H. Ward en G. F. Shields. April 1998. ''Conservation Biology'', bl.408-417</ref> Nog 'n aanduiding dat die twee bere steeds verwant is, is die feit dat die ysbere se bloed, nes die bruinbere, 'n [[hibernasie]]-aktiveerder bevat, maar ander as die bruinbere gebruik die ysbere nie meer hierdie aktiveerder om te begin hiberneër nie. Hulle sal nou en dan 'n latente periode hê, waartydens hulle aaneen slaap (in besonder swanger wyfies), maar hulle liggaamstemperatuur daal nie tydens hierdie periode soos mens van 'n tipiese hibernerende soogdier sou verwag nie. === Subspesies en bevolkings === Baie bronne verwys nie na ysbeersubspesies nie,<ref>[https://web.archive.org/web/20090207094048/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/7.shtml ''Wildfacts – Polar bear''] van die BBC webwerf. Laaste besoek 28 Julie, 2006.</ref> maar ander bronne verwys weer na twee verskillende subspesies: ''Ursus maritimus maritimus en Ursus maritimus marinus.''<ref>[http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=622083 ''Ursus maritimus marinus ITIS Report''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041119182456/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=622083 |date=19 November 2004 }} deur die ''Integrated Taxonomic Information System''. Laaste besoek 6 Maart, 2007.</ref><ref>[http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=622084 ''Ursus maritimus maritimus ITIS Report''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041119182844/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=622084 |date=19 November 2004 }} deur die ''Integrated Taxonomic Information System''</ref> Die aantal ysbeerbevolkings blyk te verskil afhangende van wie die telling neem: die ''IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group'' (PBSG), die vernaamste internasionale wetenskaplike instituut vir die navorsing en beheer van ysbere, herken twintig bevolkings wêreldwyd.<ref name = biologicaldiversity.org>[http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/nat-hist.html ''Natural History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106141024/http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/nat-hist.html |date= 6 Januarie 2008 }} by die ''Center for Biological Diversity'' se webwerf. Laaste besoek 6 Maart, 2007.</ref> Ander wetenskaplikes herken ses verskillende bevolkings:<ref>[http://www.polarbearsinternational.org/faq/ ''Polar Bear FAQ''] by die ''Polar Bears International'' webwerf. Laaste besoek 28 Julie, 2006.</ref> # Die Chukchi-see bevolking op Wrangell-eiland en Westelike Alaska. # Die Beaufort-see bevolking in die Noordelike en Noordwestelike Alaska en Noordwestelike Kanada. # Die bevolking van die Kanadese-Arktiese eilandgroep. # Die bevolking van Groenland. # Die bevolking van die eiland Spitsbergen. # Die bevolking van Sentraal-Siberië. == Verspreiding == Al spandeer die ysbeer tyd op die land en ys word hy beskou as 'n [[seesoogdier]], aangesien hy 'n intieme verhouding met die see handhaaf.<ref>[http://www.epa.gov/fedrgstr/EPA-GENERAL/1995/February/Day-28/pr-328.html ''US Environmental Protection Agency'']</ref> Die poolse spesie word in en om die [[Arktiese Oseaan]] aangetref; beweegbaarheid word in die Suide beperk deur pakys. James Bay in [[Kanada]] is die mees-Suidelike punt van hul natuurlike omgewing. Alhoewel daar aansienlik min van hulle Noord van 88 grade aangetref word, is daar wel bewyse van ysbere regoor die Noordpool gebied. Die bevolkingsberamings is bietjie meer as 20,000.<ref>[http://www.polarbearsinternational.org/ ''Bear Facts''] by die ''Polar Bears International'' webwerf. Laaste besoek op 28 Julie 2006.</ref> Die ysbere se verspreiding word beperk deur die beskikbaarheid van dryfys en ysskotse wat hulle gebruik om robbe, hul [[stapelvoedsel]], te jag. Die vernietiging van sy habitat op die Arktiese ys bedreig die beer se oorlewing as 'n spesie: daar word geglo dat die ysbeer binne die volgende 100 jaar mag uitsterf.<ref>[https://web.archive.org/web/20061210085710/http://www.cbc.ca/health/story/2006/02/08/polar-bears060208.html ''Global warming has U.S. rethinking polar bear status''] artikel op die''CBC Canada'' webwerf. Laaste besoek 8 Januarie, 2007.</ref> Tekens hiervan is reeds by die Suidelike grense van hul habitat opgemerk.<ref>Ysbere en aardverwarming: * [http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/index.html ''Endangered Species Act Listing Process for Polar Bears Underway''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810044917/http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/index.html |date=10 Augustus 2006 }} by die ''Center for Biological Diversity''. Laaste besoek 28 Julie 2006. * ''Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut : implications for ringed seal and polar bear habitat.'' deur Barber, D.G. en Iacozza, J. soos verskyn in ''Arctic'' 57(1) Maart 2004 uitgawe, bl. 1-14. * ''Polar bear distribution and abundance on the southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns.'' deur Stirling, I.; Lunn, N.J.; Iacozza, J.; Elliott, C. en Obbard, M. soos verskyn in ''Arctic'' 57(1) Maart 2004 uitgawe, bl. 15-26 * '' Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic.'' deur Stirling, I. en Parkinson, C.L.; soos verskyn in ''Arctic'' 59(3) September 2006 uitgawe, bl. 261-275</ref><ref name="Appenzeller">''The Heat is On'' deur T. Appenzeller en D. R. Dimick, soos verskyn in''[[National Geographic]]'' 206 (2004): 2-75.</ref> == Voedsel == [[Lêer:Polar bears near north pole.jpg|duimnael|links|300px|Drie nuuskierige ysbere nader die duikboot ''USS Honolulu'', 450&nbsp;km van die Noordpool]] Die ysbeer is die grootste karnivoor van die beerfamilie en sien ook mense as prooi aan. Ysbere eet hoofsaaklik robbe, veral ringelrobbe wat gate in die ys maak om deur asem te haal, maar sal enige iets eet wat hulle kan vang en doodmaak: [[voël]]s, [[knaagdier]]e, [[skulpdier]]e, [[krappe]], [[beloega]]s (ook genaamd witwalvisse), jong walrusse, somtyds muskos-osse of rendiere en, in uiterste situasies, ander ysbere. Rendiere en muskos-osse is baie vinniger as 'n ysbeer en aangesien 'n ysbeer maklik oorverhit, word dié twee diere nie dikwels gejag nie. Ysbere is enorm sterke roofdiere, maar hulle sal nie sommer 'n volwasse walrus kan doodmaak nie, aangesien volwasse walrusse twee keer so swaar as ysbere weeg.<ref>[http://www.fws.gov/home/feature/2006/polarbear.pdf ''US Fish & Wildlife Service''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210094035/http://www.fws.gov/home/feature/2006/polarbear.pdf |date=10 Februarie 2007 }} inligting oor die ysbeer.</ref> Die ysbeer is self die prooi van slegs moordwalvisse, groter ysbere en mense. As 'n karnivoor wat grotendeels op ander vis-etende karnivore voed, neem die ysbeer groot hoeveelhede [[vitamien A]] in wat in hulle [[lewer]] gestoor word. In die verlede is mense al vergiftig deur 'n oormaat vitamien A as die lewer van ysbere geëet word.<ref>[http://www.visitandlearn.co.uk/factfiles06/diet3.asp ''A Balanced Diet in Antarctica''] by die [http://www.visitandlearn.co.uk/default.asp ''Visit and Learn''] webwerf. URL besoek op 7 Maart 2007.</ref> Al is hulle karnivore, sal ysbere in die laat somer ook somtyds bessies, plantwortels en [[seewier]] eet. Ysbere is 'n vindingryke jagters en sal by robbe, wat onder die pakys swem, se selfgemaakte asemhalingsgate wag tot dié diere na boontoe kom. Hulle sal ook slapende robbe bekruip – as 'n rob wakker word sal die beer stop en wag tot die rob weer aan die slaap val voor hy aanval. Volwasse bere eet hoofsaaklik net die robbe se vel en vet. Dit verminder die behoefte aan water aangesien minder [[ureum]] (CON₂H₄ of (NH₂)₂CO) geproduseer word as in 'n hoë proteïne dieet. In die winter, wanneer water moeilik bekombaar is, help dit dan ook om energie te spaar, aangesien die bere dan minder sneeu hoef te eet. Bere se cholesterolvlakke daal as hulle baie robbe eet – moontlik as gevolg van die volop omega-3 vetsure in die robbe se vet.<ref>[http://www.omega3sealoil.com/ ''The Benefits of Omega 3 Fatty Acids found In Seal Oil, as Opposed to Fish and Flaxseed Oils''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070318002551/http://www.omega3sealoil.com/ |date=18 Maart 2007 }}, deur Dr. Cosmas Ho, M.D., C.C.F.P.. Laaste besoek 8 Maart, 2007.</ref> Hulle cholesterol-vlakke styg as hulle vas. Borsvoedende wyfies en haar welpies en ander groeiende bere sal die hele karkas opvreet. As daar nie 'n tekort aan prooi is nie, sal 'n volwasse beer normaalweg een rob elke vyf dae vreet. == Onvoorspelbare gedrag en gevare == Ysbere is uitstekende swemmers en is al in die Arktiese water, 95&nbsp;km van die land af opgemerk. In sommige gevalle spandeer hulle die helfte van hulle lewens op drywende ysskotse. Hulle 12&nbsp;cm dik vetlaag bied hulle dryfvermoë asook beskerming teen die koue. Ysbere in die Arktiese omgewing is onlangs genoodsaak om verder as gewoonlik te swem op soek na prooi, as gevolg van die smelt van pakys. Daar is vier verdrinkings van ysbere op rekord vir 2005.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/article0,,2087-1938132,00.html ''Polar bears drown as ice shelf melts'']{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, deur Will Iredale. ''The Sunday Times'', 18 Desember, 2005. Laaste besoek 8 Maart 2007.</ref> Ysbere is enorm groot, aggressief, nuuskierig en uiters gevaarlik vir mense. Wilde ysbere, in teenstelling met die meeste ander bere, is nie aan mense gewoond nie en sal enige lewende wese wat hulle teëkom as 'n potensiële prooi beskou. 'n Ysbeer moet nooit genader word nie; indien een in die onmiddellike nabyheid is, word daar aangeraai om stadig te voet terug te beweeg na 'n binnenshuise plek, of om met 'n voertuig weg te ry. As gevolg van die menslike inbraak op hul habitat, het sommige ysbere, soos ander beerspesies, geleer om vullissakke te deursoek vir kos; die vullishoop in Churchill, Manitoba in Kanada is 'n gewilde aasplek vir ysbere, waar dit opgemerk is dat hulle onder andere smeerolie en motorolie eet.<ref>Ed Struzik. ''Nanook: In the tracks of the great wanderer'' (1987). ''Equinox'' 6 (1): 18-30.</ref> == [[Voortplanting]] == [[Lêer:Ursus maritimus us fish.jpg|duimnael|250px|Twee ysbeerwelpies]] Ysbere is veelwywers, dit wil sê hulle het meer as een maat met wie hulle paar. Paring vind plaas in die lente (Maart tot en met Mei) en die twee bere het gewoonlik geen verdere betrokkenheid buite 'n week ná die paringsproses nie, alhoewel enkele permanente verbintenisse al waargeneem is. Ná [[bevrugting]] ondergaan die [[wyfie]] se eierselle 'n vertraagde inplanting, wat eers in September of Oktober gebeur. 'n Wyfie is tussen 195 en 265 dae (ongeveer 8 maande) dragtig en die welpies word dus vroeg in die winter gebore (November tot Desember). Na 'n periode waarin sy baie eet, grawe die wyfie in Oktober 'n twee-kamer grot in diep sneeu vir die geboorte. Gewoonlik word daar twee welpies gebore, alhoewel daar gevalle is waar die geboorte van een, drie en selfs vier welpies waargeneem is. Soos in die geval van ander ''Ursus''-spesies is die welpies uiters klein, met 'n algemene [[lengte]] van 30&nbsp;cm en massa van 700&nbsp;g – dit in vergelyking met die algemene massa van 300&nbsp;kg van hul moeders. Die hulpelose, blinde welpies maak hulle [[oog|oë]] na omtrent 'n maand vir die eerste keer oop en verlaat hulle skuilplek as hulle ongeveer 10&nbsp;kg weeg. Hulle begin op 1.5 maande loop en begin vaste kos eet op omtrent 4-5 maande. Hulle bly by hul moeder; sy leer hulle jag en beskerm hulle teen volwasse [[mannetjie]]s wat somtyds klein ysbere eet. Die kleintjies soog tot twee en 'n half jaar – die melk van 'n wyfie bevat ongeveer 33% vet, meer as enige ander beerspesie en vergelykbaar met dié van ander see-soogdiere.<ref name = biologicaldiversity.org /> Die bere wat meer Noord woon, bly gewoonlik langer by hul welpies. Seksuele [[volwassene|volwassenheid]] word op 3-4 jaar bereik. Volwasse ysbere wat in aanhouding woon (byvoorbeeld in dieretuine) kan ouer as 30 jaar word, maar die algemene leeftyd vir sulke bere is 25 jaar. Die algemene leeftyd vir bere in die natuur word baie korter geskat. Ysbere hiberneer nie, alhoewel 'n sogende moeder 'n slaapperiode binnegaan tydens die eerste deel van die soogperiode. Die wyfie kan tot nege maande sonder kos oorleef en is in dié tydperk aangewese op haar gestoorde liggaamsvet om haar en haar welpies aan die lewe te hou. Die welpies verlaat hul moeder sodra hulle volwasse is. Die 2004-studie gelei deur die ''National Geographic Society'' het geen gevalle gevind waar wyfies aan drielinge geboorte gegee het nie, terwyl dit 'n algemene verskynsel in die 1970's was. Daar is ook waargeneem dat slegs een uit elke twintig welpies opgehou het om aan hulle moeder te soog op die ouderdom van agtien maande, terwyl dit die geval was met die helfte van die waargenome welpies drie dekades gelede.<ref name="Appenzeller" /> In Alaska het die ''United States Geological Survey'' gerapporteer dat 42% van die welpies 'n ouderdom van 12 maande bereik, terwyl die getal 65% was in 1982.<ref>[http://www.nzz.ch/2007/02/04/ws/articleEVLOF.html ''Eisbären müssen fasten''] van die ''NZZ Online'' (in Duits). Laaste besoek 9 Maart 2007.</ref> Dit beteken dat minder as twee uit elke drie welpies wat in 1982 oorleef het, dit nou verby hulle eerste jaar maak. == Beskermingsstatus == Die bevolking van 20&nbsp;000 tot 25&nbsp;000 ysbere is besig om af te neem. Op die Weskus van Hudsonbaai in [[Kanada]], byvoorbeeld, was daar 'n beraamde 1&nbsp;200 ysbere in [[1987]] in vergelyking met 950 in 2007.<ref>[http://www.nzz.ch/2007/02/04/ws/articleEVLOF.html ''Eisbären müssen fasten''] van ''NZZ Online'', (in Duits). Laaste besoek 12 Maart 2007.</ref> In Februarie 2005 het die omgewingsbewuste groep ''Center for Biological Diversity'' (Sentrum vir biologiese verskeidenheid), met ondersteuning van die Amerikaanse senator [[Joe Lieberman]], 'n petisie opgestel en oorhandig aan die ''United Fish and Wildlife Service'' (FWS), om die Bedreigde spesies-wet te gebruik en die ysbere as 'n [[bedreigde spesies|bedreigde spesie]] te verklaar.<ref name="PET">[http://www.msnbc.msn.com/id/6979829/ ''Time to protect polar bears from warming?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416103050/http://www.msnbc.msn.com/id/6979829/ |date=16 April 2007 }} by die MSNBC webwerf. Laaste besoek 12 Maart 2007.</ref> Volgens die wet van die Verenigde State was die FWS veronderstel om binne 90 dae op die petisie te antwoord,<ref name="PET" /> maar na hulle steeds geen antwoord gekry het nie, het die ''Center for Biological Diversity'' in Oktober 2005 gedreig om die regering van die Verenigde State van Amerika te dagvaar. Op [[14 Desember]] [[2006]], het die ''Center for Biological Diversity'', saam met ''[[Greenpeace]]'' en die ''Natural Resources Defense Council'' (Natuurlike bronne beskermingsraad), 'n regsaak teen die VSA-regering vanuit [[Kalifornië]] begin.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/9671769/ ''Activists sue U.S. to protect polar bears''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831210000/http://www.msnbc.msn.com/id/9671769/ |date=31 Augustus 2007 }} by die MSNBC webwerf. Laaste besoek 1 Februarie, 2006.</ref> Op [[27 Desember]] [[2006]], het die Verenigde State se Departement Binnelandse Sake, in samewerking met die drie genoemde groepe, voorgestel dat ysbere op die lys van bedreigde spesies geplaas word – dit is die eerste verandering in sy soort wat aan [[aardverwarming]] te wyte is. Dit kan tot 'n jaar neem om die finale besluit te neem.<ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=scienceNews&storyID=2006-12-28T103929Z_01_N26412574_RTRUKOC_0_US-CLIMATE-POLARBEARS.xml ''U.S. weighs listing polar bear as threatened species'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by die Reuters webwerf. Laaste besoek 1 Februarie 2006.</ref> Die ''International Union for Conservation of Nature and Natural Resources'' (Internasionale unie vir die beskerming van die natuur en natuurlike hulpbronne – IUCN) het reeds ysbere "bedreigde spesie"-status gegee in Mei 2006.<ref>[http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm ''Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |date=12 Mei 2006 }} by die ''World Conservation Union'' se webwerf. Laaste besoek 1 Februarie 2006.</ref> Daar is egter bewerings dat die ysbeerbevolking besig is om aan te groei.<ref>[http://www.canada.com/nationalpost/news/story.html?id=1ea8233f-14da-4a44-b839-b71a9e5df868&k=5287 ''Polar bear numbers up, but rescue continues''], artikel van die ''National Post'' (Kanada). Laaste besoek 12 Maart 2007.</ref> Die bewerings is gebaseer op volgehoue ondersoeke na die beerbevolking in die Davis-seestraat deur Mitch Taylor, wat plaaslike [[Inuit]]-meldings van 'n groei in die beerbevolking van die area bevestig. Ander data in die ondersoek is in teenstelling met die sombere voorspellings deur die teenstanders van aardverwarming. == Bedreiging == Die onmiddellike en aktuele erkende bedreiging vir die ysbeer is die drastiese veranderings wat sy habitat besig is om te ondergaan; dit is letterlik besig om weg te smelt as gevolg van aardverwarming.<ref>[http://www.feed24.com/go?item_id=36284429&q_orig=2040%20ice-free ''Report: North Pole ice-free by 2040 ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928111200/http://www.feed24.com/go?item_id=36284429&q_orig=2040%20ice-free |date=28 September 2007 }}, artikel in die ''Canada Standard''. Laaste besoek 12 Maart 2007.</ref><ref>[http://www.usatoday.com/weather/resources/coldscience/2004-11-08-arctic-warming_x.htm ''Report warns of rapid Arctic warming''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231121007/http://www.usatoday.com/weather/resources/coldscience/2004-11-08-arctic-warming_x.htm |date=2006-12-31 }}, artikel in die ''USAToday''. Laaste besoek op 12 Maart 2007.</ref> Die ''United States Geological Survey'' (Verenigde State geologiese ondersoek) het, byvoorbeeld, in November, 2007, verklaar dat die verlies van see-ys in die [[Alaska]]-gedeelte van die Beaufortsee reeds tot 'n hoër sterftesyfer van ysbeerwelpies gelei het.<ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=scienceNews&storyID=2006-11-16T133336Z_01_N15411553_RTRUKOC_0_US-ENVIRONMENT-POLARBEARS-SURVIVAL.xml ''Polar bear survival rate falls as climate warms: study'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, artikel op Reuters se webwerf. Laaste besoek 1 Februarie 2006.</ref> Volgens die ''Harvard University Gazette'' het 'n 1999-studie van ysbere in Hudsonbaai getoon dat die stygende temperature 'n verdunning in die pakys veroorsaak, van waar die bere jag, en hulle forseer om terug land toe te gaan weke voor hulle genoeg kos gehad het om hulle deur hul hibernasie te dra.<ref>[http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/03.22/09-mccarthy.html ''Some don't like it hot''] deur Alvin Powell. 22 Maart 2001. Laaste besoek 12 Maart 2007</ref> Die ''[[BBC]]'' webwerf het ook gerapporteer dat "[[klimaatverandering]] bedreig ysbere deur verhongering aangesien hulle jagseisoen verkort word volgens wetenskaplikes van die ''Canadian Wildlife Service''".<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/521451.stm ''Global warming could starve polar bears''], artikel op die BBC webwerf. Laaste besoek 1 Maart 2006.</ref> Daar is ook onrustigheid oor die omgewingsbesoedeling wat die bere, naas normale natuurlike probleme, in die gesig staar.<ref>[https://web.archive.org/web/20080102154940/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/144index.shtml ''How chemicals poison polar bears''], ''BBC''-artikel. Laaste besoek 12 Maart 2007.</ref> == Verwysings == ''Hierdie artikel is grotendeels 'n vertaling uit die Engelse Wikipedia artikel [[:en:Polar bear|"Polar Bear"]].'' {{Verwysings|2}} === Algemene verwysings === * ''Bears of the World'', deur Terry Domico, foto's deur Terry Domico en Mark Newman. Facts on File, Inc, 1988, hardeband, {{ISBN|0-8160-1536-8}} * ''Arctic Dreams'', deur Barry Lopez. Macmillan 1986, hardeband, {{ISBN|0-333-42244-9}} * ''Marine Mammal Medicine'', deur Leslie Dierauf & Frances Gulland. CRC Press 2001, {{ISBN|0-8493-0839-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Ursus maritimus|Ysbeer}} {{Wikispecies|Ursus maritimus}} ; Algemeen * ARKive – [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ Fotos en filmuittreksels van''(Ursus maritimus)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=17 Maart 2006 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 ''Smithsonian National Museum of Natural History''] se spesie-verslag oor die ysbeer. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3518631.stm ''"Polar Bears turn green in Singapore"''], 'n BBC nuusverslag. * [http://www.polarbearsalive.org/ ''Polar Bears International''], 'n ysbeerbeskermingsgroep. * [http://www.panda.org/polarbears/ Die WWF ysbeer speuringsstelsel], volg ysbere by Svalbard deur middel van satelliete. * [http://www.sandiegozoo.org/zoo/ex_polar_bear_plunge.html Ysbeer webkamera], regstreekse video van die ysbeertentoonstelling by die [[San Diego]] dieretuin. Dageliks vanag 09:00 – 16:00 UTC-8. * [http://www.svalbard-images.com/spitsbergen/polar-bears-e.php Foto's van ysbere op die eiland Spitsbergen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110002334/http://www.svalbard-images.com/spitsbergen/polar-bears-e.php |date=10 Januarie 2006 }} * [http://www.greatcanadiantravel.com/polarbear_gallery.htm Verskeidenheid foto's van ysbere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222085508/http://www.greatcanadiantravel.com/polarbear_gallery.htm |date=22 Februarie 2007 }} * [http://www.spiegel.de/fotostrecke/0,5538,PB64-SUQ9MTk1NDEmbnI9MQ_3_3,00.html Foto's van Knut, die Berlynse Dieretuin se ysbeer-welpie, wat hans grootgemaak word] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321063614/http://www.spiegel.de/fotostrecke/0,5538,PB64-SUQ9MTk1NDEmbnI9MQ_3_3,00.html |date=21 Maart 2007 }} ; Die Taylor-studie: * [http://www.propertyrightsresearch.org/2007/articles01/davis.htm Nunatsiaq News, Nunavut verslag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403205642/http://www.propertyrightsresearch.org/2007/articles01/davis.htm |date= 3 April 2007 }} wat die groei in ysbeerbevolkings rapporteer. * [http://scienceline.org/2007/02/05/health_driscoll_polarbears/ ''Scienceline'' verslag] oor die kannabilsme en verhongering van ysbere. * [http://www.arcticnet-ulaval.ca/index.php?fa=News.showNews&menu=44&home=3&sub=1&id=432 ''arcticnet'' verslag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235132/http://www.arcticnet-ulaval.ca/index.php?fa=News.showNews&menu=44&home=3&sub=1&id=432 |date=27 September 2007 }} oor ysbeerbevolkings. ; Ysbere en aardverwarming: * [http://www.mieliestronk.com/bedreig.html "Bedreig deur uitsterwing"], 'n artikel oor die bedreiging van o.a. die ysbeer se bestaan van [http://www.mieliestronk.com/ Dugeot se Mieliestronk] * [http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/index.html ''Center of Biological Diversity''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810044917/http://www.biologicaldiversity.org/swcbd/species/polarbear/index.html |date=10 Augustus 2006 }} * [http://www.gov.nu.ca/Nunavut/environment/home/ ''Department of Environment Nunavut''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208031518/http://www.gov.nu.ca/Nunavut/environment/home/ |date= 8 Februarie 2007 }} se inligting oor aardverwarmingondersoeke. {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bere]] [[Kategorie:Seesoogdiere]] lbusatx1kcd2vjzztxnujhrke3y3jct 0 18683 2921154 2529610 2026-08-02T11:02:59Z AFM 21229 /* Medaljes vir troue diens */ 2921154 wikitext text/x-wiki In [[1975]] het die Suid-Afrikaanse regering die [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1952-1975| destyds bestaande reeks]] dekorasies en medaljes vir die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] ingrypend verander. Die meeste toekennings is afgeskaf, en nuwes is ingestel. Addisionele dekorasies en medaljes is tussen [[1987]] en [[1991]] ingestel. Hierdie reeks toekennings is in [[1994]] deur die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] oorgeneem en is in [[2003]] deur 'n heeltemaal [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003- | nuwe reeks]] vervang. Die dekorasies en medaljes word in voorrangorde gelys, beide ten opsigte van groepering en die indiwiduele toekennings, soos volg: * Dekorasies vir dapperheid, uitnemende leierskap, en voortreflike diens. * Veldtogmedaljes. * Herdenkingsmedaljes. * Medaljes vir troue diens. * Medaljes vir skietbedrewenheid. * 'n Embleem vir Eervolle Vermelding in Berigte. == Dekorasies == [[Lêer:Ribbon - Castle of Good Hope Decoration.gif|132px|regs]] '''Casteel de Goede Hoop-dekorasie''' (CGH) ([[1952]]-2003), vir buitengewone dapperheid of uitnemende dapperheid teen die vyand. 'n Goue kasteelvormige dekorasie wat die aankoms van drie seilskippe in [[Tafelbaai]] in [[1652]] uitbeeld. Dit hang aan 'n groen halslint. Die CGH is nooit toegeken nie. [[Lêer:Ribbon - Honoris Crux Diamond.gif|96px|regs]] '''Honoris Crux Diamant''' (HCD) (1975-[[1993]]), vir doodsveragtende roemryke dade van uitnemende heldemoed. 'n Goue malteserkruis, groen geëmailleerd met gekruiste swaarde tussen die arms en 'n oranje- wit- blou skyf omring met agt diamante in die middel. Die lint is oranjekleurig. Die HCD is nooit toegeken nie. [[Lêer:HCGlint.gif|96px|regs]] '''Honoris Crux Goud''' (HCG) (1975-1993), vir uitnemende dapperheid in uiterste lewensgevaar. Dieselfde ontwerp as die HCD maar sonder die diamante. Dit hang aan 'n oranjekleurige lint met 'n wit middelstreep. Slegs 6 HCG's is toegeken, twee daarvan aan dieselfde persoon. [[Lêer:SSA2lint.gif|108px|regs]] '''Orde van die Ster van Suid-Afrika (Militêr): Goud''' (SSA) (1975-[[2002]]), vir voortreflike militêre diens deur opperoffisiere. 'n Goue malteserkruis, blou geëmailleerd, met proteablomme tussen die arms en 'n agtpuntige ster op die oppervlakte. Dit hang aan 'n blou halslint; by seremoniële geleenthede word die kenteken aan 'n goue ketting gehang. Daar is ook 'n agtpuntige borsster met die kenteken daarop. [[Lêer:SSASlint.gif|108px|regs]] '''Orde van die Ster van Suid-Afrika (Militêr): Silwer''' (SSAS) (1975-2002), vir besonder voortreflike diens deur opperoffisiere. Die kenteken en borsster is dieselfde ontwerp as die SSA s'n maar in silwer. Die halslint het 'n wit middelstreep. Gewoonlik is ontvangers van die SSAS na 'n paar jaar tot die SSA-klas bevorder. [[Lêer:HCSlint.gif|96px|regs]] '''Honoris Crux Silwer''' (HCS) (1975-1993), vir buitengewone dapperheid in groot lewensgevaar. Dieselfde ontwerp as die HCG maar in silwer. Die lint is oranjekleurig met twee wit strepies. [[Lêer:Ribbon - Honoris Crux (1975).gif|96px|regs]] '''Honoris Crux''' (HC) - 2de Tipe (1975-2003), vir dapperheid terwyl in lewensgevaar. Dieselfde ontwerp as die HCS, maar wit-geëmailleerd. Dit hang aan 'n oranjekleurige lint met wit randstrepe. [[Lêer:PVDlint.gif|96px|regs]] '''Pro Virtute-dekorasie''' (PVD) (1987-2003), vir onderskeidende gedrag en uitnemende gevegsleierskap deur offisiere te velde. 'n Vyfarmige goue malteserkruis, wit geëmailleerd, wat die landswapen op 'n rooi skyf in die middel vertoon. Die lint is oranjekleurig met blou randstrepe. [[Lêer:SDlint.gif|96px|regs]] '''Suiderkruis-dekorasie''' (SD) (1975-2003), vir uitnemende diens van die hoogste gehalte deur offisiere. 'n Goue dubbele malteserkruis, wit geëmailleerd, met 'n donkerblou skyf wat die sterre van die Suiderkruis uitbeeld. Die lint is donkerblou met twee wit strepies. [[Lêer:PMDlint.gif|96px|regs]] '''Pro Merito-dekorasie''' (PMD) (1975-2003), vir uitnemende diens van die hoogste gehalte deur onderoffisiere en manskappe: ekwivalent aan die SD. 'n Goue malteserkruis, wit geëmailleerd, met 'n donkerblou skyf wat 'n rooi disa uitbeeld. Die lint is donkerblou met 'n wit middelbaan. [[Lêer:Ribbon - Pro Virtute Medal.png|96px|regs]] '''Pro Virtute-medalje''' (PVM) (1987-2003), vir onderskeidende gedrag en uitnemende gevegsleierskap deur onderoffisiere en manskappe te velde: ekwivalent aan die PVD. 'n Silwer medalje wat 'n vyfarmige malteserkruis uitbeeld. Dit hang aan 'n oranjekleurige lint met twee blou middelstrepe. [[Lêer:Ribbon - Ad Astra Decoration.jpg|96px|regs]] '''Ad Astra-dekorasie''' (AAD) (1987-2003), vir uitnemende vliegkuns of voortreflike vernuf of vindingrykheid deur lugbemanningslede tydens nood of ongewone situasies. 'n Goue vyfpuntige ster met die lugmagembleem in die middel. Die lint is verdeel in ligblou en wit skuinsstrepe. [[Lêer:CMlint.gif|96px|regs]] '''Leërkruis''' (CM) (1991-2003), vir buitengewone moed, leierskap, vernuf, vindingrykheid or deursettingsvermoë deur [[Suid-Afrikaanse Leër]]-personeel in die hantering van personeel, wapentuig or ander uitrusting. 'n Silwerkruis wat die Leërembleem op 'n rooi skyf vertoon. Dit hang aan 'n wit lint met 'n rooi middelbaan. [[Lêer:CAlint.gif|96px|regs]] '''Lugmagkruis''' (CA) (1991-2003), die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]-ekwivalent van die CM. Dieselfde ontwerp, maar met die SALM-embleem op 'n staalblou skyf. Die lint is wit met 'n staalblou middelbaan verdeel deur 'n goue strepie. [[Lêer:CNlint.gif|96px|regs]] '''Vlootkruis''' (CN) (1991-2003), die [[Suid-Afrikaanse Vloot]]-ekwivalent van die CM en CA. Dieselfde ontwerp, maar met die SAV-embleem op 'n vlootblou skyf. Die lint is wit met 'n vlootblou middelbaan. [[Lêer:CClint.gif|96px|regs]] '''SA Geneeskundige Diens-kruis''' (CC) (1991-2003), die [[Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens]]-ekwivalent van die CM, CA en CN. Dieselfde ontwerp, maar met die SAGD-embleem op 'n donkerrooi skyf. Die lint is wit met 'n donkerrooi middelbaan. [[Lêer:SM2lint.gif|96px|regs]] '''Suiderkruismedalje''' (SM) - 2de Tipe (1975-2003), vir buitengewone voortreflike diens deur offisiere. 'n Silwer medalje wat die sterre van die Suiderkruis op 'n donkerblou skyf omring deur strale uitbeeld. Dit hang aan 'n donkerblou lint met wit randstrepe en middelstrepies. [[Lêer:PMM2lint.gif|96px|regs]] '''Pro Merito-medalje''' (PMM) - 2de Tipe (1975-2003), vir buitengewone voortreflike diens deur onderoffisiere en manskappe: ekwivalent aan die SM. Dieselfde ontwerp as die SM, maar met 'n rooi disa pleks van die sterre op die blou skyf. Die lint is donkerblou met wit randstrepe en middelbaan. [[Lêer:DTMlint.gif|96px|regs]] '''Danie Theron-medalje''' (DTM) (1970-2003), vir buitengewoon ywerige en voortreflike diens deur alle range in die Kommando's. 'n Silwer medalje wat 'n arend op 'n bergpiek uitbeeld. Die lint is groen met drie geel bane. [[Lêer:Ribbon - Military Merit Medal (South Africa).png|96px|regs]] '''Militêre Merietemedalje''' (MMM) ([[1974]]-2003), vir diens van hoë gehalte. 'n [[Brons]] medalje met 'n uitgeskulpte rand wat die SAW-embleem uitbeeld. Die lint is [[vlootblou]], [[hemelblou]], [[Oranje (kleur)|oranje]], hemelblou, en vlootblou. Tot 1993 het die MMM as die "Hoof van die SAW se Aanprysingsmedalje" bekend gestaan. == Veldtogmedaljes == [[Lêer:PPMlint.gif|96px|regs]] '''[[Pro Patria-medalje (1975)|Pro Patria-medalje]]''' (1974), vir diens ter verdediging van die Republiek of ter voorkoming of onderdrukking van terrorisme. Dit is gebruik as veldtogmedalje vir die [[1966]]-[[1989]] [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog|Grensoorlog]]. 'n Agthoekige goudkleurige bronsmedalje wat 'n goue proteablom op 'n blou skyf uitbeeld. Die lint is oranjekleurig, met 'n wit streep naby elke rand en twee blou bane in die middel. 'n Gespe met die naam "Kunene" daarop is uitgereik aan diegene wat in [[1976]]-[[1977]] in [[Angola]] diens verrig het. [[Lêer:SAMlint.gif|96px|regs]] '''Suider-Afrika-medalje''' (1989), vir deelname aan militêre operasies buite die grense van Suid-Afrika en [[Suidwes-Afrika]] tussen 1976 en 1989, insluitend die [[1987]]-[[1988]] Angola-veldtog. 'n Agthoekige nikkelmedalje wat 'n jagluiperd uitbeeld. Die lint is geel met rooi randbane en 'n swart middelbaan verdeel deur 'n wit streep. Die medalje is gemunt uit die metaal van 'n Sowjettenk wat in Angola buitgemaak is. [[Lêer:ADMlint.gif|96px|regs]] '''Algemene Diensmedalje''' (1989), vir deelname aan operasies binne Suid-Afrika na [[1983]], bv die [[1985]]-[[1990]] noodtoestande. 'n Silwer medalje wat die SAW-embleem binne 'n lourierkrans uitbeeld. Dit hang aan 'n oranjekleurige lint met blou en wit randstrepe en 'n blou middelstreep. == Herdenkingmedalje == [[Lêer:UNMlint.gif|96px|regs]] '''Unitas-medalje''' (1994), uitgereik om die samesmelting van die SAW, die bevrydingsleërs, en die tuislandweermagte in 1994 te herdenk. 'n Bronsmedalje wat 'n sewepuntige ster met die Griekse letter ''alpha'' daarop vertoon. Die lint is ligblou met 'n donkergroen middelbaan tussen twee wit strepe. == Medaljes vir troue diens == [[Lêer:Ribbon - Medal for Distinguished Conduct & Loyal Service 1.gif|96px|regs]][[Lêer:Ribbon - Medal for Distinguished Conduct & Loyal Service 3.gif|96px|regs]] '''Medalje vir Uitnemende Gedrag en Toegewyde Diens''' (1987-2003), vir 40 jaar diens. 'n Nege [[karaat]] goue medalje wat die landswapen vertoon. Dit hang aan 'n donkergroen lint met 'n middelbaan in die kleure van die landsvlag: oranje- wit- blou tot 1994, en rooi- wit- swart- geel- blou daarna. [[Lêer:MTDGlint.gif|96px|regs]] '''Medalje vir Troue Diens: Goud''' (1975-2003), vir 30 jaar diens. Tot 1993, is die medalje aan alle SAW-lede beskikbaar, maar daarna is dit tot Staande Maglede beperk. 'n Vergulde silwer medalje met 'n uitgeskulpte rand, wat die landswapen vertoon. Die lint is donkergroen met twee geel bane. [[Lêer:MTDSlint.gif|96px|regs]] '''Medalje vir Troue Diens: Silwer''' (1975-2003), vir 20 jaar diens. Tot 1993, is die medalje aan alle SAW-lede beskikbaar, maar daarna is dit tot Staande Maglede beperk. Dieselfde ontwerp as die goue medalje maar in silwer. Die lint is wit met twee donkergroen bane. [[Lêer:Ribbon - John Chard Decoration.png|96px|regs]] '''John Chard-dekorasie''' (JCD) (1952-2003), vir 20 jaar diens in die Burgermag. 'n Gespe kon na 30 jaar diens bygevoeg word. 'n Ovaalvormige silwer medalje wat die sendingstasie by [[Rorke's Drift]] uitbeeld. Die lint is rooi met blou en wit randstrepe. [[Lêer:DWDlint.gif|96px|regs]] '''De Wet-dekorasie''' (DWD) (1965-2003), vir 20 jaar diens in die Kommando's. Tot [[1986]] is die DWD slegs aan offisiere toegeken. 'n Gespe kon na 30 jaar diens bygevoeg word. 'n Silwer medalje wat genl [[Christiaan de Wet]] op sy perd uitbeeld. Dit hang aan 'n geel lint met groen en wit randstrepe en 'n blou middelbaan. [[Lêer:JCMlint.gif|96px|regs]] '''[[John Chard-medalje]]''' (1952-2003), vir 12 jaar (tot [[1986]]) or 10 jaar diens in die Burgermag. Na 20 jaar diens het 'n ontvanger hiervan vir die John Chard-dekorasie gekwalifiseer. Dieselfde ontwerp as die JCD, maar in brons. [[Lêer:MTDBlint2.gif|96px|regs]] '''Medalje vir Troue Diens: Brons''' (1975-2003), vir 10 jaar diens. Tot 1993, is die medalje aan alle SAW-lede beskikbaar, maar daarna is dit tot Staande Maglede beperk. Dieselfde ontwerp as die goud- en silwerklasse, maar in brons. Die lint is bronskleurig met 'n donkergroen middelbaan. [[Lêer:DWMlint.gif|96px|regs]] '''De Wet-medalje''' (1987-2003), vir 10 jaar diens in die Kommando's. Na 20 jaar diens het 'n ontvanger hiervan vir die De Wet-dekorasie gekwalifiseer. Dieselfde ontwerp as die DWD, maar in brons. Die lint is blou, met groen en wit randstrepe en 'n geel middelbaan. == Medaljes vir skietbedrewenheid == [[Lêer:Ribbon - SADF Champion Shot Medal.png|x29px|regs]] '''SAW-kampioenskutmedalje''' (1975-2003), vir die wenners in vier kategorieë van die jaarlikse SAW-skietkampioenskap. 'n Silwer medalje wat 'n skietbaan in die middel van 'n vyfpuntige ster uitbeeld. Die lint is hemelsblou, oranje, vlootblou, oranje, en hemelsblou. [[Lêer:KKKlint.gif|96px|regs]] '''Kadetkorps-kampioenskutmedalje''' (1987-2003), vir die wenners van die jaarlikse skietkampioenskappe vir skoolkadette, is 'n nikkelsilwer medalje wat 'n pronkende [[springbok]] uitbeeld. Die lint is goudkleurig met groen randstrepe. == Embleem == [[Lêer:Ribbon - Pro Patria Medal & Mentioned in Dispatches.png|x29px|regs]] '''Eervolle Vermelding in Berigte''' (1967-2003), vir dapperheid te velde wat nie vir 'n dekorasie kwalifiseer nie. 'n Miniatuur brons landswapen wat aan die lint van die relevante veldtogmedalje vasgemaak is. Die voorbeeld toon dit op die lint van die Pro Patria-medalje. == Verwysings == * {{cite book|last1=Alexander|first1=E. G. M.|last2= Barron|first2=G. K. B.|last3= Bateman|first3=A. J.|year=1986|title=South African Orders, Decorations and Medals|publisher=Human and Rousseau}} * {{cite book|last1=Monick|first1=S|year=1988|title=South African Military Awards 1912-1987|publisher=South African National Museum of Military History}} * {{cite book|last1=Uys|first1=Ian|year=1992|title=Cross of Honour|publisher=Uys Publishers}} == Kyk ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse ordes, dekorasies en medaljes]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies en medaljes]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1952-1975]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003- ]] * [[Suid-Afrikaanse Weermag]] == Eksterne skakels == * [http://samw.hwmw.net46.net South African Medals Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506044954/http://samw.hwmw.net46.net/ |date= 6 Mei 2013 }} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ordes en dekorasies|1975-2003]] rmx49zprawlhr3id4su55vjpce9p34s 0 18684 2921153 2429690 2026-08-02T11:01:19Z AFM 21229 /* Medaljes vir troue diens */ 2921153 wikitext text/x-wiki In [[1952]] het die Suid-Afrikaanse regering 'n reeks dekorasies en medaljes vir die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] ingestel, om die Britse toekennings wat destyds nog gebruik is te vervang. Addisionele dekorasies, medaljes, en embleme is tussen [[1965]] en [[1970]] ingestel. Hierdie toekennings is in [[1975]] deur 'n [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1975-2003| nuwe reeks]] vervang. Daar was dekorasies vir dapperheid en voortreflike diens; 'n veldtogmedalje; medaljes vir troue diens; 'n medalje vir skietkampioene; en twee embleme. == Dekorasies == [[Lêer:Ribbon - Castle of Good Hope Decoration.gif|132px|regs]] '''Casteel de Goede Hoop-dekorasie''' (CGH) (1952-[[2003]]), vir buitengewone dapperheid of uitnemende dapperheid teen die vyand. 'n Goue kasteelvormige dekorasie wat die aankoms van drie seilskippe in [[Tafelbaai]] in [[1652]] uitbeeld. Dit hang aan 'n groen halslint. Die CGH is nooit toegeken nie. [[Lêer:LWDlint.gif|105px|regs]] '''Louw Wepener-dekorasie''' (LWD) (1952-1975), vir buitengewone heldemoed, gewoonlik in nie-gevegsomstandighede. 'n Silwer medalje wat twee perderuiters aan die voet van [[Thaba Bosigo]] uitbeeld. Die lint is verdeel in oranje en wit bane. Slegs 7 LWD's is toegeken. [[Lêer:SSA1lint.gif|132px|regs]] '''Ster van Suid-Afrika''' (SSA) (1952-1975), vir buitengewoon voortreflike diens deur opperoffisiere. 'n Silwer ster bestaande uit agt vyfpuntige sterre van verskillende groottes was opmekaar geplaas is. Dit hang aan 'n oranje halslint met drie groen strepe. Tussen 1960 en 1975 is 20 SSA's toegeken. [[Lêer:DVRlint.gif|96px|regs]] '''Van Riebeeck-dekorasie''' (DVR) (1952-1975), vir uitnemende diens te velde deur offisiere. 'n Vergulde silwer kasteelvormige dekorasie wat die figuur van [[Jan van Riebeeck]] uitbeeld. Die lint is hemelsblou. Slegs 2 DVR's is toegeken. [[Lêer:Ribbon - Honoris Crux (1952).gif|96px|regs]] '''Honoris Crux''' (HC) - 1ste Tipe (1952-1975), vir dapperheid teen die vyand te velde. 'n Vergulde silwer malteserkruis, groen geëmailleerd, met arende tussen die arms en 'n oranje-wit-blou skyf in die middel. Dit hang aan 'n groen lint met rooi en wit randstrepe. Al vyf ontvangers van die HC was lugmaglede. [[Lêer:VRMRibbon.GIF|96px|regs]] '''Van Riebeeck-medalje''' (VRM) (1952-1975), vir uitnemende diens te velde deur onderoffisiere en manskappe: ekwivalent aan die DVR. Dieselfde ontwerp as die DVR, maar in silwer. Dit hang aan 'n hemelsbloue lint met 'n wit middelbaan. Slegs 5 VRM's is toegeken. [[Lêer:LWMlint.gif|105px|regs]] '''Louw Wepener-medalje''' (LWM) ([[1967]]-1975), vir dapperheid by die redding van lewens. 'n Brons medalje met dieselfde ontwerp as die LWD. Dit hang aan 'n oranje lint met vier wit strepe. Slegs 9 LWM's is toegeken. [[Lêer:SM1lint.gif|96px|regs]] '''Suiderkruismedalje''' (SM) - 1ste Tipe (1952-1975), vir buitengewone pligsgetrouheid. Tot 1967 was die SM aan alle range beskikbaar, maar daarna is dit slegs aan offisiere toegeken. 'n Silwer medalje wat die sterre van die [[Suiderkruis]] teen 'n donkerblou agtergrond binne 'n sirkel eikeblare uitbeeld. Die lint is donkerblou met 'n oranje/ wit middelbaan. [[Lêer:PMM1lint.gif|96px|regs]] '''Pro Merito-medalje''' (PMM) - 1ste Tipe (1967-1975), vir buitengewone pligsgetrouheid deur onderoffisiere en manskappe. 'n Silwer medalje wat 'n rooi disa binne 'n proteakrans uitbeeld. Dit hang aan 'n hemelsbloue lint met 'n oranje/ wit/ blou/ wit/ oranje middelbaan. [[Lêer:DTMlint.gif|96px|regs]] '''Danie Theron-medalje''' ([[1970]]-2003), vir buitengewoon ywerige en voortreflike diens deur offisiere in die Kommando's. 'n Silwer medalje wat 'n arend op 'n bergpiek uitbeeld. Die lint is groen met drie geel bane. [[Lêer:JHMlint.gif|96px|regs]] '''Jack Hindon-medalje''' (1970-1975), vir buitengewoon ywerige en voortreflike diens deur onderoffisiere en manskappe in die Kommando's. 'n Ovaalvormige bronsmedalje wat die hysing van die [[Vierkleur]] op Spioenkop deur [[Jack Hindon]] en sy makkers uitbeeld. Dit hang aan 'n geel lint met groen randstrepe en middelstreep. == Veldtogmedalje == [[Lêer:ZAF Korea Medal.png|96px|regs]] '''Korea-medalje''' ([[1953]]), vir deelname aan die [[Koreaanse Oorlog]] 1950-1953. 'n Silwer medalje wat kaarte van Suid-Afrika en [[Korea]] uitbeeld. Die lint is oranje, vlootblou, lugmagblou, vlootblou, en oranje. Die meeste van die ongeveer 800 ontvangers was lugmaglede. == Medaljes vir troue diens == [[Lêer:UMlint.gif|96px|regs]] '''Medalje vir Troue Diens in die Staande Mag''' (1952-1975), vir 18 jaar diens in die Staande Mag. 'n Gespe kon na 30 jaar diens bygevoeg word. 'n Silwer medalje met 'n uitgeskulpte rand, wat die landswapen uitbeeld. Dit hang aan 'n lint verdeel in nege oranje, wit en blou strepe. Tot [[1961]] heet dié toekenning die 'Unie-medalje". [[Lêer:Ribbon - John Chard Decoration.png|96px|regs]] '''John Chard-dekorasie''' (JCD) (1952-2003), vir 20 jaar diens in die Burgermag. 'n Gespe kon na 30 jaar diens bygevoeg word. 'n Ovaalvormige silwer medalje wat die sendingstasie by [[Rorke's Drift]] uitbeeld. Die lint is rooi met blou en wit randstrepe. [[Lêer:DWDlint.gif|96px|regs]] '''De Wet-dekorasie''' (DWD) ([[1965]]-2003), vir 20 jaar diens in die Kommando's. Tot [[1986]] is die DWD slegs aan offisiere toegeken. 'n Gespe kon na 30 jaar diens bygevoeg word. 'n Silwer medalje wat genl [[Christiaan de Wet]] op sy perd uitbeeld. Dit hang aan 'n geel lint met groen en wit randstrepe en 'n blu middelbaan. [[Lêer:JCMlint.gif|96px|regs]] '''[[John Chard-medalje]]''' (1952-2003), vir 12 jaar diens in die Burgermag. Na 20 jaar diens het 'n ontvanger hiervan vir die John Chard-dekorasie gekwalifiseer. Dieselfde ontwerp as die JCD, maar in brons. [[Lêer:KKMlint.gif|96px|regs]] '''Kadetkorpsmedalje''' ([[1966]]-1967), vir 20 jaar diens as offisier by die skoolkadette. 'n Silwer medalje wat 'n pronkende springbok uitbeeld. Die lint is donkerblou met 'n wit-omlynde oranje middelband. == Medalje vir skietbedrewenheid == [[Lêer:KGMlint.gif|x29px|regs]] '''Kommandant-generaalsmedalje''' (1965-1975), vir die algehele wenner van die jaarlikse SAW-skietkampioenskap. 'n Silwer medalje wat 'n skietbaan in die middel van 'n vyfpuntige ster uitbeeld. Die lint is hemelsblou, oranje, vlootblou, oranje, en hemelsblou. == Embleme == '''Eervolle Vermelding in Berigte''' (1967-2003), vir dapperheid te velde wat nie vir 'n dekorasie kwalifiseer nie. 'n Miniatuur brons landswapen wat aan die lint van die relevante veldtogmedalje vasgemaak is. '''Aanprysing deur die Kommandant-Generaal''' ([[1968]]-[[1974]]), vir diens van hoë gehalte wat nie vir 'n dekorasie kwalifiseer nie. 'n Brons proteablom wat aan 'n lint van dieselfde kleur as die uniformbaadjie vasgemaak is. == Verwysings == * Alexander, E. G. M., Barron G. K. B. and Bateman, A. J. (1986). ''South African Orders, Decorations and Medals''. Human and Rousseau. * Monick, S, (1988). ''South African Military Awards 1912-1987''. South African National Museum of Military History. * Uys, Ian. (1992). ''Cross of Honour''. Uys Publishers. == Kyk ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse ordes, dekorasies en medaljes]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies en medaljes]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1975-2003]] * [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003- ]] * [[Suid-Afrikaanse Weermag]] * [http://samw.hwmw.net46.net South African Medals Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506044954/http://samw.hwmw.net46.net/ |date= 6 Mei 2013 }} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ordes en dekorasies|1952-1975]] p2ynfcqgfzwb9i8imu2i83y3iw6gn8r 0 19019 2921033 2904528 2026-08-01T21:58:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921033 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Turkye |volle_naam = <small>''Türkiye Cumhuriyeti'' ([[Turks]])</small> |algemene_naam = Turkye |beeld_vlag = Flag of Turkey.svg |beeld_wapen = Emblem of Turkey.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Europe-Turkey.svg |leuse = <br />''Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir''<ref name="motto of Turkey">{{tr}} {{cite web |url=https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm |title=Motto |date=23 Februarie 2013 |publisher=Gov.tr |accessdate=25 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224220305/https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm |archive-date=24 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''(Turks vir: "Soewereiniteit behoort onvoorwaardelik aan die nasie")''</small> |volkslied = ''İstiklâl Marşı''<br /><small>''(Turks vir: "Onafhanklikheidsmars")''</small><br /><center>[[Lêer:Istiklâl Marsi instrumetal.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Turks]] |hoofstad = [[Ankara]] {{Koördinate|39|55|N|32|50|O}} |latd = 39 |latm = 55 |latNS = N |longd = 32 |longm = 50 |longEW = O |grootste_stad = [[Istanboel]] {{Koördinate|41|1|N|28|57|O}} |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• Adjunkpresident |leiername = [[Recep Tayyip Erdoğan]]<br />[[Fuat Oktay]] |oppervlak_rang = 37^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 814&nbsp;578<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Tuerkei_node.html |title=Türkei |date=November 2015 |accessdate=25 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014233715/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Tuerkei_node.html |archive-date=14 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 302&nbsp;535 |persent_water = 1,3 |bevolking_skatting = 79&nbsp;463&nbsp;663<ref name="Population of Turkey">{{en}} {{cite web |url=http://www.tuik.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=21507 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2015 |publisher=Turkish Statistical Institute |date=28 Januarie 2016 |accessdate=28 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808001312/http://www.tuik.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=21507 |archive-date= 8 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2016 |bevolking_rang = 18^ste |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 102<ref name="Population of Turkey" /> |bevolkingsdigtheidmi² = 262 |bevolkingsdigtheidrang = 107^de |BBP_PPP = $1&nbsp;665&nbsp;miljard<ref name=IMF-WEO>{{en}} {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=44&pr1.y=16&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CLUR%2CLP&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds|IMF]] World Economic Outlook Database, April 2016|date=24 April 2016|accessdate=25 Mei 2016}}</ref> |BBP_PPP_rang = 17^de |BBP_PPP_jaar = 2016 |BBP_PPP_per_kapita = $21&nbsp;198<ref name="IMF-WEO" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 63^ste |BBP = $861&nbsp;miljard<ref name="IMF-WEO" /> |BBP_rang = 17^de |BBP_jaar = 2016 |BBP_per_kapita = $11&nbsp;014<ref name="IMF-WEO" /> |BBP_per_kapita_rang = 67^ste |onafhanklikheidstipe = Opvolging |onafhanklikheidsgebeure = • Ankara-regering<br />• Verdrag van Lausanne<br />• Republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br />van die [[Ottomaanse Ryk]]<br />[[23 April]] [[1920]]<br />[[24 Julie]] [[1923]]<br />[[29 Oktober]] [[1923]]<br />[[7 November]] [[1982]] |MOI = {{wins}} 0,838<ref name="HDI">{{en}} {{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|publisher=United Nations Development Programme|date=8 September 2022|accessdate=8 September 2022}}</ref> |MOI_rang = 48^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 41,9<ref name="wb-gini">{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=TR|title=Gini index (World Bank estimate) – Turkey|year=2019|accessdate=15 November 2021|publisher=World Bank }}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Turkse lira|Lira]] (₺) |geldeenheid_kode = TRY |land_kode = TR |tydsone = FET |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.tr]] |skakelkode = 90 |voetskrif = }} '''Turkye''' ([[Turks]]: ''Türkiye'' [ˈtyɾcije]), amptelik die '''Republiek Turkye''' (''Türkiye Cumhuriyeti'' [ˈtyɾcije d͡ʒumˈhuɾijeti] {{Audio|Tur-Türkiye Cumhuriyeti.ogg|luister}}), is 'n land in [[Eurasië]] wat strek oor die [[Anatolië|Anatoliese Skiereiland]] in [[Wes-Asië]] en die [[Balkan]]gebied van [[Suid-Europa]]. Turkye grens aan agt lande: [[Bulgarye]] in die noordweste, [[Griekeland]] in die weste, [[Georgië]] in die noordooste, [[Armenië]], [[Iran]] en die [[Nachitsjewan]]-[[eksklawe]] van [[Azerbeidjan]] in die ooste en [[Irak]] en [[Sirië]] in die suidooste. Die land grens aan die [[Swartsee]] in die noorde, die [[Egeïese See]] in die weste en die [[Middellandse See]] in die suide. Turkye bevat ook die [[See van Marmara]], wat gewoonlik deur aardrykskundiges as die grens tussen [[Europa]] en [[Asië]] beskou word, wat beteken dat Turkye 'n [[transkontinentale land]] is. [[Lêer:Anatolia composite NASA.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Turkye]] [[Lêer:Turkey topo.jpg|duimnael|links|Topografiese kaart van Turkye]] Die streek waaruit die moderne Turkye vandag bestaan, was die geboorteplek van baie beskawings insluitende die [[Armeense Ryk|Armeense]]-, [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]]-, [[Seldjoek-dinastie|Seldjoek]]- en [[Ottomaanse Ryk]]. Vanweë sy strategiese ligging op die grens van twee kontinente, is die Turkse kultuur 'n unieke vermenging van die Oosterse en Westerse kulture en word ook dikwels na die land verwys as die brug tussen die twee beskawings. Turkye is 'n [[demokrasie|demokratiese]], sekulêre eenheidstaat met 'n republikeinse grondwet. Die huidige politieke bestel van Turkye is in 1923 gevestig onder leierskap van [[Mustafa Kemal Atatürk]] ná die val van die Ottomaanse Ryk in die nadraai van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Sedertdien het Turkye toenemend met die Weste geïntegreer, alhoewel die land steeds betrekkinge met die Oosterse wêreld in stand hou. Turkye is een van die stigterslede van die [[Verenigde Nasies]],<ref>[http://www.un.org/Overview/growth.htm Growth in United Nations membership (1945–2005)], Datum afgetrek 30 Oktober 2006</ref> die [[Organisasie van Islamitiese Samewerking]],<ref>[http://www.oic-oci.org/english/main/member-States.htm OIC Membership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010221113320/http://www.oic-oci.org/english/main/member-States.htm |date=21 Februarie 2001 }}, Datum afgetrek = 30 Oktober 2006</ref> die [[OESO|Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling]],<ref>[http://www.oecd.org/document/48/0,2340,en_2649_201185_1876912_1_1_1_1,00.html OECD membership], Datum afgetrek 30 Oktober 2006</ref> asook die [[OVSE|Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]].<ref>[http://www.osce.org/about/13131.html#T OSCE Participating states] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709001345/http://www.osce.org/about/13131.html#T |date= 9 Julie 2009 }}, Datum afgetrek 30 Oktober 2006</ref> Turkye is ook sedert 1949 'n lid van die Europese Raad<ref>[https://web.archive.org/web/20040223193431/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Member_states/e_tu.asp#TopOfPage Turkey and the Council of Europe], Datum afgetrek 30 Oktober 2006</ref> en sedert 1952 'n lid van [[NAVO]].<ref>[http://www.nato.int/multi/photos/1952/m520218a.htm Greece and Turkey accede to the North Atlantic Treaty Organisation], Datum afgetrek 30 Oktober 2006</ref> Verder is die land sedert 2005 betrokke by onderhandelinge met die [[Europese Unie]] om aan te sluit en is al sedert 1963 'n medelid van die EU.<ref>[http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm Chronology of Turkey-EU relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515022203/http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm |date=15 Mei 2007 }} Laaste afgetrek 30 Oktober 2006</ref> Turkye is ook 'n lid van die G20-nywerheidslande wat die 20 grootste ekonomieë van die wêreld byeenbring. == Geskiedenis == === Voor-Turkse geskiedenis van Anatolië === [[Lêer:Walls of Troy (1).jpg|duimnael|links|200px|Gedeeltes van die legendariese mure van [[Troje]], wat geïdentifiseer is as die plek waar die [[Trojaanse Oorlog]] plaasgevind het (circa 1200 v.C.)]] Die Anatoliese Skiereiland (ook bekend as [[Klein-Asië]]), wat die grootste deel van Turkye insluit, is een van die oudste bewoonde gebiede ter wêreld vanweë sy ligging tussen Asië en Europa. Die vroegste Neolitiese nedersettings soos Çatalhöyük, Çayönü, Nevali Cori, [[Göbekli Tepe]] en Mersin word as van die vroegste menslike nedersettings ter wêreld beskou.<ref>[http://www.canew.org/files/Thissen%20lecture.pdf Time trajectories for the Neolithic of Central Anatolia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605005726/http://www.canew.org/files/Thissen%20lecture.pdf |date= 5 Junie 2007 }}, laaste afgetrek 21 Desember 2006</ref> Die bewoning van [[Troje]] het tydens die Neolitiese tydperk begin en tot in die [[Ystertydperk]] voortgeduur. Die eerste betekenisvolle ryk in die gebied was dié van die [[Hetiete]], vanaf die 18de tot die 13de eeu v.C. Daarna het die [[Frigië]]rs, 'n Indo-Europese volk, opgang gemaak totdat hulle koninkryk in die 7de eeu v.C. deur die Simeriërs vernietig is.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ht/03/waa/ht03waa.htm Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 2000 – 1000 B.C. in ''Timeline of Art History.''], laaste afgetrek 21 Desember 2006</ref><ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ht/03/waa/ht03waa.htm Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 2000 – 1000 B.C. in ''Timeline of Art History.''], Laaste afgetrek 21 Desember 2006</ref> Die magtigste van Frigië se opvolgerstate was Lidië, [[Karië]] en Licië. Die Lidiërs en Liciërs het basies [[Indo-Europese tale]] gepraat, maar albei tale het elemente bevat wat nie Indo-Europees was nie en was die gevolg van invloede wat die Hetitiese en Griekse tydperk voorafgegaan het. Die weste van Anatolië het later bekend gestaan as [[Ionië]] en is beset deur die Ioniërs, een van die [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] volke. Die gebied is tydens die 6de en die 5de eeu v.C. in sy geheel deur die Persiese Achaeminiede Ryk verower en is later, in 334 v.C., deur [[Alexander die Grote]] verower.<ref>[http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM Ancient Greece: The Persian Wars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309185103/http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM |date= 9 Maart 2007 }}, Aftrekdatum 2006-12-22</ref> Anatolië is toe later verdeel in 'n aantal Griekse koninkryke (insluitende Bithinië, [[Kappadosië]], [[Pergamon]] en [[Pontos]]), waarvan almal teen die middel van die eerste eeu v.C. voor die [[Romeinse Ryk]] geswig het.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. - 1 A.D. in ''Timeline of Art History.''], Aftrekdatum 21 Desember 2006</ref> In 324 n.C. het die Romeinse keiser [[Konstantyn die Grote]] [[Bisantium]] as die nuwe hoofstad van die Romeinse Ryk gekies en dit herdoop tot [[Konstantinopel]] (nou [[Istanboel]]). Ná die val van die [[Wes-Romeinse Ryk]] het dit die hoofstad van die Oostelike Romeinse of Bisantynse Ryk geword.<ref>[http://depts.washington.edu/silkroad/cities/turkey/istanbul/istanbul.html Constantinople/Istanbul], Aftrekdatum 26 Desember 2006</ref> === Die Turke en die Ottomaanse Ryk === : ''Hoofartikel: [[Ottomaanse Ryk]].'' [[Lêer:OttomanEmpireIn1683.png|duimnael|links|200px|Die Ottomaanse Ryk op sy hoogtepunt (ca. 1680)]] Die ''Huis van Seldjoek'' was 'n vertakking van die ''Kinik'' Oğuz Turke wat in die 9de eeu aan die rand van die Moslemwêreld gewoon het, net noord van die [[Kaspiese See]] en [[Aralmeer]].<ref>Al Hind: The Making of the Indo Islamic World, Vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, 7th-11th Centuries, Andre Wink, Brill Academic Publishers, 1990, {{ISBN|90-04-09249-8}}</ref> In die 10de eeu het die Seldjoeke uit die gebied van hulle voorvaders gemigreer na die oostelike Anataliese gebiede waar baie Oğuz-Turkse stamme hulle aan die einde van die eerste millennium gevestig het. [[Lêer:Blaue moschee 6minarette.jpg|duimnael|250px|Die [[Sultan Ahmed-moskee]] (Blou Moskee) is een van die beroemdste nalatenskappe van die Ottomaanse Ryk.]] Ná hulle oorwinning oor die Bisantynse Ryk tydens die Slag van Manzikert in 1071 het die [[Turke]] begin om nomadiese gewoontes te laat vaar ten gunste van 'n meer permanente rol in Anatolië, wat gelei het tot die ontstaan van die Seldjoekse Ryk.<ref>The Oxford History of Byzantium, Cyril Mango, Oxford University Press, USA, 2002, {{ISBN|0-19-814098-3}}</ref> Hierdie ryk het egter nie lank bestaan nie en is deur die [[Mongoolse Ryk|Mongole]] verslaan. Hul mag het stadig maar seker ineengestort. Een van die koninkryke wat deur [[Osman I]] geregeer is, het die leemte gevul en het stadig ontwikkel en aanleiding gegee tot die ontstaan van die Ottomaanse Ryk.<ref>The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, Patrick Kinross, Morrow, 1977, {{ISBN|0-688-03093-9}}</ref> Die Ottomaanse Ryk het regdeur sy 623-jarige geskiedenis met beide die Oosterse en die Westerse beskawing kontak gehad. In die 16de en 17de eeu was dit een van die wêreld se magtigste moondhede en het dit dikwels slaags geraak met die moondhede van [[Oos-Europa]] tydens sy bestendige [[Ekspansionisme|uitbreiding]] deur die [[Balkan]] en die suidelike deel van die [[Pools-Litause Gemenebes]].<ref>History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Stanford Jay Shaw, Kural Shaw, Ezel, Cambridge University Press, 1977, {{ISBN|0-521-29163-1}}</ref> Ná die agteruitgang van die ryk het die Ottomaanse Ryk hom in die [[Eerste Wêreldoorlog]] begewe deur sy alliansie met die [[Duitse Keiserryk]] en [[Oostenryk-Hongarye]] in 1914 en is uiteindelik verslaan. Ná die oorlog het die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerde oorwinnaars]] die verdeling van die Ottomaanse Ryk met die [[Verdrag van Sèvres]] geëis. === Die Republikeinse Era === [[Lêer:Mustafa Kemal Ataturk.png|duimnael|upright|[[Mustafa Kemal Atatürk]], stigter en eerste president van die Republiek van Turkye.]] Die besetting van Istanboel en [[Izmir]] deur die Geallieerdes ná die Eerste Wêreldoorlog het daartoe gelei dat die Turkse nasionale beweging gestig is. Onder die leierskap van [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] Pasha, 'n militêre bevelvoerder wat homself onderskei het tydens die [[Slag van Gallipoli]], is 'n onafhanklikheidsoorlog gevoer met die doel om die bepalings van die Verdrag van Sèvres ongedaan te maak.<ref>Ataturk, Andrew Mango, Overlook, 2000, {{ISBN|1-58567-011-1}}</ref> Teen 18 September 1922 is die besettende magte verdryf en is die nuwe staat genaamd Turkye gebore. Op 1 November het die nuutgestigte nasionale vergadering die sultanaat amptelik ontbind en daarmee die 623 jaar oue Ottomaanse heerskappy beëindig. Die Verdrag van Lausanne van 1923 het gelei tot internasionale erkenning van die onafhanklikheid en soewereiniteit van die ''Republiek van Turkye'' as opvolger van die Ottomaanse Ryk en op 29 Oktober 1923 is die republiek amptelik geproklameer in die nuwe hoofstad [[Ankara]]. Kemal Pasha het die republiek se eerste president geword en baie radikale hervormings ingestel met die doel om 'n nuwe sekulêre republiek tot stand te bring. In 1934 is hy deur die Turkse parlement vereer met die naam "Atatürk" (''Vader van die Turke''). Turkye het op 23 Februarie 1945 aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin deelneem aan die kant van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]], grootliks as 'n seremoniële gebaar. Dit het in 1945 'n lid van die [[Verenigde Nasies]] geword. [[Griekeland]] se probleme ná die oorlog om 'n kommunistiese opstand te onderdruk, saam met eise deur die [[Sowjetunie]] vir militêre basisse in die Turkse seestraat, het daartoe gelei dat die [[Verenigde State van Amerika]] die veiligheid van Turkye en Griekeland gewaarborg het. Hulle het ook grootskaalse militêre en ekonomiese bystand verleen.<ref>Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953, James A. Huston, Susquehanna University Press, 1988, {{ISBN|0-941664-84-8}}, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0941664848&id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&ots=Yg9KqG871J&dq=turkey+cold+war&sig=d5Xry3n-9lmlUZTnM6tpFBBtxOQ#PPA177,M1]</ref> Ná sy deelname in die [[Korea-oorlog]] saam met die Verenigde Nasies het Turkye in 1952 by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit en 'n bastion in die Middellandse Kom teen Sowjet-uitbreiding geword. Ná 'n dekade van [[burgeroorlog]] in [[Siprus]] en die militêre staatsgreep wat deur [[Athene]] ondersteun is, het Turkye in 1974 militêr ingegryp. Dit het gelei tot die stigting van die wegbreekrepubliek [[Noord-Siprus]] wat slegs deur Turkye erken word.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1021835.stm Timeline: Cyprus], Britse Uitsaaikorporasie, aftrekdatum 25 Desember 2006</ref> Nadat ’n tydperk van ’n eenpartystaat in Turkye in 1945 tot 'n einde gekom het, het Turkye baie interne spanning ervaar en was daar tussen die 1960's en die 1980's baie konflikte tussen linkse en regse partye wat gelei het tot 'n aantal militêre staatsgrepe. Die liberalisering van die Turkse ekonomie wat in die tagtigs begin het, het die land ingrypend verander. == Regeringsvorm en politiek == [[Lêer:Recep Tayyip Erdogan.PNG|duimnael|upright|Recep Tayyip Erdoğan, die huidige president van Turkye.]] Turkye het 'n parlementêre verteenwoordigende demokrasie. Sedert die stigting van die republiek in 1923 het die land 'n sterk sekulêre tradisie ontwikkel.<ref>Religion and Politics in Turkey, Ali Çarkoǧlu, Routledge (VK), 2004, {{ISBN|0-415-34831-5}} [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415348315&id=t5G_zw9exMQC&pg=PP1&lpg=PP1&ots=nBltWxHPjd&dq=Religion+in+Turkey&sig=gLF9WOvOo0qZO5iwyUQSUc26Ya0#PPA28,M1]</ref> Die grondwet bepaal die raamwerk van die land se regstelsel. Dit sit die hoofbeginsels van die regering uiteen en bepaal dat Turkye 'n eenheidstaat met 'n sentrale regering is. Die huidige grondwet is in 1982 deur 'n referendum bekragtig en is sedertdien verskeie kere gewysig. Die staatshoof is die president van die republiek en vervul grootliks 'n seremoniële rol. Hy word vir sewe jaar deur die parlement verkies, maar hoef nie noodwendig 'n lid van die parlement te wees nie. Die huidige president [[Recep Tayyip Erdoğan]] is op 28 Augustus 2014 ingesweer nadat hy die eerste minister was. Hy is die eerste president van dié land, wat deur die bevolking en die Turkse diaspora direk verkies is. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Turkey|title=Turkey|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey-turkiye/|title=Turkey (Turkiye)|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 Januarie 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Turkey|Turkye}} * {{en}} {{Wikivoyage|Turkey}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlag|Turkye}} | Noord = [[Swartsee]] | Noordoos = {{nowrap|{{vlag|Georgië}}}} | Oos = {{nowrap|{{vlag|Armenië}}}} • {{nowrap|{{vlag|Azerbeidjan}}}} • {{nowrap|{{vlag|Iran}}}} | Suidoos = {{nowrap|{{vlag|Irak}}}} | Suid = [[Middellandse See]] • {{vlag|Sirië}} | Suidwes = {{nowrap|{{vlag|Griekeland}}}} • [[Middellandse See]] | Wes = {{nowrap|{{vlag|Griekeland}}}} | Noordwes = {{vlag|Bulgarye}} }} {{Portaalbalk|Turkye}} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{G20}} {{Normdata}} [[Kategorie:Turkye| ]] hiei9cr815ik5ob2m43tsjc5kymmhsv 0 22169 2920937 2695706 2026-08-01T19:30:08Z SpesBona 2720 Hersien 2920937 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Welterbe.svg|duimnael|Embleem van die Unesco-Wêrelderfenisgebiede]] {{Location map+ |Suid-Afrika |width=350 |float=right|caption=Ligging van Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika. Blou kolletjies dui op die Fossiele Hominiedterreine en geel kolletjies dui op die Pleistoseen-besettingsterreine. Die Nelson Mandela-nalatenskapsgebiede (14 plekke) word nie getoon nie. |places= {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-26.0157 |long=27.7346 |label=[[Sterkfontein]]|position=left|mark=Blue pog.svg}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-24.158611 |long=29.176944 |label=[[Makapansgat|Makapan]]|position=left|mark=Blue pog.svg}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-27.533333 |long=24.785556 |label=[[Taung]]|position=left|mark=Blue pog.svg}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-22.2500 |long=29.2000 |label=[[Mapungubwe|Mapungubwe kulturele landskap]]|position=bottom|label_width=12}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-28.1724 |long=17.0811 |label=[[Richtersveld]]}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-33.8067 |long=18.3662 |label=[[Robbeneiland]]|position=top}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-34.1666 |long=18.375 |label=[[Kaapse floraryk]]|position=right}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-28.000 |long=32.300 |label=[[iSimangaliso-vleilandpark|iSimangaliso]]|position=left|label_width=12}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-27.0 |long=27.30 |label=[[Vredefortkoepel]]|position=left}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-29.76527 |long=29.123056 |label=[[uKhahlamba-Drakensbergpark]]|position=bottom|label_width=12}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-25.973889 |long=31.013889 |label=[[Makhonjwaberge]]|position=top}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-25.687611 |long=20.374583 |label=[[ǂKhomani|ǂKhomani kulturele landskap]]}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-32.386667 |long=18.452778 |label=[[Diepkloof Klipbeskutting]]|mark=Yellow pog.svg|position=top}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-34.207778 |long=22.089444 |label=[[Pinnacle Point]]|mark=Yellow pog.svg|position=right}} {{location map~ |Suid-Afrika |lat=-29.522639 |long=31.085889 |label=[[Sibhudu-grot]]|mark=Yellow pog.svg|position=top}} }} Daar is tans 1&nbsp;273<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/ |title=World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> [[wêrelderfenisgebied]]e op [[aarde]] wat beskerm word om hulle natuurlike skoonheid of kulturele en geskiedkundige belangrikheid te bewaar. Plekke wat as wêrelderfenisgebiede aangewys is kry nasionale en internasionale erkenning en is 'n belangrike faktor vir [[toerisme]]. Twaalf plekke in [[Suid-Afrika]] is deur die [[Verenigde Nasies]] se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie ([[Unesco]]) tot wêrelderfenisgebiede verklaar. Hulle is: * [[Robbeneiland]] (1999)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/916 |title=Robben Island |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * [[iSimangaliso-vleilandpark]] (voorheen bekend as die Groter St. Lucia-Vleilandpark) (1999)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/914 |title=iSimangaliso Wetland Park |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Wieg van die Mensdom]] (die [[hominied]][[fossiel]]terreine van [[Sterkfontein]], [[Swartkrans]], [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]] en omgewings) (1999)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/915 |title=Fossil Hominid Sites of South Africa |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * [[uKhahlamba-Drakensbergpark]] (2000)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/985 |title=Maloti-Drakensberg Park |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Mapungubwe]] kulturele landskap (2003)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099 |title=Mapungubwe Cultural Landscape |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Kaapse floraryk]] (2004)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1007 |title=Cape Floral Region Protected Areas |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Vredefortkoepel]] (2005)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1162 |title=Vredefort Dome |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * [[Richtersveld]] (Kulturele en botaniese Landskap) (2007)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1265 |title=Richtersveld Cultural and Botanical Landscape |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * [[ǂKhomani]] (Kulturele Landskap) (2017)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1545 |title=ǂKhomani Cultural Landscape |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * [[Makhonjwaberge|Barberton Makhonjwaberge]] (2018)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1575 |title=Barberton Makhonjwa Mountains |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Nelson Mandela-nalatenskapsgebiede]] (2024)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1676 |title=Human Rights, Liberation and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> * Die [[Pleistoseen-besettingsterreine]] (2024)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1723 |title=The Emergence of Modern Human Behaviour: The Pleistocene Occupation Sites of South Africa |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 September 2024}}</ref> == Robbeneiland == {{Hoofartikel|Robbeneiland}} [[Lêer:Robben island from table mountain.jpg|duimnael|Robbeneiland soos vanaf [[Tafelberg]] gesien]] Die geskiedkundige belangrikheid van Robbeneiland het in 1999 gelei tot die erkenning daarvan as wêrelderfenisgebied. Robbeneiland is die afgelope vyf eeue as tronk, hospitaal en militêre basis gebruik. Talle van die geboue weerspieël die geskiedenis van die eiland as maksimumsekuriteitgevangenis en simboliseer só die triomf van die menslike gees, van vryheid en demokrasie oor onderdrukking. == iSimangaliso-vleilandpark == {{Hoofartikel|iSimangaliso-vleilandpark}} [[Lêer:Greater St. Lucia Wetland Park,South Africa.jpg|duimnael|iSimangaliso-vleilandpark]] Die iSimangaliso-vleilandpark bevat 'n verskeidenheid landskappe, wat [[koraalriwwe]], lang sandstrande, kusduine, merestelsels, moerasse en uitgebreide riet- en papirusvleilande insluit. Die geografiese verskeidenheid van die vleilande en hulle wisselwerking met klimaatelemente het 'n besondere spesiediversiteit tot gevolg. Die mosaïek van grondvorms en habitattipes skep ook gewilde uitsigte. Die St. Lucia-gebied bestaan uit dertien beskermde gebiede met 'n totale omvang van 234&nbsp;566 hektaar. Die gebied is die grootste riviermondingstelsel in Afrika en sluit die mees suidelike voorkoms van koraalriwwe aan die vasteland in. Sommige van die natuurlike kenmerke van die vleilande is: die groot aantal [[Skilpad|skilpaaie]] wat op die strande broei, die migrasie van [[walvis]]se, [[dolfyn]]e en [[walvishaai]]e langs die kus en reuse getalle watervoëls. Die park spog ook met 'n besondere biodiversiteit wat sowat 521 voëlsoorte insluit. == Wieg van die Mensdom == {{Hoofartikel|Wieg van die Mensdom}} [[Lêer:South Africa-Gauteng-Maropeng01.jpg|duimnael|Die Tumulus-gebou by die Maropeng-sentrum, Wieg van die Mensdom]] [[Fossiel Hominide]]: Plekke soos [[Sterkfontein]], [[Swartkrans]], [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]] en die omliggende gebiede het oorvloedige wetenskaplike inligting opgelewer oor die [[Menslike evolusie|evolusie van die menslike wese]] oor die afgelope 3,5 miljoen jaar, hulle lewenswyse en die diere waarmee hulle saamgeleef en wat hulle geëet het. Die landskap bewaar ook talle kenmerke van daardie oertyd. Die Sterkfonteingebied bevat 'n besondere groot en wetenskaplikbelangrike groep plekke wat lig werp op die vroegste voorouers van die [[mens]]dom. Dit vorm ook 'n uitgebreide spens van wetenskaplike inligting, waarvan die potensiaal amper onbeperk is. == uKhahlamba-Drakensbergpark == {{Hoofartikel|uKhahlamba-Drakensbergpark}} [[Lêer:Drakensburgmountains.jpg|duimnael|Die Drakensberge in die somer]] Die manjifieke geografiese kenmerke van die Drakensberge en die groot konsentrasie rotstekeninge in die gebied het gelei tot die uKhahlamba-Drakensbergpark se erkenning as wêrelderfenisgebied. Die gebied besit 'n uitsonderlike natuurskoon, met basaltiese rotsformasies wat uittroon, dramatiese valleie, goue sandsteenkranse, uitgestrekte hoogliggende grasvelde, ongerepte diep rivierklowe en rotsagtige skeure. Die verskeidenheid van habitats beskerm 'n hoë vlak van inheemse en wêreldbedreigde spesies, veral voëls en plante. Daar is ook talle grotte en rotsskuilings met die grootste en mees gekonsentreerde groep tekeninge in [[Afrika suid van die Sahara]]. Dié skilderye is oor 'n tydperk van 4000 jaar deur die San gemaak. Die rotstekeninge is uitstaande wat gehalte en verskeidenheid van onderwerpe en die uitbeelding van mense en diere betref. Dit verteenwoordig die geestelike lewe van die [[Boesman|San]] wat nie meer in die gebied woon nie. == Mapungubwe == {{Hoofartikel|Mapungubwe}} [[Lêer:Excavations.jpg|duimnael|Argeologiese opgrawings in Mapungubwe]] As 'n gebied wat op die noordelike grens van Suid-Afrika geleë is, waar dit by [[Zimbabwe]] en [[Botswana]] aansluit, was Mapungubwe die grootste koninkryk op die subkontinent, voordat dit in die 14de eeu verlaat is. Die oorblywende paleis- en nedersettingsgebiede, sowel as twee vroeëre hoofstadgebiede, bied 'n ongeëwenaarde blik op die ontwikkeling van maatskaplike en politieke strukture oor sowat 400 jaar. Die Mapungubwe kulturele landskap bevat bewyse van 'n belangrike wisselwerking in menslike waardes wat gelei het tot verreikende kulturele en maatskaplike verandering in [[Suider-Afrika]] tussen 900 en 1300 v.C. Die oorblyfsels is 'n merkwaardig volledige getuigskrif en 'n grafiese uitbeelding van die uitwerking van [[klimaatverandering]] en beeld die groei en daaropvolgende agteruitgang van die Koninkryk Mapungubwe uit. == Kaapse floraryk == {{Hoofartikel|Kaapse floraryk}} [[Lêer:Fynbos.jpg|duimnael|Fynbos naby Kaapstad]] Die [[fynbos]]streek van die [[Wes-Kaap|Wes]]- en [[Oos-Kaap]] is in 2004 weens die natuurlike skoonheid en wetenskaplike belangrikheid daarvan tot wêrelderfenisgebied verklaar. Die gebied bestaan uit agt beskermde gebiede wat die [[Kirstenbosch|Kirstenbosch Nasionale Tuin]] en die [[De Hoop-natuurreservaat]] insluit. In totaal dek die gebied 553&nbsp;000 [[hektaar]] grond wat besonder ryk is aan plantspesies, wat byna 20 persent van [[Afrika]] se flora verteenwoordig. Die unieke flora van die streek is van besondere belang vir die wetenskap omdat 'n reuse verskeidenheid en digtheid van fynbosspesies op 'n relatief klein gebied voorkom. Die spesiedigtheid in die Kaapse floraryk is ook van die hoogste ter wêreld en dit word erken as een van die wêreld se 18 biodiversiteitbrandpunte. == Vredefortkoepel == {{Hoofartikel|Vredefortkoepel}} [[Lêer:Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg|duimnael|Die Vredefortkoepel]] Die Vredefortkoepel is die grootste en diepste [[krater|impakkrater]] op aarde en geleë in die [[Vrystaat]]provinsie, ongeveer 120&nbsp;km suidwes van [[Johannesburg]].<ref>{{en}} [http://www.passc.net/EarthImpactDatabase Earth Impact Database], [http://www.passc.net/EarthImpactDatabase/vredefort.html Vredefort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002230/http://www.passc.net/EarthImpactDatabase/vredefort.html |date=4 Maart 2016 }}, besoek op 31 Mei 2012</ref> Die krater is ongeveer twee miljard jaar oud en is die oudste impakkrater wat nog op die aarde gevind is. Die krater is noodsaaklik vir die bestudering van die evolusie van die aarde, aangesien dit bewyse van die planeet se geologiese geskiedenis lewer. == Richtersveld == {{Hoofartikel|Richtersveld}} [[Lêer:Richtersveld eksteenfontein.jpg|duimnael|Die Richtersveld naby Eksteenfontein]] Die 160&nbsp;000&nbsp;ha Richtersveld Kulturele en Botaniese Landskap van bergagtige [[woestyn]] in die noordweste van Suid-Afrika is 'n kulturele landskap wat gemeenskaplik besit en bestuur word. Die [[Namas|Nama-volk]] voer al vir meer as twee eeue 'n semi-nomadiese bestaan in hierdie gebied. == ǂKhomani == {{Hoofartikel|ǂKhomani}} Die ǂKhomani kulturele landskap is in die Kalahari Gemsbok Nasionale Park binne die [[Kgalagadi-vredespark]] op die [[grens tussen Suid-Afrika en Botswana]] geleë. == Barberton Makhonjwaberge == {{Hoofartikel|Makhonjwaberge}} Die Makhonjwaberge is 'n reeks klein berge en heuwels wat naby die [[grens tussen Suid-Afrika en Eswatini]] geleë is. == Nelson Mandela-nalatenskapsgebiede == {{Hoofartikel|Nelson Mandela-nalatenskapsgebiede}} Die Nelson Mandela-nalatenskapsgebiede bestaan uit 14 dele wat te make het met die land se politiese geskiedenis in die 20ste eeu. Dit sluit in die [[Uniegebou]] ([[Pretoria]]), die amptelike setel van die regering; die area in [[Soweto]] waar die [[Sharpeville-slagting]] van 69 mense op 21 Maart 1960 plaasgevind het en "Die Groot Plek" by Mqhekezweni, waar [[Nelson Mandela]] as 'n jong man gewoon het. Die verskillende plekke skakel belangrike gebeure in die geskiedenis van Suid-Afrika se [[apartheid]]sera aan mekaar en verteenwoordig die nalatenskap van Suid-Afrika se stryd vir [[menseregte]], bevryding en versoening en Mandela se rol in die vredevolle en vergewensgesinde oorgang in 1994. == Pleistoseen-besettingsterreine == {{Hoofartikel|Pleistoseen-besettingsterreine}} Die Pleitosteen-besettingsterreine bestaan uit drie argeologiese areas versprei oor die [[Wes-Kaap]] en [[KwaZulu-Natal]]: Diepkloof Klipbeskutting, Pinnacle Point Terreinkompleks en Sibhudu-grot. Hierdie terreine bied die mees diverse en bes bewaarde rekord van die ontwikkeling van moderne menslike gedrag wat so ver terug strek as 162&nbsp;000 jaar. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne Skakels == {{CommonsKategorie|World Heritage Sites in South Africa|Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika}} * {{en}} [http://www.saworldheritage.com/ South African World Heritage Site Photo Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414124906/http://www.saworldheritage.com/ |date=14 April 2012 }} * {{en}} [https://whc.unesco.org/en/statesparties/za South Africa – Properties inscribed on the World Heritage List (12)] * {{en}} [https://www.nhc.org.za/ National Heritage Council South Africa] * {{en}} [https://www.sahra.org.za/ South African Heritage Resource Agency] {{Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Werelderfenisgebiede in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika| ]] ndtwplxv9i596asq40cdu9h4a88qt1o 0 26210 2921051 2881712 2026-08-02T00:16:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921051 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Ulaanbaatar<br>{{MongolUnicode|ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}} | ander_naam = Улаанбаатар | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1 = | translit_taal1_tipe = | translit_taal1_inligting = | translit_taal2 = | translit_taal2_tipe = | translit_taal2_inligting = | beeld_stadsilhoeët = Mongolia 041.jpg | beeldgrootte = | beeldbyskrif = Ulaanbaatar, September 2007 | beeld_vlag = Flag of Ulaanbaatar, Mongolia.svg | vlaggrootte = | vlagskakel = | beeld_seël = | seëlskakel = | seëlgrootte = | beeld_skild = Coat of arms of Ulaanbaatar.svg | skildskakel = | skildgrootte = | beeld_leë_embleem = | leë_embleemtipe = | leë_embleemgrootte = | leë_embleemskakel = | beeld_kaart = Map mn ulaanbaatar.png | kaartgrootte = | kaartbyskrif = | beeld_kaart1 = | kaartgrootte1 = | kaartbyskrif1 = | beeld_punt_kaart = | puntkaartgrootte = | puntkaartbyskrif = | punt-x = | punt-y = | duimdrukkerkaart = | duimdrukkeretiketposisie = | duimdrukkerkaartgrootte = | duimdrukkerkaartbyskrif = | onderafdelingtipe = [[Lande|Land]] | onderafdelingnaam = [[Mongolië]] | onderafdelingtipe1 = Aimag | onderafdelingtipe2 = | onderafdelingtipe3 = | onderafdelingtipe4 = | onderafdelingnaam1 = Ulaanbaatar | onderafdelingnaam2 = | onderafdelingnaam3 = | onderafdelingnaam4 = | regeringvoetnotas = | regeringstipe = | leiertitel = Burgemeester | leiernaam = Tsogt Batbayar | stigtingstitel = Stigting | stigtingsdatum = 1639 | oppervlak_totaal_km2 = 4704.4 | hoogte_m = 1350 | hoogte_voet = 4429 | breedtegraad = 47 | breedtegraad_m = 55 | breedtegraad_s = | breedtegraad_NS = N | lengtegraad = 106 | lengtegraad_m = 55 | lengtegraad_s = | lengtegraad_OW = O | bevolking_soos_op = 11 Julie 2007 | bevolkingnotas = | bevolking_totaal = 1,000,000 <!-- {{wins}} op-pyltjie werk nie as gevolg van nommerformatering funksie--> 1&nbsp;940&nbsp;500 | bevolkingsdigtheid_km2 = 213 | bevolking_metro = | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 8510 | tydsone = | utcafset = +8 | tydsone_DST = | uctafset_DST = | poskodetipe = Poskode | poskode = 210 xxx | skakelkode = +976 (0)11 | voetnotas = | webwerf = [http://www.ulaanbaatar.mn/] }} '''Ulaanbaatar''' ([[Mongools]]: Улаанбаатар, {{MongolUnicode|ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ}}; soms ook '''Oelan Bator''' gespel) is die [[hoofstad]] van [[Mongolië]]. Ulaanbaatar is in 1639 gestig en het aanvanklik as Örgöö bekend gestaan. In 1924 het Ulaanbaatar (wat "rooi held" beteken) die hoofstad van die nuwe Mongoolse Volksrepubliek geword ter ere van 'n Mongoolse volksheld Damdin Sükhbaatar, wie se soldate Mongolië van Ungern von Sternberg se troepe in samewerking met die Sowjet ([[Rooi Leër]]) bevry het. Vandag pryk Sükhbaatar se standbeeld op Ulaanbaatar se eenders genoemde stadsplein. Meer as 'n derde van Mongolië se yl bevolking woon in Ulaanbaatar. == Geografie == Ulanbaatar is ongeveer 1&nbsp;350&nbsp;meter (4&nbsp;430&nbsp;voet) bokant [[seevlak|seespieël]] in die sentraal-oostelike deel van Mongolië aan die Tuulrivier ('n sytak van die [[Selenge]]rivier) en aan die voet van berg Bogd Khan Uul geleë. Vanweë Ulaanbaatar se hoë ligging, sy posisie op die [[breedtegraad]] en die groot afstand van die naaste kuslyn word dié stad allerweë as die koudste hoofstad in die wêreld beskou met 'n gemiddelde [[temperatuur]] van -1.3&nbsp;°[[Celsius|C]]. In die lang droë winterseisoen daal die temperatuur so laag as -40&nbsp;°C, terwyl die temperatuur in die kort somers so hoog as 35&nbsp;°C styg. Die stad is in 'n sporadiese permabevrore sone geleë wat beteken dat dit moeilik is om fondamente te grawe. Voorstedelik inwoners woon dus hoofsaaklik in tradisionele gers wat maklik opgerig en verskuif kan word.<ref>geography.about.com [http://geography.about.com/od/physicalgeography/a/coldcapital.htm coldcapital.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228065444/http://geography.about.com/od/physicalgeography/a/coldcapital.htm |date=28 Desember 2011 }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Mountain goat in front of the Natural History Museum - Ulan Bator (Mongolia).jpg|duimnael|links|280px|Standbeeld van 'n bergbok met die Natuurgeskiedenismuseum in die agtergrond]] Gestig in [[1639]], Ulan Bator, toe bekend as '''Örgöö''' (Urga), was oorspronklik te ''Shireet Tsagaan nuur'' meer. Die meer is sowat 400&nbsp;km van die huidige Ulaanbaatar in die Övörkhangai Provinsie, en was hoofsaaklik bedoel om as setel te dien vir die eerste Jebtsundamba, Zanabazar. == Administrasie en onderafdelings == Ulaanbaatar word in nege distrikte onderverdeel, te wete (Düüregs): Baganuur, Bagakhangai, Bayangol, Bayanzurkh, Chingeltei, Khan Uul, Nalaikh, Songino Khairkhan, en Sühbaatar. Elke distrik word verder in Khoroos onderverdeel. Die hoofstad word deur 'n stadsraad regeer (die burgerverteenwoordigende Hural) met veertig lede wat elke vier jaar verkies word. Die stadsraad stel die burgemeester aan. Die huidige [[burgemeester]] is Tsogt Batbayar, wie ook die goewerneur van die sentrale provinsie is, i.e. Töv Aimag, wat die munisipaliteit van Ulaanbaatar omring. == Vervoer == [[Lêer:Mongolia 026.jpg|duimnael|280px|[[Chinggis Khaan Internasionale Lughawe]]]] Tussenstedelik en internasionaal: Ulaanbaatar word deur die Chinggis Khaan Internasionale Lughawe (voorheen die Buyant Ukhaa Lughawe) bedien. Die staatsbeheerde lugredery MIAT Mongolian Airlines bedryf lugroetes tussen Mongolië en Suid-Korea, China, Japan, Rusland en Duitsland. Daar is ook spoorverbindings met die Trans-Siberiese Spoorweg via Naushki en die Chinese spoorwegstelsel via Jining. Ulaanbaatar word verder deur oorwegend ongemerkte en ongeteerde paaie met ander dorpe verbind. Stedelike vervoer: Die nasionale en munisipale regerings reguleer 'n omvattende stelsel van private vervoerdiensverskaffers. Hierdie diensverskaffers bedryf busroetes dwarsoor die stad. Talle busse en trembusse is afkomstig uit Korea, Japan en die eertydse Sowjetunie. Die sekondêre vervoerstelsel bestaan uit die gebruik van minibusse wat met die busse meeding en dikwels onwettig bedryf word. Ulaanbaatar het talle gelisensieerde huurmotors, hoewel privaatmotors ook informeel as huurmotors gebruik word. Elke motor is dus 'n potensiële huurmotor. == Onderwysinstellings == Ulaanbaatar het vyf universiteite: die Nasionale Universiteit van Mongolië, die Wetenskaplike en Tegnologiese Universiteit van Mongolië, die Universiteit van Gesondheids- en Mediese Wetenskappe, 'n Opvoedkundige Universiteit en 'n Univeriteit vir Kuns en Kultuur. Daar is ook talle private en openbare kolleges en 'n geskiedkundige biblioteek met 'n versameling antieke manuskripte uit Mongolië, China en Tibet. == Beskrywing == [[Lêer:Mongolia 037.jpg|duimnael|280px|Gorkhi-Terelj Nasionale Park]] Die stad bestaan uit 'n sentrale gebied wat in die Sowjet veertiger- en vyftigjarige argitektuur gebou is. Die sentrale gebied word deur residensiële bloktorings en groter woonkwartiere omring. Die grondvlakke van talle geboue is winkels omskep, terwyl nuwe winkelsentrums opgerig word. Bekende landmerke en besienswaardighede sluit die volgende in: * Choijin Lama Klooster * [http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=2,0,0,1,0,0 Natuurgeskiedenismuseum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327023402/http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=2%2C0%2C0%2C1%2C0%2C0 |date=27 Maart 2009 }}. Die museum stal onder ander ou dinosourusfosiele wat in Mongolië ontdek is, uit. * Nasionale Mongoolse Geskiedenismuseum * Gandantegchinlen Khiid Monastery, met 'n 25 m hoë standbeeld van Migjid Janraisig * Bogd Khan se Winterpaleis * Ulaanbaatar Operahuis * Die Zaisan Gedenkteken herdenk die Russiese soldate wat in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gesneuwel het. Die gedenkteken op 'n heuwel suid van die stad sluit 'n Russiese [[tenk]] in wat deur die Mongole betaal is en 'n skildery wat vriendskapstonele tussen die Russe en Mongole uitbeeld. Besoekers wat die lang pad na die kruin van die heuwel stap word met 'n panoramiese uitsig oor die stad in die vallei daaronder beloon. * Sükhbaatar Square, in die regeringsdistrik. In die middel van Sükhbaatar Square is daar 'n standbeeld van Damdin Sükhbaatar op 'n perd. Die Mongoolse Parlement, met 'n groot standbeeld van [[Genghis Khan|Chinggis Khan]] bokant die trappe van die hoofingang, is noord van Sükhbaatarplein geleë. * Die Nasionale Sportstadium. Die Naadamfees word jaarliks in Julie by die stadium gehou. * Gorkhi-Terelj Nasionale Park, 'n natuurreservaat, ongeveer 70&nbsp;km uit Ulaanbaatar met talle toeristekampe en fasiliteite. == Ambassades == [[Bulgarye]], [[China]], die [[Tsjeggiese Republiek]], [[Frankryk]], [[Duitsland]], [[Japan]], [[Laos]], [[Pole]], [[Roemenië]], [[Rusland]], [[Taiwan]], [[Turkye]], die [[Verenigde Koninkryk]], en die [[Verenigde State van Amerika]] het almal ambassades in Ulaanbaatar. Suid-Afrika het in 1994 diplomatieke betrekkinge met Mongolië gesluit, hoewel Suid-Afrika geen ambassade in Mongolië het nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Mongolia#1958 |title=argiefkopie |access-date=29 September 2007 |archive-date=31 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831122851/http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Mongolia#1958 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.themoscowtimes.com/travel/facts/emb_abroad.html |title=argiefkopie |access-date=27 Januarie 2001 |archive-date=27 Januarie 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010127072500/http://www.themoscowtimes.com/travel/facts/emb_abroad.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.government.bg/index.php?tid=49#art384 |title=argiefkopie |access-date=29 September 2007 |archive-date=15 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015012824/http://www.mfa.government.bg/index.php?tid=49#art384 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1087554253488 |title=argiefkopie |access-date=12 Junie 2021 |archive-date=28 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528204154/http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1087554253488 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.msz.gov.pl/Polish,Missions,Abroad,2143.html |title=argiefkopie |access-date= 5 Augustus 2012 |archive-date=14 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214133949/http://msz.gov.pl/Polish,Missions,Abroad,2143.html |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Ulan Bator|Ulaanbaatar}} * [http://www.ulanbator.mn Stad van Ulaanbaatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102221114/http://www.ulanbator.mn/ |date= 2 November 2016 }} amptelike Webtuiste {{en}} * [http://www.citycouncil.mn Stadsraad van Ulaanbaatar] amptelike Webtuiste<!-- {{mn}}--> * [http://www.mayor.mn Burgemeester van Ulaanbaatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118133949/http://mayor.mn/ |date=18 Januarie 2013 }} amptelike Webtuiste<!-- {{mn}}--> * [http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/Pozdneyev.htm "Urga or Da Khuree"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124235219/http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/Pozdneyev.htm |date=24 November 2005 }} uit A. M. Pozdneyev se ''Mongolia and the Mongols'' * [http://www.num.edu.mn Nasionale Universiteit van Mongolië] * [http://ubpost.mongolnews.mn Ulaanbaatar Post - Weeklikse Engelse Koerant] * [http://www.ulaanbaatar.edu.mn Ulaanbaatar Universiteit] {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Mongolië]] ayk5uvcmkivfkky2vulihstcqti2bte 0 26213 2921152 2762534 2026-08-02T10:51:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921152 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:2007 Myanmar protests 7.jpg|regs|250px|duimnael|Betogers in [[Yangon]]. Die boodskap op die banier lees ''Nie-geweld: Nasionale Beweging'' in [[Birmaans]]]] [[Lêer:Burma protest march in Chicago.jpg|regs|250px|duimnael|Betogers op pad na die [[Volksrepubliek China|Chinese]] konsulaat in [[Chicago]]]] Die '''2007 Mianmarese anti-regeringsbetogings''' was 'n golf betogings wat op 15 Augustus [[2007]] in [[Mianmar]] (wat ook as Birma bekendstaan) begin het. Die betogings het begin nadat die regerende militêre junta brandstofsubsisdies opgehef het wat gelei het tot 'n styging in die prys van [[brandstof]] van sowat 500%.<ref name ="Monks">[http://www.nytimes.com/2007/09/20/world/asia/20cnd-myanmar.html?adxnnl=1&adxnnlx=1190382862-nwfidVsImsj3gq8IKLx0Ow Monks pressure Myanmar junta].</ref> Die aanvanklike betogings wat deur opposisie politieke aktiviste en studente gelei is, is vinnig en fel onderdruk en tientalle betogers is gearresteer en aangehou. Op 18 September is nuwe betogings deur duisende [[Boeddhisme|Boeddhiste]] monnike begin. Nadat die betogings aanvanklik vreedsaam verloop het, het die regering op 26 September in weerwil van internasionale oproepe tot beheersing op brutale wyse ingegryp om die protesaksie te onderdruk.<ref name ="Monks" /><ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/4081D23F-F1A4-46AF-BA50-D47FA2B7A4AE.htm UN envoy warns of Myanmar crisis]</ref> As deel van die regeringsoptrede is aandklokreëls in [[Yangon]] en [[Mandalay]] ingestel, openbare [[Internet|internettoegang]] is afgesny, [[traangas]] is gebruik om betogings op te breek, honderde betogers is in hegtenis geneem en monnike is geslaan. Daar is ook met [[Masjiengeweer|masjiengewere]]<ref>[http://www.burmanet.org/ BurmaNet News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929084150/http://www.burmanet.org/ |date=29 September 2007 }}, [http://www.burmanet.org/news/2007/09/28/irrawaddy-international-pressure-building-on-burma-lalit-k-jha/#more-9121 Irrawaddy: International Pressure Building on Burma – Lalit K. Jha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726180336/http://www.burmanet.org/news/2007/09/28/irrawaddy-international-pressure-building-on-burma-lalit-k-jha/#more-9121 |date=26 Julie 2011 }}, besoek op 29 September 2007</ref><ref>[http://abcnews.go.com/ abs NEWS], [http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=3658216 Myanmar Soldiers Fire Weapons Into Crowd], besoek op 29 September 2007</ref> op betogers gevuur en 'n aantal betogers en 'n [[Japan]]nese fotograaf is doodgeskiet. Teen 28 September het die regeringsmagte daarin geslaag om die meeste van die massabetogings te onderdruk en moes slegs klein groepies aktiviste verjaag word. Die monnike is deur middel van geslote hekke, doringdraadversperrings en wagte om [[Boeddhistiese kloosterlewe|kloosters]] daarvan verhoed om verder aan die optogte deel te neem.<ref>[http://abcnews.go.com/ abs NEWS], [http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=3667300 Troops Take Back Control in Myanmar], besoek op 29 September 2007</ref> Aangesien die regering buitelandse [[Joernalis|joernaliste]] verhinder om die land in te gaan, kom die meeste verslae oor en beelde van die gebeurtenisse van skrywers van [[webjoernaal|webjoernale]] en ander ongeïdentifiseerde bronne.<ref>[https://web.archive.org/web/20071016205754/http://blogs.usatoday.com/ondeadline/2007/09/todays-photo-ja.html Japanese journalist shot to death covering protests in Burma], by die [[USA Today]]. Laaste besoek op 29 September 2007.</ref> Die meeste van die land se internetskakels na die buitewêreld is egter geknip, selfoonseine is geblokkeer en daar was byna geen telefoniese verbindings nie. Alhoewel die regering die buitelandse media vir die betogings blameer, beweer hulle dat hierdie skielike breuk in kommunikasieverbinding die gevolg was van 'n beskadiging aan die land se onderwaterse, hoof-internetkabel.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7016238.stm Junta tightens media screw] by die BBC-nuuswerf. Laaste besoek op 29 September 2007.</ref> Die Mianmarse regeringsoptrede is wêreldwyd verdoem en sanksies is deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ingestel terwyl die [[Europese Unie]] bestaande sanksies teen die land uitbrei. Beswaar is ook in verskeie lande op diplomatieke vlak en by die [[Verenigde Nasies]] aangeteken insluitend deur buurlande soos [[Indië]]<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Political_reform_in_Myanmar_should_be_broad-based_says_India/articleshow/2406090.cms "Political reform in Myanmar should be broad-based, says India"], ''[[Times of India]]'', September 26, 2007</ref> en [[Thailand]].<ref name="BBC in quotes">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7014704.stm |title=In quotes: Burma reaction |access-date=27 September 2007 |date=27 September 2007 |publisher=BBC News Online |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428180217/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7014704.stm |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die VSA en die Europese Unie het ook 'n oproep gemaak vir strafmaatreëls, samesprekinge met die opposisie leier en [[Nobelprys vir Vrede|Nobelpryswenner]] [[Aung San Suu Kyi]] en etniese minderheidsgroepe deur die Verenigde Nasies Veiligheidsraad, maar [[Volksrepubliek China|China]], wat as permanente lid van die Veiligheidsraad vetoreg het, het egter aangedui dat die land nie ten gunste van sulke stappe is nie.<ref name="China-no">[http://thestar.com.my/ The Star, Malaysia], [http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/9/27/worldupdates/2007-09-27T052049Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-297349-1&sec=Worldupdates West seeks U.N. sanctions on Myanmar, China says "No"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812102421/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F27%2Fworldupdates%2F2007-09-27T052049Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-297349-1&sec=Worldupdates |date=2011-08-12 }}, besoek op 29 September 2007</ref> [[Rusland]] en China, wat vriendskaplike bande met die Mianmarse regime het, het in Januarie 2007 hulle vetoreg gebruik teen 'n ontwerpsresolusie, wat deur die VSA opgestel is, waarin die junta versoek is om die vervolging van minderhede en die opposisie te staak.<ref name="China-no" /> [[Suid-Afrika]] se [[Nobelprys vir Vrede|Nobelvredespryswenner]] [[Desmond Tutu]] het 'n beroep gedoen op China om in te gryp om "hierdie brutale mans aan te sê om hulle brutaliteit te staak". Hy het bygevoeg dat as Sjina nie sy invloed oor die regering sou gebruik nie hy hom sou skaar by 'n veldtog om die Beijing Olimpiese spele in 2008 te boikot.<ref>[http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=148&a=698244 Desmond Tutu vädjar till Burmas ledare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429003856/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=148&a=698244 |date=29 April 2011 }} Dagens Nyheter, September 28, 2007.</ref> == Agtergrond == === Militêre diktatorskap === Mianmar word reeds sedert [[1962]] deur 'n militêre diktatorskap regeer nadat Generaal Ne Win 'n militêre staatsgreep uitgevoer het en die land vir 26 jaar regeer het. In 1974 is antiregeringsbetogings by die begrafnis van [[U Thant]] geweldadig onderdruk. In 1988 het onrus wat deur ekonomiese wanbestuur en politieke onderdrukking aangewakker is gelei tot grootskaalse prodemokrasie betoging in wat as die ''8888 Opstand'' bekend staan. Honderde betogers is deur die veiligheidsmagte doodgemaak. Generaal Saw Maung het 'n staatsgreep uitgevoer en die ''State Law and Order Restoration Council'' (SLORC) gevorm om die land te regeer. In 1989 het die SLORC [[krygswet]] afgekondig nadat betogings opnuut opgevlam het. Die militêre regering het planne vir 'n algemene verkiesing teen [[31 Mei]] [[1989]] voltooi.<ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/pyithu_hluttaw_election_law.htm |title=PYITHU HLUTTAW ELECTION LAW |work=State Law and Order Restoration Council |publisher=iBiblio.org |date=31 Mei 1989 |access-date=11 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916133423/http://www.ibiblio.org/obl/docs/pyithu_hluttaw_election_law.htm |archive-date=16 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In Mei [[1990]] is 'n vrye verkiesing vir die eerste keer in byna dertig jaar gehou. Die Nasionale Bond vir Demokrasie (Afkorting: NLD van die [[Engels]]: ''National League for Democracy'') party van [[Aung San Suu Kyi]] het die verkiesing oorweldigend gewen met 392 van die 489 setels. Die verkiesing is egter deur die SLORC, wat geweier het om te bedank, nietig verklaar.<ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/Elections-02.htm |title=1990 MULTI-PARTY DEMOCRACY GENERAL ELECTIONS |work=National League for Democracy |publisher=iBiblio.org |author=Khin Kyaw Han |access-date=11 Julie 2006 |date=1 Februarie 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010114240/http://www.ibiblio.org/obl/docs/Elections-02.htm |archive-date=10 Oktober 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aung San Suu Kyi is onder huisarres geplaas. Tydens haar huisarres is sy in 1990 die Sakharovprys vir vryheid van denke toegeken in in 1991 die [[Nobelprys vir Vrede]]. Ondanks internasionale oproepe vir haar vrylating is sy is sedert 1990 voortdurend onder huisarres of in aanhouding geplaas en kan tot vandag toe nie vrylik beweeg nie. === Menseregteskendings === Die generaals wat Mianmar regeer onderdruk die bevolking van die land reeds vir vyftien jaar lank stelselmatig en ten spyte van talle vergrype en internasionale druk bly hulle steeds aan bewind. Onder die generaal se bewind het Mianmar verval tot een van die wêreld se voorste vervaardigers van heroïen.<ref name=soros>[http://www.soros.org/initiatives/bpsai The Burma Project/Southeast Asia Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204005003/http://www.soros.org/initiatives/bpsai |date= 4 Februarie 2007 }}, [http://www3.soros.org/burma/CRISIS/index.html Burma, Country in Crisis]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 29 September 2007</ref> MIV-lyne wat hulle oorsprong in Mianmar het word langs heroïenroetes na naburige lande versprei en die regering voer stelselmatig grusame menseregte misdrywe teen sy onderdane uit wat die vernietiging van 2&nbsp;700 dorpies sedert 1996 insluit, reuse gedwonge verskuiwings, verkragting van etniese minderhede deur regerings soldate, wydverspreide dwangarbeid en die gebruik van meer as 70&nbsp;000 kindersoldate deur die regime.<ref name=iht>[http://www.iht.com/ International harold Tribune], [http://web.archive.org/web/20051001045056/http://www.iht.com/articles/2005/09/19/opinion/edgenser.php Myanmar: A job for the Security Council], besoek op 29 September 2007</ref> Marteling is 'n alledaagse gebeurtenis in Mianmar en artbitrêre teregstellings vind gereeld plaas. As gevolg van die vergrype het meer as 700&nbsp;000 vlugtelinge uit Mianmar na buurlande, veral [[Thailand]] gevlug.<ref name=iht /> Die meer brutale menseregteskendings vorm deel van 'n breër onderdrukking van basiese vryhede. Daar is geen sprake van vryheid van uitdrukking in die land nie en selfs kunsuitstallings moet deur die militêre owerhede goedgekeur word. Weinig onafhanklike media bly oor en die is onderhewig aan swaar sensuur. Die staatsbeheerde uitsaaiwese is onverskuilde propagandamasjien van die regerende regime en Mainamar se burgers se enigste bron van akkurate nuus is internasionale radio stasies. Openbare opposisie teen die junta se beleide is strafbaar met tot twintig jaar gevangenis straf en die besit van ongelisensieerde faksmasjiene en of modems met vyftien jaar.<ref name=soros /> Verder word vryheid van assosiasie en vergadering ontneem en alle politieke vergaderings is verbode. Politieke partye soos die NLD word gemonitor en lede word lastig geval of gearresteer. Teen 2000 is daar geskat dat ten minste 1&nbsp;700 politieke gevangenes in aanhouding was.<ref name=soros /> Die militêre regering onderdruk en manipuleer ook godsdienstige uitdrukking in die land. In die grootliks [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] land dring die regering op geestelikes se ondersteuning aan en word kloosters gestroop om leiers wat hulle teë gaan te verwyder. Moslems in die suidweste van die land is blootgestel aan weermag aanvalle wat in [[1997]] gelei het tot 25&nbsp;000 vlugtelinge na [[Bangladesj]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC Nuus], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7019882.stm Burmese exiles in desperate conditions], besoek op 30 September 2007</ref> [[Christendom|Christenkerke]] word ook fyn dopgehou en en kerk aktiwiteit word ingeperk.<ref name=soros /> === Ekonomiese toestand === Mianmar het geweldige ekonomiese potensiaal. Die land is ryk aan minerale en lanbougeleenthede en ten spyte van regeringsverwaarlosing is daar steeds 'n sterk onderwystradisie. Goeie infrastruktuur is ook tydens die Britse Koloniale bewind opgerig. bestendige groei het na onafhanklikheid gevolg, maar die militêre regime wat van 1962 af regeer het se isolasionistiese "Birmaanse Weg na Sosialisme" beleid groot skade berokken en het dit die land verarm van 'n land wat in die 1950's deur die Wêreldbank gesien is as een van die in Asië met die beste vooruitsigte tot een van die armste lande ter wêreld.<ref>[http://uk.reuters.com/ Reuters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502055745/http://uk.reuters.com/ |date=2 Mei 2009 }}, [http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKBKK23220820070827 Myanmar fuel rises suggest junta budget crunch] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716014413/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKBKK23220820070827 |date=16 Julie 2012 }}, besoek op 29 September 2007</ref> Desperate ekonomiese toestande het bygedra tot die pro-demokrasie betogings van [[1988]]. Oor die afgelope aantal jare het ekonomiese liberalisering veranderinge ingelui. Ekonomiese ontwikkeling raak egter slegs 'n klein minderheid van die bevolking en die meeste Birmane baat nie daarby nie. Hoë inflasie verminder hulle koopkrag wat sake verder bemoeilik. Die regering spandeer 40% van sy begroting op militêre besteding ten spyte van die algehele gebrek aan buitelandse bedreiginge. Die Miniamarse junta se ekonomiese beleid berus op die uitvoer van die land se hulpbronne met min of geen waardetoevoeging. Koper, hout en en energie uitvoere ondersteun 'n ekonomie wat byna geheel en al afhanklik is van invoere en blootgestel is aan wispelturigheid van hulpbronpryse. Buitelandse inkomste en beleggings is swak bestuur en beplande hidroëlektriese skemas sal waarskynlik noodgedwonge elektrisiteit moet uitvoer om die ekonomie te ondersteun eerder as om ekonomiese en maatskaplike groei te ondersteun.<ref name=pinr>[http://www.pinr.com/ The Power and Interest News Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927004639/http://www.pinr.com/ |date=27 September 2007 }}, [http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=688&language_id=1 Economic Brief: The Economic Factors Behind the Myanmar Protests'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008153246/http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=688&language_id=1 |date=8 Oktober 2007 }}, besoek op 29 September 2007</ref> Die junta begeef hom ook in ondeurdagte projekte soos die inligtingstegnologie projek by Jadanabon in 'n land met argaïese kommunikasie-infrastruktuur wat nie so 'n projek sal kan ondersteun nie. 'n Ander voorbeeld is die landswye jatropha (medisinale neut) plantasies wat nie na noemenswaardige ekonomiese ontwikkeling sal lei nie.<ref name=pinr /> 'n Belangrike aspek van die junta se inmenging in die ekonomie is brandstofsubsidies – die inkorting van die subsidies in Augustus 2007 sou 'n belangrike role speel in die ontlont van die betogings van Augustus en September 2007. In 2006 het die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) en die Wêreldbank as deel van 'n hervormingspakket aanbeveel dat brandstofsubsidies gesny word. In die verslag het hulle verwys na die hoë begrotingstekorte wat deur die regering opgehoop word as gevolg van die maatreëls. Die junta se bou van 'n nuwe hoofstad by Naypyidaw en die beplande inligtingstegnologie hoofstad, Jadanabon en beduidende salarisverhogings vir staatsamptenare en weermagpersoneel het ernstige druk op regeringsreserwes geplaas. Die regering het in die verlede die soos tekorte aangespreek deur meer geld te druk wat weer tot inflasie lei. Planne om brandstofsubsidies in Mianmar te beëindig is waarskynlik deel van 'n stel hervormings wat die junta beplan het om onder andere die druk van wêreldbrandstof pryse te verlig. Privaatseketor belange in Mianmar was moontlik ook 'n faktor. Een van Mianmar se sakeleiers, Tay Za en die maatskappy Htoo Trading Company sal na verwagting baie baat by die privatisering van die branstofverspredingstelsel wat afhanklik is van die uitroei van die brandstof swartmark – wat behaal kan word deur die ophef van subsidies. Hoewel dit nie gesien word as die hoof rede vir die junta se besluit om subsidies op te hef nie strook dit met hulle neiging om beleide deur te voer wat die regering se sakevennote bevoordeel.<ref name=pinr /> === Internasionale druk === Mianmar verkeer reeds vir geruime tyd onder internasionale druk om stappe te doen om demokrasie in die land te herstel. In Maart [[1997]] is 'n resolusie eenparig deur die Verenigde Nasies Menseregtekommissie waarin 'n string menseregteskendings gelys word insluitend moord, marteling, verkragting, politieke aanhouding en dwangarbeid. Talle ander internasionale organisasies soos die Internasionale Arbeidsorganisasie, Amnestie Internasionaal, Article 19, Human Rights Watch, en ander onafhanklike groepe veroordeel die regime se behandeling van die Birmaanse bevolking. Die VSA het reeds in [[1988]] sanksies teen Mianmar ingestel. Die sanksies is in [[1997]] en [[2003]] verskerp. Die [[Europese Unie]] In Oktober is die sogenaamde Gemene Posisie (Engels: ''Common Position'') deur die Europese Unie aangeneem. Die dokument het bestaande Europse sanksies teen Mianmar bevestig. Sedertdien is die Gemene Posisie verskeie kere versterk en uitgebrei as gevolg van die regime se weiering om betekenisvolle vordering tot demokrasie te maak. Tot 2004 is Europese Kommissie hulp tot Birma/Mianmar beperk tot humanitêre hulpverlening. Die huidige weergawe van die dokument maak egter voorsiening vir 'n meer stelselmatige benadering tot hulpverlening.<ref>[http://ec.europa.eu/ Europese Kommissie], [http://ec.europa.eu/external_relations/myanmar/csp/index.htm The EU's relations with Burma / Myanmar Country Strategy Paper 2007–2013 Executive Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713180718/http://ec.europa.eu/external_relations/myanmar/csp/index.htm |date=13 Julie 2007 }}, besoek op 30 September 2007</ref> Mianmar is 'n lid van die Assosiasie van Suidoos-Asiese Nasies (Afkorting ASEAN van die [[Engels]]e naam '' Association of Southeast Asian Nations''). Die ASEAN neig om nie in wat as lidlande se interne aangeleenthede in te meng nie. Westerse sanksies word ondermyn deur die volgehou ekonomiese bande tussen Minamr en veral China. Op [[12 Januarie]] het [[Rusland]] en [[Volksrepubliek China|China]], wat beide vetoreg het, asook [[Suid-Afrika]] in die Verenigde Nasies teen 'n voorstel gestem wat deur die [[VSA]] en die [[Verenigde Koninkryk]] gemaak is wat Mianmar sou versoek het om sekere pro-demokrasie stappe te neem. Nege lande het ten gunste van die resolusie gestem en Kongo, [[Indonesië]] en [[Katar]] het buite stemming gebly. Rusland en Sjina het ekonomiese belange in Mianmar terwyl Suid-Afrika se stem blykbaar op tegniese redes gegrond is.<ref>[http://www.dfa.gov.za/ Departement van Buitelandse Sake], [http://www.dfa.gov.za/docs/2007pq/pq22.htm South Africa's Vote in the United Nations Security Council], besoek op 30 September 2007</ref> Suid-Afrika se besluit is plaaslik deur die Nobelprys vir Vrede-wenner [[Desmond Tutu]], die vakbond alliansie Cosatu en die amptelike opposisie, die [[Demokratiese Alliansie]] veroordeel en die Departement van Buitelandse Sake se redes word deur die groepe verwerp. Internasionale kommentators het hulle teleurstelling met Suid-Afrika se posisie uitgespreek en gewys op ooreenkomste met die situasie in Mianmar en die in Suid-Afrika tydens die [[Apartheid]]era en die belangrike rol wat die Verenigde Nasies gespeel het in terme van internasionale druk op die Apartheidsregering – ten spyte van die regering se besware dat Apartheid 'n interne aangeleentheid was.<ref>[https://archive.today/20120729160506/unweek.blogspot.com/|UN Week], [https://web.archive.org/web/20110727045138/http://unweek.blogspot.com/2007/01/usuk-draft-resolution-on-myanmar.html US/UK draft resolution on Myanmar vetoed in Security Council. - January 15, 2007 United Nations Week], besoek op 30 September 2007</ref><ref>[http://www.nytimes.com/ New York Times], [http://www.nytimes.com/2007/03/24/world/africa/24africa.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fOrganizations%2fU%2fUnited%20Nations%20 South Africa Lowers Voice on Human Rights], besoek op 30 September 2007</ref> == Hoofgebeure == === Aanloop tot betogings === Die eerste tekens van onrus in 2007 in Mianmar het reeds in Februarie voorgekom toe 'n groep wat hulleself die Mianmar Ontwikkelings Komitee noem 'n beroep gemaak het op die militêre regering om verbruikerspryse, gebrek aan gesondheidsorg, onderwys en swak elektristeitsvoorsiening aan te spreek. Betogings in Mianmar is byna ongehoord en die protes aksie is ook vinnig stop gesit. Waarskynlik in reaksie op die onrus is Brigadier-Generaal Than Han van die Mianmarse polisie verantwoordelik gemaak vir die hantering van burgerlike onrus in Rangoen.<ref name=pinr /> === Inkort van brandstof-subsidies en aanvanklike betogings === Op [[15 Augustus]] [[2007]] het die regering van Mianmar aangekondig dat branstofsubsisdies gesny sou word. Dit het gelei tot onmiddellike stygings in die prys van alle soorte brandstof. Die prys van Diesel het met 100 persent gestyg, aardgas met 500% en petrol met 67%.<ref>[http://www.mmtimes.com/ The Myanmar Times], [http://www.mmtimes.com/no380/n008.htm Higher global oil prices drive up the cost of fuel]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 29 September 2007</ref> Die prys verhogings het verdere inflasionêredruk veroorsaak op 'n koers wat reeds 21,4% bedra het in 2006. In reaksie op die prys verhogings het burgerlike onrus onder leiding van 'n groep wat bekend staan as die 88 Generasie Studente Groep, wat byna 20 jaar te vore as studenteleiers die pro-demokrasie betogings van 1988 gelei het, 'n aanvang geneem.<ref>[http://www.atimes.com/ Asia Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202023727/http://www.atimes.com/ |date= 2 Februarie 2007 }}, [http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IH24Ae03.html Fuel price policy explodes in Myanmar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011115952/http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IH24Ae03.html |date=11 Oktober 2007 }}, besoek op 29 September</ref> Op [[18 Augustus]] het die groep 'n verklaring uitgereik aangaande die stygende brandstofpryse waarin hulle die regering versoek het om die styging in verbruikerspryse wat daarop gevolg het aan te spreek en die maatskaplike leiding van die bevolking te verlig. Die groep het op [[19 Augustus]] van Koke-kaing tot by Kyauk-myong mark in Rangoen marsjeer. Onderweg het verbygangers hulle met applous ondersteun en ongeveer 500 mense by hulle aangesluit. Die owerhede het video-opnames van die optog gemaak maar nie teen die betogers opgetree nie.<ref name=IoS>[http://www.independent.co.uk/ The Independent on Sunday], [http://news.independent.co.uk/world/asia/article3013125.ece Veterans of 1988 at the forefront of latest action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017162524/http://news.independent.co.uk/world/asia/article3013125.ece |date=17 Oktober 2007 }}, besoek op 30 September 2007</ref> Op [[22 Augustus]] is sewe sleutel lede van 88 Generasie Studente Groep gearresteer weens hulle rol in die organisering van betogings.<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC News], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6958363.stm Profilef: 88 Generation Students], besoek op 29 September 2007</ref> Die owerhede het vinnig teen die betogings opgetree en tientalle aktiviste is in hegtenis geneem. Betogings het egter voortgeduur en na ander dele van die land versprei insluitend in Sittwe en ander dorpe.<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC News], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7010202.stm Q&A: Protests in Burma], besoek op 29 September 2007</ref> === Monnike sluit by die betogings aan === [[Lêer:2007 Myanmar protests 11.jpg|regs|250px|duimnael|Monnike wat in Jangon betoog met die Boeddhistevlag]] Op [[5 September]] [[2007]] het Mianmarse regeringsmagte 'n vreedsame optog in Pakokku uitmekaar gedwing en in die proses drie Boeddhistiese monnike beseer. Die volgende dag het ander monnike in weerwraak 'n aantal regeringsamptenaare as gyselaars aangehou.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7010202.stm Q&A: Protests in Burma] BBC, September 24, 2007</ref> Die monnike het aangedring dat daar teen [[17 September]] om verskoning gevra moes word, maar die militêre owerheid het geweier om dit te doen. Dit het gelei tot betoging waarby al hoe meer monnike aangesluit het. Religieuse dienste is ook aan die weermag geweier. Die monnike se rol is noem nsewaardig as gevolg van die agting wat hulle by beide die burgerlike en militêre bevolking geniet. Betogings het oor Mianmar begin versprei na Sittwe, Pakokku en Mandalay.<ref name=MONKS-LEAD-LARGEST-PROTEST>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7009825.stm Monks lead largest Burma protest] BBC, September 24, 2007.</ref> Op [[22 September]] het ongeveer tweeduisend monnike deur Jangon masjeer en tienduisend deur Mandalay, met ander betogings in vyf ander dorpsgebiede oor Mianmar. Die betogers wat deur Jangon masjeer het is toegelaat om verby die huis van [[Nobelprys vir Vrede]]-wenner [[Aung San Suu Kyi]] te masjeer.<ref name="Rangoon">[http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/09/23/myanmar.protest.ap/index.html 20,000 march in Myanmar protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012014606/http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/09/23/myanmar.protest.ap/index.html |date=12 Oktober 2007 }}.</ref> Alhoewel sy steeds onder huisarres was, het sy vlugtig by die hek van haar woning verskyn om deur die monnike geseën te word.<ref name="AFP">[http://news.yahoo.com/s/afp/20070922/wl_asia_afp/myanmarprotestmonks AFP:Democracy icon Aung San Suu Kyi greets Myanmar monks]</ref> Op [[23 September]] het 150 nonne by die betogings in Jangon aangesluit. Op die dag het 15&nbsp;000 Boeddhistiese monnike en ander burgers deur die strate van Jangon masjeeren stygende vreedsame betogings teen die militêre regime.<ref>[http://www.bangkokpost.com/topstories/topstories.php?id=121953 Monks' protest swells] The Bangkok Post, 23 September 2007.</ref> Die Alliansie van Alle Birmaanse Boeddhiste Monnike het gesweer om met hulle betogings voort te gaan totdat die militêre junta omver gewerp is.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7009005.stm Nuns in Burma anti-junta rallies]</ref> Op [[24 September]] het tussen 30&nbsp;000 en 100&nbsp;000 in Jangon betoog, die grootste antiregeringsprotesaksie in Mianmar in twintig jaar.<ref name=MONKS-LEAD-LARGEST-PROTEST/><ref>[http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/09/24/myanmar.protest.ap/index.html 100,000 protest Myanmar junta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725143642/http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/09/24/myanmar.protest.ap/index.html |date=25 Julie 2008 }} CNN, September 24, 2007.</ref> Marse het gelyktydig in ten minste 25 stede oral in Mianmar plaasgevind met kolomme monnike wat tot 'n kilometer lank getrek het.<ref name=US-TO-IMPOSE-NEW-SANCTIONS>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7011607.stm US to impose new Burma sanctions] BBC, September 24, 2007.</ref> By die mars se eindpunt wou ongeveer 1000 monnike Aung San Suu Kyi by haar huis groet, maar is deur die polisie belet. Die monnike het gebede gedreunsing voor hulle ontbind het. Later daardie dag het die junta se Minister vir Godsdiens, Brigadier-Generaal Thura Myint Maung, die Boeddhiste monnike wat die betogings gelei het gewaarsku om nie verder as hulle "reëls en regulasies" te gaan nie.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7010839.stm Burmese military threatens monks]</ref> Intussen het die VSA begin voorberei om saksies teen die land te verskerp.<ref name=US-TO-IMPOSE-NEW-SANCTIONS/> Die [[Tenzin Gyatso, 14de Dalai Lama|Dalai Lama]] van [[Tibet]] het ook sy seëning oor die monnike uitgespreek.<ref>{{Cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/world/view_article.php?article_id=90451 |title=Dalai Lama offers support to Myanmar monks |access-date=29 September 2007 |archive-date= 7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007205402/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/world/view_article.php?article_id=90451 |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:2007 Myanmar protests 4.jpg|duimnael|regs|250px|Betogers by die Shwedagon Pagoda in Jangon.]] Op [[25 September]] het die junta betogers met militêre mag gedreig en weermag vragmotors by die Shwedagon Pagoda, die vergaderplek vir monnike wat die betogings gelei het, geparkeer. 5000 monnike en ander betogers het nogtans in die Shwedagon in gemarsjeer. Voertuie met luidsprekers het vroeër die dag in die sentrale deel van Jangon boodskappe wat van militêre aksie gewaarsku het, uitgesaai. Die boodskappe het gelui: "mens mag nie die marse volg, aanmoedig of daaraan deelneem nie. Aksie sal geneem word teen dié wat die bevel oortree". Die aankondigings was gegrond op 'n wet wat die opbreek van "onwettige" betogings met militêre mag moontlik maak.<ref>[http://ca.today.reuters.com/news/newsArticle.aspx?type=topNews&storyID=2007-09-25T063524Z_01_B588599_RTRIDST_0_NEWS-MYANMAR-COL.XML Myanmar junta threatens military force] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217111501/http://ca.today.reuters.com/news/newsArticle.aspx?type=topNews&storyID=2007-09-25T063524Z_01_B588599_RTRIDST_0_NEWS-MYANMAR-COL.XML |date=2007-12-17 }} Reuters, September 25, 2007.</ref> 2000 Boeddhiste monnike en ondersteuners het ondanks die dreigemente van Mianmar se junta tussen weermaglorries na Jangon se strate gemarsjeer."<ref>[http://www.guardian.co.uk/burma/story/0,,2176691,00.html Burmese protesters defy junta's threat of crackdown]</ref> Die demokrasie leier Aung San Suu Kyi is op Sondag 23 September na die Insein-gevangenis geskuif, 'n dag nadat sy voor haar huis verskyn het om die monnike te groet.<ref>[http://www.reuters.com/article/wtMostRead/idUSB58859920070925 Myanmar junta sets curfew] Reuters, September 25, 2007.</ref> Van [[26 September]] af het die junta 'n aandklokreël in die land se twee grootste stede, Jangon en Mandalay in plek gestel en vergaderings van meer as vyf mense verbied. Weermagvragmotors het talle gewapende soldate na Jangon begin vervoer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070609092458/http://afp.google.com/article/ALeqM5hXKLA7lM0A-IwwffmHhQfZDhT5UA Myanmar imposes curfews after mass protests] AFP, September 25, 2007.</ref> === Junta optrede === [[Lêer:Propaganda, Myanmar 2.jpg|duimnael|regs|250px|Mianmarse regeringsbanier wat lees "vergruis almal wat die unie skade doen"]] Op [[26 September]] is die pro-demokrasie figuur Win Naing by sy huis in Jangon gearresteer omtrent 2:30 vm nadat hy gesien is terwyl hy voedsel en water aan betogende monnike verskaf het. Die sewentigjarige aktivis is weer na een nag vrygelaat. Hy is te vore op [[8 Maart]] gearresteer vir die hou van 'n perskonferensie met Birmaanse betogers teen ekonomiese teëspoed.<ref>{{Cite web |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gPUjdWUHQY4VeYAGG3zQfGIRAdng |title=Pro-democracy politician arrested in Myanmar |access-date= 8 Julie 2009 |archive-date= 8 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708060414/http://afp.google.com/article/ALeqM5gPUjdWUHQY4VeYAGG3zQfGIRAdng |url-status=dead }}</ref> Prominente Birmaanse komediant Zargana is ook oornag in aanhouding gehou.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7013638.stm Burma monks march as police act] BBC, September 26, 2007.</ref> Troepe het versperrings om die Shwedagon Pagoda opgerig en 'n groep van 700 betogers met knuppels en traangas aangeval. Die polisie het van die monnike en sowat 200 ondersteuners verjaag terwyl ander probeer het om naby die oostelike hek van die pagoda kompleks te bly. Troepe het die gebied om die pagoda afgeseël om te probeer verhoed dat die monnike verdere betoging onderneem.<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F26%2Fwburma526.xml |title=Burma troops charge monks with batons |access-date=13 Augustus 2021 |archive-date=21 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221152155/https://www.telegraph.co.uk/news/?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F26%2Fwburma526.xml |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7013638.stm Burma riot police beat back monks]BBC, September 26, 2007.</ref> Dit het egter nie die opmarse verhoed nie en tot 5000 monnike het deur Jangon marsjeer. Van hulle het maskers gedra in verwagting dat traangas gebruik sou word. Later die dag het 'n tragedie hom afgespeel toe ten minste drie Boeddhiste monnike en 'n vrou in Jangon deur veiligheidsmagte doodgeskiet is toe duisende mense onder leiding van Boeddhiste monnike verdere betogings teen die Mianmarse regering onderneem het.<ref>[http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html Over 100,000 people in Rangoon and parts of Burma protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223100615/http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html |date=23 Februarie 2008 }} Mizzima News, September 26, 2007.</ref> 'n Dokter in Jangon se algemene hospitaal het ook bevestig dat drie beseerde monnike in die hospitaal opgeneem is nadat hulle by die Shwedagon pagoda deur onlustepolisie aangerand is.<ref>[http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html Protesters in Rangoon have dispersed for the day.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223100615/http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html |date=23 Februarie 2008 }} Mizzima News, September 26, 2007.</ref> Meer as driehonderd mense, wat talle monnike ingesluit het, is in aanhouding geneem.<ref>[http://www.sr.se/cgi-bin/ekot/artikel.asp?Artikel=1621861 Minst tre munkar dödade i Burma (Minstens drie monnike gedood in Birma)] Sveriges Radio, September 26, 2007.</ref> Volgens die Burma Campaign UK het die junta ook groot getalle maroen-gewade bestel en van hulle soldate beveel om hulle koppe te skeer, moontlik om die monnike se geledere te infiltreer.<ref>[https://web.archive.org/web/20080314224210/http://www.iht.com/articles/2007/09/25/news/myanmar.php Monks defy warnings to protest in Myanmar] International Herald Tribune, September 26, 2007</ref> [[Lêer:Nagaikenji.jpg|regs|duimnael|250px|Die Japannese verslaggewer Kenji Nagai wat deur Mianmarse militêre magte dood geskiet is.]] Op [[27 September]] het die regerende junta begin om klopjagte op kloosters in die vroeë oggendure oral in Mianmar uit te voer in 'n poging om die betogings te onderdruk. Honderde monnike is in Jangon en in die noordooste van die land gearresteer. By die Ngwe Kya Yan-klooster het veiligheidsmagte in 'n klopjag teen 00:15 in die nag 'n muur gebreek en verskeie monnike is beseer in skermutselings met veiligheidsmagte. Die leër het klopjagte uitgevoer op die ses-verdieping Religieuse Wetenskap Klooster in die Chaukhtatgyi Pagoda, Moe Kaung Kin-klooster in Yan Kin, Mingin in Thingankyun, en Thein Phyu-klooster in Thein Phyu, en verskeie monnike gearresteer.<ref>[http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html Burmese junta raids monasteries, arrests over 200 monks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223100615/http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html |date=23 Februarie 2008 }} Mizzima News, 27 September 2007.</ref><ref name="Globe and Mail Raids">{{cite news|title=Myanmar junta raids monasteries, arrests hundreds of monks|publisher=The Globe and Mail|date=2007-09-26|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070926.wjuntaraids0927/BNStory/International|accessdate=2007-09-27|archive-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826185459/http://www.theglobeandmail.com/news/world/article785107.ece|url-status=dead}}</ref><ref name="Reuters Raids">{{cite news |last=Reuters |title=Myanmar junta raids monasteries |publisher=Reuters |date=2007-09-27 |url=http://ca.today.reuters.com/news/NewsArticle.aspx?type=topNews&storyID=2007-09-27T021914Z_01_B588599_RTRIDST_0_NEWS-MYANMAR-COL.XML |accessdate=2007-09-26 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Sky News Raids">{{cite news |title=Monks arrested in monastery raids |publisher=SKY News |date=27 September 2007 |url=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30200-1285944,00.html |access-date=26 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011020339/http://news.sky.com/skynews/article/0,,30200-1285944,00.html |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Later in die dag het van die grootste betogings tot nog toe in Jangon plaasgevind. Tienduisende mense het teen die middel van die dag oënskynlik spontaan in die strate ingestroom en nasionalistiese liedere gesing en soldate wat in vragmotors verbygery het uitgeskel. Troepe het waarskuwingskote begin skiet toe betogers gepoog het om hulle wapens by hulle af te neem. 'n [[Japan]]nese verslaggewer Kenji Nagai en agt ander is volgens amptelike verklarings doodgeskiet.<ref>{{cite news|title=70,000 protesters defy Burma troops |publisher=guardian.co.uk |date=2007-09-27|url=http://www.guardian.co.uk/uklatest/story/0,,-6953108,00.html|accessdate=2007-09-27}}</ref><ref>{{cite news |title=Burma troops issue 'extreme action' ultimatum |publisher=telegraph.co.uk |date=27 September 2007 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/27/nosplit/wburma727.xml |access-date=27 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011165511/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F27%2Fnosplit%2Fwburma727.xml |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |title=Soldater dræber ni i Myanmar |publisher=Politiken |date=27 September 2007 |url=http://politiken.dk/udland/article386278.ece |access-date=27 September 2007 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232148/http://politiken.dk/udland/article386278.ece |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Japansk fotograf dræbt i Myanmar |publisher=[[TV2 (Denmark)]] |date=27 September 2007 |url=http://nyhederne.tv2.dk/article.php/id-8769851.html?forside |access-date=27 September 2007 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112023637/http://nyhederne.tv2.dk/article.php/id-8769851.html?forside |archive-date=12 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=ミャンマーで邦人カメラマン死亡…デモ取材中の長井健司さん|publisher=Sankei Sports|date=2007-09-28|url=http://www.sanspo.com/shakai/top/sha200709/sha2007092801.html|accessdate=2007-09-28|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://archive.today/20120910214848/http://www.sanspo.com/shakai/top/sha200709/sha2007092801.html|url-status=dead}}</ref> 'n Amateurvideo van die Nagai-voorval wat op Japannese televisie vertoon is dui daarop dat die joernalis oënskynlik doelbewus geskiet is.<ref>{{cite news |title=Video shows Japanese journalist 'being shot deliberately' |publisher=timesonline.co.uk |date=28 September 2007 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2550369.ece |access-date=28 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011080348/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2550369.ece |archive-date=11 Oktober 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Britse en Autraliese amasadeurs meen ook dat die dodetal moontlik baie hoër is as die amptelike syfer wat die regering gebruik.<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC Nuus], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7017496.stm Soldiers break up Burma protests], besoek op 30 September</ref> Soldate het ook op of oor studente wat na 'n hoërskool in Tam We in Jangon geskiet. Onbevestigde ooggetuie-verslae dui daarop dat 'n honderd mense geskiet is.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/0d0623bc-6de4-11dc-b8ab-0000779fd2ac.html Fears of mounting death toll in Burma] Financial Times, September 28, 2007.</ref> Tot 300 studente is gearresteer.<ref>[http://english.dvb.no/news.php?id=483 Security forces fire on school pupils] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624021541/http://english.dvb.no/news.php?id=483 |date=24 Junie 2008 }} Democratic Voice of Burma, September 28, 2007.</ref> In die aandnuus het die staatstelevisiekanaal verslag gedoen dat nege mense omgekom het in die aksie teen betogers in Jangon. Die verslag het ook gesê dat elf betogers en 31 soldate beseer is.<ref>[http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html At least nine dead, 10 injured] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223100615/http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html |date=23 Februarie 2008 }} Mizzima News, September 27, 2007.</ref> Ook op 27 September het die Mianmar-junta ingestem dat die [[Verenigde Nasies]] spesiale gesant, [[Ibrahim Gambari]], in die land teoeglaat sal word. Gambari is na die land gestuur nadat die veiligheidsraad in [[New York Stad|New York]] vergader het en om beheersing gepleit het.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7017369.stm Bush hits out at 'brutal' Burma]BBC News, September 27, 2007.</ref><ref>[http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/world/view_article.php?article_id=91192 UN confirms its envoy to be allowed in Myanmar] Inquirer.net, September 27, 2007.</ref> Na die brutale aanslag op betogers die vorige dag was die strate van Jangon abnormaal stil op 28 September. Die regering in Mianmar het internettoegang en kommunikasiekanale blokkeer in 'n poging om openbare bewustheid en inligting oor die opstand na die buiteland te verhoed.<ref>[http://www.smh.com.au/news/web/burma-cuts-web-access/2007/09/28/1190486554032.html SMH.com.au – Burma cuts web access]</ref> Soldate het mense met [[kamera]]s gearresteer en aangerand.<ref>{{Cite web |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8787 |title=Two Shot in Clash with Troops; People with Cameras Singled Out The Irrawaddy Sept 28 2007 |access-date=30 September 2007 |archive-date=16 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116020136/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8787 |url-status=dead }}</ref> Vyf kloosters is teen Vrydag 28 September omsingel om te verhoed dat monnike aan betogings deelneem. Ooggetuies het berig dat die regering busvragte vol vigilantes die stad ingestuur het om betogers aan te val en dat 'n tydelike tronk by 'n ou resiesbaan opgerig is om honderde, moontlik duisende, mense wat aangehou word te huisves. Internettoegang is Saterdag 29 September herstel wat volgens die BBC se verslaggewer in [[Bangkok]] daarop dui dat die junta voel dat hulle die betogings nou onder beheer het. Soldate en polisiemanne is op byna elke straathoek gestasioneer en winkelsentrums en parke is gesluit.<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC Nuus], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7019359.stm UN envoy heading for Burma talks], besoek op 30 September</ref> Teen Saterdag 29 September was die veterane van [[1988]] agter tralies, die monnike is in hulle kloosters vasgekeer of na klein dorpies verwyder en die stede is swaar beleer met soldate en polisie van die militêre diktatorskap op elke hoek, talle padblokkades en weermagvragmotors wat die strate patrolleer as deel van die junta se magsvertoning. Betogers wat nou sonder hulle leiers moes optree kon slegs sporadies hulle verskyning maak om die militêre magte uit te tart voor hulle weer weghardloop.<ref name=IoS2>[http://news.independent.co.uk/ The Independent on Sunday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060917075627/http://news.independent.co.uk/ |date=17 September 2006 }}, [http://news.independent.co.uk/world/asia/article3013126.ece Burma's fight for freedom: Troops reclaim the streets as monks pray for a miracle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015164207/http://news.independent.co.uk/world/asia/article3013126.ece |date=15 Oktober 2007 }}, besoek op 30 September 2007</ref><ref name=BBCGambari /> Teen Sondag 30 September was daar geen teken van betogings nie met 15&nbsp;000 troepe wat in Jangon ontplooi is.<ref>[http://news.bbc.co.uk/ BBC Nuus], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7020465.stm UN envoy sees top Burma dissident], besoek op 30 September 2007</ref> == Buitelandse reaksie == [[Lêer:Free Myanmar (Burma) Protest - Portland - OR.jpg|duimnael|regs|250px|"Bevry Birma"-betogings in Portland, Oregon in die [[VSA]] op 24 September 2007]] Talle regerings het hulle ondersteuning vir die betogings in die openbaar verklaar en die militêre junta gemaan om nie met geweld teen betogers op te tree nie. Die [[VSA]] en die [[Europese Unie]] het bestaande sanksies teen Minamar se leiers verskerp. Verder het die wêreld sy woede teenoor die Mianmarse regering te kenne gegee met betogings in [[Japan]], [[Suid-Korea]], [[Thailand]], [[Switserland]], [[Kanada]] en die [[VSA]]. Mianmar se buurlande, veral die [[Volksrepubliek China]] volg tradisioneel 'n beleid van nie-inmenging. In Korea het studente hulle koppe kaal geskeer in simpatie met die monnike wat tradisioneel hulle koppe kaal skeer. Op Saterdag [[29 September]] [[2007]] het die [[Verenigde Nasies]] gesant Ibrahim Gambari in Mianmar aangekom. Gambari se sending is daarop gemik om as bemiddelaar tussen die militêre regering en opposisie groepe op te tree. Na wat berig word het Gambari met die generaals sowel as met [[Aung San Suu Kyi]] vergader.<ref name=BBCGambari>[http://news.bbc.co.uk/ BBC Nuus], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7020465.stm UN envoy 'meets Burmese leaders'], besoek op 30 September 2007</ref> Die twee het vir negentig minute vergader by 'n staatsgastehuis in Jangon nadat Gambari teruggekeer het van samesprekinge met die junta in die afgeleë hoofstad Nay Pyi Taw.<ref>[http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/today-demonstration.html Breaking News – Gambari meets Daw Aung San Suu Kyi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223100615/http://www.mizzima.com/MizzimaNews/News/2007/Sep/Today-demonstration.html |date=23 Februarie 2008 }} ''Mizzima News'' September 30, 2007.</ref> Gambari het met die waarnemende Eerste Minister Thein Sein, Kultuur Minister Khin Aung Myint en Inligtingsminister Kyaw Hsan ontmoet, maar is nie 'n gespreksbeurt met die huidige senior generaal [[Than Shwe]] gegun nie.<ref>[http://abc.net.au/news/stories/2007/09/30/2047362.htm?section=world UN envoy meet detained Burma Opposition leader: diplomats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011112052/http://abc.net.au/news/stories/2007/09/30/2047362.htm?section=world |date=11 Oktober 2007 }} ''Australian Broadcasting Corporation'', 30 September 2007.</ref> Na telefoniese samesprekinge met die Eerste Minister van die [[Verenigde Koninkryk]], [[Gordon Brown]], het die Eerste Minister van China, [[Wen Jiabao]], China se sterkste oproep tot dusver gemaak vir 'n einde aan die geweldadige optrede teen betogers; "China hoop alle partye betrokke [in Burma] sal beheersing aan die dag lê, dat stabiliteit sou gou moontlik op vreedsame wyse bereik sal word, ondersteun binnelandse versoening en die bereik demokrasie en ontwikkeling". Javier Solana, die Europese Unie se buitelandse beleidshoof het China aangespoor om groter druk op Birma uit te oefen.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7020399.stm China appeals for calm in Burma] ''BBC News'', 30 September 2007.</ref> Na wat berig is, was Kolonel Hla Win, 'n sentrale lid van die militêre junta, geïnteresseerd in politieke [[asiel]] in [[Noorweë]]. Blykbaar het die kolonel oorgeloop en geskuil in die woud saam met rebelle van die Karenvolk.<ref>[http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=104499 Burma: - Colonel to seek asylum in Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122032137/http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=104499 |date=22 Januarie 2009 }} The Norway Post, 30 September 2007.</ref> Hy het oorgeloop nadat hy beveel is om klopjagte op twee kloosters uit te voer en honderde monnike in aanhouding te neem. Volgens die kolonel is die monnike vermoor en hulle liggame in die woud gegooi.<ref>[http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=148&a=698776 Avhoppare vägrade döda munkar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008175501/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=148&a=698776 |date= 8 Oktober 2007 }} NTB (via Dagens Nyheter), 30 September 2007.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|2007 Burmese anti-government protests}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Mianmar]] mbmphrmlqjlazwnjznf2d798fmhstu0 10 26826 2920972 2918617 2026-08-01T20:00:32Z SpesBona 2720 Kaap Verde se amptelike vlag is dié met 'n 3-2-verhouding 2920972 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|land vertoondata</noinclude>}}} | alias = Kaap Verde | vlag alias = Flag of Cape Verde (3-2).svg | vlag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975-1992).svg | grootte = {{{grootte|}}} | naam = {{{naam|}}} | altskakel = {{{altskakel|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1975 | redir1 = CPV </noinclude> }} mnviwmxvmb39iqhz9kjmljsr7duijx9 4 27153 2920838 2919144 2026-08-01T16:10:19Z Aliwal2012 39067 2920838 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1982 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] * [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1983 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1984 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] * [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1986 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1987 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] * [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1988 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] * [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> 5h3t4805mba36dgyscwrykpilglh3n3 2920842 2920838 2026-08-01T16:22:18Z Aliwal2012 39067 2920842 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1982 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] * [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1983 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1984 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] * [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> mhvp5e86zew2gou6z10yl87p2h88xza 2920845 2920842 2026-08-01T16:40:37Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2920845 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1970 Meksikaanse State Grand Prix|MEX]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> qq9nt2gupi0uefw2hdkru6yfbxh8tws 2920856 2920845 2026-08-01T17:10:29Z Aliwal2012 39067 Maak die sandput weer skoon. Dankie sandput! 2920856 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> ryzy9spnapd8gxpjkxknznzh5kbyodp 0 28133 2920912 2915860 2026-08-01T18:50:55Z Sobaka 328 /* 2026 */ bywerk 2920912 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die Internasionale Botaniese Kongres van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] 5hdo20cwadbbgz1bod6jajw374hqdjf 2920916 2920912 2026-08-01T18:56:11Z Sobaka 328 /* 2026 */ Beeld 2920916 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die Internasionale Botaniese Kongres van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] isup1w7ht7ej4dx7oly5wwvo4b0xi13 2920917 2920916 2026-08-01T18:59:16Z Oesjaar 7467 /* 2026 */ Skakel 2920917 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] ggo2abb1jojikz7dy5zhd7ft0riz4fe 2920920 2920917 2026-08-01T19:05:22Z Sobaka 328 /* 2026 */ Beeld 2920920 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group'' Today” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] 3cagthvy7nm617829fxo68lrh4ixesn 2920922 2920920 2026-08-01T19:06:30Z Sobaka 328 /* 2026 */ woord 2920922 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group'' Today” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] evsbik6j5z5zrge8pvqvovbtpnab09z 2920925 2920922 2026-08-01T19:10:05Z Sobaka 328 /* 2026 */ opruim 2920925 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] rngc5zxtnz1izaw0lsa5ntntbk7wu2o 2921011 2920925 2026-08-01T20:53:49Z Oesjaar 7467 /* Mylpale */ En daar is ons verby die 130,000 artikel mylpaal! 2921011 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 130&nbsp;000 artikels || 1 Augustus 2026 || [[Jingdezhen]] deur [[Gebruiker:SpesBona]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] 210guq77222rt3lsmc11ujk7qapjh6s 2921013 2921011 2026-08-01T20:54:31Z Oesjaar 7467 /* Mylpale */ Ai! 2921013 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 130&nbsp;000 artikels || 1 Augustus 2026 || [[Jingdezhen]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] nxtqyf6y0ub5sjvtqvm8vgeq449qadb 0 28637 2920768 2899725 2026-08-01T12:53:59Z Rooiratel 90342 2920768 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Wheel of the Year.png|duimnael|Die wiel van die jaar]] [[Lêer:Tara mound of hostages.jpg|duimnael|Die ingang van ''Dumha na nGiall'', [[Ierland]]; net soos by ander ganggrawe word die grafkamer tydens Samhain en Imbolc verlig]] [[Lêer:Bonfire4.jpg|duimnael|'n Feesvuur]] '''Imbolc''' ([[Iers-Gaelies]]: [ɪˈmˠɔlˠɡ]), soms ook '''Oimelc''', ook genoem '''Sint Brigid-dag''' (Iers-Gaelies: ''Lá Fhéile Bríde''; [[Skots-Gaelies]]: ''Là Fhèill Brìghde''; [[Manx-Gaelies]]: ''Laa'l Breeshey''), is een van die belangrikste feesdae van die tradisionele [[Kelt]]iese kalender wat op [[1 Februarie]] gevier word. Dit is die tradisionele Keltiese Lentefees wat in die middel van die tyd tussen die Noordelike Halfrond se Wintersonstilstand en die Dag-en-Nagewening van die lente plaasvind. Die feesdag is gewy aan die godin Brigid (dikwels ook Brighid, Bride of Brigit) wat in die Christelike tydperk as 'n heilige vereer is. Die Ierse benaming het sy etimologiese oorsprong in die Gaeliese term vir "in die buik" (''i mbolg''), maar is later herinterpreteer as "ooimelk" (gewoonlik word die eerste lammers op hierdie tydstip gebore) en was sodoende 'n simboliese verwysing na die nuwe lewenskrag wat met die lente geassosieer word. Die begin van Februarie was ook die tyd wanneer die voedselvoorrade van die winter byna opgebruik was. Dit was dus uiters belangrik om sekere religieuse rituele te beoefen wat 'n goeie oes in die laatsomer help verseker het. Net soos by ander Keltiese feeste het die aansteek van feesvure 'n sentrale rol by die vierings gespeel aangesien Brigid die Keltiese Godin van vuur, heilkunde en vrugbaarheid was. Die vuur was 'n simbool vir die son wat oor die volgende maande sy krag herwin het. Toe die [[Rooms-Katolieke Kerk]] die Keltiese Imbolc tot die Christelike fees [[Marialigmis]] op 2 Februarie verander het, is kerse steeds aangesteek om die simboliese reining van die Jonkvrou Maria te vier. Gelowiges het ook kerse aangesteek by die prosessies wat op 2 Februarie plaasgevind het. == Betekenis in die [[Neopaganisme]] == Nuwe Heidene beskou Imbolc nog steeds as 'n spesiale fees danksy die belangrike rol wat die natuur en sy kringloop in die nie-Christelike inheemse geloofstelsels van Europa speel. Die Gehoringde God – die heerser oor die najaar en winter – beskik in hierdie tyd van die jaar nog steeds oor sy mag. Die winterkoue behels sterkte en warmte net soos lewe en dood. Dit is baie belangrik dat menslike aktiwiteite die gebeure in die natuur weerspieël, en net soos die natuur geleidelik sy lewenskrag herwin, probeer Nuwe Heidene nou die klein take te doen wat gedurende die res van die jaar nie verrig is nie. Aktiwiteite en rituele tydens Imbolc kan dus die maak van kerse, die aanplanting van lenteblomme, die lees van gedigte of die vertelling van stories insluit. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Imbolc|title=Imbolc|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Mei 2022}} {{Normdata}} [[Kategorie:Feesdae]] [[Kategorie:Keltiese mitologie]] [[Kategorie:Kultuur in Ierland]] ts4m77vczjutaw2of4npg85t0jjci37 2920776 2920768 2026-08-01T13:30:16Z SpesBona 2720 Voyageur (R.I.V.) kan nie meer sy bronnelys verskaf nie 2920776 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wheel of the Year.png|duimnael|Die wiel van die jaar]] [[Lêer:Tara mound of hostages.jpg|duimnael|Die ingang van ''Dumha na nGiall'', [[Ierland]]; net soos by ander ganggrawe word die grafkamer tydens Samhain en Imbolc verlig]] [[Lêer:Bonfire4.jpg|duimnael|'n Feesvuur]] '''Imbolc''' ([[Iers-Gaelies]]: [ɪˈmˠɔlˠɡ]), soms ook '''Oimelc''', ook genoem '''Sint Brigid-dag''' (Iers-Gaelies: ''Lá Fhéile Bríde''; [[Skots-Gaelies]]: ''Là Fhèill Brìghde''; [[Manx-Gaelies]]: ''Laa'l Breeshey''), is een van die belangrikste feesdae van die tradisionele [[Kelt]]iese kalender wat op [[1 Februarie]] gevier word. Dit is die tradisionele Keltiese Lentefees wat in die middel van die tyd tussen die Noordelike Halfrond se Wintersonstilstand en die Dag-en-Nagewening van die lente plaasvind. Die feesdag is gewy aan die godin Brigid (dikwels ook Brighid, Bride of Brigit) wat in die Christelike tydperk as 'n heilige vereer is. Die Ierse benaming het sy etimologiese oorsprong in die Gaeliese term vir "in die buik" (''i mbolg''), maar is later herinterpreteer as "ooimelk" (gewoonlik word die eerste lammers op hierdie tydstip gebore) en was sodoende 'n simboliese verwysing na die nuwe lewenskrag wat met die lente geassosieer word. Die begin van Februarie was ook die tyd wanneer die voedselvoorrade van die winter byna opgebruik was. Dit was dus uiters belangrik om sekere religieuse rituele te beoefen wat 'n goeie oes in die laatsomer help verseker het. Net soos by ander Keltiese feeste het die aansteek van feesvure 'n sentrale rol by die vierings gespeel aangesien Brigid die Keltiese Godin van vuur, heilkunde en vrugbaarheid was. Die vuur was 'n simbool vir die son wat oor die volgende maande sy krag herwin het. Toe die [[Rooms-Katolieke Kerk]] die Keltiese Imbolc tot die Christelike fees [[Marialigmis]] op 2 Februarie verander het, is kerse steeds aangesteek om die simboliese reining van die Jonkvrou Maria te vier. Gelowiges het ook kerse aangesteek by die prosessies wat op 2 Februarie plaasgevind het. == Betekenis in die [[Neopaganisme]] == Nuwe Heidene beskou Imbolc nog steeds as 'n spesiale fees danksy die belangrike rol wat die natuur en sy kringloop in die nie-Christelike inheemse geloofstelsels van Europa speel. Die Gehoringde God – die heerser oor die najaar en winter – beskik in hierdie tyd van die jaar nog steeds oor sy mag. Die winterkoue behels sterkte en warmte net soos lewe en dood. Dit is baie belangrik dat menslike aktiwiteite die gebeure in die natuur weerspieël, en net soos die natuur geleidelik sy lewenskrag herwin, probeer Nuwe Heidene nou die klein take te doen wat gedurende die res van die jaar nie verrig is nie. Aktiwiteite en rituele tydens Imbolc kan dus die maak van kerse, die aanplanting van lenteblomme, die lees van gedigte of die vertelling van stories insluit. == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Kevin Danaher |date=1972 |title=The Year in Ireland: Irish Calendar Customs |location=Cork |publisher=Mercier Press |page=38 |isbn=978-1-85635-093-8}} * {{en}} Carmina Gadelica (1992). ''Carmina Gadelica: Hymns and Incantations'' Hudson, NY: Lindisfarne Press. {{ISBN|978-0-940262-50-8}}. * {{en}} Chadwick, Nora (1970). ''The Celts''. Londen: Penguin. {{ISBN|978-0-14-021211-2}}. * {{en}} F. Marian McNeill (1959). ''The Silver Bough'', Vol.&nbsp;1–4. Glasgow: William MacLellan. * {{en}} Ó Catháin, Séamas (1995). ''Festival of Brigit''. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Imbolc|title=Imbolc|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Mei 2022}} {{Normdata}} [[Kategorie:Feesdae]] [[Kategorie:Keltiese mitologie]] [[Kategorie:Kultuur in Ierland]] os4ejjnt0l0h2kditb4l6rxwuvytpc4 8 31206 2920766 2823128 2026-08-01T12:52:00Z Rooiratel 90342 2920766 wikitext text/x-wiki === redigering === * DotsSyntaxHighlighter[ResourceLoader]|DotsSyntaxHighlighter.js * charinsert[ResourceLoader|default]|charinsert.js|charinsert.css * wikEd[ResourceLoader]|wikEd.js * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js === lees === * ReferenceTooltips[ResourceLoader|skins=vector,vector-2022,monobook,timeless,modern,cologneblue]|ReferenceTooltips.js|ReferenceTooltips.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * popups[ResourceLoader]|popups.js === voorkoms === * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js === template-gadgets === * Calculator [ResourceLoader | default | categories = Bladsye wat die gerief "Calculator" gebruik ] | calculator.js |calculator.css * owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css icamcknlnz2es7tbuncjltbrrf41s7l 0 33964 2920982 2747909 2026-08-01T20:20:25Z CommonsDelinker 1161 "Gaborone_Airport.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]] 2920982 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Gaborone'''</span><br /> [[Lêer:Gaberone aerial.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:BW-Gaborone.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Gaborone.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Botswana}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Distrik''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Gaborone |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|24|40|S|25|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1964<ref>{{en}} {{cite web |first=Neil |last=Parsons |title=Botswana History Page 7: Geography |url=http://www.thuto.org/ubh/bw/bhp7.htm |work=Botswana History Pages |publisher=University of Botswana History Department |location=Gaborone, Botswana |date=19 Augustus 1999 |accessdate=4 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303195028/http://www.thuto.org/ubh/bw/bhp7.htm |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 169 [[vierkante kilometer|vk km]]<ref>{{en}} {{cite web |title=BOTSWANA STATISTICAL YEAR BOOK 2010 |url=http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Botswana%20Statistical%20Year%20Book%202010.PDF |work=Statistics Botswana |publisher=Central Statistics Office |accessdate=25 Februarie 2012 |location=Gaborone |format=PDF |date=Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211135208/http://www.webcitation.org/65jCFX9lp |archive-date=11 Desember 2013 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;014&nbsp;m<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/BC/09/Gaborone.html |title=Gaborone, Botswana Page |publisher=Falling Rain Genomics, Inc. |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001709/http://www.fallingrain.com/world/BC/09/Gaborone.html |archive-date=12 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 231&nbsp;626<ref>{{en}} {{cite web |title=The Population of Towns, Villages and Associated Localities |work=2011 Population and Housing Census |url=http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Population%20of%20Towns%20and%20Villages%20_2011%20PHC_%20Jun%204%202012..pdf |accessdate=14 Junie 2012 |date=Junie 2012 |publisher=Statistics Botswana |location=Gaborone |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208153514/http://www.webcitation.org/68QAYaEFm |archive-date=8 Februarie 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;400/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+2]] |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Haskins Nkaigwa<ref>{{en}} {{Cite web|first=Ephraim |last=Keoreng|title=New Gaborone Mayor seeks power to hire and fire |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=494&dir=2011/October/Wednesday5 |publisher= [[Mmegi|Mmegi Online]] |location= Gaborone, Botswana |date=5 Oktober 2011|accessdate=9 Oktober 2011| volume=28 | issue=148}}</ref> |} '''Gaborone''' ('''Gaberones''' tot 1969; [[Tswana]]: [χabʊˈrʊnɛ]; [[Engels]]: [ˌɡæbəˈroʊniː]) is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Botswana]]. Dié stad het 'n bevolking van 231&nbsp;626 in 2011 gehad (10% van Botswana se bevolking) en beslaan 'n oppervlakte van 169&nbsp;km². Die stad is in 1964 as beplande stad gestig en dié stad se eerste burgemeester was [[J. D. Jones]]. Dit is na Kgosi Gaborone, 'n Botswana-[[Kgosi|hoofman]], genoem. [[Lêer:1966 Mayor Gaborone.JPG|duimnael|links|upright|J. D. Jones, die eerste burgemeester van Gaberones]] In 1890 het [[Cecil John Rhodes]] Gaberones gekies om 'n koloniale fort te huisves.<ref>{{en}} {{cite web |title=African cities- Gaborone History |url=http://gaborone.info/php/gabhist.php?name=Gaborone%20History |work=Gaborone.info |publisher=AfricanCities.net |accessdate=4 Augustus 2009 |archive-date=21 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721202338/http://gaborone.info/php/gabhist.php?name=Gaborone%20History |url-status=dead }}</ref> In die fort het Cecil John Rhodes die [[Jameson-inval]] beplan.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Hardy |first1=Paula|last2=Firestone |first2=Matthew D. |title=Botswana & Namibia |url=https://books.google.com/?id=HSAs1_B-93YC&lpg=PP1&pg=PA74#v=onepage&q= |accessdate=4 Augustus 2009 |year=2007 |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1-74104-760-8 |chapter=Gaborone |pages=75–88}}</ref> In 1965 is die hoofstad van die [[Betsjoeanaland]]-protektoraat van [[Mahikeng|Mafeking]] ná Gaberones verskuif. Oorspronklik is [[Lobatse]] as nuwe hoofstad vir 'n onafhanklike Botswana voorgestel, maar weens sy nabyheid aan 'n varswaterbron, sy ligging aan die spoorlyn na [[Pretoria]], sy sentrale ligging tussen die plaaslike stamme en sy gebrek aan assosiasie met die omliggende stamme is Gaborone as hoofstad gekies.<ref name="New Africa">{{en}} {{cite book |last1=Seth |first1=Willie |title=Botswana and Its People |url=https://books.google.com/?id=bR54xeODwCIC&lpg=PA44&pg=PA44#v=onepage&q= |accessdate=4 Augustus 2009 |year=2008 |publisher=Godfrey Mwakikagile |isbn=978-0-9814258-7-0 |chapter=Major urban centres |pages=44–46}}</ref> Die stad se naam is in 1969 van Gaberones tot Gaborone verander.<ref>{{en}} {{cite news | title = Regions Given New Spelling | url = https://news.google.com/newspapers?id=7bszAAAAIBAJ&sjid=IfgDAAAAIBAJ&dq=gaborone&pg=7329%2C1913552 | agency = Associated Press | newspaper = Spokane Daily Chronicle | location = Spokane, Washington, USA | date = 22 Desember 1969 | page = 11 | accessdate =11 Julie 2010 }}</ref> Gaborone dien as politieke en ekonomiese hoofstad van Botswana met talle maatskappye wat hul setels in die stad het. Die Botswana-aandelebeurs is hier geleë. Dit vorm sy eie distrik, maar dien ook as hoofstad van die omliggende [[Suidoosdistrik, Botswana|Suidoosdistrik]]. In dié stad is die parlement van Botswana en dié land se belangrikste lughawe, die [[Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe]], geleë. Die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] se hoofkwartier is ook hier geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/about-sadc |title=Southern African Development Community :: About SADC |website=www.sadc.int |accessdate=22 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414150738/https://sadc.int/about-sadc |archive-date=14 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gaborone is in die suidooste van Botswana aan die [[Notwanerivier]] sowat 15&nbsp;km noordwes van die [[grens tussen Suid-Afrika en Botswana]] geleë.<ref name="New Africa" /> Die plaaslike bevolking verwys dikwels na die stad as ''Gabs''.<ref>{{en}} {{cite web |first=Purity |last=Njeru |title=History of Gaborone |url=http://www.africanexecutive.com/modules/magazine/articles.php?article=703 |publisher=The African Executive |location=Nairobi, Kenya |year=2009 |accessdate=4 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170136/http://www.africanexecutive.com/modules/magazine/articles.php?article=703 |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas Setswana en Engels, Botswana se twee [[Amptelike taal|amptelike tale]], word in Gaborone nog ander tale soos Kalanga en Kgalagadi gebesig. == Fotogalery == <center><gallery> Lêer:BotswanaParliament.jpg|Botswana se parlement in Gaborone Lêer:GABS-UB Courtyard.JPG|Die Universiteit van Botswana Lêer:Gaborone skyline.JPG|Gaborone se stadshorison </gallery></center> == Susterstede == * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Burbank, Kalifornië|Burbank]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Burbank's Sister Cities |url=http://www.burbanksistercity.org/burbank_sister_cities.html |publisher=Burbank Sister City Organization |accessdate=22 Julie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029092121/http://burbanksistercity.org/burbank_sister_cities.html |archive-date=29 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Zhejiang]], [[Volksrepubliek China]]<ref>{{en}} {{cite web |last=Mooketsi |first=Lekopanye |title=Chinese firms to build massive industrial park |url=http://mmegi.bw/index.php?sid=4&aid=10&dir=2009/April/Wednesday1 |publisher=Mmegi |accessdate=3 Augustus 2010 |date=1 April 2009 |quote=The last event was the signing ceremony for a twinning arrangement between Zhejiang Province and the Gaborone City Council. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212063326/http://www.webcitation.org/68hXSfcHC |archive-date=12 Desember 2012 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Swede}} [[Västerås]], [[Swede]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Gaborone, Vasteras city councils twin |url=http://www.dailynews.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20111027&i=Gaborone_Vasteras_city_councils_twin |publisher=Daily News |accessdate=23 Junie 2012 |location=Gaborone |date=27 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212063332/http://www.webcitation.org/68dnphB7L |archive-date=12 Desember 2012 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Indonesië}} [[Sorong]], [[Indonesië]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Gaborone|title=Gaborone|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Februarie 2019}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Botswana]] jp5405xa61a6xr5lhkeq9ce3rw558bp 0 34157 2920976 2620607 2026-08-01T20:04:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920976 wikitext text/x-wiki [[Lêer:BritishCheque.png|duimnael|regs|300px|Voorbeeld van 'n tjek.]] 'n '''Tjek''' is 'n skriftelike opdrag aan 'n [[bank]] om 'n spesifieke bedrag [[geld]] aan 'n spesifieke persoon of instelling uit die tjekskrywer se rekening oor te betaal. Die drie partye wat betrokke is by die uitreik van 'n tjek is die trekker, nemer (ontvanger) en die betrokkene (bank). Die trekker se bankrekeningnommer en bankidentifikasiekode is altyd op die tjek gedruk. [[Lêer:1933_Standard_Bank_of_South_Africa_cheque_with_impressed_duty_stamp.jpg|duimnael|'n Tjek wat in 1933 deur die [[Standard Bank|Standardbank van Suid-Afrika]] uitgereik is.]] Tjeks word meestal gebruik om groot somme geld te betaal, soos byvoorbeeld as 'n motor of huis aangekoop word. Deesdae word tjeks nie meer so algemeen gebruik nie. Persone gebruik al hoe meer kredietkaarte, debietkaarte en elektroniese bankdienste om oorbetalings te maak. == Hantering van tjeks == Om tjeks te kan uitskryf moet 'n tjekrekening by 'n bank geopen word. Die bank sal die kliënt van 'n tjekboek voorsien. Kliënte kan ook eenmalige tjeks van hulle banke aanvra. Die persoon wat die tjek uitskryf moet die datum, ontvanger se naam asook die bedrag in woorde en syfers daarop aandui. Om geldig te wees moet die tjek ook onderteken word. Nadat die tjek uitgeskryf is, moet die teenblaadjie ingevul word vir latere boekstawing. Indien 'n fout met die skryf van 'n tjek gemaak word, moet dit duidelik gekanselleer word deur die woorde "kanselleer" oor dit te skryf. Tjeks verval na 'n sekere periode, en moet dus so spoedig as moontlik gewissel word. Die tydperk wissel gewoonlik van drie tot ses maande, waarna die tjek nie meer geldig sal wees nie. == Tipes tjeks == ; Gekruisde tjek 'n Gekruisde tjek kan slegs deur die gemelde persoon in sy bankrekening inbetaal word. Dit verhoed dat iemand anders die betrokke tjek sal kan wissel as die tjek verloor of gesteel sou word. Alle tjeks behoort ter beveiliging gekruis te word, tensy die ontvanger versoek dat dit nie gedoen word nie. Om 'n tjek te kruis word twee parallelle strepe op die tjek getrek, en die woorde "nie verhandelbaar" tussen die lyne geskryf. ; Bankgewaarborgde tjek 'n Bankgewaarborgde tjek is 'n tjek waar die bank die uitbetaal daarvan waarborg. Die ontvanger is dus verseker dat hy wel die geld sal kry. Die nadeel is dat dit nie later deur die kliënt gestop kan word nie. ; Kontanttjek Die tipe tjek kan deur enige persoon by 'n bank vir kontant gewissel word. ; Reisigerstjek Reisigerstjeks kan by 'n bank bestel word voordat 'n reis onderneem word. Die tjeks word uitgereik in die denominasie(s) wat in die lande wat besoek gaan word aanvaar word. As voorbeeld kan reisigerstjeks in [[Amerikaanse dollar]]s of [[euro]]'s bestel word na gelang van waarheen gereis gaan word. == Uitfasering van tjeks in Suider-Afrika == In Julie 2019 is die gebruik van tjeks in [[Namibië]] amptelik afgeskaf.<ref name="Peyper">Peyper, L. 2021. Jammer, jou tjek is nié in die pos. ''Rapport'', 10 Januarie: 13.</ref> In [[Suid-Afrika]] kon die wissel en kruis van tjeks teen die vroeë 2020's ook eenvoudig nie meer konkurreer met die gerief van goedkoper en vinniger elektroniese betaalmetodes nie.<ref name="Peyper" /> Suid-Afrika ervaar, afgesien van die sesvoudige toename in 2020 wat tjekbedrog betref vergeleke met 2019 (volgens [[Standard Bank]]), ook 'n duur verrekeningskoste van gemiddeld R200 per tjek. Covid-19 was die laaste spyker in die doodskis: sedert die einde van Maart 2020 het Standard Bank 80% minder tjekboektransaksies ervaar. Volgens die [[Reserwebank van Suid-Afrika]] is daar tussen Augustus 2019 en Augustus 2020 omtrent 59% minder tjeks uitgeskryf, en die waarde van tjektransaksies was terselfdertyd 82% minder. Minder as 0,1% van alle transaksies was per tjek (volgens [[Absa]]), en by [[FNB]] was dit minder as 0,6% van die kliëntebasis.<ref name="Peyper" /> Die gebruik van tjeks het tussen September 2019 en September 2020 jaar-op-jaar met 52% afgeneem. Die bedrae ter sprake in dieselfde tydperk het vanaf omtrent R4,7 miljard afgeneem na omtrent R840 miljoen.<ref name="Cornelissen">[https://web.archive.org/web/20201128201610/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/tjekboek-se-dae-amptelik-getel/ Cornelissen, C. 2020. Tjekboek se dae amptelik getel]. ''Maroela Media'', 19 November. (geargiveer 2 Februarie 2021)</ref> In September 2020 het [[Nedbank]] sy uitreik en druk van tjeks gestaak. FNB het sy laaste tjekboek in September 2020 uitgereik; Standard Bank op 1 Oktober 2020.<ref name="Peyper" /> Die Reserwebank, die betalingsvereniging van Suid-Afrika (Pasa), die bankvereniging van Suid-Afrika (Basa) en die gedragsowerheid vir die finansiële sektor (FSCA) het derhalwe laat in 2020 'n gesamentlike verklaring uitgereik wat die uitskryf van tjeks met ingang 1 Januarie 2021 ongeldig verklaar.<ref name="Cornelissen" /> Tjeks wat wel voor 31 Desember 2020 gedeponeer is, sou deur sommige banke nog vroeg in Januarie 2021 gewissel word.<ref name="Peyper" /> Tjeks van oorsee sal wel nog by Suid-Afrikaanse banke aanvaar en verreken kan word.<ref name="Peyper" /><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20210131114203/https://www.nedbank.co.za/content/nedbank/desktop/gt/en/aboutus/discontinuation-of-cheques.html#selection-1087.0-1087.64 Nedbank: Discontinuation of cheques] (geargiveer 31 Januarie 2021).</ref> == Verwysing == {{Verwysings}} {{Commonskat|Cheques|Tjeks}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geld]] eowxk4qrqzy39kya0t724kdy02pb3xb 14 35485 2920971 2918619 2026-08-01T20:00:27Z SpesBona 2720 Kaap Verde se amptelike vlag is dié met 'n 3-2-verhouding 2920971 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Beeld:Flag of Cape Verde (3-2).svg|right|250px]] {{CommonsKategorie|Cape Verde|Kaap Verde}} [[Kategorie:Eilande in Atlantiese Oseaan]] [[Kategorie:Eilande van Afrika]] [[Kategorie:Lande in Afrika]] 4dhh856zjpp557fewv0r1ncu856sftw 0 35712 2920896 2920238 2026-08-01T18:06:06Z Rooiratel 90342 2920896 wikitext text/x-wiki :''Moenie Heilbron in die Vrystaat met [[Heilbronn]] in [[Duitsland]] verwar nie''. {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Heilbron | inheemse_naam = <br/>Phiritona | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | slagspreuk = | beeld_stadsilhoeët = Heilbron Train Station.JPG | beeldbyskrif = Ou spoorwegstasie in Heilbron | latd = 27 |latm = 17 |lats = 1 | longd = 27 |longm = 58 |longs = 15 | duimdrukkeretiketposisie=onderkant | provinsie = Vrystaat | distrik = Fezile Dabi | munisipaliteit = Ngwathe | stigtingsdatum = [[1939]] | regeringstipe = | leier_party = [[ANC]] | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 1540 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 69.3% | persent_kleurling = 1.1% | persent_asiër = 0.9% | persent_wit = 27.8% | persent_ander = 1.0% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demographics2_title1 = [[Sotho]] | demographics2_info1 = 59.6% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 29.1% | demographics2_title3 = [[Zoeloe]] | demographics2_info3 = 5.5% | demographics2_title4 = [[Engels]] | demographics2_info4 = 2.0% | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 3.9% | poskode = 9650 | poskode2 = 9650 | skakelkode = 058 | sensuskode = 477011 | webwerf = http://www.heilbron.info/ }} '''Heilbron''' is 'n dorp in die [[Vrystaat|Noordoos-Vrystaat]], in [[Suid-Afrika]]. == Geskiedenis == [[Lêer:NG moederkerk Heilbron.JPG|duimnael|links|Die [[NG gemeente Heilbron|NG moederkerk Heilbron]], ontwerp deur David McArthur, is in 1885 ingewy]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Heilbron GGSA.jpg|duimnael|links|Die [[Gereformeerde kerk Heilbron]]]] [[Lêer:Heilbron.jpg|duimnael|Bron van heil]] In 1872 is die plaas Rietfontein aangekoop waarop 'n nuwe dorp uitgelê is. Erwe is in dieselfde jaar verkoop. Die dorp het sy naam van die sterk warmwaterbron daar naby verkry. Munisipale status is in 1890 toegeken. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] was Heilbron die [[hoofstad]] van die Vrystaat toe president [[Marthinus Theunis Steyn|MT Steyn]] sy hoofkwartier daar gehad het. Toe die Britte die dorpie daarna beset het, het die regering na 'n koppie tussen Heilbron en [[Frankfort]] verskuif. Die koppie staan vandag nog bekend as Presidentkoppie. In 1836 het die [[Voortrekkers]] die plaaslike mense van die Ndebele-hoofman [[Mzilikazi]] tydens die [[Slag van Vegkop]], naby die huidige dorp Heilbron, afgeweer. Hierdie historiese terrein by Vegkop lê 25&nbsp;km suid van die dorp spog met 'n [[monument]] en 'n moderne museum, wat albei gewilde bestemmings vir toeriste is wat die historiese slagvelde besoek. == Bron van Heil of Phiritona == Heilbron is amptelik in 1873 gestig. Die dorp het ontstaan ​​by 'n standhoudende natuurlike [[fontein]] – vandaar die naam 'Heilbron' (wat "Bron van Heil" of "Bron van Saligheid" beteken). Die fontein is die oorsprong van 'n klein stroompie wat deur die dorp vloei. Verskeie groepies mense het reeds eeue lank aan die oewers van die stroompie gewoon.<ref>{{Cite web|url=https://www.free-state-info.co.za/provinces/town/472/heilbron|title=Heilbron Travel Information|website=www.free-state-info.co.za|access-date=2026-07-30}}</ref> Nadat [[Bloemfontein]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog|Anglo-Boereoorlog]] deur [[Verenigde Koninkryk|Britse magte]] verower is (op 13 Maart 1900), is Heilbron tot [[hoofstad]] van die onafhanklike [[Boererepubliek|Boererepubliek van die Oranje-Vrystaat]] verklaar. 'n Paar weke na die val van Bloemfontein is Heilbron ook beset, en president Steyn het die hoofstad na [[Frankfort]] – nog 'n dorp in die noordelike Vrystaat – verskuif. Teen 18 Mei 1900 was die Oranje-Vrystaat verslaan; dit is deur Brittanje geannekseer en hernoem na die [[Oranjerivierkolonie]]. Menige Boerevegters het geweier om oor te gee. Die gebied rondom Heilbron was 'n brandpunt vir guerrilla-aktiwiteite. == Distrik == Die distrik is 3 580&nbsp;km² groot. Gemengde boerdery word beoefen – [[mielie]]s, [[koring]], [[sorghum]], [[sonneblom]]saad, [[vee]] en [[suiwelproduk]]te. == Sien ook == * [[Koppiesdam]] * [[Gereformeerde kerk Heilbron]] * [[NG gemeente Heilbron]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronnelys == * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}} * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967 == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Vrystaat saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC20}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Vrystaat]] p1pn9sbdphvyh0ap2i7nkr12iy26lwn 0 36131 2920878 2920585 2026-08-01T17:51:45Z HermanvanAswegen988 200973 /* Julie tot Oktober */ 2920878 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Location map of the United Kingdom and the European Union.svg|teks=Referendum in die VK oor sy verblyf in die EU.}} {{Wikinews-kategorie}} Die '''jaar 2016''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 16de jaar van die [[21ste eeu]] n.C. en in teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Nederland]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Luxemburg]] oor. * 1 Januarie – Die aantal [[Franse geweste]] word amptelik van 27 tot 18 verminder. * [[26 Februarie]] – [[Gianni Infantino]] word [[FIFA]] se nuwe president. * [[3 Maart|3]]–[[24 Maart]] – Referendum oor die [[vlag van Nieu-Seeland]]. * [[7 Maart]] – Die motorvervaardiger [[BMW]] vier sy honderdste verjaarsdag. * [[8 Maart]]–[[3 April]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2016|6de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] aangebied en deur [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] gewen; [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] wen die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|5de T20I-vrouewêreldbeker]]. * [[19 Maart]] – 'n Boeing 737-800 van die lugredery FlyDubai stort neer en ontplof tydens 'n tweede landingspoging in [[Rostof aan die Don]], [[Rusland]]. Al 55 passasiers en ses bemanningslede is op slag dood. * [[24 Maart]] – Tydens die referendum oor die [[vlag van Nieu-Seeland]] stem die bevolking teen die goedkeuring van ’n nuwe nasionale vlag en ten gunste van die huidige nasionale vlag wat sedert 1902 gebruik word. * [[3 April]] – Die [[Panama-verslag]] word vrygestel. * [[5 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[8 Mei]] – [[Moedersdag]]. * [[9 Mei]] – Oorgang van [[Mercurius]]. * [[22 Mei]] – [[Opposisie (astronomie)|Opposisie]] van die [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]]. * [[1 Junie]] – Die [[Gotthard-basistonnel]] van 57.09 km word geopen in [[Switserland]]. * [[10 Junie]]–[[10 Julie]] – Die [[Europese Sokkerkampioenskap 2016]] word in [[Frankryk]] aangebied. * [[23 Junie]] – In die derde referendum in die geskiedenis van die [[Verenigde Koninkryk]] stem kiesers teen die land se voortgesette lidmaatskap van die [[Europese Unie]]. * [[1 Julie]] – [[Slowakye]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by Nederland oor. * 1 Julie – [[Letland]] sluit by die [[OESO]] aan. * [[3 Augustus]] – [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016]]. * [[5 Augustus]] – Die [[Olimpiese Somerspele 2016]] begin in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]]. * [[21 Augustus]] – Afsluiting van die [[Olimpiese Somerspele 2016]]. * [[4 September]] – [[Moeder Teresa]] word deur [[Pous Franciskus]] heilig verklaar. * [[7 September]] – Openingseremonie van die [[Paralimpiese Somerspele 2016]]. * [[9 September]] – Die regering van [[Noord-Korea]] voer sy vyfde en tot op daardie staduim grootste kernwapentoets uit. Wêreldleiers veroordeel die daad, met [[Suid-Korea]] wat dit as "maniese roekeloosheid" beskryf. * [[18 September]] – Afsluiting van die [[Paralimpiese Somerspele 2016]]. * [[8 November]] – Die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]] [[Donald Trump]] wen die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|Amerikaanse presidentsverkiesing]] teen die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] [[Hillary Clinton]]. * [[14 November]] – 'n Skaars [[supermaan]] verskyn op hierdie nag in die ruimte. * [[30 November]] – Die [[IUSTC|Internasionale Unie van Suiwer en Toegepaste Chemie]] (IUSTC) verander die name van die [[chemiese element]]e 113, 115, 117 en 118 tot [[nihonium]] (Nh), [[moskovium (element)|moskovium]] (Mc), [[tennessien]] (Ts) en [[oganesson]] (Og) onderskeidelik. == Geboortes == * [[5 Februarie]] – [[Jigme Namgyel Wangchuck]], Bhoetanese prins. * [[2 Maart]] – Prins Oskar van Swede, Sweedse prins. * [[19 April]] – Prins Alexander van Swede, Sweedse prins. == Sterftes == [[Lêer:David-Bowie Chicago 2002-08-08 photoby Adam-Bielawski-cropped.jpg|duimnael|upright|[[David Bowie]] oorlede op 10 Januarie]] [[Lêer:Muhammad Ali NYWTS.jpg|duimnael|upright|[[Muhammad Ali]] oorlede op 3 Junie]] [[Lêer:Andrzej Wajda OFF Plus Camera 2012(2).jpg|duimnael|upright|[[Andrzej Wajda]] oorlede op 9 Oktober]] [[Lêer:Leonard Cohen 2008.jpg|duimnael|upright|[[Leonard Cohen]] oorlede op 7 November]] [[Lêer:Fidel Castro2.jpg|duimnael|upright|[[Fidel Castro]] oorlede op 25 November]] ===Januarie tot Maart=== * [[10 Januarie]] – [[David Bowie]], Britse sanger, liedjieskrywer en vervaardiger (* [[1947]]). * [[14 Januarie]] – [[Alan Rickman]], Britse akteur (* [[1946]]). * [[26 Januarie]] – [[Colin Vearncombe]], beter bekend onder sy verhoognaam Black, Engelse sanger en liedjieskrywer (* [[1962]]). * [[4 Februarie]] – [[Edgar Mitchell]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1930]]). * [[13 Februarie]] – [[Antonin Scalia]], regter van die hooggeregshof van die Verenigde State (* [[1936]]). * [[15 Februarie]] – [[Ernst de Jong]], Suid-Afrikaanse kunstenaar (* [[1934]]). * [[16 Februarie]] – [[Boutros Boutros-Ghali]], [[Egipte|Egiptiese]] politikus en sesde sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] (* [[1922]]). * [[18 Februarie]] – [[Klippies Kritzinger]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1948]]). * [[19 Februarie]] – [[Umberto Eco]], Italiaanse skrywer en filosoof (* [[1932]]). * [[19 Februarie]] – [[Harper Lee]], Amerikaanse skrywer van ''[[To Kill a Mockingbird]]'' en [[Pulitzerprys]]-wenner (* [[1926]]). * [[22 Februarie]] – [[Annique Theron]], sakevrou en stigter van Annique (* [[1929]]). * [[22 Februarie]] – [[Kupido (sanger)|Kupido]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer (* [[1953]]). * [[23 Februarie]] – [[Anton Prinsloo]], Afrikaanse taalwetenskaplike en skrywer (* [[1941]]). * [[24 Februarie]] – [[Leon Rousseau]], Afrikaanse skrywer en uitgewer (* [[1931]]). * [[28 Februarie]] – [[Jan van der Merwe (wetenskaplike)|Jan van der Merwe]], Suid-Afrikaanse [[wiskundige]] en [[fisikus]] (* [[1922]]). * [[6 Maart]] – [[Nancy Reagan]], Amerikaanse aktrise en [[Eerste Dame]] van die Verenigde State (* [[1921]]). * [[13 Maart]] – [[Hilary Putnam]], Amerikaanse filosoof (* [[1926]]). * [[18 Maart]] – [[Guido Westerwelle]], Duitse politikus (* [[1961]]). * [[22 Maart]] – [[Eli Louw]], Suid-Afrikaanse minister van vervoer en tot 1994 Suid-Afrika se laaste wit speaker (* [[1927]]). * [[24 Maart]] – [[Johan Cruijff]], [[Nederland]]se sokkerspeler en -afrigter (* [[1947]]). * [[28 Maart]] – [[Jo Onderstall]], Suid-Afrikaanse amateur-plantkundige (* [[1929]]). * [[31 Maart]] – [[Hans-Dietrich Genscher]], Duitse politikus (* [[1927]]). * [[31 Maart]] – [[Zaha Hadid]], [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-[[Irak]]kese argitek (* [[1950]]). ===April tot Junie=== * [[17 April]] – [[Ann Nosworthy]], Suid-Afrikaanse olieskilder (* [[1927]]). * [[20 April]] – [[Victoria Wood]], Britse aktrise (* [[1953]]). * [[21 April]] – [[Prince]], Amerikaanse popster (* [[1958]]). * 21 April – [[Dene Smuts]], Suid-Afrikaanse tydskrifredakteur en parlementslid (* [[1949]]). * [[26 April]] – [[Ken Higgins]], Suid-Afrikaanse pianis (* [[1936]]). * ''dag onbekend'' in Mei – [[Louis Shill]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1930]]). * [[2 Mei]] – [[Nelie Smith]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] en Suid-Afrika se een-en-dertigste [[Springbokkapteins|Springbokkaptein]] (* [[1934]]). * [[6 Mei]] – [[Margot Honecker]], Duitse politikus (* [[1927]]). * [[11 Mei]] – [[Winnie Rust]], Afrikaanse skrywer (* [[1939]]). * [[18 Mei]] – [[Samuel Pauw]], Suid-Afrikaanse modernistiese en postmodernistiese argitek (* [[1936]]). * [[25 Mei]] - [[Yang Jiang]], Chinese dramaturg, skrywer en vertaler. (* [[1911]]). * [[3 Junie]] – [[Muhammad Ali]], voormalige Amerikaanse bokser en swaargewigwêreldkampioen (* [[1942]]). * [[16 Junie]] – [[Charles Thompson (jazzmusikant)|Charles Thompson]], Amerikaanse [[jazz]]musikant en -komponis. (* [[1918]]) * [[25 Junie]] – [[Wille Martin]], Afrikaanse skrywer (* [[1934]]). * [[25 Junie]] – [[Adam Small]], Afrikaanse digter en dramaturg (* [[1936]]). * [[27 Junie]] – [[Bud Spencer]], [[Italië|Italiaanse]] akteur (* [[1929]]). * [[27 Junie]] – [[Alvin Toffler]], Amerikaanse [[futuris]], joernalis en skrywer (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Margaret Bakkes]], Afrikaanse skrywer (* [[1931]]). * [[29 Junie]] – [[Jan Hettema]], Olimpiese fietsryer en Springboktydrenjaer (* [[1933]]). ===Julie tot Oktober=== * [[2 Julie]] – [[Elie Wiesel]], [[Roemeens]]-gebore Amerikaanse [[Jood]], skrywer, professor, [[Nobelprys]]-wenner en [[Holocaust]] oorlewende (* [[1928]]). * [[12 Julie]] – [[L.A.P.A. Munnik]], Suid-Afrikaanse geneesheer en politikus (* [[1925]]). * [[13 Julie]] – [[Bernardo Provenzano]], Italiaanse mafioso (* [[1933]]). * [[18 Julie]] – [[Lofty Nel]], Suid-Afrikaanse [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1935]]). * [[19 Julie]] – [[Aubrey Kruger]], Suid-Afrikaanse tekenaar en uitvinder (* [[1935]]). * 19 Julie – [[Garry Marshall]], Amerikaanse akteur (* [[1934]]). * [[27 Julie]] – [[Einojuhani Rautavaara]], Finse komponis (* [[1928]]). * [[30 Julie]] – [[Gloria DeHaven]], Amerikaanse aktrise (* [[1925]]). * [[15 Augustus]] – [[Makhenkesi Stofile]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1944]]). * [[16 Augustus]] – [[João Havelange]], Brasiliaanse sportbestuurder en [[FIFA]] se sewende president (* [[1916]]). * [[22 Augustus]] – [[Toots Thielemans]], Belgiese jazz-musikant, komponis en kitaarspeler (* [[1922]]). * [[1 September]] – [[Jon Polito]], Amerikaanse akteur (* [[1950]]). * [[2 September]] – [[Islam Karimof]], eerste president van [[Oesbekistan]] (* [[1938]]). * [[5 September]] – [[Phyllis Schlafly]], Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis (* [[1924]]). * [[8 September]] – [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]], Suid-Afrikaanse [[tenoor]] (* [[1965]]). * 8 September – [[Bonaventure Hinwood]], Katolieke priester en Afrikaanse digter. (* [[1930]]). * [[9 September]] – [[James Stacy]], Amerikaanse akteur (* [[1936]]). * [[16 September]] – [[Edward Albee]], Amerikaanse dramaturg (* [[1928]]). * [[18 September]] – [[Mandoza]], Suid-Afrikaanse [[kwaito]]-musikant (* [[1978]]). * [[19 September]] – [[Allister Sparks]], Suid-Afrikaanse koerantman (* [[1933]]). * [[28 September]] – [[Shimon Peres]], Israelse politikus (voormalige president en premier) (* [[1923]]). * [[2 Oktober]] – [[Neville Marriner]], Engelse [[violis]] en [[dirigent]] (* [[1924]]). * [[4 Oktober]] – [[Gideon Toury]], Israelse taalkundige (* [[1942]]). * [[9 Oktober]] – [[Andrzej Wajda]], Poolse teater- en filmregisseur (* [[1926]]). * [[13 Oktober]] – [[Bhumibol Adulyadej]], koning van [[Thailand]] (* [[1927]]). * [[14 Oktober]] – [[Kathryn Adams Doty]], Amerikaanse akteur (* [[1920]]). * [[18 Oktober]] – [[Anthony Addabbo]], Amerikaanse akteur (* [[1960]]). * [[20 Oktober]] – [[Mieke Telkamp]], Nederlandse sangeres (* [[1934]]). * [[28 Oktober]] – [[Tim Couzens]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1944]]). ===November en Desember=== * [[1 November]] – [[Nico Carstens]], Suid-Afrikaanse [[trekklavier]]speler, [[komponis]] en [[boeremusiek|boereorkesleier]] (* [[1926]]). * [[2 November]] – [[Jans Rautenbach]], Suid-Afrikaanse draaiboekskrywer, film-vervaardiger en regisseur (* [[1936]]). * [[3 November]] – [[Clive Derby-Lewis]], Suid-Afrikaanse politikus, vir sy aandeel in die Chris Hani-moord gevonnis (* [[1936]]). * [[4 November]] – [[Dot Serfontein]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1925]]). * [[7 November]] – [[Leonard Cohen]], Kanadese sanger, liedjieskrywer, musikant, digter en romanskrywer (* [[1934]]). * [[7 November]] – [[Samuel Sitta]], Tanzaniese politikus (* [[1942]]). * [[12 November]] – [[Lupita Tovar]], Amerikaanse aktrise (* [[1910]]). * [[15 November]] – [[Sixto Durán Ballén]], [[Ecuador]]iaanse politikus en voormalige president (1992–1996) (* [[1921]]). * [[16 November]] – [[Jay Forrester]], Amerikaanse digitale rekenaarbaanbreker (* [[1918]]). * [[25 November]] – [[Fidel Castro]], Kubaanse rewolusionêr en staatsman (* [[1926]]). * [[25 November]] – [[Trevor Goddard]], voormalige [[Proteas|Springbok]]krieketkaptein (* [[1931]]). * [[8 Desember]] – [[John Glenn]], Amerikaanse ruimtevaarder, politikus en Marinierskorpsvegvlieënier (* [[1921]]). * [[13 Desember]] – [[Zubaida Tharwat]], Egiptiese aktrise (* 1940). * [[18 Desember]] – [[Zsa Zsa Gabor]], Hongaars-Amerikaanse aktrise (* [[1917]]). * [[25 Desember]] – [[George Michael]], Britse popster (* [[1963]]). * [[27 Desember]] – [[Annanias Mathe]], Suid-Afrikaanse reeksverkragter en gewapende rower van [[Mosambiek]] (* [[1976]]). * [[28 Desember]] – [[Judith Mason]], Suid-Afrikaanse kunstenaar (* [[1938]]). * [[28 Desember]] – [[Debbie Reynolds]], Amerikaanse aktrise (* [[1932]]). * [[31 Desember]] – [[Prins Dmitri Romanof|Dmitri Romanowitsj Romanof]], Russiese prins, bankier, filantroop en skrywer (* [[1926]]). [[Kategorie:2016| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 40h3vcvrhb2fx4qwltr33yg4y4rduih 0 39211 2920900 2850127 2026-08-01T18:14:57Z Oesjaar 7467 Skakel 2920900 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Conservapedia | logo = Logo of Conservapedia.svg | skermkiekie = | tipe = aanlynensiklopedie, [[Wiki]] | taal = [[Engels]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = Andrew Schlafly | outeur = Die gemeenskap | opgerig = 2006 | status = Aktief | url = [http://www.conservapedia.com/ www.conservapedia.com] }} '''Conservapedia''' is 'n [[Engels]]talige inligtingsprojek wat op die idee van 'n aanlynensiklopedie soos [[Wikipedia]] geskoei is en hoofsaaklik inligting vanuit 'n Amerikaans-nasionalistiese, Christelik-konserwatiewe en jong-aarde-kreasionistiese perspektief bevat. Dit is in 2006 deur regsgeleerde en sosiaalwetenskaponderwyser Andy Schlafly, seun van konserwatiewe aktivis en stigter van Eagle-forum, [[Phyllis Schlafly]], gestig.<ref name="sfgate">{{cite news|last=Coyle|first=Jake|title=Popular Web Sites Breed Political Copies|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2007/05/08/entertainment/e144933D32.DTL|work=San Francisco Chronicle|publisher=Associated Press|date=8 Mei 2007|accessdate=26 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080524033619/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2007%2F05%2F08%2Fentertainment%2Fe144933D32.DTL|archivedate=24 Mei 2008|url-status=live}}</ref><ref name="efu">{{cite web|title=Andy Schlafly|url=http://www.eagleforumu.org/EAGLEFORUMU/INSTRUCTOR/VIEW.cfm?int_instructor_id=7&INT_COURSE_ID=23&bln_registered=1|publisher=Eagle Forum University|accessdate=14 Mei 2008|archive-date= 6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095626/http://www.eagleforumu.org/EAGLEFORUMU/INSTRUCTOR/VIEW.cfm?int_instructor_id=7&INT_COURSE_ID=23&bln_registered=1|url-status=dead}}</ref> Hy voer aan dat hy gemotiveerd was om die projek te begin deurdat die vrye aanlynensiklopedie Wikipedia volgens hom liberaal, anti-Christelik en anti-Amerikaans was.<ref name="NPR_conservapedia">{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=8286084 |title=Conservapedia: Data for Birds of a Political Feather? |access-date=26 Julie 2007 |last=Siegel |first=Robert |date=13 Maart 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627221410/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=8286084 |archive-date=27 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar bestaan menige redaksionele verskille tussen Conservapedia en Wikipedia. Schlafly het geglo dat sommige van Wikipedia se beleide tot subjektiwiteit in die ensiklopediese inhoud gelei het. Volgens Conservapedia se beleid kan byvoorbeeld slegs gebruikers wat met 'n rekening wat in hul werklike naam geregistreer is, wysigings aanbring, alhoewel hierdie beleid nie altyd moontlik is om toe te pas nie.<ref name="examples of bias">{{cite web|title=Examples of Bias in Wikipedia|url=http://www.conservapedia.com/index.php?title=Examples_of_Bias_in_Wikipedia&oldid=407335|publisher=Conservapedia|date=17 Maart 2008|accessdate=17 Maart 2008}} Bekommernis oor anonieme gebruikers wat IP-adresse gebruik sluit die aantyging teen Wikipedia in dat lg. se beleid wat bydraes va n anonieme IP-adresse aanvaar, in "gereëlde lastering" (item 25) en "onbeheerbare vandalisme wat hoofsaaklik liberaal is" (item 29) lei.</ref> 'n Stel beleide, getiteld die ''Conservapedia Commandments'' (Afrikaans: ''Conservapedia-gebooie''), bepaal redaksionele prosedures op die webwerf.<ref name="itwire">{{cite news |last=Turner |first=Adam |title=Conservapedia aims to set Wikipedia right |url=http://www.itwire.com/content/view/10160/1154/ |work=IT Wire |date=5 Maart 2007 |access-date=12 Mei 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517062841/http://www.itwire.com/content/view/10160/1154/ |archive-date=17 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Artikels en ander inhoud op die webwerf sluit gewoonlik kritiek van Wikipedia en sy, volgens Conservapedia, liberale ideologie in.<ref name="The Star">{{cite news |last=Chung |first=Andrew |url=http://www.thestar.com/sciencetech/article/190501 |title=A U.S. conservative wants to set Wikipedia right |work=The Star.com |date=11 Maart 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925015401/http://www.thestar.com/sciencetech/article/190501 |archive-date=25 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Guardian">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |url=http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,2024434,00.html |title=Conservapedia — the US religious right's answer to Wikipedia |work=The Guardian |date=1 Maart 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012183143/http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,2024434,00.html |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=11 Junie 2009 }}</ref> Conservapedia is een van verskeie konserwatiewe en Christelik-getematiseerde webwerwe wat die uitleg van hoofstroomwebwerwe na-aap om verregse of fundamentalistiese Christelike alternatiewe te bied.<ref name="sfgate" /><ref name="GodTube">{{cite news |title=GodTube Provides Christian Web-Video Alternative |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,307446,00.html |work=Fox News |publisher=AP |date=2 November 2007 |access-date=2 Augustus 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624040349/http://www.foxnews.com/story/0,2933,307446,00.html |archive-date=24 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die webwerf is al gekritiseer, beide van binne en buite die [[Verenigde State van Amerika]], vir subjektiwiteit en onakkuraatheid.<ref name="Clarke">Die idee dat "daar altyd 'n tweede interpretasie van die feite is wat net so aanvaarbaar is". Clarke, Conor. (2007). [http://commentisfree.guardian.co.uk/conor_clarke/2007/03/a_fact_of_ones_own_1.html "A fact of one's own"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304070946/http://commentisfree.guardian.co.uk/conor_clarke/2007/03/a_fact_of_ones_own_1.html |date= 4 Maart 2007 }}. ''The Guardian'', March 1.</ref><ref name="Metro">{{cite web |url=http://www.metro.co.uk/weird/article.html?in_article_id=41802&in_page_id=2 |title=Weird, wild wiki on which anything goes |access-date=25 Maart 2007 |date=19 Maart 2007 |work=Metro (Associated Metro Limited) |publisher=Associated Newspapers |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095603/http://www.metro.co.uk/weird/article.html?in_article_id=41802 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Maloney">{{cite web|last=Maloney|first=Evan|title=Conservapedia: as accurate as a catatonic drunkard’s line of urine|url=http://blogs.news.com.au/news/splat/index.php/news/comments/conservapedia_perversapedia/|work=Splat!|publisher=News.com.au|date=30 Mei 2007|accessdate=8 Junie 2008|archive-date=19 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219102728/http://blogs.news.com.au/news/splat/index.php/news/comments/conservapedia_perversapedia/|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.conservapedia.com/ Amptelike webwerf] [[Kategorie:Amerikaanse webwerwe]] [[Kategorie:MediaWiki]] gsaxmonps30rtdvbl7xkqyy8ffpyg51 0 39401 2920759 2920737 2026-08-01T12:19:09Z BurgertB 2401 Besig 2920759 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] cs4wx8b6srilakn1qpso0gvutpbcxd9 2920764 2920759 2026-08-01T12:50:17Z BurgertB 2401 Klaar 2920764 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} == Oorsprong == Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Bronne== === Sources === {{refbegin|35em}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = [[Scientific American]] |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = [[NASA]] |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = [[Eos (magazine)|Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |author1-link = Michael E. Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |author2-link = Chad Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |author3-link = David L. Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |author-link = Michael E. Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |title-link = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = [[Spiegel & Grau]] |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |author-link=Marc W. Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = [[NASA]] |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = [[Collins English Dictionary]] |date = February 13, 2020 |publisher = [[HarperCollins]] |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = [[Jet Propulsion Laboratory]] |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System [[Barycenter]]. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric [[ecliptic latitude]], or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric [[ecliptic latitude]] or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric [[ecliptic latitude]], or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = [[Universe Today]] |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |author-link = Emily Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |author-link3 = S. Alan Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = [[Minor Planet Center]] |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = [[Astronomy Picture of the Day]] |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling |author-link = Govert Schilling |publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = [[Sky & Telescope]] |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = [[Space.com]] |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = [[NASA Space Science Data Coordinated Archive]] |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] howdt66goidt9ok6q6eqnsrm68um2fs 2920772 2920764 2026-08-01T13:17:39Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2920772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} == Oorsprong == Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 906g4wa01mwxmjjlqt5s8j3f61g346v 2920774 2920772 2026-08-01T13:27:06Z BurgertB 2401 /* Eksterne skakels */ 2920774 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} == Oorsprong == Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] mk3igy03duftuwlx3u48fqrvrp6h9a6 2920780 2920774 2026-08-01T13:44:56Z BurgertB 2401 Klaar 2920780 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 476sls93nfevsv4xhtyoju68ogyu3ol 2920782 2920780 2026-08-01T13:48:00Z BurgertB 2401 /* Verwysings */ 2920782 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 8618ny88syn3vpkefiv4e92d6ylvsfv 2920783 2920782 2026-08-01T13:49:14Z BurgertB 2401 /* Bronne */ 2920783 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuteriumarme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuteriumarme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die veduistering ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Nog bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] s0mcs2s0q45oohh17eie7mc2cur20c7 2921046 2920783 2026-08-01T23:19:58Z BurgertB 2401 Paar goed 2921046 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428-438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]]).{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van sowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}} is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|-243}} tot {{nowrap|-233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuterium-arme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuterium-arme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die okkultasie ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 geokkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Nog bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] be5yewl2ced9eegyn1k1entoo7yob72 2921047 2921046 2026-08-01T23:31:12Z BurgertB 2401 /* S/2015 (136472) 1 */ 2921047 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428-438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]]).{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van sowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}} is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|-243}} tot {{nowrap|-233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuterium-arme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuterium-arme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die okkultasie ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 okkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Nog bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 5l1ucv81l41nlefsikwdkonwfx5kzdo 0 40909 2920877 2919740 2026-08-01T17:51:02Z Rooiratel 90342 CSS veranderings vir donkermodus 2920877 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> <br /> <big>'''Alvar Aalto'''</big><br /><br /> [[Lêer:Alvar Aalto1.jpg|200px|senter]] '''Finse argitek en ontwerper''' ---- '''Skool'''<br /> [[Modernisme|Moderne Internasionale Argitektuur]] ---- '''Beduidende projekte'''<br /><br /> Tegniese Universiteit in [[Helsinki]] <br /><br /> [[Lêer:Helsinki University of Technology auditorium.jpg|150px]] <br /><br /> ---- Aalto-woonstelgebou in [[Bremen]], [[Duitsland]]<br /><br />[[Lêer:AaltoVahr-01.jpg|150px]] <br /><br /> ---- Finlandia-konsertsaal, Helsinki <br /><br /> [[Lêer:Finlandia Wiki.jpg|150px]] ---- '''Ontwerpkuns'''<br /> Teewa <br /> [[Lêer:Aalto Teewagen.jpg|150px]] ---- '''Toekennings en pryse'''<br /><br /> ''Royal Gold Medal for Architecture'' ([[Verenigde Koninkryk]]) in 1957 <br /><br /> ---- Goue medalje van die ''[[American Institute of Architects]]'' ([[VSA]]) in 1963 ---- '''Handtekening'''<br /> [[Lêer:Aaltofirma.jpg|200px]] </div> '''Hugo Alvar Henrik Aalto''' (* [[3 Februarie]] [[1898]] in Kuortane; † [[11 Mei]] [[1976]] in [[Helsinki]]) was 'n [[Finland|Finse]] [[argitektuur|argitek]] en ontwerper. Vanweë sy beduidende bydraes tot die klassieke moderne boukuns word na hom in [[Skandinawië]] soms as die "Vader van [[modernisme]]" verwys. Alvar Aalto word as die beduidendste Finse argitek van die 20ste eeu en as een van die invloedrykste ontwerpers van meubels en ander gebruiksvoorwerpe beskou. Aalto het streeksgebonde en kulturele tradisies op 'n estetiese manier met organiese vormtaal verbind.<ref>Hasan-Uddin Khan: ''Weltarchitektur – International Style. Architektur der Moderne von 1925 bis 1965''. Keulen: Taschen 2009, bl. 214</ref> Hy het steeds gepoog om sy ontwerpe by die spesifieke behoeftes van mense aan te pas, waarby hy sy eie idees van funksionalisme en plastiese vorme verwesenlik het.<ref>Jan Gympel: ''Geschichte der Architektur. Von der Antike bis heute''. Königswinter: Könemann/Tandem 2005, bl. 115</ref> Aalto se werk sluit argitektuur, meubels, [[tekstiel]]e en [[glas]]ware in. Sy vroeë loopbaan is onlosmaaklik verbind aan Finland se groot ekonomiese opswaai en vinnige industrialisering tydens die eerste helfte van die 20ste eeu – baie van sy klante was nyweraars, waaronder die Ahlström-Gullichsen-gesin.<ref>[http://architect.architecture.sk/alvar-aalto-architect/alvar-aalto-architect.php ''Architecture.sk'']</ref> Van Alvar Aalto en sy vroue Aino en Elissa se werk is in 2026 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. == Biografie == === Lewe === Alvar Aalto is in die Wes-Finse dorp Kuortane as die seun van Johan Henrik Aalto, 'n [[Fins]]sprekende landopmeter, en sy vrou Selly (Selma) Matilda (née Hackstedt), 'n posmeesteres, gebore. Toe Aalto vyf jaar oud was, het die gesin eers na Alajärvi en later na [[Jyväskylä]] in Sentraal-Finland verhuis. Aalto het by die Jyväskylä-liseum skoolgegaan waar hy in 1916 ook sy skoolloopbaan voltooi het. In 1916 het hy by die Tegniese Universiteit van Helsinki ingeskryf en in 1921 sy graad in argitektuur behaal. Twee jaar lank het hy in verskillende Europese argitekteburo's gewerk om praktiese ervarings op te doen.<ref>Ulrich Quack: ''Großmeister der klassisch-modernen Architektur – Alvar Aalto''. In: ''Finnland''. Keulen: DuMont 1997, bl. 234</ref> [[Lêer:Aalto studio.JPG|duimnael|links|Alvar Aalto se ateljee in Helsinki (1954–1956)]] In 1923 het hy na Jyväskylä teruggekeer waar hy sy eerste argitekteburo geopen het. In die volgende jaar het hy met sy kollega Aino Marsio getrou. Hul wittebroodsdae in [[Italië]] het hulle 'n hegte intellektuele band met die leefwyse en kultuur van die [[Middellandse See|Mediterreense]] lande gesmee wat vir die res van sy lewe 'n beduidende rol in Aalto se werk gespeel het. Hul twee kinders, 'n dogter (Johanna "Hanni" Alanen) en 'n seun (Hamilkar) is respektiewelik in 1925 en 1928 gebore. In 1927 het Aalto sy ateljee na [[Turku]] in Suidwes-Finland verskuif en sy samewerking met die argitek Erik Bryggman begin. In 1933 is die argitekteburo na Helsinki verskuif. In die stadsdeel Munkkiniemi het die Aaltos tussen 1935 en 1936 'n gemeenskaplike kantoorhuis vir hulself gebou. Hierdie huis is later met 'n doelgerig ontwerpte kantoor vervang wat tussen 1954 en 1956 in dieselfde buurt ontstaan het. In 1949 is Aino Aalto aan [[kanker]] oorlede. Drie jaar later het Alvar met die argitek Elissa Mäkiniemi († 1994) getrou wat as assistent in sy kantoor werksaam was. Nadat Alvar en Aino Aalto reeds in 1926 'n somerhuis, ''Villa Flora'', vir hulself in Alajärvi ontwerp en gebou het, het Alvar in 1952 'n nuwe somerhuis, die sogenaamde Eksperimentele Huis, vir homself en sy nuwe vrou in die Sentraal-Finse dorp Muuratsalo ontwerp en opgerig. Alvar Aalto is op 11 Mei 1976 in Helsinki oorlede. === Loopbaan === Alhoewel na Alvar Aalto soms as een van die eerste en invloedrykste argitekte van die Nordiese [[modernisme]] verwys word, lei noukeurige ondersoek van historiese feite tot die slotsom dat Aalto – 'n onbestrede pionier in sy tuisland Finland – persoonlike kontakte met ander pioniers in [[Swede]] opgebou – waaronder Gunnar Asplund en Sven Markelius – en hulle voorbeeld gevolg het. 'n Gemeenskaplike kenmerk van die loopbane van hierdie generasie van Nordiese argitekte was dat hulle nog 'n opleiding in die klassieke style van boukuns ontvang en hulle ontwerpe derhalwe aanvanklik in die tradisie van die sogenaamde Nordiese Klassisisme gestaan het. Hierdie stroming word as 'n reaksie op die vroeër oorheersende Nasionaalromantiese styl beskou. Eers in die 1920's het die jong Skandinawiese argitekte in die rigting van die Modernistiese styl beweeg. [[Lêer:VIPlibrary.jpg|duimnael|links|200px|Ouditorium van die stedelike biblioteek in Viipuri (tans Vyborg)]] In Aalto se werk is hierdie nuwe oriëntasie in sy ontwerp van die biblioteek in Vyborg (Fins: Viipuri) verwesenlik wat tussen 1927 en 1935 ontstaan het. Aalto het vir die argitektoniese kompetisie, wat in Vyborg gehou is, oorspronklik 'n klassieke ontwerp ingedien wat min ooreenkomste getoon het met die Modernistiese biblioteekgebou wat uiteindelik gebou is. Nogtans verduidelik die biblioteek Aalto se humanistiese benadering: die binnenshuise ontwerp word oorheers deur natuurlike materiale, warm kleure en golwende lyne. Die verwesenliking van die Viipuri-projek het as gevolg van finansiële moeilikhede en die verskuiwing van die bouplek agt jaar geneem. Aalto het in hierdie tydperk ook die Turun Sanomat-gebou (1929–1930) en die Paimio-sanatorium vir [[tuberkulose]]-pasiënte (1929–1933) ontwerp. Die ontwerp vir die dagblad ''Turun Sanomat'' weerspieël as eerste gebou Aalto se toewyding aan die Modernistiese styl wat vervolgens met die Paimoi-sanatorium en die voortlopende ontwerp vir die biblioteek in Viipuri voortgesit is. Alhoewel die Turun Sanomat-gebou en die Paimio-sanatorium as suiwer modernistiese ontwerpe beskryf kan word, gee hulle ook 'n eerste aanduiding van Aalto se ontevredenheid met 'n suiwer modernistiese benadering en sy eksperimente met 'n meer gewaagde sintetiese houding. As 'n lid van die ''Congrès Internationaux d'Architecture Moderne (CIAM)'' het Aalto in 1929 die tweede kongres in [[Frankfurt am Main]] en die vierde kongres in [[Athene]] in 1933 bygewoon waar hy sterk vriendskapsbande met László Moholy-Nagy en Sigfried Giedion gesmee. Gedurende hierdie periode het hy met sy ontwerpe noukeurig die voorbeeld van die hoofdryfkrag agter die nuwe Modernistiese beweging, Le Cobusier, gevolg. [[Lêer:Baker House, MIT, Cambridge, Massachusetts.JPG|duimnael|Die studente-koshuis ''Baker House'' op die ''MIT''-kampus in [[Cambridge, Massachusetts]]]] [[Lêer:Aalto-Theater 02.jpg|duimnael|regs|Aalto-teater in [[Essen, Duitsland|Essen]], [[Duitsland]]]] Eers met die voltooiing van die Paimio-sanatorium in 1929 en die Viipuri-biblioteek in 1935 het Aalto se werk vir die eerste keer wêreldwye aandag getrek. In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het sy reputasie danksy die positiewe reaksies, wat sy ontwerp vir die Finse Pawiljoen by die [[New York]]se [[Wêreldtentoonstelling]] in 1939 uitgelok het, 'n groot hupstoot gekry. Die bekende Amerikaanse argitek [[Frank Lloyd Wright]] het die pawiljoen as die "werk van 'n genius" beskryf. Met sy insluiting by die tweede uitgawe van Sigfried Giedion se invloedryke book oor Modernistiese argitektuur, ''Space, Time and Architecture: The growth of a new tradition'' (1949), is Aalto se internasionale reputasie verstewig. Aan Aalto se werk is in hierdie boek meer aandag geskenk as aan enige ander Modernistiese argitek, insluitende Le Corbusier. By die analise van Aalto se ontwerpe het Giedion die klemtoon veral op eienskappe gelê wat van regstreekse funksionaliteit afwyk, soos stemming, atmosfeer, intensiteit van lewe en selfs "nasionale karaktertrekke" - volgens Giedion sou "Finland saam met Aalto wees, waarheen hy ook sou gaan". Sy groter internasionale bekendheid het aan Aalto ook opdragte buite Finland besorg. In 1941 het hy 'n uitnodiging aanvaar om as gasprofessor aan die ''Massachusetts Institute of Technology (MIT)'' in die VSA te werk. Met die oog op die [[Tweede Wêreldoorlog]], wat in hierdie periode gewoed het, het Aalto se studente by die ontwerp van kleinskaalse lae-koste-behuising vir die heropbou van die oorlogsverwoeste Finland betrokke geraak. Gedurende sy werk aan die ''MIT'' het Aalto die studente-slaapsaal ontwerp wat in 1948 as die eerste gebou in Aalto se [[baksteen]]periode voltooi is. Aalto het hierdie boumateriaal, wat oorspronklik vir die ''Baker House'' gebruik is om die universitêre [[Ivy league]]-tradisie aan te dui, ná sy terugkeer na Finland ook in verskeie sleutelgeboue gebruik, waaronder 'n aantal geboue vir die kampus van die nuwe Tegniese Universiteit van Helsinki wat vanaf 1950 ontstaan het, die raadsaal van Säynatsalo (1952), Helsinki se Pensioene-instituut (1954), Helsinki se Kultuurhuis (1958) asook sy eie somerhuis, die sogenaamde Eksperimentele Huis in Muuratsalo (1957). In die vroeë 1960's en 1970's was Aalto tot en met sy afsterwe in 1976 by sleutelwerke in Helsinki betrokke, waarvan die grootskaalse herontwerp vir die ongebruikte terrein naby Töölö-baai in Helsinki se middestad en die uitgestrekte opstelterreine die belangrikstes was. Aan sy kante het Eliel Saarinen beduidende geboue soos die Nasionale Museum en die hoofstasie van Helsinki ontwerp. [[Lêer:Enso Gutzeit Helsinki panoramo.jpg|duimnael|links|Die hoofkwartier van ''Enso-Gutzeit'' in Helsinki]] In sy ontwerp vir die middestad het Aalto 'n lyn van afsonderlike geboue met marmerfasades langs die baai voorgestel wat verskillende kulturele instellings sou huisves, waaronder 'n konsertsaal, 'n operahuis, die Museum vir Argitektuur en die hoofkwartier van die Finse Akademie. Sy planne het uitgestrek tot die Kamppi-distrik waar 'n reeks van hoë kantoorblokke opgerig sou word. Aalto het sy ontwerpe in 1961 vir die eerste keer bekend gestel, tog het hy in die vroeë 1960's nog talle wysigings aangebring. Slegs twee fragmente van die groot plan is ooit verwesenlik – die Finlandia-konsertsaal (1976) langs die Töölö-baai en 'n kantoorgebou vir Helsinki se elektrisiteitsmaatskappy in die Kamppi-distrik (1975). Aalto het die vormtaal van geometriese roosters, wat aan werke van die Duitse argitek [[Ludwig Mies van der Rohe]] herinner, ook by ander projekte in Helsinki gebruik, soos die ''Enso-Gutzeit''-gebou (1962), die akademiese boekhandel ''Stockmann'' (1962) en die ''SYP-bank''-gebou (1969). == Werke == [[Lêer:Ngv design, alvar aalto, armchair 41, 1930.JPG|duimnael|Leunstoel (1930)]] Tydens sy loopbaan as argitek het Alvar Aalto 'n ontwikkeling deurgemaak waartydens hy sy oorspronklike Nordies-Klassieke boustyl eers na 'n puristiese Modernisme volgens die [[Internasionale Styl]] en uiteindelik na 'n meer persoonlike, sintetiese en idiosinkratiese Modernisme verander. Sy aktiwiteite as ontwerper het van grootskaalse stadsbeplanning en argitektuur tot binnenshuise ontwerp, die ontwerp van meubels en glasware en skildery gestrek. Volgens beramings het Aalto tydens sy loopbaan meer as 500 geboue ontwerp waarvan sowat 300 merendeels in Finland gebou is. 'n Kleiner aantal projekte is in die Verenigde State, Duitsland, [[Italië]] en [[Frankryk]] voltooi.<ref>Göran Schildt: ''Alvar Aalto. A life's work: Architecture, Design and Art''. Helsinki: Otava 1994</ref> Aalto het beweer dat hy sy skilderye nie as individuele kunswerke geskep het nie, maar as deel van sy proses van argitektoniese ontwerp. Baie van sy kleinskaalse "beeldhou"-eksperimente met hout is verder ontwikkel tot groter argitektoniese besonderhede en vorme. Hierdie eksperimente het ook tot 'n aantal patente gelei – in 1932 het hy byvoorbeeld 'n nuwe vorm van geboë laaghout uitgevind. Sy eksperimentele metode is deur sy ontmoetings met verskeie lede van die [[Bauhaus]]-kunsskool beïnvloed, veral László Moholy-Nagy met wie hy in 1930 kennis gemaak het. Aalto se meubels is in 1935 in [[Londen]] vertoon en baie goed ontvang deur kritici. Om tred te hou met die verbruikersvraag het Aalto saam met sy vrou Aino, Maire Gullichsen en Nils-Gustav Hahl in dieselfde jaar 'n onderneming, ''Artek'', gestig. Glasware, wat deur Aino en Alvar Aalto ontwerp is, word deur die Finse glasvervaardiger ''Iittala'' geproduseer. == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|en|Alvar Aalto|vertaaldatum=31 Augustus 2009}} {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://janmichl.com/eng.aalto.html Alvar Aalto's Savoy Vase (1936)] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Alvar-Aalto|title=Alvar Aalto|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Julie 2026}} * {{en}} {{Find a Grave|6390160}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Alvar, Aalto}} [[Kategorie:Finse argitekte]] [[Kategorie:Ontwerpers]] [[Kategorie:Geboortes in 1898]] [[Kategorie:Sterftes in 1976]] [[Kategorie:Modernistiese argitekte]] aiyb2m72fbytlkmh5h9nec5hc56y697 3 42121 2920901 2920659 2026-08-01T18:15:43Z SpesBona 2720 /* Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 */ aw 2920901 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) :::Ja, soms begin dit ook in my kop draai as ek 'n stuk of tien toernooie/spanne weer op datum bring. Dus verstaan ek jou situasie 100%. Om elke week al die Formule Een-artikels op datum te bring moet maar 'n uitdaging wees! Dit is hoekom ek vir die oplossing op Geselshoekie gevra het (die stiptelike hersiening van ou toernooie ná die onlangse toernooi se rekords het amper twee weke gevat). Formule Een hou ek maar ook dop, my pa kyk elke wedren, al word dit in Australië, Japan of Noord-Amerika gejaag (wat ek van krieket en rugby ook ken). Met die k*k situasie by die Persiese Golf is nou al die mooi wedrenne daar afgelas. Ai sies tog! Nou wag Duitsland op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. Lekker aand en 'n rustige nag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::::Hahaha, '''k*k situasie''' is 'n goeie beskrywing daarvoor. Baie motoriste en minibustaxi's word reeds mal en gooi hul motors vol brandstof voor môre se verwagte R6 tot R10 per liter styging! ::::Het jy die Radio Overberg-onderhoud via selfoon gedoen? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:23, 30 Maart 2026 (UTC) :::::Ja, vandag op RSG gehoor: die grootste prysstyging in Suid-Afrika ooit! Daar is 'n stormloop by vulstasies. Die ontluikende ekonomie word weer die ergste geraak. In Duitsland beteken dit dalk 'n onverwagse bevordering van e-motors. Mense vat nou hul sakrekenaars, ry ek Pole toe of nie? In Duitsland maak belasting 50% van ons petrolgeld uit. Lyk my ons twee lande is hul beplande, klein ekonomiese opswaai vir 2026 reeds weer kwyt! Dankie tog, Mr. sonder 'n plan! :::::Ja, ek het vir Radio Overberg gebel, dit was 'n regstreekse oproep tussen Duitsland en Suid-Afrika, waarvolgens my slimfoon besluit het om dit te beëindig omdat my Euros opgeraap het. Maar ons het die onderhoud met stemboodskappe voltooi (data is nie 'n probleem nie). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 30 Maart 2026 (UTC) == Kom ons verskuif jou voorblad "Krieket" == Hi SpesBona, mag ek maar jou voorbladartikel "[[Krieket]]" aanskuif vir plasing in volgende jaar? Ek wil graag [[Apollo 13]] volgende week inbring, synde dit nou so aktueel geraak het met die Artemis II-sending. Dankie en groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:17, 8 April 2026 (UTC) :Toemaar, ek het hom net een week ondertoe geskuif. Cheers, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:31, 8 April 2026 (UTC) ::Goeiemôre Gert, ek sien Apollo 13 se "verjaarsdag" is nou. Skuif hom maar in. Maak dan die krieket oor drie weke asb. Tussen 19 en 26 April is ek met vakansie, dit raak twee volle Sondae. Krieket wil ek graag van bo na onder deurlees. Hy wag reeds sedert 2024 op ons voorblad. Hoop dit is reg só? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 08:56, 8 April 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012|BurgertB}} moenie bekommer oor die lokartikel en die ander verrigtinge nie, ons het dit nog altyd reggekry. Dan doen ons dit by uitstek op 'n ander dag. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:40, 8 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Krieket]] == {{Gebruikervoorblad|Krieket}} Dankie vir jou groot werk aan hierdie voorbladartikel Sören. Die week stap ook al einde se kant toe! Ek probeer help met die Afrikaanse terme vir veldwerkplasings (by Martinvl). Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:01, 20 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, ek waardeer dit opreg! Ná my oorvertaling vier jaar gelede het dit nou weer vier dae geneem om te kyk wat sedertdien in die Engelse artikel gebeur het. Nou het ek jou taalverbeteringe aan die inleiding ook in die res van die artikel deurgevoer. Ek sal dit hoogs waarder as jy ook met die res van die artikel help, kyk nou hoe sukkel ons met die Afrikaanse terme. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 20 Mei 2026 (UTC) == Stigtingsdatum van Banff Nasionale Park betwyfel == Hi Sören, kyk asb vir ons by [[Wikipedia:Uitgesoekte herdenkings/23 Junie]]. Die stigtingsdatum van Banff Nasionale Park word volgens sy [[:en:Banff National Park|Engelse artikel]] as 25 November 1885 aangegee, dus nie 23 Junie 1887 nie. Kan jy dit weer nagaan asb? Baie groete vir jou! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:54, 24 Junie 2026 (UTC) :Goeiemiddag [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert]], baie dankie vir dié wenk. Ek het die datum by die [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/timeline/national-parks Kanadese Ensiklopedie] gevind en dit vervolgens verwyder. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/23_Junie&oldid=31355 Die fout was nou 20 jaar oud]. Gelukkig is beide [[25 November]] en [[1885]] korrek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:30, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dankie SpesBona! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:38, 24 Junie 2026 (UTC) == Waarom dra Parysenaars geen hoede nie? == Hallo daar, ek hoop dit gaan nog skaflik met jou Franse studies en dat jy nie te veel uitkook nie. Ek sou in elk geval nooit in die somer Europa toe gaan nie - na sulke broeiende hitte weet ek pyl daar altyd daardie pikswart wolke uit die Oosblok reguit op julle af, met haelstene, koue, en orkaansterk winde. Dis 'n nagmerrie. Wat ek net nie kan verstaan nie. Op die televisienuus sal elke Parysenaar in die oop <s>Ganges</s> kanale baai. Maar nie een, nie één dra 'n hoed op sy klapperdop in die 40ºC-hitte nie. Nou lees ek op sosiale netwerke hoe mense by die duisende sonsteek opdoen. Vir 'n Suid-Afrikaner is so iets net raar, indien nie eenvoudig onnosel nie. Vind 'n mens 'n soortgelyke tendens in Duitsland? [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:36, 28 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Suidpunt}} Goeienaand uit 'n baie warm Duitsland (hier in Brandenburg was die kwik vandag bo 40°C en in my kamer nags ook bo 32°C)! Ek dink aan die arm Franse, Italianers en Spanjaarde wat nog erger gekook word as ons Duitsers. Myns insiens sal die beste wees om Duitsland en Suid-Afrika se wedersydse somers in mekaar se lande te spandeer, dus om nou in Suid-Afrika te wees. Agt jaar gelede was ons in Juliemaand tussen die Kaap en die Baai en dit was baie lekker daar by julle! Ek sal dit nooit vergeet nie. :Oor jou vraag: In Duitsland ken ek ook nie die tendens om met 'n hoed op in die meer te swem nie. Dit sal ongewoon lyk. Daar is ook 'n debat of 'n hoed jy beskerm of jy meer sweet as jy een dra, al dan nie. Die een voer aan dat die hitte onder jou hoed bly en opdam, die ander voer die beskerming teen die direkte sonlig aan. Sedert ek my Proteas-krieketbofbalpet het, verkies ek om hom te dra. Só danksy die Proteas is ek nader aan Suid-Afrika as aan Duitsers. :Ek hoop dit gaan goed daar aan jou kant! Doen jy nie meer jou Duolingo nie? ;) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 28 Junie 2026 (UTC) ::Dis nou interessant, want ek het iets anders sedertdien ontdek: {{cquote| Ein außerordentlich charakteristischer Unterschied zwischen der südafrikaniſchen Burenbevölkerung und den Europäern besteht meiner Beobachtung nach darin, daß man bei ersterer fast nie faltige Gesichter sieht. Selbst hohes Alter bewirkt nur geringe Falten und Runzeln. Gewiß ist dieses ein Beweis, daß Kummer und Sorgen, beſonders die soziale Not Europas, aber doch auch das intensive geistige Leben mit seinen guten und bösen Regungen des Temperaments, besonders mit seinen Leidenſchaften, dem Buren mehr oder weniger fremd ſind. Ich sah Großmütter mit Gesichtern, in welche das Leben nur wenige Spuren intensiver Erinnerung eingegraben hatte. Mehrfach traf ich Alte mit auffallend vielen Runzeln im Gesichte, erfuhr dann aber stets, daß sie selbst noch aus Europa herübergekommen seien. }} :::Nee, dr. Franz Bachmann (''Süd-Afrika, Reiſen, Erlebnisse und Beobachtungen, während eines sechsjährigen Aufenthaltes in der Kapkolonie, Natal und Pondoland'', 1901, S. 92), jy het die kat aan die stert beet. ::Die [[volksboukunde|volksboukuns]] van Hopefield en Moorreesburg, waar Bachmann hom 3½ jaar lank bevind het as arts, is van so 'n aard dat daar skaars enige lig kan binnedring. Die vensters is baie klein. Verder het hy self in sy teks gesê die vroue word feitlik belet om buite te werk. Om een of ander duistere rede kon hy geen verband met die vel-elastisiteit insien nie. ::En siedaar! Geen anti-verouderingserum nodig nie. Geen spesiale grimering nie. Bloot omdat jy nie jouself gaar soos 'n kreef braai nie. So eenvoudig. En nee, daar was geen sulke goeters soos sonbeddens nie; dit voel buitendien belaglik om so iets in Suid-Afrika te hê terwyl die son buite skyn. ::In die ou dae, as jy jou buite sou bevind, moes jy 'n hoed dra, of met 'n Voortrekker-kappie. Hoekom? Want ons UV-vlakke gaan draai by 12 rond. Maklik. Die son baan 'n pad reg bokant jou kop. Van kleintyd af het KANSA (Kankervereniging van Suid-Afrika) ons skole besoek en BAIE stilgestaan by velkanker. "Hoed" en "sonbril" en "sonbrandmiddel" was reël nommer 1. Die goue reël was ook: tussen 10:00 en 15:00 bly jy verkieslik binnenshuis. Party mense dra langmou-hemde en langpyp-broeke. Jy kan dus verstaan hoekom ek die Parysenaars vreemd aankyk - dit druis alles teen my opvoeding in. Die vraag is net hoekom Parys soos 'n gletser sukkel om by die werklikheid aan te pas? Want... die UV-vlakke gaan die toekoms in net verder vererger. Met moderne omgewingswetgewing en die oorskakeling na skoner energie in Europa, word die lug oor stede soos Parys al hoe skoner. Die ironiese gevolg? Minder lugbesoedeling beteken dat meer UV-strale die grond bereik. Parysenaars sal dalk in die toekoms juis hoede moet begin dra as hulle nie wil "gaarbrand" nie. ::In ''Soet Anysberg'', vertel Suzanne van Rensburg oor haar vakansiedae (1930's tot 1940's?) by Aasfontein, naby Kaap Agulhas (haar stukke is tussen 6 Maart en Mei 1968 oor die radio uitgesaai): {{cquote| Maar langsamerhand het die eerste koorsige opgewondenheid bedaar, terwyl die dae verbyglip en Kersfees nader kruip. Ons baai tot sewe keer op 'n dag en vir dié wat nie kan swem nie, gee Ma 'n kussingsloop wat ons natmaak en opblaas om mee te "float". '''Ons brand gaar, vervel en brand maar weer.''' }} ::Selfs op Bredasdorp, toe ek 12 was (2002), het die ou mense swaar gordyne (gewoonlik pienk) voor hul vensters gereeld toegemaak teen die middagson. Al het die huise dikwels ook na motbolle geruik. Jy maak soggens jou vensters wyd oop om die vars lug te laat deurtrek, en maak dit voor die middag weer toe; dit behou die vars koel lug binne tot die aand toe. As 'n bonus sou jy ook ''doilies'' (gehekelde patrone) op die rugleunings van stoele aantref, sodat die vet van jou hare nie daaraan afgee nie. ::Nou wat my Frans en Duolingo aanbetref. Ek was maar besig om, tot dusver, 1 850 ''De Zuid-Afrikaan''-koerante deur te sif. Ek't dus nie veel tyd aan Duolingo afgestaan nie. Ek het net nog meer Franse boeke by my arsenaal solank gevoeg. ::Daar is wel tekste in Frans wat ek gevoel het dalk meer my aandag moes geniet het. Eugène Noel het ''Rouen, rouennais, rouenneries'' (1894) geskryf. Ek wil nou stilstaan by ''rouenneries'' (die spin- en weefhuise van Rouen uit die 1800's). Lang storie, maar kortom: omdat China weens die handelsoorlog met Amerika nie 'n uitvoermark na Amerika vir wolgoedere kon vind nie, maar ook weens een of ander gesondheidskwessie met Suid-Afrika, is woluitvoere na China drasties verminder. Wat tussen Australië en China aangaan weet ek ook nie, maar ek vermoed hul betrekkinge het sedert Covid versuur. ''Fast fashion'' gebruik in elk geval stowwe wat jou na ou ram laat ruik. ::Dit het meegebring dat daar selfs boere van die Swartland was wat hul wol in die stofpaaie gegooi het. So iets is vir my grensend aan heiligskennis. ENIGE primitiewe spinhuis/weefhuis/vervaardiging is beter as NIKS. ::Aangesien ek op RSG gehoor het Calitzdorpers het by Struisbaai se vaardigheidskool leer spin, het ek gedink: maar - kan mens nie weer die spinwiel uithaal nie? Die skape is daar, die wol is daar, waarom kan die Swartlanders nie iets daarmee doen nie? Daar is firmas soos Gerber & Co. van die Paarl wat dit wel doen, of skaapvelle looi tot leerbaadjies. As meer sulke firmas oopmaak, sal die baadjie-pryse net nog meer daal. My belangstelling in die landbou is dus geprikkel, en ek het heelwat ou ''Landbouweekblaaie'' begin versamel wat ons biblioteek uitgegooi het. ::Jy kon my vandag met 'n veer omtik toe ek op die voorblad van hierdie week se ''Landbouweekblad'' sien die wolpryse styg met 54%. Hoe de hel is dit moontlik? Was al my harde leeswerk dan pure verniet? ::Tog nie! ::Want... die "standaard" is net (kunsmatig) verhoog. Jou wol moet nou 'n sertifikaat kry van 'n liggaam soos die Responsible Wool Standard voor dit uitgevoer kan word. Australië en heelwat Suid-Afrikaanse boere het eenvoudig tou opgegooi (in die teks: "beperkte wolaanbod"). Verder word die dalende wollewering "toegeskryf aan droogtetoestande, veranderende landboupraktyke en 'n afname in skaapgetalle die afgelope paar jaar. In die lig van die beperkte aanbod bly die vraag na hoëgehalte en gesertifiseerde wol sterk, wat bydra tot die huidige gunstige prysvlakke." Baie diplomatiese taal om te sê net die 1% boere wat 'n volhoubaarheidsertifikaatjie kan wys, benewens hul 1ste klas wol, is uitvoer waardig. Nietemin interessant, want daardie selfde klas wol was nog al die jare goed genoeg vir ons, en is steeds bruikbaar. En die skape is steeds nodig om die koringlande te bemes en Suid-Afrika van vleis te voorsien - hulle gaan nie weg nie. ::Dankie in elk geval vir jou terugvoer! Ek gaan jou nie langer uit die werk uithou nie. Maar weet net: dis 'n baie interessante tyd. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:53, 29 Junie 2026 (UTC) == [[Kampioenetrofee 2025]] == {{Gebruikervoorblad|Kampioenetrofee 2025}} Dankie vir jou groot werk aan hierdie voorbladartikel Sören. Ek sien ek "feature" ook 'n paar keer in die artikel se wysigingsgeskiedenis! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:06, 26 Julie 2026 (UTC) NS: Hou net asb die voorbladartikel so kort as moontlik, om die aandag van die lesers te boei. :{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, ek waardeer jou boodskap opreg! Ietwat 'n tros vir my wegbly van die Wikimania in Parys. :Wat die lokartikel betref: Jy het nou die belangrikste deel uitgesny (wie het dié toernooi gewen). Vergelyk ook met [[David Coulthard]] se lokartikel twee weke gelede ([[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2026]]) wat ek ook geplaas het vir jou. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:15, 26 Julie 2026 (UTC) == Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 == Goeienaand. As jy die nodige kennis van kodering het en 'n bietjie vrye tyd het, skep asseblief hierdie artikel: [[Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026]] Al die nodige inligting is hier beskikbaar: https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Women%27s_Africa_Cup_of_Nations Ek het reeds die artikel oor die kampioenskap geskep: [[Afrika-vrouesokkerkampioenskap]] [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 23:09, 31 Julie 2026 (UTC) :Goeienaand [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]], ongelukkig moet ek myself op wêreldbekertoernooie beperk (wat ek in beide Afrikaans en Duits doen), andersins moes ek ook al die vorige en toekomstige [[Afrikanasiesbeker]] en hulle vroue-eweknieë doen (wat dan van Asië, Europa, Noord-Amerika, Oseanië en Suid-Amerika; beide mans en vroue, ook in krieket en rugby?). Ek sou die toernooi in elk geval [[Vroueafrikanasiesbeker]] of [[Vroue-Afrikanasiesbeker]] (Vroue + toernooinaam) noem, soos met ander toernooie ([[T20I-vrouewêreldbeker]], [[Vrouekrieketwêreldbeker]], [[Vrouerugbywêreldbeker]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker]]). Ek is baie jammer, maar ek kan nie daarmee help nie. As dit jou help kan ek die wenk gee om na ander soortgelyke artikels te kyk hoe dit daar lyk, ons het reeds goeie sportartikels. Byvoorbeeld kan jy die [[Afrikanasiesbeker]] vergelyk met die vroue-eweknie om te kyk hoe jy iets soos tabelle, 'n inligtingkas of 'n bewording kan doen. Hoop dit help maar. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 1 Augustus 2026 (UTC) mgbnruqkfuw1yoo6tyqp5u5pkd8ncnz 2920908 2920901 2026-08-01T18:35:30Z SpesBona 2720 /* Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 */ aw 2920908 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) :::Ja, soms begin dit ook in my kop draai as ek 'n stuk of tien toernooie/spanne weer op datum bring. Dus verstaan ek jou situasie 100%. Om elke week al die Formule Een-artikels op datum te bring moet maar 'n uitdaging wees! Dit is hoekom ek vir die oplossing op Geselshoekie gevra het (die stiptelike hersiening van ou toernooie ná die onlangse toernooi se rekords het amper twee weke gevat). Formule Een hou ek maar ook dop, my pa kyk elke wedren, al word dit in Australië, Japan of Noord-Amerika gejaag (wat ek van krieket en rugby ook ken). Met die k*k situasie by die Persiese Golf is nou al die mooi wedrenne daar afgelas. Ai sies tog! Nou wag Duitsland op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. Lekker aand en 'n rustige nag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::::Hahaha, '''k*k situasie''' is 'n goeie beskrywing daarvoor. Baie motoriste en minibustaxi's word reeds mal en gooi hul motors vol brandstof voor môre se verwagte R6 tot R10 per liter styging! ::::Het jy die Radio Overberg-onderhoud via selfoon gedoen? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:23, 30 Maart 2026 (UTC) :::::Ja, vandag op RSG gehoor: die grootste prysstyging in Suid-Afrika ooit! Daar is 'n stormloop by vulstasies. Die ontluikende ekonomie word weer die ergste geraak. In Duitsland beteken dit dalk 'n onverwagse bevordering van e-motors. Mense vat nou hul sakrekenaars, ry ek Pole toe of nie? In Duitsland maak belasting 50% van ons petrolgeld uit. Lyk my ons twee lande is hul beplande, klein ekonomiese opswaai vir 2026 reeds weer kwyt! Dankie tog, Mr. sonder 'n plan! :::::Ja, ek het vir Radio Overberg gebel, dit was 'n regstreekse oproep tussen Duitsland en Suid-Afrika, waarvolgens my slimfoon besluit het om dit te beëindig omdat my Euros opgeraap het. Maar ons het die onderhoud met stemboodskappe voltooi (data is nie 'n probleem nie). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 30 Maart 2026 (UTC) == Kom ons verskuif jou voorblad "Krieket" == Hi SpesBona, mag ek maar jou voorbladartikel "[[Krieket]]" aanskuif vir plasing in volgende jaar? Ek wil graag [[Apollo 13]] volgende week inbring, synde dit nou so aktueel geraak het met die Artemis II-sending. Dankie en groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:17, 8 April 2026 (UTC) :Toemaar, ek het hom net een week ondertoe geskuif. Cheers, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:31, 8 April 2026 (UTC) ::Goeiemôre Gert, ek sien Apollo 13 se "verjaarsdag" is nou. Skuif hom maar in. Maak dan die krieket oor drie weke asb. Tussen 19 en 26 April is ek met vakansie, dit raak twee volle Sondae. Krieket wil ek graag van bo na onder deurlees. Hy wag reeds sedert 2024 op ons voorblad. Hoop dit is reg só? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 08:56, 8 April 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012|BurgertB}} moenie bekommer oor die lokartikel en die ander verrigtinge nie, ons het dit nog altyd reggekry. Dan doen ons dit by uitstek op 'n ander dag. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:40, 8 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Krieket]] == {{Gebruikervoorblad|Krieket}} Dankie vir jou groot werk aan hierdie voorbladartikel Sören. Die week stap ook al einde se kant toe! Ek probeer help met die Afrikaanse terme vir veldwerkplasings (by Martinvl). Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:01, 20 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, ek waardeer dit opreg! Ná my oorvertaling vier jaar gelede het dit nou weer vier dae geneem om te kyk wat sedertdien in die Engelse artikel gebeur het. Nou het ek jou taalverbeteringe aan die inleiding ook in die res van die artikel deurgevoer. Ek sal dit hoogs waarder as jy ook met die res van die artikel help, kyk nou hoe sukkel ons met die Afrikaanse terme. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 20 Mei 2026 (UTC) == Stigtingsdatum van Banff Nasionale Park betwyfel == Hi Sören, kyk asb vir ons by [[Wikipedia:Uitgesoekte herdenkings/23 Junie]]. Die stigtingsdatum van Banff Nasionale Park word volgens sy [[:en:Banff National Park|Engelse artikel]] as 25 November 1885 aangegee, dus nie 23 Junie 1887 nie. Kan jy dit weer nagaan asb? Baie groete vir jou! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:54, 24 Junie 2026 (UTC) :Goeiemiddag [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert]], baie dankie vir dié wenk. Ek het die datum by die [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/timeline/national-parks Kanadese Ensiklopedie] gevind en dit vervolgens verwyder. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/23_Junie&oldid=31355 Die fout was nou 20 jaar oud]. Gelukkig is beide [[25 November]] en [[1885]] korrek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:30, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dankie SpesBona! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:38, 24 Junie 2026 (UTC) == Waarom dra Parysenaars geen hoede nie? == Hallo daar, ek hoop dit gaan nog skaflik met jou Franse studies en dat jy nie te veel uitkook nie. Ek sou in elk geval nooit in die somer Europa toe gaan nie - na sulke broeiende hitte weet ek pyl daar altyd daardie pikswart wolke uit die Oosblok reguit op julle af, met haelstene, koue, en orkaansterk winde. Dis 'n nagmerrie. Wat ek net nie kan verstaan nie. Op die televisienuus sal elke Parysenaar in die oop <s>Ganges</s> kanale baai. Maar nie een, nie één dra 'n hoed op sy klapperdop in die 40ºC-hitte nie. Nou lees ek op sosiale netwerke hoe mense by die duisende sonsteek opdoen. Vir 'n Suid-Afrikaner is so iets net raar, indien nie eenvoudig onnosel nie. Vind 'n mens 'n soortgelyke tendens in Duitsland? [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:36, 28 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Suidpunt}} Goeienaand uit 'n baie warm Duitsland (hier in Brandenburg was die kwik vandag bo 40°C en in my kamer nags ook bo 32°C)! Ek dink aan die arm Franse, Italianers en Spanjaarde wat nog erger gekook word as ons Duitsers. Myns insiens sal die beste wees om Duitsland en Suid-Afrika se wedersydse somers in mekaar se lande te spandeer, dus om nou in Suid-Afrika te wees. Agt jaar gelede was ons in Juliemaand tussen die Kaap en die Baai en dit was baie lekker daar by julle! Ek sal dit nooit vergeet nie. :Oor jou vraag: In Duitsland ken ek ook nie die tendens om met 'n hoed op in die meer te swem nie. Dit sal ongewoon lyk. Daar is ook 'n debat of 'n hoed jy beskerm of jy meer sweet as jy een dra, al dan nie. Die een voer aan dat die hitte onder jou hoed bly en opdam, die ander voer die beskerming teen die direkte sonlig aan. Sedert ek my Proteas-krieketbofbalpet het, verkies ek om hom te dra. Só danksy die Proteas is ek nader aan Suid-Afrika as aan Duitsers. :Ek hoop dit gaan goed daar aan jou kant! Doen jy nie meer jou Duolingo nie? ;) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 28 Junie 2026 (UTC) ::Dis nou interessant, want ek het iets anders sedertdien ontdek: {{cquote| Ein außerordentlich charakteristischer Unterschied zwischen der südafrikaniſchen Burenbevölkerung und den Europäern besteht meiner Beobachtung nach darin, daß man bei ersterer fast nie faltige Gesichter sieht. Selbst hohes Alter bewirkt nur geringe Falten und Runzeln. Gewiß ist dieses ein Beweis, daß Kummer und Sorgen, beſonders die soziale Not Europas, aber doch auch das intensive geistige Leben mit seinen guten und bösen Regungen des Temperaments, besonders mit seinen Leidenſchaften, dem Buren mehr oder weniger fremd ſind. Ich sah Großmütter mit Gesichtern, in welche das Leben nur wenige Spuren intensiver Erinnerung eingegraben hatte. Mehrfach traf ich Alte mit auffallend vielen Runzeln im Gesichte, erfuhr dann aber stets, daß sie selbst noch aus Europa herübergekommen seien. }} :::Nee, dr. Franz Bachmann (''Süd-Afrika, Reiſen, Erlebnisse und Beobachtungen, während eines sechsjährigen Aufenthaltes in der Kapkolonie, Natal und Pondoland'', 1901, S. 92), jy het die kat aan die stert beet. ::Die [[volksboukunde|volksboukuns]] van Hopefield en Moorreesburg, waar Bachmann hom 3½ jaar lank bevind het as arts, is van so 'n aard dat daar skaars enige lig kan binnedring. Die vensters is baie klein. Verder het hy self in sy teks gesê die vroue word feitlik belet om buite te werk. Om een of ander duistere rede kon hy geen verband met die vel-elastisiteit insien nie. ::En siedaar! Geen anti-verouderingserum nodig nie. Geen spesiale grimering nie. Bloot omdat jy nie jouself gaar soos 'n kreef braai nie. So eenvoudig. En nee, daar was geen sulke goeters soos sonbeddens nie; dit voel buitendien belaglik om so iets in Suid-Afrika te hê terwyl die son buite skyn. ::In die ou dae, as jy jou buite sou bevind, moes jy 'n hoed dra, of met 'n Voortrekker-kappie. Hoekom? Want ons UV-vlakke gaan draai by 12 rond. Maklik. Die son baan 'n pad reg bokant jou kop. Van kleintyd af het KANSA (Kankervereniging van Suid-Afrika) ons skole besoek en BAIE stilgestaan by velkanker. "Hoed" en "sonbril" en "sonbrandmiddel" was reël nommer 1. Die goue reël was ook: tussen 10:00 en 15:00 bly jy verkieslik binnenshuis. Party mense dra langmou-hemde en langpyp-broeke. Jy kan dus verstaan hoekom ek die Parysenaars vreemd aankyk - dit druis alles teen my opvoeding in. Die vraag is net hoekom Parys soos 'n gletser sukkel om by die werklikheid aan te pas? Want... die UV-vlakke gaan die toekoms in net verder vererger. Met moderne omgewingswetgewing en die oorskakeling na skoner energie in Europa, word die lug oor stede soos Parys al hoe skoner. Die ironiese gevolg? Minder lugbesoedeling beteken dat meer UV-strale die grond bereik. Parysenaars sal dalk in die toekoms juis hoede moet begin dra as hulle nie wil "gaarbrand" nie. ::In ''Soet Anysberg'', vertel Suzanne van Rensburg oor haar vakansiedae (1930's tot 1940's?) by Aasfontein, naby Kaap Agulhas (haar stukke is tussen 6 Maart en Mei 1968 oor die radio uitgesaai): {{cquote| Maar langsamerhand het die eerste koorsige opgewondenheid bedaar, terwyl die dae verbyglip en Kersfees nader kruip. Ons baai tot sewe keer op 'n dag en vir dié wat nie kan swem nie, gee Ma 'n kussingsloop wat ons natmaak en opblaas om mee te "float". '''Ons brand gaar, vervel en brand maar weer.''' }} ::Selfs op Bredasdorp, toe ek 12 was (2002), het die ou mense swaar gordyne (gewoonlik pienk) voor hul vensters gereeld toegemaak teen die middagson. Al het die huise dikwels ook na motbolle geruik. Jy maak soggens jou vensters wyd oop om die vars lug te laat deurtrek, en maak dit voor die middag weer toe; dit behou die vars koel lug binne tot die aand toe. As 'n bonus sou jy ook ''doilies'' (gehekelde patrone) op die rugleunings van stoele aantref, sodat die vet van jou hare nie daaraan afgee nie. ::Nou wat my Frans en Duolingo aanbetref. Ek was maar besig om, tot dusver, 1 850 ''De Zuid-Afrikaan''-koerante deur te sif. Ek't dus nie veel tyd aan Duolingo afgestaan nie. Ek het net nog meer Franse boeke by my arsenaal solank gevoeg. ::Daar is wel tekste in Frans wat ek gevoel het dalk meer my aandag moes geniet het. Eugène Noel het ''Rouen, rouennais, rouenneries'' (1894) geskryf. Ek wil nou stilstaan by ''rouenneries'' (die spin- en weefhuise van Rouen uit die 1800's). Lang storie, maar kortom: omdat China weens die handelsoorlog met Amerika nie 'n uitvoermark na Amerika vir wolgoedere kon vind nie, maar ook weens een of ander gesondheidskwessie met Suid-Afrika, is woluitvoere na China drasties verminder. Wat tussen Australië en China aangaan weet ek ook nie, maar ek vermoed hul betrekkinge het sedert Covid versuur. ''Fast fashion'' gebruik in elk geval stowwe wat jou na ou ram laat ruik. ::Dit het meegebring dat daar selfs boere van die Swartland was wat hul wol in die stofpaaie gegooi het. So iets is vir my grensend aan heiligskennis. ENIGE primitiewe spinhuis/weefhuis/vervaardiging is beter as NIKS. ::Aangesien ek op RSG gehoor het Calitzdorpers het by Struisbaai se vaardigheidskool leer spin, het ek gedink: maar - kan mens nie weer die spinwiel uithaal nie? Die skape is daar, die wol is daar, waarom kan die Swartlanders nie iets daarmee doen nie? Daar is firmas soos Gerber & Co. van die Paarl wat dit wel doen, of skaapvelle looi tot leerbaadjies. As meer sulke firmas oopmaak, sal die baadjie-pryse net nog meer daal. My belangstelling in die landbou is dus geprikkel, en ek het heelwat ou ''Landbouweekblaaie'' begin versamel wat ons biblioteek uitgegooi het. ::Jy kon my vandag met 'n veer omtik toe ek op die voorblad van hierdie week se ''Landbouweekblad'' sien die wolpryse styg met 54%. Hoe de hel is dit moontlik? Was al my harde leeswerk dan pure verniet? ::Tog nie! ::Want... die "standaard" is net (kunsmatig) verhoog. Jou wol moet nou 'n sertifikaat kry van 'n liggaam soos die Responsible Wool Standard voor dit uitgevoer kan word. Australië en heelwat Suid-Afrikaanse boere het eenvoudig tou opgegooi (in die teks: "beperkte wolaanbod"). Verder word die dalende wollewering "toegeskryf aan droogtetoestande, veranderende landboupraktyke en 'n afname in skaapgetalle die afgelope paar jaar. In die lig van die beperkte aanbod bly die vraag na hoëgehalte en gesertifiseerde wol sterk, wat bydra tot die huidige gunstige prysvlakke." Baie diplomatiese taal om te sê net die 1% boere wat 'n volhoubaarheidsertifikaatjie kan wys, benewens hul 1ste klas wol, is uitvoer waardig. Nietemin interessant, want daardie selfde klas wol was nog al die jare goed genoeg vir ons, en is steeds bruikbaar. En die skape is steeds nodig om die koringlande te bemes en Suid-Afrika van vleis te voorsien - hulle gaan nie weg nie. ::Dankie in elk geval vir jou terugvoer! Ek gaan jou nie langer uit die werk uithou nie. Maar weet net: dis 'n baie interessante tyd. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:53, 29 Junie 2026 (UTC) == [[Kampioenetrofee 2025]] == {{Gebruikervoorblad|Kampioenetrofee 2025}} Dankie vir jou groot werk aan hierdie voorbladartikel Sören. Ek sien ek "feature" ook 'n paar keer in die artikel se wysigingsgeskiedenis! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:06, 26 Julie 2026 (UTC) NS: Hou net asb die voorbladartikel so kort as moontlik, om die aandag van die lesers te boei. :{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, ek waardeer jou boodskap opreg! Ietwat 'n tros vir my wegbly van die Wikimania in Parys. :Wat die lokartikel betref: Jy het nou die belangrikste deel uitgesny (wie het dié toernooi gewen). Vergelyk ook met [[David Coulthard]] se lokartikel twee weke gelede ([[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2026]]) wat ek ook geplaas het vir jou. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:15, 26 Julie 2026 (UTC) == Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 == Goeienaand. As jy die nodige kennis van kodering het en 'n bietjie vrye tyd het, skep asseblief hierdie artikel: [[Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026]] Al die nodige inligting is hier beskikbaar: https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Women%27s_Africa_Cup_of_Nations Ek het reeds die artikel oor die kampioenskap geskep: [[Afrika-vrouesokkerkampioenskap]] [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 23:09, 31 Julie 2026 (UTC) :Goeienaand [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]], vanweë my konsekwente benadering van artikelreekse moet ek ongelukkig myself op wêreldbekertoernooie beperk (wat ek in beide Afrikaans en Duits doen), andersins moes ek ook al die vorige en toekomstige [[Afrikanasiesbeker]] en hulle vroue-eweknieë doen. Ek sou die toernooi in elk geval [[Vroue-Afrikanasiesbeker]] (Vroue + toernooinaam) noem, soos met ander toernooie ([[T20I-vrouewêreldbeker]], [[Vrouekrieketwêreldbeker]], [[Vrouerugbywêreldbeker]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker]]). Ek is baie jammer, maar ek kan nie dié artikel vir jou begin nie, gaan gerus voort as jy wil. As dit jou help kan ek die wenk gee om na ander soortgelyke artikels te kyk hoe dit daar lyk, bv. [[Afrikanasiesbeker 1996]] en [[Afrikanasiesbeker 2013]] (wat ek bygewerk het). Byvoorbeeld kan jy die [[Afrikanasiesbeker]] vergelyk met die vroue-eweknie om te kyk hoe jy iets soos tabelle, 'n inligtingkas of 'n bewoording kan doen. Hoop dit help maar. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 1 Augustus 2026 (UTC) 1ppdklerff9gqqxbm10ibgwqq6h1s3q 0 42782 2920970 2918620 2026-08-01T20:00:24Z SpesBona 2720 Kaap Verde se amptelike vlag is dié met 'n 3-2-verhouding 2920970 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of Cape Verde (3-2).svg|100px|regs|]] '''.cv''' is die [[Lys van Internettopvlakdomeine|Internettopvlakdomein]] vir [[Kaap Verde]]. == Sien ook == * [[Lys van Internettopvlakdomeine]] * [[ISO 3166-2:CV]] == Eksterne skakels == * [http://www.iana.org/root-whois/cv.htm IANA se whois-inligting vir .cv] * [http://www.afridns.org/#.cv AfriDNS - Inligting oor Afrika se topvlakdomeine] {{Internet TLD}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internettopvlakdomeine|cv]] [[Kategorie:Kaap Verde|Cv]] 2g4jqtp8487l49dphsxmy2ma0xd0l1b 0 44724 2920969 2918622 2026-08-01T20:00:22Z SpesBona 2720 + Prent 2920969 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Kaap Verde | Artikel = | Beeld = Flag of Cape Verde (3-2).svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[22 September]] [[1992]] | Ontwerp = ’n Blou agtergrond met ’n rooi baan met wit fraaiings in die onderste helfte en tien geel sterre in ’n sirkel. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Kaap Verde]]''' is op [[22 September]] [[1992]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n blou agtergrond met ’n dun rooi baan met wit fraaiings (wat so breed is soos die rooi baan) op die onderste helfte van die vlag. Daar is tien geel vyfpuntige sterre aan die vlagpaalkant van die vlag in ’n sirkelvorm. Die kleurverhouding van die vlag is 6:1:1:1:3 (blou:wit:rooi:wit:blou) en die middelpunt van die sterresirkel is 3/8 in die lengte van die vlag van die vlagpaalkant af. == Simboliek == Die sterre op die vlag stel die tien eilande voor wat aan die weskus van [[Afrika]] lê. Die sirkel waarin die sterre lê stel die eenheid van die Kaap Verdiese nasie voor, maar verwys ook na ’n seekompas en die stuur van ’n skip. Die blou op die agtergrond stel die see en lug voor, die wit-rooi-wit bane stel die weg na ontwikkeling en vooruitgang deur die mense van Kaap Verde voor. Afsonderlik stel wit vrede voor en rooi die inspanning van die mense. == Verhouding == [[Lêer:Flag of Cape Verde (10-17).svg|duimnael|Weergawe met ’n 10:17-verhouding]] Die grondwet van die Republiek<ref>{{pt}} [http://www.parlamento.cv/constituicao/const02.htm Art. 8 van die Kaap Verdiese Grondwet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812115118/http://www.parlamento.cv/constituicao/const02.htm |date=12 Augustus 2009 }}</ref> geen nie spesifikasies vir die amptelike verhouding van die vlag lengte en wydte van die vlag nie. Die dimensies van die dele wat die vlag uitmaak word wel gegee, maar is proporsioneel tot die kante van die vlag. Die verhouding wat die algemeenste voorkom is 2:3,<ref>{{en}} [http://www.crwflags.com/fotw/flags/cv.html#specs Kaap Verde in ''Flags of the World'']</ref> wat dieselfde verhouding is van die vlag wat tussen 1975 en 1992 gebruik is. Gevolglik is die verhouding van 2:3 die ''[[de facto]]'' (maar nie die ''[[de jure]]'') verhouding van die vlag. == Kleure == [[Lêer:2019-05-06 Empfang Jorge Carlos Fonseca-1160.jpg|duimnael|Agterkant van die vlag van Kaap Verde]] Die ''Boletim Oficial'' gee die amptelike skakerings van die vlag se kleure (nes as die kleure van die wapen):<ref>{{pt}} [http://caboverde.eregulations.org/media/convencao%20de%20bucan.pdf BOLETIM OFICIAL]</ref> {| class="wikitable" |- ! Kleur ! Pantone ! Webkleure ! [[RGB-kleurmodel|RGB]] ! CMYK ! HSV |- | style="background-color:#003893; color:white; text-align:center;" | '''Blou''' | 287C | 003893 | 0, 56, 147 | 100%, 89%, 8%, 2% | 218.69°, 100%, 55.47% |- | style="background-color:#FFFFFF; color:black; text-align:center;" | '''Wit''' | Wit | FFFFFF | 255, 255, 255 | 0%, 0%, 0%, 0% | 0, 0, 100% |- | style="background-color:#cf2027; color:white; text-align:center;" | '''Rooi''' | 186C | CF2027 | 207, 32, 39 | 12%, 100%, 100%, 3% | 347.31°, 98.49%, 80.31% |- | style="background-color:#f7d116; color:black; text-align:center;" | '''Geel''' | 116C | F7D116 | 247, 209, 22 | 4%, 15%, 98%, 0% | 47.74°, 100%, 100% |} Die Pantone, CMYK en RGB is amptelik soos gepubliseer in die bulletin. Die ander kleurskakerings (Web en HSV) is interpretasies van die Pantone-standaarde. == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Portuguese Colony Governor.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Portugese Goewerneur Lêer:Flag of Portuguese Cape Verde (proposal).svg| {{FIAV|proposal}} Voorgestelde koloniale vlag vir Kaap Verde in 1967, nooit gebruik nie Lêer:Flag of Cape Verde (1975-1992).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van 1975 tot 1992 </gallery></center> Die oorspronklike vlag is met onafhanklikheid in 1975 aanvaar. Dit is die eerste keer op 3 Julie 1975 gehys en op 19 April 1976 amptelik in gebruik geneem. Die kleure van hierdie vlag was ook die [[Pan-Afrika kleure]] van rooi, groen en geel. Die vlag is identies aan die [[vlag van Guinee-Bissau]] behalwe vir die wapenfiguur in die vertikale rooi baan aan die vlagpaalkant. Albei die vlae is gebaseer op die [[Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde|PAIGC]]-vlag en die ooreenstemming in die vlae het ’n vereniging van die twee lande voorgestel. Dit is egter laat vaar kort na Kaap Verde se onafhanklikheidwording. == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Cape Verde|Vlae van Kaap Verde}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/cv.html Kaap Verde] by ''Flags of the World'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Cabo-Verde|title=Flag of Cabo Verde|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=14 Mei 2019}} {{Afrikavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Cape Verde}} [[Kategorie:Kaap Verde]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Kaap Verde]] sktq8tlwr89w4amciga4mss47l32r0t 0 45178 2921076 2764937 2026-08-02T04:17:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921076 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Suid-Soedan | Artikel = | Beeld = Flag of South Sudan.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[9 Julie]] [[2005]]/[[2011|11]] | Ontwerp = ’n Blou driehoek aan die vlagpaalkant met ’n geel ster en drie bane in swart, rooi en groen met wit fraaiings langs die rooi baan op die wapperkant. | Ontwerper = }} Die '''vlag van [[Suid-Soedan]]''' vertoon ’n blou [[driehoek]] aan die vlagpaalkant met ’n vyfpuntige geel ster wat na die vlagpaal wys; aan die wapperkant is drie ewe wye bane in swart, rooi en groen met wit fraaiings langs die rooi baan. Die vlag is aanvaar na die ondertekening van Naivasja-ooreenkoms wat die einde van die tweede Soedannese [[burgeroorlog]] bevestig het.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120529043623/http://www.gossmission.org/goss/ Tuisblad van die Regering van Suid-Soedan]</ref> Die vlag is aanvanklik gebruik deur die [[Soedannese Volksbevrydingsbeweging]] (SPLM). == Simboliek == [[Lêer:Flag SPLM Karima.jpg|duimnael|Die vlag in Karima, Soedan]] Saam met die [[vlag van Suid-Afrika]] is die vlag van Suid-Soedan een van net twee vlae wêreldwyd wat ses verskillende [[kleur]]e in sy ontwerp het (dit sluit skakerings van een kleur in ’n vlag uit).<ref name="cia_factbook">{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html |title=South Soedan |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=22 Maart 2019 |accessdate=15 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529025747/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html |archive-date=29 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kleure stel die volgende voor: swart stel die Soedannese bevolking voor, rooi stel die gevloeide bloed in die stryd om vryheid voor, groen stel die land voor en die ster verteenwoordig die [[Ster van Bethlehem]].<ref>{{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/sd%7D.html#splm Soedan – partye en politieke groepe] by ''Flags of the World'', URL besoek op 15 Mei 2019.</ref> === Kleure === Volgens die Suid-Soedanese regering verteenwoordig die kleure van die vlag:<ref name="cia_factbook" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ss.html#flag |title=South Sudan |website=www.crwflags.com |accessdate=15 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325200014/https://www.crwflags.com/fotw/flags/ss.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=South Sudan: Flags and Symbols and National Anthem |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/southsudan/ssflags.htm |publisher=World Atlas |accessdate=15 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325210010/https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/southsudan/ssflags.htm |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Swart: Die mense van Suid-Soedan. * Rooi: Die bloed wat op pad na onafhanklikheid gevloei het. * Groen: Die land se [[landbou]], natuurlike rykdom, grond, sowel as vordering.<ref name=":0">{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-South-Sudan |title=flag of South Sudan |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=15 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111922/https://www.britannica.com/topic/flag-of-South-Sudan |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Wit: Suid-Soedan se vrede ná baie jare se bevrydingsstryd. * Blou: Waters van die [[Nylrivier]], ’n bron van lewe vir die land. * Geel: Verteenwoordig eenheid (van die deelstate), hoop en vasberadenheid vir alle mense.<ref name=":0" /> == Ontwerp == Die vlag is soortgelyk aan die [[vlag van Kenia]]<ref name="cia_factbook" /> met die toevoeging van die blou driehoek en geel ster aan die vlagpaalkant en die weglating van die motief op die vlag van Kenia. == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Egypt flag 1882.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Soedan, 1882 tot 1914 en 1914 tot 1922 Lêer:Flag of Egypt 1922.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Soedan, 1922 tot 1952 Lêer:Flag of Egypt (1952-1958).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Soedan, 1952 tot 1956 Lêer:Flag of Sudan (1956–1970).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Soedan, 1956 tot 1970 Lêer:Flag of Sudan.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Soedan, 1970 tot 2011 Lêer:Flag of Sudan People's Liberation Army (1983).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Soedannese Volksbevrydingsbeweging, 1983 tot 1995 Lêer:Flag of Sudan People's Liberation Army (1995).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Soedannese Volksbevrydingsbeweging, 1995 Lêer:Flag of SPLM-N.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noordelike Kantoor van die Soedannese Volksbevrydingsbeweging Lêer:Flag of the President of South Sudan.svg| Presidensiële vlag van Suid-Soedan </gallery></center> === Soortgelyke vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Kenya.svg| [[Vlag van Kenia]] Lêer:Flag of Malawi.svg| [[Vlag van Malawi]] Lêer:Flag of the UNIA.svg| Pan-Afrikaanse vlag </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlag van Soedan]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of South Sudan|Vlae van Suid-Soedan}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/sd-s.html Suid-Soedan] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Flag-of-South-Sudan|title=Flag of South Sudan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Mei 2019}} {{Afrikavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of South Sudan}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Suid-Soedan]] [[Kategorie:Suid-Soedan]] f0ljebw0q7pykd1mjak3z30mmm9o2d4 0 47918 2921084 2629757 2026-08-02T05:29:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921084 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vuvuzela red.jpg|duimnael|'n Vuvuzela wat van plastiek gemaak is.]] [[Lêer:Vuvuzela-DD.jpg|duimnael|'n Gestreepte vuvuzela.]] [[Lêer:Vuvuzela blower, Final Draw, FIFA 2010 World Cup.jpg|duimnael|'n Ondersteuner blaas sy vuvuzela tydens die trekking vir die 2010-Wêreldbeker.]] Die '''Vuvuzela''' of '''sokkerhoring''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[blaasinstrument]] wat van [[hout]] of [[plastiek]] gemaak word en 'n monotone noot produseer as dit geblaas word. Deur die spanning op die [[lip]]pe te verander kan hoër note ook voorgebring word. Vuvuzelas is ongeveer een meter lank en kan 'n klank van tot 130 desibel voortbring. Dit klink soos 'n diep sirene of 'n [[olifant]] se trompetter.<ref name=fifa>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/southafricafromatoz/letter=v/index.html |title=V is for Vuvuzela |publisher=FIFA |access-date=9 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510150830/http://www.fifa.com/worldcup/destination/southafricafromatoz/letter=v/index.html |archive-date=10 Mei 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die instrument word hoofsaaklik deur toeskouers tydens [[sokker]]wedstryde geblaas. == Omstredenheid == Die gebruik van Vuvuzelas is omstrede en kan spelers en afrigters se aandag aftrek.<ref name=makhaye>{{cite news|last=Makhaye|first=Chris|date=13 Julie 2008|title=Blasts of joy as vuvuzelas unbanned|publisher=IOL|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=6&click_id=2871&art_id=vn20080713120228203C272609|access-date=27 Mei 2010|archive-date=20 Julie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720011647/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=6&click_id=2871&art_id=vn20080713120228203C272609|url-status=dead}}</ref> Tydens die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009‎|2009 Sokker-Konfederasiebeker]] kla kommentators en omroepers dat vuvuzelas te veel lawaai maak.<ref>Willem Vissers: [http://www.volkskrant.nl/sport/article1245161.ece/Ergernis_over_Afrikaanse_lawaaitrompet Ergernis oor Afrikaanse lawaaitrompet], de Volkskrant, 19 Junie 2009</ref> Ondanks die protes van kommentators en die Spaanse sokkerspeler [[Xabi Alonso]] het [[FIFA]] besluit om nie vuvuzelas tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] te verbied nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20120118024523/http://www.vi.nl/Achtergronden/In-de-kantlijn/166910/FIFA-staat-vuvuzelas-toe-op-WK-in-ZuidAfrika.htm FIFA laat vuvuzela's toe op WK in Suid-Afrika], vi.nl, 17 Julie 2009.</ref> Op 12 Junie 2010, op die tweede dag van die toernooi, spreek [[Ronaldo]] ook sy teenkanting teen die instrument uit omdat dit spelers se konsentrasie op die veld beïnvloed.<ref>[http://www.nuus24.com/2010/Ronaldo-ook-moeg-vir-vuvuzelas-20100613 Ronaldo ook moeg vir vuvuzelas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617001628/http://www.nuus24.com/2010/Ronaldo-ook-moeg-vir-vuvuzelas-20100613 |date=17 Junie 2010 }}, Nuus24, besoek op 13 Junie 2010.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vuvuzelas}} * [http://www.youtube.com/watch?v=7X3fkvhd-5g World Cup Mexico 86 - Meksikaanse blaasinstrument van plastiek] * [http://www.noe-nordberg.com/florian/cms/public/index.php?cmd=smarty&id=14_len Webwerf met die oorspronklike Vuvuzela-klank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622032712/http://www.noe-nordberg.com/florian/cms/public/index.php?cmd=smarty&id=14_len |date=22 Junie 2009 }} * [http://www.blowme.co.za Blaas 'n virtuele Vuvuzela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809175415/http://www.blowme.co.za/ |date= 9 Augustus 2019 }} * [http://www.anti-antivuvuzela.org Vuvuzela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924153724/http://www.anti-antivuvuzela.org/ |date=24 September 2010 }} [[Kategorie:Musiek van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Aerofone]] [[Kategorie:Sokker in Suid-Afrika]] 3tvidl9hm95w135a4vd9b1v7xkxnkz1 0 47919 2921110 2914907 2026-08-02T08:49:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921110 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Xabi Alonso | fullname = Xabier Alonso Olano<ref>{{cite web |title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players |url=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA) |access-date=13 September 2013 |page=29 |format=PDF |date=4 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517205300/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | image = [[Lêer:Xabi Alonso FCB.jpg|220px]] | image_size = | caption = | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|11|25|df=yes}} | birth_place = [[Tolosa]], [[Spanje]] | height = 1,83&nbsp;m<ref>[http://www.realmadrid.com/en/football/squad/xabier-alonso-olano Official Real Madrid profile]</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Chelsea FC|Chelsea]] (hoofafrigter) | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Antiguoko]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Real Sociedad]] | years1 = 1999–2000 | clubs1 = [[Real Sociedad B]] | caps1 = 39 | goals1 = 2 | years3 = 2000–2001 | clubs3 = → [[SD Eibar|Eibar]] (leen) | caps3 = 14 | goals3 = 0 | years2 = 2000–2004 | clubs2 = [[Real Sociedad]] | caps2 = 114 | goals2 = 9 | years4 = 2004–2009 | clubs4 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps4 = 143 | goals4 = 15 | years5 = 2009–2014 | clubs5 = [[Real Madrid]] | caps5 = 158 | goals5 = 4 | years6 = 2014–2017 | clubs6 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps6 = 79 | goals6 = 5 | totalcaps = 547 | totalgoals = 35 | nationalyears1 = 2000 | nationalteam1 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje o/18]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2002–2003 | nationalteam2 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje o/21]] | nationalcaps2 = 9 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2001–2012 | nationalteam3 = [[Baskiese nasionale sokkerspan|Baskeland]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2003–2014 | nationalteam4 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps4 = 114 | nationalgoals4 = 16 | manageryears1 = 2019–2022 | managerclubs1 = [[Real Sociedad|Real Sociedad B]] | manageryears2 = 2022–2025 | managerclubs2 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |managerclubs3=[[Real Madrid]]|manageryears3=2025–2026|manageryears4=2026–|managerclubs4=[[Chelsea FC|Chelsea]]}} '''Xabier Alonso Olano''', kortweg '''Xabi Alonso''' (gebore [[25 November]] [[1981]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige -speler wat in die [[Baskeland]] gebore is. As speler is hy veral bekend vir sy tyd by [[Liverpool FC|Liverpool]], [[Real Madrid]] en [[FC Bayern München|Bayern München]]. Hy het van 2022 tot 2025 [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] in die [[Bundesliga|Duitse Bundesliga]] afgerig, waar hy onder meer die span na die [[Bundesliga]]-titel in 2024 gelei het.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8j2PzgQKZd4|title=Crazy Celebrations in Leverkusen! Xabi Alonso´s Werkself Win Their first Bundesliga Title!|date=2024-04-14|website=Amptelike Bundesliga YouTube-kanaal|access-date=2025-03-11}}</ref> Op 25 Mei 2025 het Alonso se voormalige klub, Real Madrid, sy aanstelling as hoofafrigter vir die volgende drie seisoene aangekondig.<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-xabi-alonso-25-05-2025|title=Official Announcement: Xabi Alonso|date=25 May 2025|publisher=[[Real Madrid CF]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528174407/https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-xabi-alonso-25-05-2025|archive-date=28 May 2025|access-date=25 May 2025|url-status=live}}</ref> Op 12 Januarie 2026 het Alonso en Real Madrid in wedersydse instemming uitmekaar gegaan, een dag ná ’n 3–2-nederlaag teen [[FC Barcelona|Barcelona]] in die eindstryd van die [[Supercopa de España]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj3vj7ex748o|title=Alonso leaves role as Real Madrid manager|date=2026-01-12|website=BBC Sport|access-date=2026-01-13}}</ref> Op 17 Mei 2026 het die [[Premier League]]-klub [[Chelsea FC|Chelsea]] Alonso as sy nuwe hoofafrigter aangestel op 'n kontrak van vier jaar.<ref>{{cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/xabi-alonso-appointed-chelsea-manager|title=Xabi Alonso appointed Chelsea manager|date=17 Mei 2026|publisher=[[Chelsea F.C.]]|access-date=17 Mei 2026}}</ref> == Privaatlewe == Xabi Alonso het protes aangeteken teen die gebruik van [[Vuvuzela]]s en gevra dat dit verban moet word. Die versoek het egter op dowe ore geval en [[FIFA]] het besluit om dit wel tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] toe te laat.<ref>[https://web.archive.org/web/20120118024523/http://www.vi.nl/Achtergronden/In-de-kantlijn/166910/FIFA-staat-vuvuzelas-toe-op-WK-in-ZuidAfrika.htm FIFA laat vuvuzela's toe op WK in Suid-Afrika], vi.nl, 17 Julie 2009.</ref> Xabi Alonso is die seun van [[Miguel Ángel Alonso]] en die jongste broer van [[Mikel Alonso]], wat beide op hul tyd professionele sokkerspelers was. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Alonso, Xabi}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0wpmrpyu7tw18s4l4os6x6of22qjoat 0 47982 2921072 2918648 2026-08-02T04:07:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921072 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Meksiko | Artikel = | Beeld = Flag of Mexico.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 4:7 | Goedgekeur_op = [[16 September]] [[1968]] | Ontwerp = Drie vertikale bane in groen, wit en rooi met die Meksikaanse wapenskild in die middel van die wit baan. | Ontwerper = Francisco Eppens Helguera | Beeld2 = Naval jack of Mexico.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = Vlootvaandel | Ander_byname2 = | Gebruik2 = | Simbool2 = | Verhouding2 = 1:1 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = ’n Diagonale groen baan van onder in die vlagpaalkant tot bo in die wapperkant met ’n wit driehoek bo teen die vlagpaalkant en ’n rooi driehoek onderaan die wapperkant. Daar is ’n goue ster in die skildhoek en onderaan die vlagpaalkant en wapperkant met ’n wit anker in die middel van die vlag. | Ontwerper2 = }} Die '''nasionale vlag van [[Meksiko]]''' ([[Spaans]]: ''Bandera de México'') is op [[16 September]] [[1968]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon drie ewe breë vertikale bane in groen, wit en rooi met die wapenskild van Meksiko in die middel van die wit baan. Hoewel die betekenis van die kleure na verloop van tyd verskeie kere verander het, is die kleure tydens die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] (1810–1821) teen [[Spanje]] deur die daaropvolgende [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]] goedgekeur. Die huidige vlag is in 1968 aangeneem aangesien die Meksikaanse wapen toe die laaste keer gewysig is, maar die algemene ontwerp dateer uit 1821, toe die eerste nasionale vlag geskep is. Rooi, wit en groen is die kleure van die nasionale weermag in Meksiko. Die sentrale embleem in die Meksikaanse wapen is gebaseer op die Asteekse simbool vir [[Tenochtitlan]] (nou [[Meksikostad]]), die sentrum van die [[Asteekse Driebond|Asteekse Ryk]]. Dit herinner aan die legende van ’n arend wat op ’n kaktus sit terwyl hy ’n slang verslind, wat vir die Asteke aandui waar hulle hul stad Tenochtitlan moes stig.<ref>{{en}} Art of Mesoamerica, Miller. 245.</ref> ’n Lint in die nasionale kleure is aan die onderkant van die wapen. Deur die geskiedenis heen is die vlag verskeie kere verander, aangesien die ontwerp van die wapen en die lengte-breedte-verhouding van die vlag verander is. Die wapen het egter alreeds dieselfde kenmerke gehad: ’n Arend met ’n slang in sy kloue sit op die spits van ’n stekelpierkaktus; die kaktus is op ’n rots in ’n meer. Die wapen is ontleen aan ’n Asteekse legende dat hulle gode vir hulle gesê het om ’n stad te bou waar hulle ’n arend op ’n nopale sien wat ’n slang eet; dit is waar nou Meksikostad geleë is. Die huidige wet op die nasionale simbole, die ''Ley sobre el Escudo, la Bandera y el Himno Nacionales'' is sedert 1984 van krag.<ref name="CU-2005">{{es}} Kongres van die Unie (2005): ''[http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/tcfed/239.htm?s= Ley sobre Escudo, la Bandera y el Himno Nacionales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105063103/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/tcfed/239.htm?s= |date= 5 November 2007 }}''.</ref> == Simboliek == === Wapen === [[Lêer:Coat of arms of Mexico.svg|duimnael|Die wapen van Meksiko]] [[Lêer:Alegoría mexicana I.jpg|duimnael|Uitbeelding van die Meksikaanse allegorie]] Die afbeelding van die wapen is gebaseer op ’n eeue-oue [[Asteke|Asteekse]] legende. Hierdie legende lui dat die god Huitzilopochtli die Asteke opdrag gegee het om hul mitiese blyplek Aztlan te verlaat en na ’n plek gaan waar hulle ’n meer sou vind waarin ’n eiland van klippe sou wees. Op die eiland sou ’n [[turksvy]]boom staan met ’n arend daarop wat besig is om ’n slang te eet. Die Asteke sou verskeie jare rondtrek op soek na die eiland, totdat hulle in 1325 die plek uiteindelik ontdek het. Hulle het hulle nuwe hoofstad, Tenochtitlan, hier gestig. Vandag is Meksikostad op hierdie plek. Hoewel die wapens volgens heraldiese reëls nie werklik ’n wapen is nie, beskou die Meksikaanse regering dit as sodanig.<ref name="CU-2005" /> === Kleure === Die kleure van die vlag is afgelei van die vlag van die [[Leër van die Drie Waarborge]] wat tussen 1821 en 1823 bestaan het. Hierdie leër het drie belangrike uitgangspunte (‘waarborge’) gehad: die onafhanklikheid van Meksiko, die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolisisme]] en die gelykheid vir en eenheid tussen al die bevolkingsgroepe in die land. Hierdie waarborge is uitgebeeld deur onderskeidelik groen, wit en rooi.<ref name="Znamierowski">{{en}} Alfred Znamierowski (2002): ''The World Book of Flags'', Hermes House, Londen, bl. 200.</ref> Die betekenis van die kleure het egter verander weens die [[Hervormingsoorlog|sekularisering van Meksiko]] in die 1850’s en wat gelei is deur president [[Benito Juárez]]. In die nuwe simboliek het groen hoop voorgestel, wit het eenheid, suiwerheid en eerlikheid voorgestel en rooi het die bloed van die nasionale helde voorgestel.<ref name="FOTW-Mexico">{{en}} Flags of the World (2006): [https://www.crwflags.com/fotw/flags/mx.html Meksiko], geraadpleeg op 24 Maart 2019.</ref> Aangesien die Meksikaanse wet egter geen amptelike simboliek aan die kleure toegeken het nie, kan daar ook ander betekenisse wees. ’n Alternatiewe verklaring koppel byvoorbeeld die groen aan die Meksikaanse grondgebied (die berge, riviere, vlaktes en natuurlike hulpbronne), die wit aan die volk en die rooi aan die stryd om die handhawing van die nasionale onafhanklikheid en vryheid.<ref name="FOTW-Mexico" /> Daar bestaan ook die volgende beskrywing: groen stel hoop voor, wit stel suiwerheid voor en rooi stel geloof voor.<ref name="Znamierowski" /> Sommige Meksikaanse groeperinge het die Meksikaanse kleure in gebruik as deel van hul logo’s of simbole. So het die Institusionele Rewolusionêre Party (PRI) die nasionale kleure in sy logo opgeneem. die Party van die Demokratiese Rewolusie (PRD) het die nasionale kleure ook in sy logo geplaas, maar het dit in die 1990’s verander nadat daar debat ontstaan het oor die gebruik van die nasionale kleure in partysimbole. Verskillende [[Deelstate van Meksiko|Meksikaanse deelstate]], soos [[Querétaro]] en [[Hidalgo]], het die Meksikaanse vlag geheel of gedeeltelik in hul staatswapens opgeneem. In heelwat deelstate is die Meksikaanse vlag die enigste amptelike vlag en het die staatsvlae geen amptelike status nie. == Ontwerp == === Spesifikasies === [[Lêer:Flag of Mexico (reverse).svg|duimnael|{{FIAV|reverse}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Die agterkant van die huidige Meksikaanse vlag]] Die amptelike ontwerp van die Meksikaanse vlag kan gekry word in artikel 3 van die Wet op Nasionale Wapen, die Vlag en die Volkslied. Hierdie wet stam uit 1874 en is sedertdien enkele kere gewysig waarvan 2005 die laaste keer was. Die derde artikel bepaal hoe die vlag moet lyk en welke afmetings dit moet hê. {{caanhaling|''Die ''Bandera Nacional'' is ’n reghoek wat in drie vertikale bane verdeel met ewe groot afmeting in, van die vlagpaalkant af, groen, wit en rooi. Reg in die middel van die wit baan is die Nasionale Wapen met ’n deursnee van drie kwarte van die breedte van die baan. Die verhouding van die vlag is vier tot sewe (verhouding 4:7). Dit kan vergesel word van ’n tou of lint van dieselfde kleure wat vasgemaak word onder die bokant van die vlagpaal.'' |4=Artikel 3 |5=<ref name="CU-2005" />}} Afskrifte van die eksemplaar wat volgens die wet gemaak is kan in die Nasionale Argief (''Archivo General de la Nación'') en die Chapultepec-paleis gevind word. Die konstruksietekening hieronder is op grond van die wet gemaak. {{Middel|[[Lêer:Mexico flag construction sheet.svg|350px|senter|Konstruksietekening]]}} === Kleure === [[Lêer:- panoramio - Fanta.Rostislav (5).jpg|duimnael|Wapperende vlag van Meksiko.]] Die ''Secretaría de Gobernación'' adviseer die presiese kleurkodering volgens die onderstaande tabel.<ref>{{en}} {{cite web |last=Gabino Villascán |first=Juan Manuel |title=Mexico |url=http://fotw.fivestarflags.com/mx.html |publisher=Flags of the World |accessdate=22 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118041858/http://fotw.fivestarflags.com/mx.html |archive-date=18 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Pantone-kleure wat hieronder gelys word, is deur die Londense Organiserende Komitee van die Olimpiese en Paralimpiese Spele in sy "Vlaghandleiding" uitgereik,<ref>{{en}} {{cite book|title=Flags and Anthems Manual London 2012|year=2012|publisher=London Organising Committee of the Olympic Games and Paralympic Games Limited|page=91}}</ref> terwyl die Vlaghandleiding van die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in [[Beijing]] ander Pantone voorgestel het.<ref>{{en}} {{cite web |last=Gabino Villascán |first=Juan Manuel |title=Mexico |url=https://www.fotw.info/flags/mx.html |publisher=Flags of the World |accessdate=22 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529040154/https://www.fotw.info/flags/mx.html |archive-date=29 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {| style="align:center;" class="wikitable" ! width=100|Kleurskema ! colspan=2 width=100|Groen ! colspan=2 width=100|Wit ! colspan=2 width=100|Rooi |- align=center | '''Pantone'''<ref name="FOTW-Mexico" /> | style="background-color:#006847"| | 3425c | style="background-color:white"| | Wit | style="background-color:#CE1126"| | 186c |- align=center | '''[[RGB-kleursisteem|RGB]]'''<ref>{{en}} Vexilla mundi-bladsy [http://www.vexilla-mundi.com/mexico.htm "Mexico"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20050211183829/http://www.vexilla-mundi.com/mexico.htm |date=11 Februarie 2005 }}</ref> | style="background-color:#006847"| | 0-104-71 | style="background-color:white"| | 255-255-255 | style="background-color:#CE1126"| | 206-17-38 |- align=center | '''CMYK'''<ref>Inkscape RGB tot CMYK converter (ongeveer)</ref> | style="background-color:#006847"| | 100-0-32-59 | style="background-color:white"| | 0-0-0-0-0 | style="background-color:#CE1126"| | 0-92-82-19 |- align=center | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]'''<ref>Adobe Photoshop RGB Translator</ref> | style="background-color:#006847"| | 006847 | style="background-color:white"| | FFFFFF | style="background-color:#CE1126"| | CE1126 |} === Vergelyking met die ontwerp van die Italiaanse vlag === [[Lêer:Mexico Italy flag differences.gif|duimnael|Vergelyking tussen die Meksikaanse en Italiaanse vlae]] Alhoewel die Meksikaanse driekleur (groen, wit, rooi) voortdurend vir ’n langer tydperk as die [[Vlag van Italië|Italiaanse s’n]] gebruik word, is ten tyde van die goedkeuring van die Meksikaanse vlag die soortgelyke getinte Italiaanse driekleur al kort in Europa gebruik,<ref>{{it}} Ghisi, Enrico ''Il tricolore italiano (1796–1870)'' Milan: Anonima per l'Arte della Stampa, 1931; sien Gay, H. Nelson in [https://www.jstor.org/stable/1843352?seq=1#page_scan_tab_contents The American Historical Review] Vol. 37 No. 4 (bl. 750–751), Julie 1932</ref> byvoorbeeld deur die Cisalpynse Republiek in 1797, maar sy afmetings het van die moderne Italiaanse s’n verskil. Dit gebeur dikwels dat mense deurmekaar raak met die Meksikaanse en Italiaanse vlae. Dikwels word die Meksikaanse Wapen in die middel van die Italiaanse vlag geplaas wanneer die vlag van Meksiko gemaak word. Die rede hiervoor is dat mense dink dat die enigste verskil in die twee vlae die wapen in die wit baan is. Albei vlae gebruik dieselfde kleure (groen, rooi en wit), maar die Meksikaanse vlag gebruik ’n donkerder groen en ’n donkerder rooi. Daarnaas is die hoogte-breedteverhouding van die vlae ook verskillend, waardeur albei uniek daar uitsien. Die hoogte-breedteverhouding van die Italiaanse vlag is 2:3. == Ander vlae == Die huidige vlag van Meksiko is die sogenaamde Vierde Nasionale vlag, maar dit beteken nie dat dit slegs die vierde vlag in die Meksikaanse geskiedenis is nie: daar is agtereenvolgens sewe vlagontwerpe gebruik tot 1968 toe die huidige vlag aanvaar is. Vyf van die vlae is amptelik gesien as (variante van) die Tweede Nasionale vlag, terwyl die ander twee in gebruik was tydens die twee keiserlike periodes in die Meksikaanse geskiedenis. <gallery class="center" widths="130"> Lêer:Flag of Cross of Burgundy.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Spaanse Ryk]], 17 April 1535 tot 1784 Lêer:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Spaanse Ryk, 1785 tot 1821 Lêer:Bandera de Allende anverso y reverso Cruz.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|twosided}} Basiese ontwerp van die sogenaamde tweelingsvlae van Allende, wat die eerste bekende nasionale embleem insluit. Lêer:Bandera del Supremo Gobierno Mexicano.svg| {{FIAV|historical}} Nasionale Vlag van Oorlog van Meksiko, soos in die dekreet van 14 Julie 1815 deur die Opperste Meksikaanse Regering bepaal. Lêer:Flag of the Three Guarantees.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Leër van die Drie Waarborge, 24 Februarie 1821 tot 24 Augustus 1821 Lêer:Flag of the Iturbide's Government.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Agustín de Iturbide|Iturbide]] Regentskap, 24 Augustus 1821 tot 2 November 1821 Lêer:Flag of Mexico (1821-1823).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]], 2 November 1821 tot 14 April 1823 Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Meksikaase Republiek, 14 April 1823 tot 15 Julie 1864 Lêer:Flag of Laredo.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van die Rio Grande]], 17 Januarie 1840 tot 6 November 1840 Lêer:Flag of the Republic of Yucatan.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van Yucatán]], 1841 tot 1848 Lêer:Flag of the Republic of Sonora.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van Sonora]], 10 Januarie 1854 tot 8 Mei 1854 Lêer:Flag of the Republic of Lower California.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van Neder-Kalifornië]], 1853 tot 1854 Lêer:Imperial Standard of Mexico (1864-1867).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Tweede Meksikaanse Keiserryk]], 15 Julie 1864 tot 19 Junie 1867 Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Meksikaanse Republiek, 19 Junie 1867 tot 1 April 1893 Lêer:Flag of Mexico (1893-1916).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Meksikaanse Republiek, 1 April 1893 tot 20 September 1916 Lêer:Flag of Mexico (1916-1934).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Meksikaanse Republiek, 20 September 1916 tot 5 Februarie 1935 Lêer:Flag of Mexico (1934-1968).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Meksikaanse Republiek, 5 Februarie 1935 tot 16 September 1968 Lêer:Presidential standard of Mexico for use in Sea.svg| Standaard ter see van die Meksikaanse President </gallery> === Kolonisasie en Onafhanklikheidsoorlog === {{Hoofartikel|Nieu-Spanje|Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog}} [[Lêer:Guadalupano.jpg|duimnael|Vaandel van [[Miguel Hidalgo]]]] [[Lêer:Objetos de la época de independencia.png|duimnael|Prent uit die boek van Vicente Riva Palacio, Julio Zárate (1880) "Meksiko deur die eeue heen" Volume III: "Die Onafhanklikheidsoorlog" (1808–1821)]] Voordat die Meksikaanse Vryheidsoorlog in 1810 uitgebreek het, was Meksiko die sentrum van die onderkoninkryk van [[Nieu-Spanje]]. Nieu-Spanje het ’n wit vlag met ’n rooi [[Boergondiese kruis]] gebruik. Tydens die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog het die stryders teen die Spaanse leër van verskillende vlae gebruik gemaak. Hoewel dit nooi aanvaar is as nasionale vlag nie, beskou talle historici [[Miguel Hidalgo]] se vaandel van die Maagd van Guadalupe as die eerste nasionale vlag. Hierdie vaandel is gebruik by die ''[[Grito de Dolores]]'' (die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring) van 16 September 1810.<ref name="Fernandez">{{es}} Fernández Editores (2007): [http://www.tareas-ya.com/index.php?noticia_id=4268 Banderas de México a través del tiempo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205235228/http://www.tareas-ya.com/index.php?noticia_id=4268 |date= 5 Februarie 2009 }}, URL besoek op 15 Augustus 2007</ref> Die vaandel was die eerste simbool van die Meksikaanse onafhanklikheidstryders, maar wel nie die enigste nie. [[José María Morelos]] het in 1813 ’n vlag met ’n gekroonde adelaar op ’n kaktus met die letters ''V.V.M.'' (Viva la Virgen María – Lewe die Maagd Maria) daarop.<ref name="Fernandez" /> Die leër wat teen die Spanjaarde geveg het, het ’n vertikale driekleur gebruik in die kleurkombinasie wit-blou-rooi, waarskynlik gebaseer op die [[Vlag van Frankryk|Franse Rewolusionêre vlag]]. === Eerste Meksikaanse Keiserryk === {{Hoofartikel|Eerste Meksikaanse Keiserryk}} Die kleure van die huidige vlag is vir die eerste keer voorgestel op 24 Februarie 1821 deur die onafhanklikheidstryder [[Agustín de Iturbide]] wat ’n jaar later die keiser van Meksiko sou word. Die kleure het, soos hierbo genoem, die “drie waarborge” vir die toekoms van die land voorgestel, nl.: geloof, onafhanklikheid en eenheid. ’n Voorlopige regering het in dieselfde jaar beslis oor die gebruik van ’n afbeelding van ’n adelaar op ’n kaktus (later die landswapen van Meksiko) in die middel van die vlag. Hier is die hoogte-breedteverhouding van die vlag ook vasgestel op 4:7. In November 1821 is die groen-wit-rooi-driekleur met die wapen in die middel vir die eerste keer deur Iturbide aanvaar. In die instansie wou hulle ’n horisontale driekleur gehad het, maar om meer ruimte aal die keiserlike adelaar te verleen is besluit op ’n vertikale vlag.<ref name="FOTW-Mexico" /> Die regering het besluit dat: {{caanhaling|die nasionale vlag en vlae van die leër driekleurig sou wees met die vertikale kleure in groen, wit en encarnado (vleeskleurige rooi), met die gekroonde adelaar in die middel van die wit baan|4=Dekreet ter aanname van die Keiserlike vlag |5=<ref>{{es}} Keiserlike regering van Meksiko (7 Januarie 1822): Dekreet ter aanname van die Keiserlike Vlag.</ref>}} Die vlag is vir die eerste keer op 21 Julie 1822 gehys met die amptelike stigting van die Eerste Meksikaanse Keiserryk. Na die ontbinding van die Eerste Meksikaanse Keiserryk is hierdie vlag nie meer gebruik nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://fotw.vexillum.com/flags/mx_emp.html |title=Mexican Empire (1821–1823) |publisher=Fotw.vexillum.com |date=17 Januarie 2009 |accessdate=10 Augustus 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040810234804/http://fotw.vexillum.com/flags/mx_emp.html |archive-date=10 Augustus 2004 |url-status=dead |df=mdy-all}}</ref> === Eerste vlag van die Meksikaanse Republiek === Die vlag en dan veral die embleem (posisie en vorm van die adelaar, die versierings ens.) sou oor tyd verskeie kere aangepas word deur opeenvolgende politieke strominge. Die eerste aanpassing het reeds in 1823 plaasgevind toe die kroon op die kop van die adelaar verwyder is omdat die monargie afgeskaf is nadat keiser Iturbide omvergewerp is. Daar is toe ook enkele ander klein aanpassings gedoen maar die hoogte-breedteverhouding het dieselfde gebly. Hierdie vlag sou tot 30 Desember 1880 in gebruik bly met die periode van die Tweede Meksikaanse Keiserryk (1863–1867) daartussen. Ten tyde van die tweede monargistiese periode het die republikeinse opstandelinge dikwels onder die vlag van 1823 geveg wat na hul oorwinning weer heringestel is. Die gebied waar die vlag gehys is, is intussen redelik ingeperk aangesien die suide van die Eerste Meksikaanse Keiserryk hom in 1823 onafhanklik verklaar het as die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika]] met sy eie vlag. Later sou Meksiko ook in die noorde gebiede moes afstaan, in hierdie geval aan die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. Verder het die [[Republiek van Yucatán]] (ook met ’n [[Vlag van die Republiek van Yucatán|eie vlag]]) asook die [[Republiek van die Rio Grande]] (ook met hul [[Vlag van die Republiek van die Rio Grande|eie vlag]]) hul tydelik van Meksiko afgeskei. Die gebruik van hierdie vlag is in 1864 beëindig tydens die ontbinding van die eerste federale republiek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://fotw.vexillum.com/flags/mx_1823.html |title=Mexico (1823–1864/1823-1880) |publisher=Fotw.vexillum.com |date=17 Januarie 2009 |accessdate=16 Oktober 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051016191903/http://fotw.vexillum.com/flags/mx_1823.html |archive-date=16 Oktober 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Tweede Meksikaanse Keiserryk === {{Hoofartikel|Tweede Meksikaanse Keiserryk}} In 1863 is die Tweede Meksikaanse Keiserryk gestig. Hierdie monargie, met die keiser [[Maksimiliaan I van Meksiko|Maksimiliaan I]] aan die hoof, het vanaf 10 April 1864 ’n nuwe nasionale vlag gebruik. Dit het die kleure groen, wit en rooi as basis gehad met die nuwe keiserlike wapen in die middel van die wit baan (dit was slegs die keiserlike adelaar in die oorlogsvlag). Die ontwerp van die wapen het gelyk soos die Franse keiserlike wapen, maar met ’n paar Meksikaanse tinte. Verder is die hoogte-breedteverhouding aangepas van 4:7 na 1:2 en daar is ’n goue gekroonde adelaar in elke hoek geplaas. In 1867 is Maksimiliaan afgesit en tereggestel en is die republiek herstel. === Die vlag van 1881 === Op 20 Desember 1880 het president Porfirio Díaz besluit dat die adelaars vlerke in die Franse styl moes kry, na ’n ontwerp van [[Tomás de la Peña]]. Die hoogte-breedteverhouding is ook verander na 2:3. Daarmee is ’n nuwe vlag aanvaar wat op 1 Januarie 1881 vir die eerste keer gehys is.<ref name="FOTW-Mexico1881">{{en}} Flags of the World (2004): [http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1881.html Mexico – 1823-National flag “official” variant used in 1881–1898] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010181905/http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1881.html |date=10 Oktober 2008 }}, URL besoek op 17 Augustus 2007.</ref> Amptelik is hierdie vlag, net soos die vlae van 1899, 1917 en 1934 beskou as dieselfde vlag van 1823 (die Tweede Nasionale Vlag). Die vlag van 1881 sou tot 31 Desember 1898 in gebruik bly. === Die vlag van 1899 === Op 1 Januarie 1899 is onder Díaz weer ’n nuwe vlag in gebruik geneem deur ’n aanpassing van die wapen, terwyl die hoogte-breedteverhouding van 2:3 dieselfde gebly het. Die nuwe wapenafbeelding, ook in die Franse styl, is ontwerp deur [[Juan de Dios Fernández]].<ref name="FOTW-Mexico1899">{{en}} Flags of the World (2004): [http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1899.html Mexico – 1823-National flag “official” variant used in 1899–1917] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726050332/http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1899.html |date=26 Julie 2011 }}, URL besoek op 19 Augustus 2007.</ref> === Die vlag van 1917 === Tydens die presidentskap van [[Vanustiano Carranza]], oorwinnaar van die [[Meksikaanse Rewolusie]] en president tussen 1914 en 1920, is weer ’n nuwe vlag aanvaar deur ’n wysiging van die wapenontwerp. Hierdie vlag is in gebruik tussen 15 September 1917 en 4 Februarie 1934. Die kop van die adelaar het in hierdie vlag vir die eerste maal in die rigting van die vlagpaal gekyk, soos volgens die reëls van die heraldiek. Die aanskouer van die vlag het ook vir die eerste keer die sykant van die voël aanskou, in plaas van die voorkant.<ref name="FOTW-Mexico1917">{{en}} Flags of the World (2004): [http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1917.html Mexico – 1823-National flag “official” variant used in 1917–1934] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726225058/http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1917.html |date=26 Julie 2011 }}, URL besoek op 18 Augustus 2007.</ref> Die adelaar het in hierdie vlag baie soos dié in die huidige vlag begin lyk. Die presiese ontwerp van die voël is ook nie presies vasgelê nie, waardeur daar verskillende weergawes van die vlag te sien was. === Die vlag van 1934 === Die Meksikaanse vlag van 1934 was die laaste wat formeel gegeld het as die vlag van 1823. Ook by hierdie vlag het die wapen in die wit baan (’n ontwerp van [[Jorge Enciso]]) al baie herinner aan die huidige wapen. Die vlag was in gebruik sedert 5 Februarie 1934 en sou tot met die aanvaarding van die huidige vlag in 1968 die amptelike vlag van Meksiko wees met ’n hoogte-breedteverhouding van 2:3.<ref name="FOTW-Mexico1934">{{en}} Flags of the World (2004): [https://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_1934.html Mexico – 1823-National flag “official” variant used in 1934–1968], URL besoek op 22 Mei 2019.</ref> === Aanvaarding van die huidige vlag === Die laaste aanpassing het op 16 September 1968 plaasgevind (158 jaar na die onafhanklikheidsverklaring), na ’n ontwerp van [[Francisco Eppens Helguera]], met die goedkeuring van die toenmalige president [[Gustavo Díaz Ordaz]]. Met die nuwe vlag is die detail van die wapen vir die eerste keer amptelik vasgelê. Daardeur, en die regstelling van die hoogte-breedteverhouding na 4:7, is die sogenaamde Vierde Nasionale Vlag aanvaar. Die belangrikste verandering was ’n meer aggressiewe houding van die adelaar. ’n Moontlike rede hiervoor is dat Meksikostad die [[Olimpiese Somerspele 1968]] sou aanbied in Oktober van daardie jaar.<ref>{{en}} Bladsy 45 of ''Adventure Guides Mexico's Pacific Coast'' by Vivien Lougheed, Hunter Publishing, {{ISBN|978-1-58843-395-4}}</ref> Tegelykertyd is besluit dat skepe van die Meksikaanse handelsvloot nie meer, soos vroeër toegestaan is, ’n vlag sonder die wapen mag gebruik nie. Die rede hiervoor was die voorkoming van verwarring met die Italiaanse vlag.<ref>{{en}} Flags of the World page [http://www.netlinkit.dk/fotw/flags/mx-).html "Mexico&nbsp;– Flag without arms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310183201/http://www.netlinkit.dk/fotw/flags/mx-).html |date=10 Maart 2007 }} (Argiefbladsy)</ref> Daar was ook in 1984 ’n debat oor hoe die wapen op die agterkant van die vlag uitgebeeld sou word. Om hierdie probleem op te los, het ’n PAN-adjunk in dieselfde jaar ’n verandering aan die Wet op die Nasionale Vlag, Wapen en Lied voorgestel om toe te laat dat die arend na regs kyk wanneer die agterkant van die vlag vertoon word.<ref>{{en}} Flags of the World page [https://www.fotw.info/flags/mx_rev.html "Mexico&nbsp;– Reverse side of the flag"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080228003827/https://www.fotw.info/flags/mx_rev.html |date=28 Februarie 2008 }}</ref> In 1995 is die wetgewing vir die vlag vir die laaste keer verander. Die belangrikste wat toe vasgelê is, is dat die adelaar op die agterkant van die vlag omgekeer is sodat dit ook na die vlagpaal kyk.<ref>{{en}} Flags of the World (2005): [http://www.crwflags.com/fotw/flags/mx_rev.html Mexico – Reverse side of the flag], URL besoek op 19 Augustus 2007.</ref><ref>{{es}} ''Diario Oficial de la Federación'' (DOF) van 9 Mei 1995</ref> == Protokol == [[Lêer:Civil Salute Mexican Flag.jpg|duimnael|Die burgerlike saluut soos gegee deur die voormalige Meksikaanse President Vicente Fox]] Wanneer die vlag voor ’n skare geparadeer word moet diegene in militêre uniforms ’n saluut gee volgens militêre regulasies. Burgerlikes wat teenwoordig is moet die volgende saluut vir die nasionale vlag gee: wanneer hulle op aandag staan lig hulle hul regterarms en plaas hulle hul regterhande op hul borskas, op die hart. Die hand is plat in die palm wys na die grond. Die saluut staan bekend as ''El saludo civil a la Bandera Nacional'' (“Die Burgerlike Saluut vir die Nasionale Vlag”). Wanneer die president as die hoof van die Meksikaanse Weermag optree, salueer hy die vlag met ’n militêre saluut. Wanneer die [[Nasionale Lied van Meksiko]] op televisie gespeel word om die daaglikse uitsending te begin of af te sluit, word die nasionale vlag vertoon.<ref>{{es}} [http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/227/42.htm?s= Article 41 of the Law of the National Arms, Flag and Anthem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041114015246/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/227/42.htm?s= |date=14 November 2004 }}</ref> Gedurende sekere tye van die jaar word die vlag deur burgerlikes en staatsamptenare gehys. Sulke dae val gewoonlik saam met nasionale vakansiedae en dae van nasionale belang. Wanneer ’n belangrike Meksikaan oorlede is sal die vlag halfstok gehang word ter ere van die oorledene. Hierdie datums word gelys in Artikel 18 van die Wet op die Nasionale Vlag, Wapen en Lied. Die nasionale ''Día de la Bandera'' (“Vlagdag”) is 24 Februarie. Op hierdie dag in 1821 het al die faksies wat in die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog geveg het, saam gestaan om die Leër van die Drie Waarborge te vorm in antwoord op die ''Plan de Iguala'' (Plan van Iguala), wat deur [[Vicente Guerrero]] en Agustín de Iturbide onderteken is om die onafhanklikheid van Meksiko te bekragtig. Generaal Vicente Guerrero was die eerste militêre offisier wat trou aan die nasionale vlag gesweer het.<ref name="Escalera 1964">{{es}} Juán López de Escalera ''Diccionario Biográfico y de Historia de México'', Editorial del Magisterio, México, 1964.</ref> ’n Ander vlagtradisie is dat die President die vlag oorhandig aan die vlagdraer voor elke [[Olimpiese Spele]] waarin Meksiko deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.canoe.ca/2000GamesGalleryPre/diving1.html |title=2000-seremonie in Meksiko: President Zedillo oorhandig die vlag aan die vlagdraer Fernando Platas vir die Olimpiese Spele in Sydney |accessdate=28 Junie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120628225809/http://www.canoe.ca/2000GamesGalleryPre/diving1.html |archive-date=28 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Burgerlike seremonies === [[Lêer:MexicanSculptureRememberingTheSignForTenochtitlanFoundation.JPG|duimnael|Standbeeld oor die stigting van Tenochtitlan]] [[Lêer:SLPFlagChurubuscoDF.JPG|duimnael|Die Churubusco-vlag]] Die vlaglied is aan die vlagdag toegewyd, dit is ’n nasionale vakansiedag in Meksiko. Sedert 1937 word vlagdag jaarliks op 24 Februarie gevier. Dit is deur President generaal [[Lázaro Cárdenas]] begin voor die monument wat opgerig is ter ere van generaal Vicente Guerrero en Agustín de Iturbide. {| | {| | style="vertical-align:top; width:350px;"| Die '''[[Meksiko|Juramento a la Bandera]]'''{{-}} |- | style="vertical-align:top; width:350px; text-align:center;"|¡Bandera de México!{{-}}Legado de nuestros héroes,{{-}}símbolo de la unidad{{-}}de nuestros padres y nuestros hermanos.{{-}}Te prometemos ser siempre fieles{{-}}a los principios de libertad y de justicia{{-}}que hacen de nuestra patria la nación independiente, humana y generosa{{-}}a la que entregamos nuestra existencia. |} | {| | style="vertical-align:top; width:350px;"| Vertaling: '''[[Meksiko|Die Eed aan die Vlag]]'''{{-}} |- | style="vertical-align:top; width:350px; text-align:center;"|Vlag van Meksiko!{{-}}Nalatenskap van ons helde,{{-}}simbool van die eenheid{{-}}van ons ouers en ons broers.{{-}}Ons belowe om altyd getrou te wees{{-}}aan die beginsels van vryheid en regverdigheid{{-}}wat ons tuisland{{-}}die onafhanklike nasie maak, menslik en grootmoedig{{-}}aan die waaraan ons bestaan verskuldig is. |} |} {| | {| | style="vertical-align:top; width:350px;"| Die '''[[Meksiko|Toque de Bandera]]'''{{-}} |- | style="vertical-align:top; width:350px; text-align:center;"|Se levanta en el mástil mi bandera{{-}}como un sol entre céfiros y trinos{{-}}muy adentro en el templo de mi veneración,{{-}}oigo y siento contento latir mi corazón{{-}}Es mi bandera, la enseña nacional,{{-}}son estas notas su cántico marcial.{{-}}Desde niños sabremos venerarla{{-}}Y también por su amor, ¡vivir!{{-}}Almo y sacro pendón que en nuestro anhelo como rayo de luz se eleva al cielo{{-}}inundando a través de su lienzo tricolor{{-}}inmortal nuestro ser de fervor y patrio ardor. Es mi bandera, la enseña nacional,{{-}}son estas notas su cántico marcial.{{-}}Desde niños sabremos venerarla{{-}}Y también por su amor, ¡vivir! |} | {| | style="vertical-align:top; width:350px;"| Vertaling: '''[[Meksiko|Die Saluut aan die Vlag]]'''{{-}} |- | style="vertical-align:top; width:350px; text-align:center;"|My vlag rys in die mas{{-}}soos ’n son tussen winde en liedere{{-}}diep binne die tempel van my aanbidding,{{-}}Ek hoor en voel hoe my hart gelukkig klop{{-}}Dit is my vlag, my nasionale vaandel,{{-}}hierdie note is hul oorlogslied.{{-}}Vanaf kindsbeen sal ons hom vereer{{-}}en lewenslank liefhê!{{-}}Eerbare en heilige vaandel van ons verlange{{-}}soos ’n ligstraal die lug in skyn{{-}}oorstroom deur sy driekleurige doek{{-}}ons ewige wese van ywer en patriotiese entoesiasme.{{-}}Dit is my vlag, my nasionale vaandel,{{-}}hierdie note is hul oorlogslied.{{-}}Vanaf kindsbeen sal ons hom vereer{{-}}en lewenslank liefhê! |} |} === Variante === {{Inligtingskas Vlag | Naam = Meksiko (ander) | Beeld = Mexican Presidential Standard.svg | Beeldgrootte = 210px | Verhouding = 4:7 | Goedgekeur_op = ''De Facto'' | Ontwerp = Drie vertikale bane in groen, wit en rooi met ’n goue Meksikaanse wapenskild in die middel van die wit baan met die woorde ''Estados, Unidos, Mexicanos'' daarbo. | Beeld2 = Mexican States Standard.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Verhouding2 = 4:7 | Ontwerp2 = Drie vertikale bane in groen, wit en rooi met ’n goue Meksikaanse wapenskild in die middel van die wit baan, silwer Altepetl en arendkloue en ’n ordensstrook in nasionale kleure. | Beeld3 = Flag of Mexico with Golden and Silver Arms.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Verhouding3 = 4:7 | Ontwerp3 = Drie vertikale bane in groen, wit en rooi met ’n goue Meksikaanse wapenskild in die middel van die wit baan. | Beeld4 = Mexican flag corbata.png | Beeldgrootte4 = | Bynaam4 = Halsdoek }} [[Lêer:Banderas Mexicanas.JPG|duimnael|links|Vlae word vertoon van die Meksikaanse Geskiedenismuseum in [[Monterrey]], [[Nuevo León]]]] Daar is twee variante van die nasionale vlag wat deur die wet toegelaat word. Die verskil tussen die nasionale vlag en die variante is die ontwerp van die wapenskilde. In die eerste variant wat deur die Meksikaanse president en sekretarisse van federale liggame gebruik word, is die hele wapenskild in goud, met die uitsondering van drie driekleurige lint wat groen, wit en rooi is en die steen, meer en naels van die adelaar se poot in silwer. In die tweede variant is alles, insluitend die lint, steen, meer en naels in goud. Die tweede variant word oorwegend deur Staatsregerings en federale liggame gebruik waar die federale liggame nie die eerste variant kan gebruik nie.<ref>{{en}} Flags of the World page [https://www.crwflags.com/fotw/flags/mx).html "Mexico – Coat of arms"]</ref> === Wetlike artikels === * In Artikel 3 van die Wet op die Nasionale Vlag, Wapen en Lied (''Ley sobre el Escudo, la Bandera y el Himno Nacionales'') beskryf ook dat die nasionale vlag versier kan word met ’n spesiale das genaamd ’n ''corbata'' (halsdoek). Die ''corbata'' bestaan uit ’n strik, twee linte van verskillende lengte en beide linte het ’n goue tossel aan die punt. Die ''corbata'' word bo op die vlag geplaas op die punt waar die draaistel is, en die kleure van die ''corbata'' moet dieselfde wees as die kleure van die nasionale vlag. Organisasies en politieke partye kan hul eie ''corbatas'' aanvaar, soos die Meksikaanse Nasionale Aksieparty (PAN), wat ’n wit ''corbata'' met blou tossels gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.voltairenet.org/IMG/jpg/es-mena175.jpg |title=Photo of the PAN flag with the corbata |accessdate=22 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064545/http://www.voltairenet.org/IMG/jpg/es-mena175.jpg |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * In Artikel 3 van die Vlagwet word geen amptelike simboliek vir die kleure weergegee nie wat tot gevolg het dat dit enigiets kan aanneem. Ander groepe het die nasionale kleure gebruik as deel van hul logo’s of simbole. Die Institusionele Rewolusionêre Party (PRI) (’n politieke party) het die nasionale kleure as deel van hul kleure aanvaar. ’n Ander politieke party, die Party van die Demokratiese Rewolusie (PRD) het ook die nasionale kleure as deel van hul logo gebruik maar het dit in die 1990’s verander na kontroversie oor onpartydigheid. Die PRI het egter die kleure behou.<ref>{{en}} [http://www.csmonitor.com/cgi-bin/durableRedirect.pl?/durable/1998/04/09/f-p9s1.htm article on the PRI logo controversy] {{dooie skakel}}</ref> Verskeie deelstate van Meksiko, soos Querétaro en Hidalgo, het hulle elemente in die nasionale vlag geïnkorporeer of selfs die volle nasionale vlag opgeneem in hul wapenskilde. === Regulasies vir gebruik === Die beeld van die vlag word deur die wet beskerm. ’n Spesiale permit is nodig om die beeld af te beeld. In Februarie 2010 het MTV Meksiko ’n episode van die tekenprent [[South Park]] gekanselleer omdat daar blykbaar nie ’n permit was om die beeld te gebruik nie. In 2008 is die Meksikaanse popsanger [[Paulina Rubio]] beboet nadat sy kaal geposeer het vir ’n Spaanse tydskrif met ’n Meksikaanse vlag oor haar gedrapeer.<ref>{{en}} {{cite web |last=Miglierini |first=Julian |title=MTV under fire as it pulls South Park episode in Mexico |publisher=[[BBC]] |date=10 Februarie 2010 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8507514.stm |accessdate=22 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113220250/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8507514.stm |archive-date=13 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Monumentale vlae == [[Lêer:Mirador Obispado.jpg|duimnael|links|Met ’n paalhoogte van 100,6 en ’n vlag van 50 by 28,6 meter is Monterrey se ''bandera monumentaal'' die hoogste in Meksiko]] In 1999 het die Meksikaanse president Ernesto Zedillo ’n program ter oprigting van reuse vlae dwarsdeur die land geloods. Hierdie ''banderas monumentales'' (monumentale vlae) is in verskeie stede en plekke, waarvan die meeste van groot belang vir die nasie is, deur die Sekretariaat van Nasionale Verdediging (''Secretaría de la Defensa Nacional'') opgerig. Volgens ’n dekreet wat op 1 Julie 1999 deur Zedillo uitgereik is, moes hierdie vlae in Meksikostad, [[Tijuana]], [[Ciudad Juárez]] en [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] opgerig word. Dié dekreet het ook bepaal dat die vlae 14,3&nbsp;meter by 25&nbsp;meter moet meet en aan vlagpale met ’n hoogte van 50&nbsp;meter gehys moet word. Nadat hierdie aanvanklike monumentale vlae opgerig is, het stede soos [[Ensenada, Baja California|Ensenada]], [[Nuevo Laredo]] en [[Cancún]] aansoek gedoen om hul eie monumentale vlae te hê. Kleiner vlae, ''banderas semi-monumentales'' genoem, is in kleiner stede en by verskeie opvoedkundige instellings opgerig.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20061126141003/http://www.leon.gob.mx/portal/modules/soapbox/article.php?articleID=675 Installment of semi-monumental flags in León, Guanajuato], 9 September 2005.</ref> Soos op 22 Desember 2010 is die grootste Meksikaanse vlag wêreldwyd tans in Piedras Negras, [[Coahuila]].<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.milenio.com/node/606617 |title=En Piedras Negras ondea la bandera de México más grande del mundo |publisher=Milenio.com |accessdate=5 September 2012 |archive-url=https://archive.is/20120905223742/http://www.milenio.com/node/606617 |archive-date=5 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is aan die Gran Plaza (Great Plaza) regoor die Internasionale Brug I wat Piedras Negras met Eagle Pass, Texas, verbind, geleë. Die vlagpaal is 120 meter hoog en weeg 160 ton, wat dit die hoogste in [[Latyns-Amerika]] en een van die hoogste in die wêreld maak. Die vlag meet 60 by 34 meter en weeg 420&nbsp;kg.<ref>{{es}} {{cite web |author=Por Hilda Aguilar |url=http://www.zocalo.com.mx/seccion/articulo/en-piedras-negras-izan-bandera-mas-grande-del-mundo/ |title=En Piedras Negras, Izan Bandera más grande del mundo [ESPECIAL&#93; – 23/12/2010 &#124; Periódico Zócalo |publisher=Zocalo.com.mx |date=23 Desember 2010 |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324190022/http://www.zocalo.com.mx/seccion/articulo/en-piedras-negras-izan-bandera-mas-grande-del-mundo/ |archive-date=24 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko se eerste groot monumentale vlag is in Mirador del Obispado in [[Monterrey]] (noordoos) met ’n vlagpaal van 120 ton en ’n hoogte van 100,6 meter gehys. Die vlag meet 50 by 28,6 meter en weeg 230 kilogram, vier keer groter as die meeste ander monumentale vlae destyds. Dit is op die spits van ''Cerro del Obispado'' (Biskopheuwel) met ’n hoogte van 775 meter bo [[seespieël]] (die stad se hoogte is 538&nbsp;meter).<ref>{{es}} [http://www.gobernacion.gob.mx/templetas/boletin.php?id=3684 Secretariat of Interior article] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080302024112/http://www.gobernacion.gob.mx/templetas/boletin.php?id=3684 |date=2 Maart 2008 }}</ref> In die stad [[Dolores Hidalgo]], [[Guanajuato]], is ’n ander monumentale vlag met ’n soortgelyke grootte (in vergelyking met Monterrey s’n); dié stad is die wieg van Meksikaanse onafhanklikheid. <gallery mode="packed" class="center" heights="180px"> 05022012Convenio ssp tlalpan mondragon pompa071.JPG|Hys van ’n monumentale vlag tydens ’n seremonie by die Monterrey Instituut van Tegnologie en Hoër Onderwys in Meksikostad Bandera del zocalo.JPG|Hysseremonie van die ''Bandera monumental'' op die Plaza de la Constitución in Meksikostad om 06:00 Izando la bandera monumental del zocalo.jpg|Strykseremonie van die ''Bandera monumental'' op die Plaza de la Constitución in Meksikostad om 18:00 </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Mexico|Vlae van Meksiko}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/mx.html Meksiko] by ''Flags of the World''. * {{es}} [http://www.presidencia.gob.mx/mexico/?contenido=15008 Presidentskap van Meksiko – Nasionale Simbole] * {{es}} [http://www.tareasya.com/noticia.php?noticia_id=4268 Diagramme van Historiese Meksikaanse vlae] * {{es}} [http://www.periodistasenlinea.org/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=7198 Kort geskiedenis van die vlag van Meksiko] * {{es}} [http://www.ordenjuridico.gob.mx/Documentos/Federal/wo13243.doc Wet op die kenmerke en gebruik van die Meksikaanse vlag en nasionale embleem] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Mexico|title=Flag of Mexico|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Mei 2019}} {{NAmerikavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Mexico}} {{nl-vertaal|Vlag van Mexico (land)}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kultuur in Meksiko]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Meksiko]] heyf6x5zyji6ucxuxwe79bskdgge0k2 0 50119 2921030 2848344 2026-08-01T21:54:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921030 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Tupac Shakur | beeld =2pac edit cropped further.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Tupac-graffiti in New York | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Lesane Parish Crooks | alias = 2Pac, Pac, Makaveli, MC New York | geboortedatum = [[16 Junie]] [[1971]] | geboorteplek = [[New York]], [[New York (deelstaat)|New York]] ([[Verenigde State van Amerika|VSA]]) | oorsprong = [[Marin City, Kalifornië|Marin City]], [[Kalifornië]] | sterfdatum = {{SDEO|1996|9|13|1971|6|16}} | sterfplek = [[Las Vegas]], [[Nevada]] ([[Verenigde State van Amerika|VSA]]) | genre = Hip hop | beroep = Rapper, akteur, rekordprodusent, digter, draaiboekskrywer, aktivis, skrywer | instrument = | jare_aktief = 1988-1996 | etiket = Death Row, Interscope | assosiasies = [[Outlawz]], [[Thug Life]], [[Danny Boy]], [[Digital Underground]], [[Dr. Dre]], [[Johnny "J"]], [[Ice Cube]], [[Nate Dogg]], [[The Notorious B.I.G.]], [[Snoop Dogg]] | webwerf = [http://www.2Pac.com www.2Pac.com] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Tupac Amaru Shakur''' (gebore '''Lesane Parish Crooks'''; [[16 Junie]] [[1971]] – [[13 September]] [[1996]]), onder sy verhoognaam bekend as '''2Pac''' (of eenvoudig '''Pac''') en '''Makaveli''', was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[Kletsrym|kletskunstenaar]]. Meer as 75&nbsp;miljoen van Shakur se plate is al wêreldwyd verkoop,<ref>{{en}} {{Cite document |url=http://www.forbes.com/2007/10/26/top-dead-celebrity-biz-media-deadcelebs07-cz_lg_1029celeb_slide_9.html |title=Top-Earning Dead Celebrities: 8. Tupac Shakur |work=Forbes |date=29 Oktober 2007 |first=Lea |last=Goldman |first2=Jake |last2=Paine |publisher=[[Forbes]]}}</ref> wat hom een van die kommersieel suksesvolste musiekkunstenaars ter wêreld maak. ''Rolling Stone Magazine'' het hom as die 86ste Grootste Kunstenaars van Alle Tye benoem.<ref name = "RS">{{en}} ''Rolling Stone'' Magazine: [http://www.rollingstone.com/music/lists/5702/31963/32519 100 Greatest Artists of All Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203153853/http://www.rollingstone.com/music/lists/5702/31963/32519 |date= 3 Desember 2010 }}. Besoek op 22 Junie 2010.</ref> Nie-net was Shakur 'n topverkopende kletskunstenaar nie, want daarbenewens was hy ook akteur<ref>{{en}} [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6067116 Growing Tupac's Legacy, 10 Years After His Death : NPR Music].</ref> en sosiale aktivis. Die meeste van Shakur se lirieke handel oor grootword tussen die geweld en swaarkry in die [[ghetto]]'s, rassisme, probleme met die samelewing en konflikte met ander kletskunstenaars tydens die Ooskus-Weskus-hiphopwedywer. Shakur was aanvanklik 'n toergesel en agtergronddanser vir die alternatiewe hiphopgroep [[Digital Underground]].<ref name="TSTA">{{en}} {{cite video|title=Tupac Shakur – Thug Angel (The Life of an Outlaw)|date=2002}}</ref><ref name="TSHSD">{{en}} [http://www.hotshotdigital.com/tribute/TupacShakur.html Tupac Shakur – hotshotdigital.com].</ref><ref name="HTP-330">{{en}} Edwards, Paul, 2009, ''How to Rap: The Art & Science of the Hip-Hop MC'', Chicago Review Press, bl. 330.</ref> Geweld was 'n tema nie net in sy kuns nie, maar ook in sy lewe. In November 1993 is hy van seksuele aanranding aangekla en is hy gevolglik 'n een-en-'n-half tot vier-en-'n-half jaar tronkstrafvonnis opgelê.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.streetgangs.com/topics/tupac/091496pacdied.html |title=Tupac Shakur, 25, Rap Performer Who Personified Violence, Dies |publisher=Streetgangs.com |date=14 September 1996 |accessdate=24 Julie 2010}}{{dooie skakel}}</ref> Op 7 September 1996 is Shakur in [[Las Vegas]] in [[Nevada]] geskiet. Hy is na die Universiteit van Nevada se mediese sentrum geneem waar hy aan long- en hartversaking op 13 September oorlede is.<ref name="TSDCD">{{en}} [http://www.numberonestars.com/tupacshakur/tupacdeathcertificatedetails.htm Tupac Shakur's death certificate details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012054044/http://www.numberonestars.com/tupacshakur/tupacdeathcertificatedetails.htm |date=12 Oktober 2013 }} reported by Cathy Scott. Besoek op 5 Oktober 2007.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [http://www.2paclegacy.com/ 2Pac Legacy] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Shakur, Tupac}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Kletsrymers]] [[Kategorie:Geboortes in 1971]] [[Kategorie:Sterftes in 1996]] hnpc11iwykjrnrrxhwbrqjfa5rh07yu 0 51363 2921147 2916611 2026-08-02T10:17:34Z Suidpunt 13232 /* Voorbeelde */ +klappertandkoud 2921147 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Laurelyhardy.svg|duimnael|regs|200px|Laurel en Hardy, een is ''brandmaer'' en die ander een ''spekvet''.]] '''Intensiewe vorme''' of '''intensiewe adjektiewe''', vroeër bekend as '''versterkte vorme''', is [[byvoeglike naamwoord]]e in die versterkende graad. Intensiewe vorme word gebruik om 'n sin trefkrag te gee en die taal op te kikker. 'n Voorbeeld hiervan is ''brandarm'', wat ''baie arm'' beteken. In [[Afrikaans]] word intensiewe vorme gewoonlik vas (as een woord) geskryf, met enkele uitsonderings, byvoorbeeld ''wawyd oop'' en ''nugter wakker''. == Afrikaans == === Stand === ''Die tale wat ons praat'' (2018) som die stand van intensiewe vorme in Afrikaans so op:<ref>Fourie, D. (sames.); Luther, J. & Pheiffer, F. (reds.). 2018. ''Die tale wat ons praat: [[Taaldinge]] uit die gewilde radioprogram''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 80-81</ref> {{cquote| Baie van hierdie vorme het al geyk geraak. Jonger sprekers sal hulle nie noodwendig almal meer ken nie. Desondanks maak intensiewe vorme van taalleerplanne in skole, veral vir die aanleer van Afrikaans as addisionele taal, steeds 'n gewilde deel uit. Ook as 'n maklike en vinnige manier om toets- en eksamenvraestelle gevul te kry! Maar as leerders intensiewe - en baie ander! - vorme bloot papegaaiagtig moet baasraak: Hoeveel geleentheid laat dit hulle om self kreatief met Afrikaans om te gaan, die genot dáárvan en die hedendaagse seggingskrag van Afrikaans te ontdek? Op dieselfde manier as wat intensiewe vorme oorspronklik ontstaan het: Uit die kreatiewe, speelse, funksionele gebruik en aanwending van die lewende taal self. Van Afrikaanse skrywers, digters en joernaliste hang dit af of nuwer, varser intensiewe vorme geskep gaan word. Dat mense wat dit lees, sulke nuutskeppings in hulle algemene, alledaagse taalgebruik sal opneem, is natuurlik geen uitgemaakte saak nie. Van tyd tot tyd kom 'n mens in die omgang wel nuwe, interessante intensiewe vorme teë, maar ongelukkig word opvallend baie van dié skeppings met drie- en vierletterwoorde gevorm wat 'n mens in keurige geselskap nie kan herhaal nie. }} === Eienskappe === Intensiewe vorme word dikwels gevorm deur die volgende konstruksies<ref>Eksteen, L.C. 1984. Die Afrikaanse woordeskat. In: Botha, T.J.R. (red.). ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Pretoria: Academica, bl. 159</ref> {| class="wikitable" ! Woordsoortelike korrelate !! Voorbeeld |- | (i) Byvoeglike naamwoord (b.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || blinknuut, blinkvet, dolbly |- | (ii) Selfstandige naamwoord (s.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || kniediep, toringhoog, fluweelsag, koeëlrond, glashelder, snaarstyf, asvaal, koolswart, broodnodig, moddervet, sopnat |- | (iii) Werkwoord (ww.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || skreeupers, skokpienk, troetelsag, stikwarm, gloeiwarm |- |} Nietemin kan niks in die skrywer se pad staan om met digterlike vryheid eie intensiewe vorme te skep wat alle reëls oorskry nie, soos: * ''Witwarm-bloedstollend-dring-in-sy-vleis-seer'' - <small>Uit: ''Ballade vir 'n Enkeling'', 2014, [[Leon van Nierop]], Kaapstad: Tafelberg, bl. 412</small> Hoewel aangevoer word dat intensiewe vorme van die adjektief normaalweg geen graadtrappe het nie (soos ''beeldskoon'', waarvan *''beeldskoner'' en *''beeldskoonste'' onmoontlik is),<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 82-83</ref> is daar wel by ''plankdun'', ''spierwit'' en ''stokoud'' slegs die stellende en oortreffende trap aangeteken:<ref>[[Fritz Ponelis|Ponelis]], F. 1973. ''Grondtrekke van die Afrikaanse sintaksis.'' Pretoria: J.L. Van Schaik, bl. 99</ref> : plankdun – plankdunste : spierwit – spierwitste : stokoud – stokoudste Gewoonlik is daar nie 'n vergelykender trap nie:<ref>Eksteen, L.C., Van der Walt, C.P & Van Aardt, C.P. 1973. ''Taalkunde vir die middelbare skool.'' Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 97</ref> : pikswart – pikswartste : horingoud – horingoudste : goudgeel – goudgeelste Gedeeltelike reduplikasie is ook moontlik, solank 'n koppelteken toegevoeg word:<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 219</ref> : Hy is ''hond''-''hond''mak. : Die grond is ''klip''-''klip''hard. : Die sakeman is ''skat''-''skat''ryk. : Hy is ''spier''-''spier''wit en sy oë is so groot soos pierings gerek.<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 40</ref> Soms word die intensiewe vorm selfs verder intensiveer met die aanvangskomponent ''morsdood-'' of ander verbindings: :morsdood + moeg → morsdoodmoeg<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 5: ''Tog is hulle al drie'' '''morsdood moeg''' ''toe oom Charles uiteindelik die bak se agterste klap opslaan en hulle die pad terug huis toe vat.''</ref> :''morsdoodbang'', ''morsdoodgedaan'', ''morsdoodsiek'', ''morsdoodstil'', ''morsdoodverlief'' en ''morsdoodvervelig'' is verdere voorbeelde<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> :blind + helderverlig → blindhelderverlig<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 14: '' 'n Ligte tikkie op die deur, 'n aankondiging dat die gaste reeds vergader het en Henry vind sy weg na die getransformeerde voorkamer, wat'' '''blindhelder''' verlig, '' 'n bewegende mensheid bevat.''</ref> === Voorbeelde === 'n Aantal voorbeelde van intensiewe: * '''af''' – morsaf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> regaf<ref name="Potgieter" />, pylregaf<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 77: ''Hy fluit teen die reën in, maar dit val soos dit wíl: dán skuins, dan'' '''pylregaf'''.</ref> * '''agter''' – heelagter<ref name="Potgieter" /> * '''agteroor''' – rûensagteroor<ref name="Van Schoor1" /> * '''alleen''' – stokalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stoksielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], bl. 68: ''Ek dink nou ook aan Johanna Goodall wat na haar man se dood'' '''stoksielalleen''' ''in 'n huis anderkant die ewe eensame Cecil Higgs gewoon het.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: '''"Stoksielalleen."'''</ref> moedersielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> moederstoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /> vingeralleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doodalleen,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 Le Roux, T.H.; Pienaar, P. de Villiers . 1945. (1971-druk) ''Uitspraakwoordeboek van Afrikaans''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517082233/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 |date=17 Mei 2020 }} Hoflikheidswaarskuwing: '''14,12 MG groot'''.</ref> sielalleen, stoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> mensalleen,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 197: ''Ek het gedink ek is'' '''mensalleen''' ''oor met die vlese, die visse, die katte en die voëls van die aarde, vir altyd en altyd.''</ref> vroualleen, manalleen, skepsel-alleen<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''En wat gebeur met hul vrouens so'' '''skepsel-alleen''' ''by die huis?''</ref> * '''arm''' – brandarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994">De Stadler, L.G. 1994. ''Groot tesourus van Afrikaans''. Halfweghuis: Southern Boekuitgewers.</ref> straatarm,<ref name="Van Schoor1" /> bedelarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrarm<ref name="WAT" />, bloedarm<ref name="Esterhuizen" /> * '''bang''' – dood(s)bang,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: [[LAPA Uitgewers]]. bl. 112: ''Linda reageer beswaarlik. Sy is'' '''doodbang'''.</ref><ref name="Kruger1977" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 236-237: ''Soos die meeste mense met 'n drankprobleem is sy'' '''doodbang''' ''om in 'n hospitaal opgeneem te word, want daar is alkohol en sigarette taboe.''</ref> vrekbang,<ref name="Potgieter" /> yskoudbang,<ref name="Wolwedanswordfliek">[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html ''Springbokradio se ‘Wolwedans’ word fliek''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153409/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html |date=28 November 2015 }}: ''My Broer se Bril'', ''Die Vlindervanger'' en ''Weerskant van die nag'' het riller-elemente gehad, maar nie werklik ’n rillerstorie wat ’n mens '''yskoudbang''' laat word nie.”</ref> skytbang en broekskytbang<ref name="WAT" /> (obseen), siekbang,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''"Ai, Oom!" Naas is opeens'' '''siekbang'''.</ref> sissiebang,<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Ek het skuldig gevoel oor ek al sewentien is en'' '''sissiebang''' ''vir die storm''.</ref> haasbang,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 118: ''Dokter: Bog, man, sy was net'' '''haasbang'''.</ref> lambang,<ref>Green, M. 1998. ''Geheime Dossiere: Nagbewegings''. Midrand:Perskor, bl. 137: ''Jantjies was ook nie bereid om enigiets anders as dít te sê nie. Om die waarheid te sê, hy het gesukkel om daadie enkele woord uit te kry. En toe hy dit regkry, was dit bloot 'n hees preweling. Dit was asof hy'' '''lambang''' ''was''.</ref> hondbang * '''bedaard''' – doodbedaard<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 30: ''"Ek weier om te gaan voordat ek weet wat die rede vir jul belaglike optrede is," antwoord Oloff'' '''doodbedaard''', ''maar sy stem sny die stilte.'' </ref> * '''bederf/bedorwe''' – diepbedorwe<ref>[[WAT]]: ''Ja, sondaars is ons'', '''diepbedorwe''' (Ges. 155:2)</ref> * '''bedroef''' – diepbedroef<ref name="Makrogids" /> * '''bedrywig''' – miernesbedrywig<ref>Goosen, H. 1989. Ontwerpers vir die praktyk. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Julie, p. 10: ''Die Y-ontwerperskool in Mamelodi, 'n'' '''miernesbedrywige''' ''Swart dorp vlakby Pretoria, lei eersteklas bou-ontwerpers op.''</ref> * '''bekend''' – alombekend,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 11: ''En so was dit ook met''As almal ver is ''- toe ek met mense begin praat en die eerste bydraes ontvang, was dit vinnig duidelik dat die redes hoekom baie mense en gesinne hulle goed wil vat, eintlik'' '''alombekend''' ''en voor die hand liggend is''.</ref> doodbekend,<ref name="Makrogids" /> wêreldbekend,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 106: ''Nie as jy klaar skatryk en'' '''wêreldbekend''' ''is nie.''</ref> wydbekend * '''bekommerd''' – doodbekommerd<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''En as hulle terugkom op die aarde, hoe gaan hulle weer by hulle eie tyd uitkom? By hulle ouers, en oom Charles, en hulle broers en susters wat teen dié tyd seker al'' '''doodbekommerd''' ''oor hulle is.''</ref> * '''belangrik''' – lewensbelangrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''beledig''' – doodbeledig<ref name="WAT" /> * '''belese''' – blinkbelese<ref>Meiring, J. 2019. Foute, foute, net waar jy kyk. ''Rapport Weekliks'', 30 Junie, bl. 12: ''Sonder so 'n agent'' - '''blinkbelese''' ''en markslim - kom die voornemende skrywer nie naby 'n uitgewer nie.''</ref> * '''bemind''' – teerbemind,<ref>Sadie, Thys. 1982. ''Reis na die onsigbare wêreld''. Pretoria:Folio Uitgewers. bl. 47 </ref> alombemind<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 112: ''In die dae toe Uys nog die'' '''alombeminde''' "golden boy" ''was wat in 'n vaarwater medemenslike warmte deur die lewe gepronk het, kon niemand sonder 'n warm laggie oor Uys praat nie.''</ref> * '''benoud''' – dood(s)benoud<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="WAT" /> * '''beroemd''' – wêreldberoemd<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''besig''' – druk besig, rasend besig,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 215: ''"Ek het nie baie tyd nie, Jeroen. Dit is hier'' '''rasend besig.'''"</ref> dol besig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Daardie eerste paar maande toe ons'' '''dol besig''' ''was met verf en spyker en binnemure uitslaan, om onder meer ook 'n studeerkamer vir my in te ruim, het sy steeds meer 'n ver trek in haar oë gekry en die kos gereeld laat aanbrand.''</ref> * '''besope''' – stombesope<ref name="Potgieter" /> * '''betyds''' – doodbetyds<ref>Fryer, C. 1991. Snelskrif teen die dood. In: Gouws, T. & Roodt, P.H. 1992. ''Granaat: Eietydse essays''. Kenwyn: Jutalit. p. 99: ''Die dood is'' '''doodbetyds'''.</ref> * '''bewoë''' – diepbewoë<ref name="Makrogids" /> * '''bitter''' – galbitter,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Kruger1977" /> alsbitter,<ref name="Kempen" /> alsembitter, aalwynbitter, alweebitter * '''blank''' – lelieblank,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> spieëlblank, sneeublank, silwerblank, pêrelblank, melkblank<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306023419/https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf |date= 6 Maart 2021 }}, bl. 61: ''met hulle'' '''melkblanke''' ''liggame, hulle onoortreffelike skoonheid, en hulle betowerende sang.''</ref> * '''bleek''' – doodsbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 91: ''Terwyl Nadine'' '''doodsbleek''' ''kyk na brandende bome wat op een plek tot in die pad neerstort, en Uys sy kop tot binne sy hemp se kraag ingetrek het om nie te hoef sien nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 24: ''Hy rus sy kop teen die kussing, sy oë toe, sy gesig'' '''doodsbleek.'''</ref> wasbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22: ''Hy's'' '''wasbleek.'''</ref><ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 13: ''En as mense vra wat gaan aan, draai die hele storie maar altyd weer by die'' '''wasbleek''' ''en yskoue Antonie alleen daar in sy kis''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 37: ''Sy gesig word'' '''wasbleek.'''</ref> fletsbleek,<ref>Soos verskyn op bl.122 van ''Die heidendogters jubel'', Riana Scheepers, 1995: ''Sy is'' '''fletsbleek'''.</ref> geelbleek,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170: ''Kotie het'' '''geelbleek''' ''en uitgewas met hol wange en groot oë op die bed gelê.''</ref> wurmbleek,<ref>Rousseau, Leon. 2007. Derde uitgawe. ''Fritz Deelman en die skepe van Mars''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 40: ''Fritz kan nie uitmaak of die Marsman vriendelik probeer wees nie, want daar is geen uitdrukking op die'' '''wurmbleek''' ''gesig nie''.</ref> asbleek,<ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28: ''Toe sy die marmertrappe afdaal, skeur die skielike son haar mond tot heftige gebloei in haar'' '''asbleek''' ''gesig''.</ref> maanbleek,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 49: ''Die plant wasbessiestruik lê die duine vas met sy lang ranke wat tot veertig meter wydlangs strek, elk so volgeryg met derduisende'' '''maanbleek''' ''bessies dat 'n mens dit oplig en soos jy 'n koei melk by die handevol in 'n emmer afstroop.''</ref> grafbleek,<ref name="WAT" /> melkbleek,<ref name="WAT" /> lykbleek<ref name="Esterhuizen" /> * '''blind''' – stokblind,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stekelblind<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''blink''' – bottelblink, skitterblink,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Laat die oggend kom hulle by die vakansiehuis aan: 'n dubbelverdieping met 'n groot swart dak en twee hoë nokke, grys mure en wit hortjies voor groot vensters wat op die'' '''skitterblink''' ''see uitkyk.''</ref> spieëlblink,<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 29: ''Ek het gedink aan 'n weerkaatsing van ons'' '''spieëlblink''' ''houtvloere, maar dit was ook onmoontlik.''</ref><ref>Jansen van Vuuren, Louis. 2013. 'Die geur van seep'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 153: ''Nomi hou die kamerstel'' '''spieëlblink''' ''met 'n spesiale byewas-en-politoer-konkoksie.''</ref> glinsterblink,<ref>Van Waart, S. 2006. ''Zitzekamma: Boomkatedraal van die Tuinroete''. Pretoria: LAPA, bl. 129: ''Dit is 'n edelhout en een van die mooiste ter wêreld. Donkerbruin.'' '''Glinsterblink'''.</ref> diamantblink,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Kempen" /><ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige, robynrooi blom skitter'' '''diamantblink''' ''in die donker vertrek.''</ref> sonblink,<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 104: ''In die gang kyk Stefan ook met verbasing oor die vrou voor hom se skouer na die netjiese Mercedes wat'' '''sonblink''' ''in die straat staan en pronk, kompleet met chauffeur in uniform en al.''</ref> sweetblink (spiere), silwerblink,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n meermingladde'' '''silwerblink''' ''baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> politoerblink,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15-16: ''Sesduimers, vyftien cm breed, tot vyf meter lank.'' '''Politoerblink''' ''maar nou verduister deur sand.''</ref> kraakblink,<ref name="WAT" /> kristalblink,<ref name="WAT" /> poetsblink * '''blond''' – bottelblond,<ref>Soos verskyn op bl. 60 van ''Dansmaat'', Elsa Joubert, 1993:'' "Wounded," sê die'' '''bottelblonde''' ''vrou in die rooi geweefde jurk, "not my body, but my heart. I stoot in Budapest wen the tenks come in. My heart breaks. My heart still broken." ''</ref> vlasblond,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 10: ''Die liggaamsbou volmaak, die hare'' '''vlasblond''' ''en dig, die gesig sterk, met 'n vasberade uitdrukking in die ondeurdringbare blou van die oë.''</ref> sonblond,<ref>Van der Westhuizen, Vincent. 1992. Groen oë. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 226: ''Haar'' '''sonblonde''' ''hare is soos 'n sluier om die onderste gedeelte van haar gesig gewaai.''</ref> koringblond<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 130: ''Die eerste een by hulle is egter Sissie met haar'' '''koringblonde''' ''hare styf agtertoe getrek in 'n poniestert en haar wye glimlag met die eweredige tande; hy het al vergeet hoe aantreklik sy is.''</ref> * '''blou''' – potblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botblou,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> erdblou,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy kon dit aanvoel in die lug; / in die'' '''erdblou''' ''Spaanse lug / kon sy haar verlange voel versprei.''</ref> baftablou,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 15-16: ''Daarom het hy dan ook teen die einde van die geboorteproses, wat 'n hele dag en 'n nag geduur het'', '''baftablou''' ''geword''.</ref> hemelsblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.67</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28-29: ''Kristaldruppel na kristaldruppel drup haar treurigheid af in die water wat flikker met groen en amber vlamme. En klim tussen strenge mure en seniel-grynsende vensters, op na die'' '''hemelsblou''' ''son''.</ref> blouselblou, branderblou * '''bly''' – doodbly,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944" /> hondbly,<ref name="WAT" /> dankiebly,<ref name="Van Schoor1" /> dolbly,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 42: ''Vroeg die middag fluit ek vir my hond wat'' '''dolbly''' ''die voortou neem.''</ref> sielsbly<ref name="Potgieter" /> * '''bo''' – heelbo<ref name="Potgieter" /> * '''bont''' – papegaaibont,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 19: ''Die volgende dag sluit Jorie haar hemelateljee se deur ook op my neus: na byna 'n jaar en 'n half se ontstentenis spring sy aan die skilder in haar verfbesmeerdste, '''papegaaibontste''' klere, gulsig, alleen.''</ref> kakelbont,<ref name="Van Schoor1">[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y Van Schoor, J.L. 1983. ''Die grammatika van standaard-Afrikaans.'' Kaapstad: Lex Patria.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331081740/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=31 Maart 2022 }}, p. 276-277</ref><ref>Bloemhof, F. 1994. Die beginsels van pyn. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 334: ''Ek kon sy'' '''kakelbont''' ''hemde en die silwermedalje in sy ewe silwer borshare nie verduur nie.''</ref> strontbont (plat)<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 104: ''Het hy vergeet van die menigte onwaarhede wat hy vertel het? Die wittes en die swartes en al die ander kleure van die reënboog, 'n'' '''strontbont''' ''spul''?</ref> * '''braai''' doodbraai<ref name="Esterhuizen" /> * '''brand''' doodbrand<ref name="Esterhuizen" /> * '''breed''' – hemel(s)breed,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldbreed,<ref name="Potgieter" /> bergbreed<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 16: ''"Hoekom beweeg jy nie tussen die mense nie?" vra Jock wat langs hom kom sit het, sy skouers'' '''bergbreed''' ''in sy Harris-tweedbaadjie.''</ref> * '''broos''' – seepbelbroos<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 368: ''Elwiena besef hoe nodig die mens 'n skuiling het, al is dit 'n'' '''seepbelbrose''' ''skuiling van woorde, en die verteller kry hier saam met Elwiena een van die antwoorde op haar soeke na die waarheid en die mag van woorde.''</ref> * '''bros''' – kraakbros<ref name="Kruger1977" /><ref>Nel, Ronel. 2009. Die son ontbrand en ons ontkom. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 281: ''Die oggend was'' '''kraakbros''' ''soos jong slaaiblare – dog al wat daar werklik tussen ons was, was sewe onoorbrugbare jare''.</ref> * '''[[bruin]]''' – grondbruin, bergbruin (water; stroom), modderbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''vir die'' '''modderbruin''' ''konvooi wat dwars- / oor die landskap soos 'n ruspe knars.''</ref> vetbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, /'' '''vetbruin''' ''sooie en groen / weiding, wolkwit troppe, 'n bron,''</ref> beskuitbruin,<ref>Van Coller, Dolf. 1992. 'n Stywe dop vir Kosie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.148: ''Op die sak van die hemp was die woorde:'' Man of the moment ''ingestik. Sy broek, gespe en'' '''beskuitbruin''' ''volstruisleerskoene, saam met die Rolex, het aan die woorde op die hemp gestalte gegee.''</ref> neutbruin,<ref>Oberholzer, Mike. 1992. 'n Koeël vir Leonora. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.165: ''In sy verbeelding sien hy hulle saam in die Griekse son – Merryl'', '''neutbruin''' ''en slank in 'n bikini, die wind in haar hare.''</ref> bessiebruin,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 194: ''My pa wat voorwalletjies gooi, ek wat steeks toekyk, my kop by biblioteekboeke en Thomas se bene'', '''bessiebruin''' ''teen die wit van sy tennisbroek''.</ref> karamelbruin,<ref>Naudé, Charl-Pierre. 2009. Die pêrellig van haar lampe. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 75: ''Haar sexy lyfie was'' '''karamelbruin''' ''en klein''.</ref> waksbruin,<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 202: ''Bokant die besembosstrook verrys die kranse van'' '''waksbruin''' ''rots en gebrande ysterklip''.</ref> sjokoladebruin,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 233: ''Binne weke verander my ma se melkwit vel in'' '''sjokoladebruin'''.</ref> heuningbruin,<ref>Coetzee, J.M. 1999 (2009). ''In oneer''. Vertaal deur Fanie Olivier. Kaapstad:Umuzi, bl. 5: ''Hy streel haar'' '''heuningbruin''' ''lyf''.</ref> toffiebruin,<ref>Viljoen, F. 2021. ''Wêreld van Wolwe: Tweede asem''. Pretoria: LAPA, bl.38: ''Hy sien 'n ou vrou in 'n los kaftanrok. Lang grys hare waai om haar gesig. Sy het 'n'' '''toffiebruin''' ''vel vol rimpels.''</ref> kraakbruin (kos)<ref name="WAT" /> * '''dapper''' – doldapper<ref>[https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 McCarthy. J. 2014. Speserye, klante lei na nuwe paaie. ''Kouga Express'', 19 Junie:5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162546/https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 |date=25 Desember 2016 }}: '' 'n Liefde vir speserye, 'n groeiende klante-basis en'' '''doldapper''' ''bestuurders het nie net tot 'n ompad gelei nie, maar tot die ontdekking van geheime vlieë, boerekos en blinklyf-forelle.''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2000/05/03/14/12.html Hambidge, J. 2000. Bundel word ironiese lykdig aan digter self. ''Die Burger'', 3 Mei:14]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Jy raak roekeloos met jou sinne /'' '''doldapper''' ''/ gedrewe / bipolêr / en vol fin de siècle-hebbelikhede.''</ref><ref>[http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ Aucamp, H. 2007. Dryfhout: die ontstaansgeskiedenis 2004. ''LitNet Akademies'', 13 Junie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171635/http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ |date=25 Desember 2016 }}: ''Dit was 'n dapper gebaar van mev Le Roux om my te nooi, want Hittegolf is uitgesproke homoëroties van inslag; en dit was 'n'' '''doldapper''', ''selfs onbesuisde gebaar van my om dié uitnodiging te aanvaar.''</ref> * '''deftig''' – kraakdeftig<ref name="Potgieter" /> * '''deur''' – middeldeur,<ref name="Potgieter" /> dwarsdeur<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''diep''' – afgronddiep,<ref name="Kempen" /> enkeldiep, kniediep (''kniediep'' in die moeilikheid; ''kniediep'' voordag (douvoordag)), pensdiep, skouerdiep, nekdiep,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 143: ''Hy weet die dokter gaan vies wees oor die vroeë uur, maar die kalf is nou'' '''nekdiep''' ''in die put.''</ref> kraakdiep<ref name="WAT" /> * '''dig''' – potdig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botdig<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''dik''' – trommeldik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> knuppeldik (met sy verwante ''knepeldik, kneweldik, knubbeldik, knipdik, knippeldik''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> dwarreldik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 96: ''Die bank en twee opgestopte stoele is motgevreet en oral lê die stof'' '''dwarreldik'''.</ref> * '''dof''' – droomdof<ref name="WAT" /> * '''dom''' – aartsdom, eseldom, horingdom, klipsteendom * '''donker''' – pikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 105: ''Dis 'n'' '''stikdonker''' ''nag''.</ref> nagdonker,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> oliedonker,<ref>Soos verskyn op bl.64 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die rivier is 'n trae,'' '''oliedonker''' ''strook onder die ligte van die brug verby''.</ref> skemerdonker,<ref>Soos verskyn op bl. 204 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die'' '''skemerdonker''' ''garage wat altyd na vars strooi geruik het, en effens muwwerig, en iets na teer of olie.''</ref> gietdonker, angsdonker<ref>Viljoen, Fanie. 2010. In die huis van nagskimme was daar... In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72 ''Dirk en Pierre het glo deur die'' '''angsdonker''' ''veld na die leë ou huis toe gesluip.''</ref> doodsdonker,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 136: ''Maar uiteindelik verdwyn die laaste toneel in 'n fyn stippel van lig en is dit'' '''doodsdonker''' ''in die ruimtetuig''.</ref> gitdonker,<ref name="Potgieter" /> gitswartnagdonker,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 167: ''Weer donkerte''. '''Gitswartnagdonkerte'''.</ref> grotdonker,<ref name="Potgieter" /><ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Die onweer was ritmies. Behalwe vir die donderblitse was dit donker, Pa.'' '''Grotdonker''', ''soos 'n Groot Vasteland''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 32: ''Dis'' '''grotdonker''' ''en my oë raak nie gewoond daaraan nie.''</ref> dikdonker,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 146: ''Naby die wal skuil'' '''dikdonker''' ''wolke sardiens, elkeen wonderlik reëlmatig kop tot stert gespasieer in sy eie klein swemgebied.''</ref> tonneldonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 156: ''Toe word die deksel toegedruk. Dis skielik'' '''tonneldonker.'''</ref> gatdonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 166: ''Die verligting is groot. Die tonnel voel li's en li's ver en dis'' '''gatdonker'''.</ref> grafdonker<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 140: ''Dadelik is die huis... die hele huis...'' '''grafdonker'''.</ref> * '''dood''' – morsdood,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72: ''Die romantiek van vroeër is'' '''morsdood.'''</ref> klipdood, dikdood<ref name="WAT" /> * '''dood''' (dooierig) – dikdood/dikdooi<ref>[[WAT]]: Op Nuwejaarsmôre is die meeste mense dikdood.</ref> * '''doof''' – stokdoof,<ref name="Esterhuizen">{{Cite web |url=https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Esterhuizen, H.L. 1974. Intensivering in Afrikaans. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Bloemfontein: Universiteit van die Oranje-Vrystaat. bl. 2, 5, 10-12, 14-23, 26 |access-date=12 Julie 2021 |archive-date=12 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712130721/https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=live }}</ref><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 115: ''Hier probeer Jorie self praatkans inkry, in 'n amper skreeustem, want tant Babsie is'' '''stokdoof'''.</ref> potdoof * '''dor''' – beendor,<ref name="WAT" /> kraakdor,<ref name="WAT" /> kurkdor<ref name="WAT" /> * '''dries''' (astrant, aanmatigend, vermetel, brutaal) – doldries<ref name="WAT" /> * '''driftig''' – doldriftig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 39: ''Ek het hom nooit gekeer as hy'' '''doldriftig''' '' 'n spoor wil volg nie.''</ref> * '''droef''' – kerkhofdroef * '''dronk''' – smoordronk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stomdronk,<ref name="Potgieter" /> dooddronk,<ref name="Esterhuizen" /> stormdronk, papdronk,<ref name="Potgieter" /> dikdronk, slingerdronk, poepdronk<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 117: ''"Die mens was'' '''poepdronk.'''"</ref> (plat), horingdronk,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.77-78 (''Bundesstraße 51''): ''...en die lawaaierige bloeisels wat vir jou tong uitsteek / is om soos 'n'' '''horingdronk''' ''cowboy / die oorbodige landskap soos leë bierbotteltjies / van die tafel te wil afvee...''</ref> duiseldronk, bibberdronk,<ref>Brink, André P. 1965. ''Orgie''. Kaapstad: John Malherbe Edms. Bpk. bl.83: ''Kom terug na my, kom terug'' '''duiseldronk, bibberdronk''' ''dronk''</ref> katdronk,<ref name="WAT" /> diepdronk,<ref name="Makrogids" /> kanondronk * '''droog''' – kurkdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 50: ''Lente word skielik somer by ons, en tussen September, Oktober en November word die veld vinnig'' '''kurkdroog.'''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 19: ''Van In haal sy skouers op en smyt die lou mineraalwater in die'' '''kurkdroë''' ''glas''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 260: ''Haar mond is'' '''kurkdroog'''.</ref> botdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /><ref name="Makrogids" /> poeierdroog,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 53: ''Die landskap verander van kurkdroog na '''poeierdroog'''''.</ref> horingdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 140: ''Hy was nog ongeskeer en sy baard was stoppelrig en blou, die vel in sy nek'' '''horingdroog''' ''van baie buitewerk.''</ref> houthoringdroog,<ref name="WAT" /> stofdroog,<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html Gibson, Erica. 2007. Vloed help brûe bou. ''Beeld'', 17 April:6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154307/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html |date=28 November 2015 }} : ''Ironies genoeg was daar sedert Februarie se vloede haas geen reënval in die gebied nie en die veld is'' '''stofdroog''' ''rondom die Zambezi-vloedvlakte.''</ref><ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html Hill, Christopher. 2000. Kronieke koel maar interessant opgeteken. ''Die Burger'', 08 Maart:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153401/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html |date=28 November 2015 }}: ''Dit wil nie sê dat die resultaat'' '''stofdroog''' ''is nie, ver daarvandaan.''</ref> tonteldroog, kurkhoringdroog,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 197: ''...soms kriewel iets hoorbaars in hulle'' '''kurkhoringdroë''' ''kelke.''</ref> dordroog,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''Toe smyt Effie haar boek ineens weg dat hy skuif oor die vloer. "Ek is gatvol vir die strooi! Oorsaak en gevolg, oorsaak, gevolg, nuwe oorsaak. Spul'' '''dordroë''' ''kaf..."''</ref> beendroog,<ref name="WAT" /> hooidroog,<ref name="WAT" /> kurkhooidroog,<ref>De Villiers, C.G.S. 1979. ''Soete inval: nagelate geskrifte van Con de Villiers.'' Tafelberg-Uitgewers, bl. 61: ''Die groot sentrale Spaanse plato is treurige wêreld; alles is vaal en'' '''kurkhooidroog'''.</ref> houtskooldroog,<ref name="WAT" /> kraakdroog<ref name="WAT" /> * '''duidelik''' – glasduidelik,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Maar die hofpapier en die gruwelike woorde. Hulle was'' '''glasduidelik'''.</ref> klaarduidelik<ref name="WAT" /> * '''dun''' – plankdun,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> papierdun<ref name="Esterhuizen" />, vliesdun,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 14-15: ''In verskillende mooi ontwikkelde persoonlikhede, indiwiduele bevoegdhede in die gemeenskap, kom die dieper skeppingskrag van die lewe, die universele vormingskrag tot persoonlike uiting; en omdat ons Afrikaners nie in 'n kleurlose benede-kultuurlikheid wil bly wegskuil nie, maaf ons kultuur-persoonlikheid tot die volheid van sy ontwikkeling wil bring, hier binne ons geografiese grense, daarom wil ons 'n eie Afrikaanse kultuur hê, nie 'n nageaapte vorm-dooie ding, 'n'' '''vliesdun''' ''vel wat ons oor die geraamte van 'n Wes-Europese land se beskawingsvorm getrek het nie, maar 'n eie, vollewende skepping wat die tekens van ons ervaring, ons geskiedenis dra.''</ref> haardun, kraakdun (porselein, glas of stem),<ref name="WAT" /> flenterdun, ragdun, riemdun, naalddun, dennenaalddun,<ref>Steenberg, Elsabe. 1987. ''O, om te fluit''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 32: ''Sy sing so'' '''dennenaalddun''' ''dat die ou kabouter die klip laat val en sy hande onder sy baard vou''.</ref> posbusdun (lippe),<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Maar nou is hulle gevrete vroom en hulle lippies'' '''posbusdun'''.</ref> grasdun,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 183: ''Sy fris boerebene van vroeër is nou'' '''grasdun'''.</ref> stokkiedun,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 28: ''My bene is'' '''stokkiedun''' ''onder die sagte broek.''</ref> donkiebeendun,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 197: ''Hy sit die koevertjie in my hand, sy pols donkiebeenbenerig, sy arms'' '''donkiebeendun'''.</ref> rafeldun,<ref>Meiring, Jean. 2009. Brief aan Ariadne. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 173: ''Jy't onlangs 'n goeie ruk lank my e-posse met stilte begroet. Ná die tyd'' '''rafeldun''' ''verskonings (moet jy toegee) uitgedink oor jou werkgewer se IT-stelsel wat soms oorgretig boodskappe uit allerlei oorde keer of firewall of wat ook al''.</ref> asemdun,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 375: ''...Tog buig die'' '''asemdun''' ''kleed die lig self en vang 'n wêreld in sy sfeer''.</ref> wafeldun, draaddun,<ref name="WAT" /> garingdun,<ref name="WAT" /> lemdun,<ref name="WAT" /> riempiesdun<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 122: ''Die eienaar van die Toy Boy-agentskap, 'n'' '''riempiesdun''' ''vrou met 'n bril en 'n ontevrede trek om die mond beduie na die vorm wat Tristan gedeeltelik ingevul het.''</ref> * '''duur''' – peperduur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> bitterduur, vrekduur<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae vrekmoeilik – en'' '''vrekduur''' – ''is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> * '''dwars''' – plankdwars (jagtaal: wanneer 'n dier heeltemal dwars staan, gereed om geskiet te word)<ref name="WAT" /> * '''eens''' – doodeens<ref name="WAT" /> * '''eenvoudig''' – doodeenvoudig,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blooteenvoudig,<ref name="WAT" /> kindereenvoudig<ref name="WAT" /> * '''eerlik''' – doodeerlik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 310: ''Van ingebore aard was hy miskien 'n'' '''doodeerlike''' ''man wat jou nooit met 'n stuiwer sou tekort gedoen het nie''.</ref> * '''eg''' – goudeg * '''eie''' – bloedeie<ref name="Van Schoor1" /> * '''ellendig''' – doodellendig<ref name="Esterhuizen" /> * '''erg''' – dooderg<ref name="Esterhuizen" /> * '''ernstig''' – doodernstig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="Bourliaguet">Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 103: ''Jean Jakkals - wat 'n baie paslike naam gekry het - haal sy skouers op en sê'' '''doodernstig''': ''"Laat hulle dan maar by Boucharchat gaan bly. Daar sal hulle'' '''doodtevrede''' wees."</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova: Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 52: ''Lucas kan nie glo wat hy hoor nie, maar Ayanda is'' '''doodernstig'''.</ref> sielsernstig,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 9: ''"Stiefpa sal nooit weet nie," pleit Naas'' '''sielsernstig'''.</ref> vry-ernstig<ref name="Esterhuizen" /> * '''fiks''' – topfiks<ref>Van Schalkwyk, R. 1980. ''Sending Reijger''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 1: ''As gevolg van die aard van sy werk moet hy'' '''topfiks''' ''wees, want hy sal heel waarskynlik in die nabye toekoms, 'n ruimtereis onderneem.''</ref> * '''flou''' – stokflou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9: ''"Ons werk ons nou al twee maande'' '''stokflou'''," ''skryf ek op 3 Mei in my dagboek.''</ref> doodflou * '''fris''' (gesond) – perdfris,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 243: ''"Laat my eers eet, Pieter. 'n Paar happe en ek is weer'' '''perdfris'''."</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 63: ''Wanneer Naas weer'' '''perdfris''' ''is, kan hy nie langer op Mooifontein bly nie.''</ref> kikfris,<ref>[[WAT]] (nie algemeen) ''Heeltemal fris; baie gesond; perdfris.'')</ref> appelfris<ref>[[WAT]]: Fris en bloesend van kleur: ''Haar'' '''appelfris''' ''gesiggie''.</ref> kikfris (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''fris''' (vars) – doufris,<ref name="WAT" /> komkommerfris,<ref name="WAT" /> lentefris,<ref name="WAT" /> kraakfris<ref name="WAT" /> vonkelfris,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 13 Julie 1983, bl. 15, ''Radox''-advertensie: ''[...] en ure lank na badtyd sal jy nog so vars vertoon, en voel jy nog'' '''vonkelfris''' ''en sag en skoon.''</ref> tintelfris,<ref name="Steynberg" /> dartelfris<ref name="Steynberg">Steynberg, F. (red.). 1973. "Advertensies" in: Praktiese Afrikaans. Vraestel 1. Studiegids vir Afrikaans. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 62.</ref><ref name="Kruger1977" />, windfris<ref name="Kruger1977" /> * '''fyn''' – haarfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 247: ''"My eie onderwyseres weet nog'' '''haarfyn''' ''watter rokkie ek met my eerste kommunie aangehad het."''</ref> ragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Rabie, J 1982">Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 120: ''As 'n mens se oog eers eenmaal deur so 'n waarneminkie geboei is, sien jy veel meer spore oor die duine raak: doekvoet-katspoortjies van 'n muishond, muskeljaatkat of meerkat; of die preutse stewelspore van 'n grysbok; die aweregse hiërogliewe van voëls, grotes, vernames, of'' '''ragfyn''' donslig soos die spoortjies van strandlopertjies wat byna sonder indruk oor die enorme vaalgeel lyf van die sand verbygesnel het...</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Ek het jou gemaak. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 81: ''Op 'n dag het Jacobs die'' '''ragfyne''' ''trourok van die wasbeeld afgepluk, en oor Andries se swart karkas gehang.''</ref> piekfyn,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> flenterfyn,<ref name="WAT" /> veselfyn,<ref name="Kempen" /> naaldfyn, kraakfyn,<ref name="WAT" /> poeierfyn (stof),<ref>Van Pletzen, Johan. 1992. Sy ma se beursie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.117: ''Ontploffings en 'n gewerskaf met stootskrapers woel die'' '''poeierfyn''' ''roesstof los en dit kleef aan boomblare, gras, dakke en tuine oor die hele dorp.''</ref> wasfyn,<ref>Smit, Hettie. 1970. ''Sy kom met die sekelmaan.'' Kaapstad: Nasionale Boekhandel. bl. 49: ''Blou bobbejaantjies'', '''wasfyn''' ''viooltjies, kalkoentjies en vygies soos die sterre van die melkweg!''</ref> spinnerakfyn/spinragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 107: ''Dit was 'n asempie van 'n rok, een wat 'n mens kon wegblaas, so'' '''spinnerakfyn''' ''was die materiaal.''</ref> porseleinfyn<ref>[[WAT]]</ref> vlinderfyn,<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''Pinkie-in-die-lug het sy vir haar mense geglimlag en'' '''vlinderfyne''' ''treetjies gegee.''</ref> feëfyn, <ref name="Kruger1977" /> stippelfyn<ref name="Kruger1977" /> * '''gaar''' – doodgaar<ref name="Potgieter" /><ref>Lutrin, Beryl. 1999. ''Afrikaans Handbook & Study Guide: An English student's guide to Afrikaans''. Birnam Park: B. Lutrin. bl. 44</ref> * '''gedaan''' – doodgedaan,<ref name="WAT" /> morsgedaan<ref name="WAT" />, morsdoodgedaan<ref name="WAT" /> * '''gedwee''' – hondgedwee<ref name="WAT" /> * '''gedienstig''' – hondgedienstig<ref name="WAT" /> * '''geduldig''' – doodgeduldig <ref name="ReferenceA">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.68</ref> * '''geel''' – goudgeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> kerriegeel, borriegeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> knalgeel,<ref name="Van Schoor1" /> vlamgeel, kanariegeel,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 44: ''Hy dra 'n skreeulelike pak, 'n'' '''kanariegeel''' ''hemp en 'n grasgroen das''.</ref> mosterdgeel, giggelgeel (skertsend), songeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 284: ''Dat die werf'' '''songeel''' ''was met tulpe, van die aandblom in volle geur, skaamrosies wat bloos in die môredou, het ek toe nog nie geweet nie.''</ref> wortelgeel,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 231: ''"Mevrou Santa het besluit dat ons 'n span gaan maak om by die Spar op Warmbad as karwagte diens te doen," sê die vrou met die'' '''wortelgeel''' ''hare aan die oorkant van die staaltafel en vat 'n sluk koffie uit 'n groen blikbeker''.</ref> piesanggeel,<ref>Berg, H. 2007. ''My storie van hoop''. Kaapstad: Lux Verbi, bl. 90: ''Toe ek 16 word, het my pa vir my my eerste motor gekoop. 'n'' '''Piesanggeel''' ''Datsun.''</ref> sonneblomgeel,<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |title=Maré, Susan. 2005. Sy hart nog sonneblomgeel. ''Volksblad'', 27 Januarie:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154326/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |title=''Volksblad''. 2007. Rusoord op Brandfort kry nuwe lapa. 19 Desember:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154410/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van Reenen, Lanie. 2013. ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011423/https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Vir my is dit tans die weelde van hierdie lelike klein kamertjie met sy'' '''sonneblomgeel''' ''mure en neonbuisligte, 'n smal nonne-bedjie met 'n sintetiese blou deken, 'n vloer van saamgeperste houtskaafsels, 'n stoel, tafel, yskassie en kookplaat.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=Q3ZRBAAAQBAJ&pg=PT14&lpg=PT14&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=40xOCoYSQt&sig=wqbzEmFuD0U0-saEVklgNm5L8EE&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Kalmer, Harry. 2014. 'n Duisend stories oor Johannesburg: 'n stadsroman. Kaapstad: Queillerie.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Sy dra nie tuitkappies soos die ander vroue in die kamp nie, maar 'n'' '''sonneblomgeel''' ''strooihoed met 'n rooi laproos''.</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Els, Jeanne. 2011. ''As die stroom jou vat: die raaisel van selfmoord''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005907/https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''In 'n getypoel digby die Kampbaaise strand krys en fladder seemeeue opgewek in die turkoois water. Ek asem die sout van die see in; ruik die klapperolie in die sonbaaiers se rome waar hulle onder'' '''sonneblomgeel''' ''en kersierooi sambrele ontspan.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van der Vyver, Marita. 2005. ''Bestemmings''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011907/https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: '' 'n Turkoois T-hemp met 'n string skokpienk koraalkrale om die nek, 'n persbont sarong om haar breë heupe gedrapeer,'' '''sonneblomgeel''' ''plastieksandale aan haar stewige plaasvoete''.</ref> sonskyngeel,<ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 91: ''Terwyl die Alfheimers van die kraanvoëls afklim, sien Henk hulle is almal lank, fris en blond – nes Lyra gesê het, en die'' '''sonskyngeel''' ''klere wat hulle aanhet, skitter met 'n goue gloed wat hulle nog meer indrukwekkend laat lyk.''</ref> bottergeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Jansen van Vuuren, L. 2020. ''Amper Frans: 'n lewe van fanfare en faux pas''. Johannesburg: Jonathan Ball Publishers, p. 78: ''Die Creuse spog ook met natuurlike waterbronne en die'' '''bottergeel''' ''kalksteen waarvan die Franse argitektoniese erfenis deurtrek is.''</ref> koringgeel<ref name="Esterhuizen" /> * '''geesdriftig''' – doodgeesdriftig<ref>Bierman, B.E. 1955. ''Boukuns in Suid-Afrika''. Kaapstad: A.A. Balkema, p. 84: ''In Koning Willem se gevolg vaar baie kunstenaars saam, onder hulle Daniel Marot. Oor sy barok raak die Engelse nie te'' '''dood geesdriftig''' ''nie.''</ref> * '''gek''' – stapelgek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> dolgek<ref name="WAT" /> * '''gelief''' – alomgelief<ref name="Makrogids" /> * '''gelukkig''' – doodgelukkig,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 83: ''Shuna lê'' '''doodgelukkig''' ''op haar sy, sodat sy Carolus nog met een poot kan vashou, maar hy probeer nie eens meer om weg te kom nie.''</ref> dolgelukkig, sielsgelukkig,<ref name="Potgieter" /> stralend gelukkig, duifgelukkig<ref name="Kempen" /> * '''gemaklik''' – doodgemaklik<ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 147: ''Hy ry redelik stadig oor die stofpad vol hobbels en klippe en kyk kort-kort om. "Jy moet vashou girl." "Ek is'' '''doodgemaklik'''."</ref> * '''gereed''' – slaggereed * '''gerus''' – houtgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> perdgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> doodgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter">Potgieter, J.S. & Van Rooyen, P.G. 1981. ''Die Suid-Afrikaanse leerlinggids''. Vierde uitgawe. {{ISBN|0-623-01377-0}}. Pretoria: Maskew Miller, bl. 112-117.</ref><ref name="Stadler, L.G 1994" /> houtpopgerus,<ref name="Kempen" /> Engelsgerus<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |title=''Volksblad''. 2011. Taalkruie: Nugter alleen weet. 16 Desember:7 |access-date=19 Februarie 2016 |archive-date= 9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124956/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |url-status=live }}</ref> * '''gesond''' – blakend gesond, kerngesond,<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceA" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 59: ''Hy was sowat dertig jaar oud, 'n hakkelaar, maar fris en lewenskragtig, met 'n primitiewe gees, en'' '''kerngesond''' ''en absoluut in sy vasberadenheid.''</ref> oergesond<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 115: ''Ek: Is haar familie nie'' '''oergesonde''' ''mense nie, die langslewendes in alle egverbintenisse, en sy pas vroeg in die dertig? Dit klop nie, mannetjie.''</ref> * '''getroos''' – doodgetroos<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''getrou''' – lewensgetrou,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Dan werk jy terselfdertyd sommer skrywersblok en weerstand teë... en jy skep'' '''lewensgetroue''' ''karakters en jy raak ontslae van die emosies.''</ref> hond(s)getrou<ref name="WAT" /> * '''gevaarlik''' – doodsgevaarlik,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 215: ''Wat nou gaan plaasvind, is eintlik gevaarlik vir almal hier teenwoordig, maar veral vir my vrou. Vir haar is dit'' '''doodsgevaarlik'''.</ref> lewensgevaarlik * '''gevoelig''' – fyngevoelig,<ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 19: ''STEM: Is dit nie net 'n geval van 'n '' '''fyngevoelige''' ''kind wat 'n insident nie kon verwerk nie?''</ref> teergevoelig * '''gewillig''' – doodgewillig,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> eselsgewillig<ref>[[WAT]] (1970, bl. 601-602): Steeds, volkome, onvoorwaardelik gewillig ''M/d rustige veronderstellings dat hy 'n'' '''eselsgewillige''' ''luisteraar sal wees. C.M. van den Heever''.</ref> * '''gewoon''' – doodgewoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 160: ''"Is dit nie te ver gevoer nie? Miskien het Provoost'' '''doodgewoon''' ''opgestaan omdat hy 'n verdagte geluid gehoor het."''</ref> blootgewoon<ref name="WAT" /> * '''giftig''' – groengiftig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 390: ''Willem kyk ingedagte na Retief, die naaswenner van Skryf 3000 wat eenkant bly staan, 'n studie in'' '''groengiftige''' ''nydigheid van kop tot tone.''</ref> * '''glad''' – spieëlglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> seepglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> palingglad,<ref name="Kempen" /> snotglad, botterglad (tong), aalglad, ivoorglad, masjienglad, satynglad,<ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 13 - 14: ''Van die volmaakte ronding van haar hals tot haar'' '''satyngladde''' ''voorkop onder die hooggekartelde pruik is sy asof deur 'n meesterhand geskep.''</ref> roomglad,<ref>Venter, De Waal. 1988. ''Vyffff''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.58: ''Ons styg'' '''roomglad''' ''op en doen ons eerste sprong''.</ref> blinkglad,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 7: ''Hy kyk 'n rukkie aandagtig daarna en vat dan versigtig aan die'' '''blinkgladde''' ''oppervlak van die kleinste enetjie, dan aan 'n ander een en streel lig oor die grote.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 89: ''Maak nie saak of jy by 'n mooi rondebors-boeremeisie kuier nie – die'' '''blinkgladde''' ''lyf in die venster, die vloei van ledemate en bewegings, die ritme.''</ref> meerminglad,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n'' '''meermingladde''' ''silwerblink baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> glipglad,<ref>[[Gabeba Baderoon|Baderoon, Gabeba]]. 2009. Swaarverkeer. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 154-155: ''Dis 'n taal waarmee hulle mekaar meet volgens die behendigheid van hande, of die vermoë om 'n vlak'' '''glipglad''' ''te skaaf, die gevoel vir haaksheid en reguit lyne''.</ref> kraakglad, <ref name="WAT" /> skiglad,<ref name="Kruger1977" /> straalglad, <ref name="Kruger1977" /> streelglad<ref name="Kruger1977" /> marmerglad<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 93: Hieruit kan ons vooraf leer ken die weer van die afwisselende hemel, hieruit die datum van maai en die tyd van saai, en wanneer dit pas om deur die verraderlike '''marmergladde''' see met roeiers te roei, om gewapende vlote van stapel te laat loop, of, op die regte tyd, die pynboom in die bos af te kap.</ref> * '''goed''' – bittergoed, doodgoed<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''goedkoop''' – spotgoedkoop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodgoedkoop * '''goor''' – hondgoor * '''gou''' – blitsgou<ref name="Kruger1977" /> * '''graag''' – dolgraag,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 223: ''Die ondersoek sit vas en jy weet hoe'' '''dolgraag''' ''ek saam met jou Portugal toe wil gaan.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 290: ''Sy wil'' '''dolgraag''' ''saamwerk, maar...''</ref> bittergraag, hartsgraag,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''Hy sien sy is mooi, sommer baie mooi; mooier as wat sy ma of Ousus was, maar met iets in haar gesig; so asof wat sy'' '''hartsgraag''' ''begeer, haar nie gegun word nie.''</ref> doodgraag,<ref name="Potgieter" /> dubbelgraag<ref>[[WAT]]: ''Hy wou sy kinders'' '''dubbelgraag''' voor sy dood weer sien.</ref> * '''groen''' – [[grasgroen]],<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> lowergroen, [[smaraggroen]],<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl.4: ''Aan die deur is 'n groot, blink klopper in die vorm van 'n padda, 'n padda met helder smaraggroen oë.''</ref> knalgroen, klawergroen,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 224-225: ''Vos vertoef 'n rukkie by die massagraf... Elkeen om eie rede die'' '''klawergroen''' ''geboorteland verlaat op las van roekelose ou staatsmanne skeepgegaan om in dié wispelturige hoek van die Rôeveld deur Boereskerpskutters afgemaai te word.''</ref> nylgroen,<ref>De Lange, Johann. 2008. Correspondences. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.938: ''van sy welige krag is weinig oor: / uitgekalf, flanke modderdik gestol, / die blinkvet rug in dongas uitgehol, / het tyd, langsaam in 'n delta verstrik, / die '''nylgroen''' oë moerassig toegeslik.''</ref> knarsgroen, brommergroen (''van jaloesie''),<ref>Hambidge, Joan. [http://www.litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge 'n ''Belydenis van 'n geskryfde: Joan Hambidge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901141003/http://litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge |date= 1 September 2014 }} (''LitNET'') : ''Die roman beslaan 244 bladsye, is uitgegee deur Tafelberg en gaan alle gefrustreerde joernaliste wat nog altyd ’n roman oor Naspers wou skryf,'' '''brommergroen van jaloesie''' ''maak.''</ref><ref>Hambidge, Joan. 1990. [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html ''Prys vir slegste Afrikaanse digbundel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154331/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html |date=28 November 2015 }} (''Beeld''): ''Dié vers se onsubtiele beeld en toepassing word so grotesk uitgevoer dat 'n mens dit nie kan vergeet nie en die wyse waarop die natuur in seksuele beelde beskryf word, sou De Sade'' '''brommergroen van jaloesie''' ''gehad het.''</ref> varsgroen,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Pleks van: "Die skurwe deur is groen", sê eerder: "Die deur is grof onder haar punte en'' '''varsgroen''', ''asof dit so pas geverf is." ''</ref> soelgroen,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 8: ''Soms gly hy wel sy ooglede boontoe, en die blik op dit wat Pa se oë geword het, voorheen'' '''soelgroen''' ''en indrukwekkend, laat Mattheüs omtrent wegkwyn al het hy hulle hoeveel maal al so gesien.''</ref> [[bottelgroen]]<ref name="Esterhuizen" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 124: ''Hy hang nog 'n rukkie op sy fiets daar rond, die sigaret gebêre in die bosak van sy'' '''bottelgroen''' ''uniform.''</ref>, olyfgroen<ref name="Esterhuizen" />, banknootgroen<ref name="Esterhuizen" /> * '''groot''' – reusegroot<ref name="Esterhuizen" />, tamaaigroot, lewensgroot<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''grou''' – asgrou,<ref name="Kempen" /> loodgrou, vaalgrou<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 142: ''Toe die '''vaalgrou''' as nog louwarm smeul en mens die aarde se powere geraamte sonder die Josefskleed van plante uitgestrek kon sien lê, het die oorlewende skilpaaie wanhopig heen en weer gedwaal op soek na 'n groenigheidjie, na 'n bekkievol dou in lowerkoelte.''</ref> * '''grys''' – asgrys,<ref name="Potgieter" /> loodgrys,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 41: ''Sy wys oor die water en dan sien hy die swart driehoekvorms van haaivinne in die '''loodgrys''' water, voor dit agter 'n golf verdwyn.''</ref><ref>Venter, P. 1994. Wie is Agatha Christie? In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 188: ''Mevrou Linde en Botha het laatmiddag opgedaag in die oorlede juffrou Le Clus se'' '''loodgrys''' ''Mercedes 500 SEC, bestuur deur Cyril Plaatjies.''</ref> * '''haastig''' – dolhaastig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> doodhaastig<ref name="Esterhuizen" /><ref>[https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php Van Melle, J. 1936. ''Bart Nel, die opstandeling''. Amsterdam: Wereldbibliotheek N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711140931/https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php |date=11 Julie 2021 }} bl. 144: ''Maar jy kan maar voor my ingaan as jy besigheid het, ek is nie so'' '''doodhaastig''' ''nie''.</ref> * '''hard''' – kliphard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> ysterhard, keihard, keisteenhard,<ref name="Potgieter" /> klipsteenhard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipsteenkalbashard, skreeuhard, staalhard,<ref name="Potgieter" /> steenhard, spykerhard, kwashard,<ref>De Lange, Johann. 2008. Alpebok. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.940-941: ''die klipram las / sy kloutjie voeg- / vas in 'n klip- / lys in hy knak / sy knie en / hys hom rats / die saagtand-/ kransrif uit - / teen sy kop / perfekte frats'' '''kwas- / hard''' ''soos skroef- / draad gedraai / lê die groewe / van die nautilus / en onder hoewe / kletter oerklip / van 'n baai''</ref> rotshard,<ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.86: ''Uit hierdie kol wat'' '''rotshard''' ''aan die plastiek van die pyp vassit, groei die tou waarmee hulle opgeklim het.''</ref> skokhard (klank),<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die knal suig alle ander klanke in die vertrek op. Maar dis'' '''skokhard''' ''en sekuur.''</ref> houthard,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 82: ''Sy gaan sit op 'n bankie. Dis'' '''houthard''' ''en regop te midde van 'n landskap waarin sap op- en uitstoot''.</ref> olienhouthard,<ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 285: ''Húl oom, die'' '''olienhoutharde''' ''patriarg oom Kallie Crous aan wie ons menige Sondagmiddag-besoek gebring het, het daarteenoor gesorg dat King George en sy gekroonde gemalin in vergulde rame sy en die einste tant Mêggie van die koperpennie ('n suster van my Ouma van Zyl) se klein voorhuis domineer.''</ref> harshard,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 351: ''Die saak word hier ietwat uitvoeriger gestel – daar word melding gemaak van die bloedvergiftiging, die koors en die pyn en ook die uiteindelike'' '''harsharde''' ''krom vinger.''</ref> beenhard,<ref name="WAT" /> kraakhard,<ref name="WAT" /> diamanthard<ref name="Kruger1977" /> * '''heet''' – brandheet, snikheet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikheet, smoorheet<ref name="Esterhuizen" />, bloedheet, brandendheet<ref name="WAT" /> * '''helder''' – glashelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 59: ''Die beeld op Lucas se ma se tabletrekenaar is'' '''glashelder'''.</ref> klokhelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 204: ''Haar lag is'' '''klokhelder'''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 228: '' 'n Skeurgeluid – oorverdowend, soos uitgerekte donderweer – en dan is die nag se geluide terug,'' '''klokhelder.'''</ref> kristalhelder,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> jenewerhelder, knalhelder, silwerhelder, skelhelder, stroophelder,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''1 / Die dag krimp. Die klok lui'' '''stroophelder'''.</ref> skreeuhelder (kleure), sonhelder,<ref>Bredenhann, Douwleen. 2013. 'Bessiengstraat se deurkosyn'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 40: ''So vou die Dakota se deur toe in 1964 'n landskap op Windhoek se lughawe oop wat so'' '''sonhelder''' ''is dat mens jou oë daarteen moes knip.''</ref> yshelder,<ref>Jurgens, R.B. 2009. Moet dit nie tuis probeer nie! In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 229: ''Dit was 'n verloëning van al daardie wintertonele van die ou meesters waarin dit lyk asof dit 'n nasie is hierdie wat werklik verlief is op noorderweer, op daardie'' '''yshelder''' ''dae wanneer die lug blou is en die wind stil, en dit 'n ieder se instink is om in Friesland te gaan ysskaats''.</ref> brandhelder,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false Eloff, K. 2010. ''Stiletto: my lewe in die seksbedryf''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010027/https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Na al my woede, die'' '''brandhelder''' ''haat, die ontsettende teleurstelling en die brutale misbruik, het ék verlief geraak''.</ref> waterhelder<ref>[https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe C.M. van den Heever: ''Die Afrikaanse gedagte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221174622/https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe |date=21 Februarie 2016 }} ''As ons Mocke se gedigte sorgvuldig lees dan is dit duidelik dat hy nog van die woordskuim moet afroom as hy sy siening'' '''waterhelder''' ''vir ons wil maak.''</ref> * '''honger''' – hondshonger, doodhonger,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 67: ''Skielik onthou hulle dat hulle'' '''doodhonger''' ''is.''</ref> skreeuhonger, wolfshonger, bloedhonger<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 52: ''Maar hy kom telkens terug; tuur dan na sy prooi met'' '''bloedhonger''' ''oë.''</ref> * '''hoog''' – hemelhoog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 14: ''"Sonder twyfel. 'n Huis deur ons voorouers gebou is meer solied as vandag s'n. Ligmaar die dak."'' '''Hemelhoog'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 180: ''In die doeanepakhuis lê honderde kiste sterk drank'' '''hemelhoog''' ''opgestapel.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 281: ''"Werkloses, mans wat gebuk gaan onder die las van onbetaalbare onderhoudskostes, gesinne met'' '''hemelhoë''' ''skuld, studente sonder beurse en ongetroude vroue," sê hy kopskuddend.''</ref> bergehoog/bergenshoog/berghoog/berghoë<ref name="WAT" /><ref name="Kempen" /><ref>Rabie, J. 1985. Suid-Afrika in Europa. In: Rabie, J. 1989. ''Buidel''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 21: ''Toe ons sê: "Ja, ons ken hom ook," het ons'' '''berghoog''' ''in aansien by hom gestyg.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 145: ''Sommer baie dae is die see so stormagtig afstootlik, met'' '''berghoë''' branders wat neerdonder in vuilgeel skifsels van geweld, dat 'n mens dit nie naby waag nie.''</ref> toringhoog,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /> helhoog (in spreektaal gebruik), sterhoog<ref>Haarhoff, T.J. 1931. ''Die Klassieke in Suid-Afrika''. Pretoria: J.L. van Schaik: ''Die lewe wat so vol van moontlikheid Vir inspirasie vatbaar, '''ster-hoog''' ''styg,''</ref> * '''jammer''' – doodjammer<ref name="Esterhuizen" /> * '''jong''' (attributief)/ '''jonk''' (predikatief) – bloedjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 223: ''Jy's nog'' '''bloedjonk,''' ''Zuayne.''</ref> piepjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stralend-jong<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 26: ''Ek onthou hoe verontwaardig ek toe gedink het: hoe durf mislike lae-orde ou bosluisies 'n sterke'' '''stralend-jonge''' ''dier soos Skilo dood toe wil sleep.''</ref> * '''kaal''' – poedelkaal,<ref name="Van Schoor1" /> poedelnakendkaal<ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.3: ''KULTUUR: Dis juis ons grootste bedreiging – die hitte. As ons eers aan die hitte begin toegee en maar ons klere begin afgooi, dan staan ons netnou'' '''poedelnakendkaal''' ''voor die wêreld – soos ons Majesteit se vader – en waar's ons beskawing dán?''</ref> (kyk ook na '''naak'''), winterkaal (landskap, tuin),<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 37: ''Dis of die sukkelende struike, tegelyk'' '''winterkaal''' ''en verwaarloos, die brandsiek perkie en al die ander rypgestroopte bome ineens uitbars in oordadige bloei.''</ref> rotkaal<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 48: ''"Hulle het dit teruggeneem vir skuld!" sê sy uitdagend. "S-k-u-l-d, skuld! Want G.T. kon nie betaal nie. G.T. is'' '''rotkaal.'''</ref> * '''kak''' – hondkak (plat){{feit}} * '''kalm''' – doodkalm<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA-Uitgewers. Bl. 52: ''Dit gebeur selde dat julle 'n moordsaak kry en jy sê'' '''doodkalm''' '':'' ''uitstekend.''</ref> * '''kil''' – yskil,<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.82: ''Sewe maande lank, sewe lang maande, so vertel hulle, bekla hy sy lot onder 'n stygende rots by die water van die eensame Strymon en ontvou sy verhaal onder die'' '''yskil''' ''sterre: tiere streel hy met sy lied, en eikebome volg agter hom aan.''</ref> doodkil<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.83: ''Selfs toe die Hebrus, sy vader se rivier, die kop, afgeskeur van die marmerwit liggaam, in sy stroom voortrol, selfs toe het die blote stem en die'' '''doodkille''' ''tong met wegvlugtende asem uitgeroep: „Eurydice, helaas ! ongelukkige Eurydice !"''</ref> * '''klaar''' (duidelik) – klinkklaar<ref name="Van Schoor1" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 92: ''Hy hardloop, druk verby die troepe, verby Duart met die frons op sy voorkop, Olive met haar hande voor haar geskokte mond, Ayanda en haar ma wat mekaar vashou asof hulle mekaar nooit weer gaan sien as hulle laat los nie, Brandon wat senuweeagtig prewel, sy oë dobberend in hulle kasse omdat die'' '''klinkklare''' ''antwoorde op die aand se gebeure nie in duidelike swart en wit hulself wil kom aanbied nie''.</ref> * '''klam''' – slymklam<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Al dié spore, merke, tekens van'' '''slymklam''' ''lewe op hierdie dorre hoogtes onder die son, slingerend, kurwend oor sandriffels wat self volgens kontoere golf, getuig van die anargistiese rigtingsoeking van lewense wesens.''</ref> * '''klein''' – piepklein,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /> muisklein, voëltjieklein,<ref>Hambidge, Joan. 2008. Uit: My ou Dad, 'n reeks. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.1003: ''Sy's'' '''voëltjieklein''' '', / broos soos 'n eierdop / rats soos 'n raaf / skraal soos 'n tinktinkie...''</ref> varkklein (oë),<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 120: ''Die oë is'' '''varkklein''' ''gedruk deur bollende wange.''</ref> speldklein<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 240: ''...Jack'' '''speldklein''' ''aanwesig...''</ref> * '''knies''' - doodknies<ref name="Esterhuizen" /> * '''koel''' – komkommerkoel,<ref name="Potgieter" /> doodkoel<ref name="ReferenceB">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.69</ref> * '''kook''' – doodkook<ref name="Esterhuizen" /> * '''koppig''' – vrekkoppig<ref name="Potgieter" /> * '''koud''' – yskoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 178: ''Melchior Muys is 'n gesette man met'' '''yskoue''' ''slangoë.''</ref> piskoud (plat), bibberkoud, klipkoud, rilkoud,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 94: '' 'n'' '''Rilkoue''' ''windvlaag waai die reën soos ysprikke teen sy gesig aan''.</ref> vars-koud,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 12: ''Buite is dit nog'' '''vars-koud''', ''skemer en verlate by die gholfbaan.''</ref> doodkoud,<ref name="Potgieter" /> kraakkoud, <ref name="WAT" /> vrieskoud, <ref name="Kruger1977" /> ritteltitkoud, <ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 179: ''Voor Checkers staan 'n paar kindertjies. Dis'' '''ritteltitkoud'''.</ref> klappertandkoud<ref>Van Reenen, L. 2019 (2013) ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: E&W Publishing, p. 226: ''Toe ek naderhand'' '''klappertandkoud''' ''is van die ronddwaal in die gebou, maak ek vir my 'n dubbele espresso onder in die klein ontbytkombuisie sodat ek kan ontdooi; toe met die trap op na my "huis" bo in die dak, waar dit lekker warm is.''</ref> * '''krom''' – hoepelkrom<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''kwaad''' – smoorkwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodkwaad,<ref name="Makrogids" /> booskwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Geyer, A.L. 1969. ''Vier jaar in Highveld''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl. 80: ''So het Anna en ek op 'n slag by 'n onthaal in die paleis aanskou hoe hy [George VI], klaarblyklik'' '''booskwaad''', ''die arme Lord Clarendon, sy Lord Chamberlain, kwaai invlieg terwyl die Koningin intussen alleen met gaste, wat voorgestel word, gesels asof niks op aarde verkeerd is nie.''</ref> rasend kwaad,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 53: ''Die man is'' '''rasend kwaad.'''</ref> rooikwaad,<ref>Rabie, J.S. 2004. Plek vir een. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 67: ''Die kondukteur se'' '''rooikwaad''' ''gesig ruk na ander gesigte agter hom, soek in wilde handhawing na die ware burger gereed om sy plig te doen''.</ref> siedend kwaad<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 383: ''Arnan is'' '''siedend kwaad''', ''ook vir homself: hy moes lankal begin vrae vra het.''</ref>, blindkwaad * '''laag''' – hondlaag (gemeen)<ref>[[WAT]]: ''Dié'' '''hondlae''' ''vent'' ([[C.M. van den Heever]]).</ref> * '''lag''' – doodlag<ref name="Esterhuizen" /> * '''lam''' – boeglam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodlam<ref>[https://docplayer.net/storage/72/66533043/1534498884/Yv8Q-UllIFer0NyEJHm9uQ/66533043.pdf Bauling, F. E. & Jooste, J. M. 1921. ''Practical text book of the Afrikaans language for English students. Part 1.'' Pretoria: J.L. Van Schaik]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, p. 102: ''Die arme man skrik hom'' '''doodlam''' ''en moes teen 'n boom leun om nie om te val nie''.</ref> * '''lang''' – ellelang<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Barnard, Chris. 2009. In die straat van die kat wat visvang. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 65:''Sy weet presies wanneer jy gebore is, hoekom jy in Parys is, wat jou beroep is of was, en waar jy oral rondgeswerf het. Hoe weet sy dit? Omdat jy, wanneer jy die eerste dag by haar hotel instap en blyplek vra, al dié besonderhede en nog meer op 'n'' '''ellelange''' ''vorm moet invul''.</ref> * '''lank''' – lewenslank, doodlank<ref name="WAT" /> * '''leeg''' – dolleeg,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botleeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dopleeg<ref name="WAT" /> * '''lekker''' – smullekker,<ref name="Makrogids" /><ref name="Kruger1977" /> watertandlekker<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" />, vreklekker, vingerleklekker, doodlekker,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraaklekker<ref>Op Weetbix-kartondoos: ''Gebruik koue melk vir 'n'' '''kraaklekker''' ''somerontbyt''.</ref> * '''lelik''' – skreeulelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skreelelik, skulelik, hondlelik,<ref name="WAT" /> foeilelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrlelik, vreklelik,<ref name="ReferenceB" /> rondomlelik<ref name="WAT" /> * '''lewendig''' – springlewendig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''Sy naam is Wouter van der Walt en hy sê Mercia Hayward was'' '''springlewendig''' ''en gesond toe sy die aand van 17 Junie vertrek het.''</ref> * '''lig''' – veerlig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 84: ''Lucas maak soos die Sterreloper vra en dadelik voel dit of hy'' '''veerlig''' ''opstyg.''</ref> vlinderlig, strooilig''te'' (''vermaak''), helderlig,<ref name="Van Schoor1" /> klaarlig, veertjielig,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 151: ''Sonder dat sy dit so beplan het, selfs sonder dat dit ooit in haar gedagtes opgekom het, buk sy vooroor en soen hom sag,'' '''veertjielig''' ''op sy lippe.''</ref> donslig<ref name="Rabie, J 1982" /> luglig<ref name="Kruger1977" /> * '''logies''' – doodlogies<ref>Eksteen, L. 1984. '' 'n Beeld van Afrikaanse woorde: kort stukke oor die woordeskat uit die radiorubriek 'Weeklikse Woordeboek' ''. Kaapstad: Akademica, bl. 58: ''Want by nadere ondersoek is baie van die sogenaamde onlogiese maniere van uitdrukking in 'n taal tog op die ou end'' '''doodlogies''', ''d.w.s. dit klop in alle onderdele, en dit druk uit wat die spreker wil sê.''</ref> * '''lui''' – doodlui, aartslui,<ref name="Potgieter" /> sleglui,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 263: ''Hy is'' '''sleglui''', ''hy voel goed...''</ref> donkielui,<ref>[http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 ''Lexikos''(6):243] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027143247/http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 |date=27 Oktober 2015 }}: ''Slotkomponent van byv. komposita waarin -lui in betekenis parallel is aan lui (1LUI), by. aartslui,'' '''donkielui''', ''vreklui''.</ref> vreklui<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" />, katlui<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Die ooglede wat'' '''katlui''' ''afsak oor die pupille en die indruk skep dat hulle jou onbeskaamd afloer!''</ref> * '''luiters''' – doodluiters,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 92: ''Dit het gebeur, presies só gebeur.'' '''Doodluiters''' ''asof daar gepraat word oor die weer of die dag se gebeure in die wingerd.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl.31: ''Die vabondjie sit haar'' '''doodluiters''' ''en lek, maar haar oë loer tog skelm.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''"Vir wie wag jy?" vra hy'' '''doodluiters'''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 35: '' 'As mens nie sterk is nie, moet jy slim wees,' sê Albert'' '''doodluiters'''.</ref> doodleuters<ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''lus''' – doodlus<ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 60: '' 'Julle is seker'' '''doodlus''' ''vir 'n ordentlike bord kos, of hoe?' ''</ref> * '''maer''' – brandmaer,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> biltongmaer (informeel), doodmaer, plankmaer, seningmaer, vrekmaer,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 24-25: ''Ek het eers ses osse ingespan, en toe twaalf, en toe agtien. En ook geen'' '''vrekmaeres''' ''of stokoues nie, nog minder kalwers.''</ref> riemmaer,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 87: ''Tussen Rooioog van Stade en sy'' '''riemmaer''' ''vrou het hulle nog 'n kind gemaak wat die droë vlaktes kon uitkoggel''.</ref> broodmaer, houtmaer<ref name="WAT" />, graatmaer<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 2: ''Goeie styl is altyd "ryk" styl, ook wanneer dit, in funksie van dit wat gesê moet word,'' '''graat-maer''' ''is of kaal tot op die been.''</ref> * '''mak''' – hondmak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 195: ''Kriek is'' '''hondmak''', ''sag in die bek en uiters hanteerbaar.''</ref> skaapmak,<ref>Soos verskyn op bl. 75 van '' 'n Annerster soort'', Thijs Nel, 1997: ''Die vis is '' '''skaapmak.''' ''</ref> doodmak<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceB" />, doodmak<ref name="Esterhuizen" /> * '''maklik''' – doodmaklik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 288: ''Jy was die eerste meisie wat die pad'' '''doodmaklik''' ''deur die doolhof kon kry''.</ref> spotmaklik, hondmaklik<ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html Groenewald, A. 2012. Baba-bakkie praktiese werkesel. ''Landbouweekblad'', 23 Maart:56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162508/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html |date=25 Desember 2016 }} :''Sodra die gedagte aan die linkerstuur nie meer so vreeslik pla nie, is dit eintlik'' '''hondmaklik''' ''om die 800D te bestuur''.</ref> * '''mal''' – stapelmal,<ref name="Kruger1977" /> aapmal,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 112: ''"A, flip," sug Duart. "Dan is hy nog crazy ook. Net wat ons nodig het – 'n'' '''aapmal''' ''alien!"''</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 113: ''"'' '''Aapmal''', ''ek het julle gesê," fluister Duart vir Lucas agter sy bakhand.''</ref> stapelmal<ref name="Potgieter" /> * '''min''' – bloedmin,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977">{{Cite web |url=https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |title=Kruger, P.A. 1977. Die graderingsbeginsel by die adjektief in Afrikaans. D.Litt. et Phill.-proefskrif. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 152 tot 159. |access-date=28 November 2021 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117102210/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |url-status=live }}</ref> broodmin<ref name="Potgieter" /> * '''mislik''' – kotsmislik (plat) * '''modern''' – kraakmodern,<ref name="WAT" /> Piet Modrian-modern<ref>Botha, L. 2015. ''[[Wonderboom (roman)]]''. Kaapstad:Queillerie, p. 218: ''Die gebou was'' '''Piet Mondrian-modern''' – ''wild vir Pretoria in 1973 – en haar oom het skilpaaie aangehou sodat sy pasiënte hulle deur die kykvensters kon dophou.''</ref> * '''moeg''' – doodmoeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 89: ''Net soos plaaslike mense in toeristelande soos Griekeland is ons plaaslike Onrusters'' '''doodmoeg''' ''na die somervakansie, en vat dit 'n week of twee om uit te rus en weer mens te word.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 10: ''Glimlag hulle nog vir die skrywer met grondnaels en eelte, vertel ek hulle in my beroep word mens se oë'' '''doodmoeg''' ''van biljoene eenselwige lettertjies''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 205: ''Gisteraand was sy'' '''doodmoeg''' ''toe sy eenuur bed toe kom.''</ref> sterwensmoeg, lewensmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 124: ''Hy is moeg...'' '''lewensmoeg.'''</ref> hondmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 129: ''Dit is laatmiddag toe hy uiteindelik'' '''hondmoeg''' ''in die skraal skadu van die bome met die yl blaarbedekking neersak.''</ref> stokmoeg<ref name="Potgieter" /> * '''moeilik''' – doodmoeilik, hondmoeilik, vrekmoeilik,<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae'' '''vrekmoeilik''' ''- en vrekduur – is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> mensmoeilik<ref name="WAT" /> * '''mooi''' – beeldmooi,<ref name="Potgieter" /> popmooi,<ref name="Potgieter" /> prentjiemooi, wondermooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blinkmooi, droommooi,<ref>Viljoen, F. 2020. ''Wêreld van Wolwe: Eerste bloed''. Pretoria: LAPA, bl. 51: ''Alles lyk betowerend mooi.'' '''Droommooi.''' ''Dis seker hoekom hulle die plek "Droombos" noem, dink Joshua''.</ref> glansmooi,<ref name="Kruger1977" /> hoendervleismooi, hoendervelmooi, feetjiemooi, poskaartmooi, sprokiesmooi<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 228: ''En op 'n'' '''sprokiesmooi''' ''somersdag het Joshua 'n driehoekige hangertjie in die bos gevind.''</ref>, vrekmooi, reënboogmooi,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 341: ''Maar woorde is bedrieglik: woorde wat'' '''reënboogmooi''' ''is, is nie altyd waar nie, en net soveel sieninge van 'n saak as wat daar is (wat elkeen tog 'n element van waarheid bevat), net soveel woorde is daar om daardie saak mee te beskryf.''</ref> skittermooi<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 114-115: ''Dus sit ek hier om vieruur in die oggend wanneer mens op jou reinste is, behalwe hierdie keer staar ek nie na die skerm nie maar vertoef verontrus oor die swembad, gedagtig aan die behoeftigheid van die dag, die volslae en onbeperkte uitlewering van die mens wat niks het nie, en net daaragter – die'' '''skittermooi''' ''berg binne bereik: 'n ander wêreld.''</ref> * '''naak (nakend)''' – poedelnaak (-nakend),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 145: ''Provoost lê op sy rug. Hy is'' '''poedelnakend'''. ''In sy mond is daar 'n prop.''</ref> spiernaak,<ref name="Potgieter" /> splinternakend,<ref name="Esterhuizen" /> moedernaak, spleinakend,<ref name="Esterhuizen" /> * '''naby''' – doodnaby<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo">[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2009/12/28/SK/9/BB%20gedig%20daniel%20h.html gedig: leksikografie – Daniel Hugo]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''nat''' – papnat,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> sopnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 81: ''My klere was vol bloed en'' '''sopnat'''.</ref> waternat,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 141: ''Om halfvier het hy'' '''waternat''' ''van die sweet wakker geskrik.''</ref> papwaternat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Gans te laat'', '''papwaternat'''-''tevergeefs''.</ref> papsopnat, sopwaternat,<ref name="Makrogids" /> druipnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> kletsnat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Ons storm rond om ons meubels op die stoep – die enigste halfdroë plek – uitgesleep te kry, en my'' '''kletsnat''' ''boekrakke enigsins teen die ergste vloede te beskerm.''</ref> sweetnat,<ref>Steyn, Ilse. 1998. ''Liefde in die ruimte''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 119: ''Sy klap liggies teen sy'' '''sweetnat''' ''wang''.</ref> brandernat,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Toe die vrou van die stalle die twee perde na die vakansiehuis toe bring, is Lucas se handpalms al'' '''brandernat''' ''gesweet.''</ref> blinknat,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 136: ''Hy sien die water net roer en wanneer hy mooi kyk, die'' '''blinknat''' ''lyf''.</ref> watersopnat,<ref name="Potgieter" /> katnat,<ref name="Potgieter" /> deurnat<ref name="Potgieter" /> * '''natuurlik''' – doodnatuurlik<ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 258-259: ''Aerts staan op en loop'' '''doodnatuurlik''' ''na die naaste telefoonhokkie.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 180: ''Dit is 'n'' '''doodnatuurlike''', ''spontane ding dat sy arms vir haar oopgaan; sy in sy omhelsing stap.''</ref> * '''netjies''' – kraaknetjies<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 64: ''Sy het sy huishouding goed behartig, bekwaam en sorgsaam, sy klere selfs gereeld geborsel en gepars sodat hy altyd'' '''kraaknetjies''' ''kantoor toe kon gaan.''</ref> * '''nodig''' – broodnodig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 283: '''Broodnodige''' ''proviand, toerusting en wapentuig is ook agtergelaat in die proses.''</ref> hoognodig<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 373: ''Dat daar by homself reeds so 'n'' '''hoognodige''' ''besef van sy toestand ontstaan het kan ek geen tekens van bespeur nie.''</ref> * '''nood''' – doodsnood<ref name="Esterhuizen" /> * '''noodsaaklik''' – lewensnoodsaaklik<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 276: ''Dit kom omdat hy doelbewus afgesien het van die donkergrys pakke wat sy kollegas onontbeerlik ag vir die o so'' '''lewensnoodsaaklike''' ''voorkoms.''</ref> * '''normaal''' – doodnormaal<ref name="Potgieter" /> * '''nugter''' – doodnugter,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> bloednugter,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 285: ''"Skaars 'n uur later bel Brys my. Hy het senuagtig geklink, maar ek het die indruk gekry dat hy'' '''bloednugter''' ''is."''</ref> spooknugter<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html Die skildery op Riaan se solder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124849/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''Landuit is hy wel, daarvan kan ek getuig, want die laaste keer wat ek hom gesien het, was in 'n woonwapark in Windhoek, maar glo my, hy was'' '''spooknugter.'''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html Die eiervraag en openbare vervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124914/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''En teen daai tyd kan die'' '''spooknugter''' ''lede van die gemeenskap kos maak en na 7de Laan kyk.''</ref> * '''nuttig''' - doodnuttig<ref>[[Rob Antonissen|Antonissen, R]]. 1966. ''Spitsberaad''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 212: ''Vir die res is hierdie kiem steriel: 'n volkome onvrugbare mengsel van moderndoenery en onbelangrike mededelings oor die biofisiese en biopsigiese toestand van ene p. de w.v. (wat my onbekend, waarskynlik 'n'' '''doodnuttige''' ''burger en miskien selfs 'n digter is; wat gans in staat is om simpele sin te praat, al spreek hy ook graag berekende wartaal en bestudeerde gestamel; vir wie ek, ook sonder digterlike bewyse, op sy woord wil glo dat Frans, Duits en Latyn soet of suur op sy tong, glad of etterig in sy skedel lê; wat, na onse Blum, sy dit met ietwat minder welslae, die ongeseglike Afrikaanse woord binnestebuite durf keer, op sy kop sit, uithol en weer opvul om hom die onsegbare dinge van die hart en die laer sintuie te laat sê.'')</ref> * '''nuuskierig''' – doodnuuskierig,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 19: '',,Vertel verder," sê Julia, ,,ons is mos nou aan die skinder en ek is'' '''doodnuuskierig'''.</ref> aartsnuuskierig <ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: '' 'n Eekhoring sal byvoorbeeld dalk nie op 'n bedjie slaap en saans slaaptydstories hoor nie, maar hy mag'' '''aartsnuuskierig''' ''wees.''</ref> * '''nuut''' – splinternuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> spiksplinternuut,<ref name="Potgieter" /> winkelnuut, kraaknuut,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Soos verskyn op bl. 99 van ''My Kubaan'', Etienne van Heerden, 1983:''Geel soos van 'n eiland, vreemd met die fyn neusvleuels en die sensuele neusvleuels het hy uit die skaduwee gestap 'n plas son binne, sy roomkleurige uniform'' '''kraaknuut''' ''en hiperkorrek aan sy lyf.''</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 358-359: ''Die reën van die vorige nag het alles weer vars en geurig gemaak, skoongewas en'' '''kraaknuut''', ''asof daar oornag 'n totale herlewing was op Terraduo.''</ref> blinknuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. 'Ek onthou'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 294: ''Ek onthou 'n kamer met 'n'' '''blinknuwe''' ''fiets langs die bed, die nuuskierige bure wat by die draad staan en lag terwyl ek vallend leer fietsry.''</ref> gloednuut, vonkelnuut,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pronknuwe, skelnuut,<ref>Bloemhof, François. 1991. ''[[Die nag het net een oog]]''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. Bl. 34: ''Sy het skynbaar nou eers agtergekom dat daar klandisie is, of miskien ook nie, want die naels wat die spyskaarte – met 'n rooi-en-wit geruite patroon... - voor hulle neersit, glim van 'n'' '''skelnuwe''' ''laag lak''.</ref> nikkelnuut,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagkluis. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 72: Onze Heim ''het jare laas so'' '''nikkelnuut''' ''daar uitgesien – vars geverf, ruim grasperk borselkop gesny, die roostuin in volle blom en donkergroen struike wat sagte skadu's oor die geplaveide tuinpaadjie gooi.''</ref> pleisternuut,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 5: ''Met 'n huis miskien nog, ja. Al is dit wildvreemd en'' '''pleisternuut''', '' 'n iets wat deur ander mense gebou is.''</ref> fluitnuut<ref name="WAT" /> glinsternuut<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" /> * '''onder''' – botonder<ref>[[WAT]]: ''Die son was al'' '''botonder'''.</ref><ref name="Esterhuizen" /> * '''ongelukkig''' – sielsongelukkig, doodongelukkig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''onnosel''' – kliponnosel,<ref>Bloemhof, François. 2006. "Vampiere in Londen" in: ''Rillers-Omnibus''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 375: ''"Hier's groot fout," sê Ken. "Ons sal'' '''kliponnosel''' ''wees as ons dit nie weet nie."''</ref> stomonnosel, stomponnosel,<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 56: ''Alle prinsesse is beeldskoon en … dom. Ja, sowaar! Hulle is almal beeldskoon en'' '''stomponnosel'''. ''Neem nou maar vir Sneeuwitjie''.</ref> domonnosel<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''"Ken jy slangkop?" vra oom Dolf aan Naas en besluit dan self. "Jy sal hom tog nie ken nie. Daarvoor is jy te'' '''domonnosel'''."</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 120: '''Domonnosel''' ''kyk mens rond en glad op in die verblindende hemel.''</ref> * '''onskuldig''' – doodonskuldig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 280: ''Maar die selfoon-stem antwoord'' '''doodonskuldig''': "Niks. Ek wil net hê jy moet uit daardie huis kom."''</ref>, broodonskuldig (''gewestelik'')<ref name="WAT" /> * '''ontsteld''' – sielsontsteld<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 349: ''Die twee dogters is uiters verleë en Elwiena is'' '''sielsontsteld''' ''oor die aaklige rusie''</ref> doodontsteld<ref>Cillie, T. 1971. ''Die aarde het gebewe!'' Ceres: Forelle. p. 109: ''Toe die aardskok tref, het die tannie benoud na haar man geroep en gesê hulle moet uitgaan want sy dink dat dit sekerlik niks anders as die oordeelsdag is nie! Toe hulle'' '''dood ontsteld''' ''buite kom, en die vure teen die berhange sien, was hulle oortuig daarvan dat hulle veronderstelling juis was.''</ref> * '''oop''' – wawyd oop<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /> * '''oortuig''' – doodoortuig<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 70: ''Dis 'n vereensamende belewenis om'' '''doodoortuig''' ''te wees van iets, net om te vind dat jou medemens vir jou lag en met die vinger na die kop wys so gou jy daaroor begin praat.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Sý sal weet, daarvan is Chris'' '''doodoortuig'''.</ref> * '''op''' – doodop<ref>[[WAT]]: ''Ek kan my nie herinner dat ek my ooit so heeltemal'' '''doodop''' ''gevoel het nie'' ([[Sangiro]]).</ref> * '''oranje''' – skeloranje <ref>Kirsten, Jaco. 2009. ''Om na 'n wit plafon te staar''. Kaapstad:Tafelberg Uitgewers. bl.116: ''Pylgewere en 'n '' '''skeloranje''' ''boei''.</ref> * '''orent''' – penorent,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsorent,<ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22 : ''Junior agter die stuurwiel, pa en seun albei'' '''kiertsorent''', ''yl vaal hare plat teen hulle skedels.''</ref> pennetjieorent<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 81: ''Maar hierdie een laat haar so diep wegsak dat dit voel asof sy 'n agterstand het teen Rebecca Greyling wat so'' '''pennetjieorent''' ''sit''.</ref> * '''oud''' – stokoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> horingoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die meeste verslae waarmee Van In besig is, is'' '''horingoud.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> beenoud,<ref name="Potgieter" /> oeroud,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 101: ''Die son skyn oor die'' '''oeroue''', ''steriele maanlandskap en straal energie uit oor die klein groen wêreldjie waar Daaf se plante so welig groei.''</ref> stokhoringoud<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar''. Johannesburg: Perskor. bl. 23-24: ''Hy word oud in daardie oomblik -'' '''stokhoringoud''' ''soos iemand wat al dertig keer geleef het en dertig keer gesterf het.''</ref> * '''pap''' – lam-pap<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 111: ''Hy is'' '''lam-pap'''.</ref> * '''pers''' – skreeupers, pimpelpers * '''pienk''' – skelpienk <ref>Soos verskyn op bl. 34 en 41 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Boonop is alle oppervlakke die aakligste kombinasie van olyfgroen, pers, oranje en'' '''skelpienk''';''Kommandeur Secundo het al byna al sy'' '''skelpienk''' ''hare uit sy kop getrek terwyl hy saggies, met sy oë toe, voorraadopnames geprewel het''.</ref> knalpienk, [[skokpienk]], skreepienk, skreeupienk, uitkloppienk, felpienk, fokkieng pienk (vulgêr; ''shocking'' + ''fok''),<ref>Scheepers, Riana. 1995. ''Nou lieg jy mos, Katriena!'' Pretoria:JP van der Walt. Bl. 80: ''Toe raak sy naderhand ongedurig en skree sommer vir Vaselina daar op die steppies: "Ek soek nie die gryspienk daar onner nie, ek soek daai '''fokkieng pienk''' ''heel bo"''</ref> koejawelpienk<ref>[[Rachelle Greeff|Greeff, Rachelle]]. 2013. 'Broadway à la Bellville'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 114: ''Wanneer ons in die'' '''koejawelpienk''' ''Zephyr terugry huis toe, bestuur my ma.''</ref> * '''prettig''' – doodprettig,<ref name="Potgieter" /> dolprettig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''raak''' – doodraak – ('n hou ''doodraak'' slaan) * '''reg''' (reguit) – loodreg<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''reg''' (orde, toestand, korrektheid, gereedheid) – doodreg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.25: ''"Alles is'' '''doodreg,''' '' ou maat," lag hy.''</ref> roerreg<ref name="WAT" /> * '''regaf''' – loodregaf<ref name="WAT" /> * '''regop''' – penregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna'' '''penregop''' ''in haar boks, met 'n doodverveelde uitdrukking op haar gevreet''.</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 61: ''Vasberade swaai hy hulle vegvliegtuig in 'n wye draai, pluk die stuurstok skielik nader aan hom en toe die vliegtuig oombliklik'' '''penregop''' ''die lug begin inklim, voel dit vir hom asof sy maag in sy skoene gaan sit.''</ref> kersregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsregop,<ref name="Potgieter" /> peilregop,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 28: ''Toe ek weer sien krul die olifant sy slurp met hond en al om en hy lig hom'' '''peilregop''' ''tot daarbo in die lug''.</ref> aartsregop,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 144: ''Digter Uys Krige kan 'n hond nie verdra nie, en uitgewer Koos Human ewe min. Maar Arieb is geweldig lief vir Koos. 'n Mens sou dink die rede lê voor die hand: wanneer Koos uit sy kantoor kom, is hy baie lief vir braai. As hy, as'' '''aartsregop''' ''hoëpriester van die braai, dan in 'n bedwelmende wierook van vleise en kruie en roke en ruike daar voor sy altaar staan, betoon Arieb sy aanbidding met helder bidkrale wat oor sy kake drup. Al verdryf Koos hom gereeld met 'n bulderende "Voertsek!"''</ref> loodregop,<ref name="WAT" /> erdmanregop,<ref name="WAT" /> haaksregop<ref name="WAT" /> * '''reguit''' – pylreguit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> penreguit,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> reëlreguit,<ref name="Van Schoor1" /> koeëlreguit, snaarreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 37: '' 'n Teerpad is'' '''snaarreguit''', ''en so oop en oninteressant soos verveling self.''</ref><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.46: ''Ek het geleer om te aanvaar dat hy, wat aan die skietlood en waterpas glo, die plantlyn'' '''snaarreguit''' ''sou span, al sê wie ook wat, die gate sou druk, ewe diep en ewe ver van mekaar, asof dit 'n uie- of koolbedding is.''</ref> lynreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Maar deesdae is daar ook 'n ander soort spoor oor ons kusduine: anorganies, brutaal'', '''lynreguit''', ''die breekspore van die mens se Frankenstein-speelgoed: gemotoriseerde voertuie, jeeps, veldfietse, [[duinebesie]]s'', '''lynreguit''', ''oopgeploeg dwarsoor alles in brullende, stinkende besoedeling.''</ref> stokreguit,<ref>[http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/wat-het-tog-geword-van-goeie-ou-gesinsvermaak.53307.php ''Republikein''. 2006. Wat het tog geword van goeie, ou gesinsvermaak? 1 November]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Eers skrik die lewe'' '''stokreguit''' ''tot in elke arm, been en toon- en vingerpunt.''</ref><ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html Potgieter, C. 2004. ''Die Burger'', 9 Julie:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171158/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html |date=25 Desember 2016 }} ''Sy nek staan lank en'' '''stokreguit''' ''voor hom en dit lyk of hy al agter sy kop aan hol.''</ref><ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/12/09/VB/10/ildejongstem.html ''Volksblad''. 2006. My tyd het eindelik gekom . 9 Desember:10]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Dit voel werklik soms of ek nog ’n meisietjie is wat soggens met my deurmekaar'', '''stokreguit''', ''blonde pageboy-haarstyl en haasbekkie opstaan.''</ref> strykplankreguit<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''In sub B het sy met balletklasse begin in die kerksaal naby hul huis in Milnerstraat, maar as sy plié, was haar rug nie'' '''strykplankreguit''' ''en in lyn met haar boude nie.''</ref> * '''rein''' – hemelrein,<ref name="Potgieter" /> engelrein<ref name="Potgieter" /><ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 23: ''Nooit het ek haar 'n vloekwoord of 'n vuil woord hoor sê nie; sy was altyd'' '''engelrein''' ''in haar woorde en in haar dade en in haar hart.''</ref> * '''rond''' – koeëlrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 49: ''Die wasbessie is eienaardig ook omdat dit oor twee reënseisoene strek – van laat lentereëns in Oktober/November wanneer die'' '''koeëlronde''', ''groen bessies begin vorm, tot Mei of selfs Junie om vroeë winterreëns te benut vir die finale uitswel.''</ref> balrond,<ref name="Van Schoor1" /> appelrond (gesig, wange),<ref name="Kempen">Kempen, W. 1982. ''Samestelling, afleiding en woordsoortelike meerfunksionaliteit in Afrikaans''. 3de druk. Kaapstad: Nasou Beperk, pp. 148 - 150.</ref> bolrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 383: ''"Kaja?" sê Abel by die kis met die glansende'' '''bolronde''' ''deksel.''</ref> tolrond,<ref name="Potgieter" /> pieringrond<ref>Wassenaar, T. 1939. ''Uit my Griekse dagboek: Twee maats in die land van Homeros''. Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 146: ''Soos 'n stuk suiwer goud,'' '''piering-rond''', ''kom die maan juis agter die Arachnaion-gebergte van Argolis op.''</ref> * '''rooi''' – bloedrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skarlakenrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 25: ''Bokant'' die '''skarlakenrooi''' ''pandak pak onweerswolke saam''.</ref> knalrooi,<ref name="Van Schoor1" /> krasrooi, tamatierooi,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Sy gesig word'' '''tamatierooi'''.</ref> brandrooi,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 69: ''Die liggies spring om die beurt op en af tot hulle die gestalte aanneem van 'n'' '''brandrooi''' ''man wat om die kring wandel en dan verander in wat Vos voorkom as 'n bejaarde kerkraadslid met 'n manel en gestyfde borshemp en boordjie.''</ref> bitterrooi,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.23 (''Asseblief II''): ''Onthou, Marais, niks was ooit soos jy gedink het / dit gaan wees nie - / jou laaste liefde het jou / "Alles Schlechte!" toegewens / voor sy vir altyd / met haar'' '''bitterrooi''' ''Volkswagen Polo / weggery het...''</ref> oorlogrooi,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.85 (''Barcelona – 2 en 'n ½ jaar later''): ''en jou bril is donker en jou top is'' '''oorlogrooi'''</ref> vlamrooi,<ref>Diedericks-Hugo, Carina. 2011. ''Permanente ink''. Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 8: ''Robert met sy'' '''vlamrooi''' ''hare wat dink die lewe is 'n enorme grap''.</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 153: ''Hy besef skielik dat hy nie een maal gehakkel het nie en bloos'' '''vlamrooi'''.</ref> vuurrooi,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 289: ''Fyn onderklere, pienk beddegoed, CD's met die walse van Strauss en die simfonieë van Beethoven, 'n plakkaat met 'n ondergaande son, 'n halfopgebrande kers en 'n'' '''vuurrooi''' ''bankstel dui aan dat Carine 'n romantiese siel is.''</ref> robynrooi,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige'', '''robynrooi''' ''blom skitter diamantblink in die donker vertrek.''</ref> ryprooi,<ref>Gunter, Helena. 2013. 'Elma lieg die waarheid'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 123: ''Soos sy deur die driffie stap, en die dikkoppe se "pi-pi-pi-peo" al hoe verder wegraak in die lug, sien sy skilpadbessies'' '''ryprooi''' ''hang aan 'n bos.''</ref> posbusrooi, <ref name="Esterhuizen" />, kersierooi<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Maar dis haar gul mond wat'' '''kersierooi''' ''glimlag en die groot oë met swaar ooglede wat direk na hom kyk wat hom onkant betrap.''</ref> * '''rou''' – bloedrou (vleis)<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''rustig''' – doodrustig<ref>Marais, Renée. 2004. 'n Naweek op die plaas. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 81: ''Ons gesels oënskynlik'' '''doodrustig''' ''oor koeitjies en kalfies terwyl ons kyk na die weerligskouspel asof dit 'n National Geographic-video is.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''Die twee wagte sit nog '''doodrustig''' onder die afdak teen die paalomheining.''</ref> * '''ryk''' – skatryk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bossiesryk, stinkryk, vrotryk * '''ryp''' – papryp,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodryp<ref>''Die Ooste teen die Weste: Herodotus se Geskiedenis''. 1994. Vertaal deur J.P.J. van Rensburg. Menlopark: Hans Kirsten Uitgewery. bl. 6: ''Só het hy herhaaldelik teen Miletos opgeruk en dit beleër: net wanneer die oes op die lande'' '''doodryp''' ''was, dan het hy met sy leër binnegeval, en met die begeleiding van herderspype en harpe en sopraan- en basklarinette opgeruk.''</ref>, kraakryp, <ref name="WAT" /> vrotryp<ref name="Kruger1977" /> * '''saai''' – doodsaai (vervelend) * '''saf''' – papsaf<ref name="WAT" /> * '''sag''' (tekstuur) – papsag,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> donssag,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doeksag/doeksaf, satynsag, troetelsag, murgsag,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 239: ''…'' '''murgsagte''' ''bees op hulle plaas vetgevoer en geslag,...''</ref> smeltsag,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 158: ''Die vleis is'' '''smeltsag''', ''die smaak perfek – daar's nie 'n ander woord nie.''</ref> fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" />, katsag,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.27 (''Groot was my verbasing''): ''Ek het oor jou vel gestreel / en die bang nag het '''katsag''' ''in my skoot opgekrul.''</ref> engelsag,<ref>Ferreira, Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 76: ''Behalwe die weerloosheid van 'n bokkie, behalwe die'' '''engelsagte''' ''soetheid en skoonheid, behalwe die vlymskerp intellek en die gevatte sarkasme, sou daar uiteindelik tog vuur in die vou van haar donkerrooi mantel verskuil wees, hartstogtelike asem en begeerte as hy sou . . . ? ''</ref> asemsag,<ref name="Kempen" /> bottersag,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 17: ''Vir die tweede keer dié aand maak Rampie sy deur'' '''bottersag''' ''oop''.</ref> poeiersag,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 133: ''Die sand is'' '''poeiersag''' ''en die gevoel van lae swaartekrag is heerlik.''</ref> melksag,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 28: ''Sy – want dit is 'n sy – is seker een van 'n werpsel wat naweekgangers van die Kaap so dikwels hier in die bosse los. Nog'' '''melksag''' ''en tog het sy dit oorleef.''</ref> roomsag,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 21 Oktober 1970, bl. 151, ''Nestum''-reklame: ''Vier'' '''roomsagte''' ''graankosse''; '' 'n Afgemete hoeveelheid graankos gemeng met melk - maak 'n ryk'', '''roomsagte''' ''babakos.''</ref> blouselsag, <ref name="Kruger1977" /> droomsag,<ref name="Kruger1977" /> leunstoelsag,<ref name="Kruger1977" /> soepelsag, <ref name="Kruger1977" /> streelsag,<ref name="Kruger1977" /> wolksag<ref name="Kruger1977" /><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 14: ''Hy neem oorkant Lilith plaas in 'n stoel met'' '''wolksagte''' ''kussings.''</ref> * '''sag''' (klank) – fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" /> (stem), fluistersag<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 32: ''Okkert stuur 'n blink straal die nag in, tel die konsertina op en'' '''fluistersag''' ''klink die soet melodie die nag in''.</ref> * '''salig''' – sielsalig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 86-87: ''Ook baie van my tyd was nodig om houtstompe te saag sodat die familie winteraande'' '''sielsalig''' ''voor die kaggelvuur kan lê en stoom''.</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 111: '''Sielsalig'' ''geesdriftig''.</ref> * '''seker''' – doodseker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 87-88: ''As Jorie of ek vervaard uit tuin of kombuis opdaag om hulle te verwelkom en dalk skimp op gister en eergister se baie besoekers, dan is die jongste aankomelinge altyd'' '''doodseker''' ''ons praat van ander mense, nie van hulle nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''"En toe is die hoed leeg, en sy vra: 'Waar is my sleutels?' en sy sê sy hét dit ingesit, sy is'' '''doodseker''' ''..."''</ref> klipseker * '''sekuur''' – doodsekuur,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 198: ''Sy gryp haar sak uit my hande en pluk haar selfoon uit. Vasberade druk sy die nommers'' '''doodsekuur''' ''en is binne oomblikke met iemand in verbinding; iemand wat ek ken!''</ref> fynsekuur<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 355: ''Steekbaard had 'n'' '''fyn-sekure''' ''standaard van gedrag vir homself en vir almal in die omgewing.''</ref> * '''siek''' – hondsiek, doodsiek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="ReferenceC">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.70</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 122: ''… sy pa is'' '''doodsiek''' ''…''</ref> vrotsiek, skandesiek<ref name="WAT" /> * '''simpel''' – doodsimpel<ref name="WAT" /> * '''sindelik''' – kraaksindelik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''skaam''' – doodskaam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> rooiskaam<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 249: ''Kyk, as hy helder dink, kan hy'' '''rooiskaam''' ''daaroor raak.''</ref> * '''skaars''' – doodskaars,<ref>[https://issuu.com/bolandgazette/docs/theewaterskloof_gazette_3_dec_2013 Fourie, H. 2013. "The Akkedisberg Chronicles" ''Theewaterskloof Gazette, 3 Desember, bl. 6]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: : ''Weer 'n drenkeling in my dam gekry, hierdie keer 'n vreemde, skynbaar'' '''doodskaars''' ''akkedis, sowat 12&nbsp;cm lank, blekerig, wat glo gewoonlik ondergronds woon.''</ref> droogteskaars<ref>[[WAT]]: ''So skaars soos bv. goeie weiding in tyd van droogte; baie skaars'': 'Dagga is darem nie so' '''droogteskaars''' 'nie'. (D.H. van Zijl)</ref> * '''skeef''' – windskeef<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 21: ''Toe ek die ding weer op sy pote het, hang die blad nes 'n'' '''windskeef''' ''afdak en die poot by die hoë hoek se kant steek byna waterpas uit asof hy wou groet''.</ref> * '''skelm''' – jakkalsskelm<ref name="WAT" /> * '''skerp''' – vlymskerp,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''De Kee het met 'n'' '''vlymskerp''' ''hou sy naelstring deurgesny.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 60: ''Die'' '''vlymskerp''' ''punte van die wapens beweeg gevaarlik tussen die vegters.''</ref> elsskerp, haarskerp (beeld), rasperskerp, skeermesskerp,<ref name="WAT" /> naaldskerp,<ref name="Kempen" /> blitsskerp (beeld),<ref name="WAT" /> bliksemskerp (beeld),<ref name="WAT" /> droomskerp (beeld, detail),<ref name="WAT" /> lemskerp,<ref name="WAT" /><ref>Basson, G. 1994. Die nabootser. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 366: ''Die man sê niks nie, kruis net sy bene en maak seker dat die'' '''lemskerp''' ''plooi van sy broek nie kreukel nie.''</ref> krisskerp,<ref name="WAT" /> priemskerp, <ref name="WAT" /> swaardskerp<ref name="Kruger1977" /> * '''skoon''' (estetika) – beeldskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bloedskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> porseleinskoon (vel, gelaat),<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 28: ''Geen spoor is op haar'' '''porseleinskone''' ''vel te sien van die teistering deur jare se saamleef met 'n aktiewe spook in haar pragtige ou volstruispaleis nie''.</ref> wonderskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blomskoon<ref name="Potgieter" /> * '''skoon''' (helder) – kristalskoon,<ref name="WAT" /><ref>De Wit, Andries. 1989. ''Operasie bom''. Tafelberg-uitgewers. Bl. 20: ''Chris en Linda kyk asemloos om hulle rond: die kolossale span van'' Springbok ''se vlerke bo hulle, miljarde sterre reg rondom en 'n '' '''kristalskoon''' ''planeet onder hulle.''</ref> * '''skoon''' (higiëne) – silwerskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraakskoon,<ref name="Potgieter" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 171: ''Hy sê nou huisie, maar dis 'n ordentlike plek''. '''Kraakskoon'''.</ref> blinkskoon,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Monsterduiwe'', Lien Roux-de Jager, 2001: ''Hy kan nie help om die dorp met die kliniese ruimtestasie en die'' '''blinkskoon''' ''tuig te vergelyk nie.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 60: ''Sy oordink alles weer van die begin af!''' '''Hoe hulle in die'' '''blinkskoon''' ''beheerkamer van die aarde se verdedigingshoofkwartier aangeland het nadat sy en Chris met die koningin van Skeba se kombi-horlosie-wekker-ding gekarring het[...]''</ref> skitterskoon<ref name="WAT" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 22: ''En julle los die kombuis vir my'' '''skitterskoon'''.</ref><ref name="Kruger1977" />, sprankelskoon, <ref>''Rooi Rose''. 1980. ''Good and Clean''-waspoeieradvertensie. 10 September. p. 171: ''Wasgoed is'' '''sprankelskoon''' ''as dit vars ruik.''</ref> glansskoon<ref name="Kruger1977" /> * '''skraal''' – rietskraal,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 249: ''Nee, toe ek vir Johnnie die eerste keer sien, toe's hy 'n jong poliesmantjie in so 'n mooi blou uniform,'' '''rietskraal''' ''en baie handsome.''</ref> geraamteskraal<ref>Strydom, Kobus. 1989. Hoe's dit, my ou? 'n Kabaret, uit: ''Tienertoneel: Verhoogtekste deur Gerhard Strydom, Peet van Rensburg, Marietjie Pretorius, Elise van Wyk. Kobus Strydom''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 109: ''Die klein meisietjie van sestien'' / ''staan'' '''geraamteskraal''' / ''en glimlag uitdagend vir die kamera''.</ref> * '''skrik''' – doodskrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''skrum''' – doodskrum<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''sku''' – skilpadsku<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 58: ''Hy het'' '''skilpadsku''' ''weggeskram toe ek my hand vir hom hou''.</ref> * '''skurf''' – rasperskurf<ref>[https://archive.org/stream/tydskrifvirlette00uns_u47/tydskrifvirlette00uns_u47_djvu.txt ''My hart het soos ’n hakkopslang / orent geruk, / toe ’n'' '''rasperskurwe''' ''hyging uit sy rietskraal / lyfie boor.'']</ref> * '''slank''' – soepelslank<ref name="Kruger1977" /> * '''slap''' – papslap<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> * '''sleg''' – doodsleg,<ref name="Potgieter" /> papsleg,<ref name="Van Schoor1" /> daggasleg, vreksleg, vrotsleg, hondsleg,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 27: ''"Ag kom nou. Dis net rou groente." Ma beduie vir Dêrra om nog 'n sluk te vat. "Nee, Bok, dis'' '''hondsleg'''. ''Skuus, maar ek gaan dit nie in my lyf kry nie."''</ref> kaksleg (obseen)<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 121: ''Jy's te'' '''kaksleg''' ''om self daardie band aan te sit.''</ref> * '''slim''' – vrekslim<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/07/04/vb/7k/02.html Waar kom die wallieskaap vandaan?]:<br /> ''Ek het baie simpatie met opvoeders wat vandag se bloedjies Afrikaans moet leer, maar soms wonder 'n mens darem oor die inligting wat oorgedra word. Een ouer het paniekerig (namens sy eie kind) by 'n paar professore begin soek na die intensiewe vorm van slim. Nou is intensiewe deur die eeue in Afrikaans in redelik vaste vorme ingeburger. Ons praat van grasgroen, bloedrooi, seepglad, goud- of borriegeel, potblou, ensovoorts. In hierdie gevalle kan 'n mens die intensief ook omstel tot so groen soos gras, so rooi soos bloed, ensovoorts. Maar dan is daar ook woorde soos doodgoed, doodlekker en ander wat nie letterlik so goed of so lekker soos die dood is nie. Hier beteken die dooddeel eintlik maar net "goed, lekker in die allesoortreffende trap".''<br /> ''Maar wat het dit nou met slim te doen? Nouja, die antwoord wat deur die opvoeder aan die leerling (ná sy vrugtelose soektog) gegee is, is superslim. Nee kyk, so maklik kan dit darem regtig nie. Super- kan vooraan 'n hele klomp ander byvoeglike naamwoorde geplak word, soos superfiks, superfyn, supermodern. Kan 'n mens vir iemand sê dat'' '''vrekslim''' ''(wat nie beteken so slim dat hy vrek nie), verkeerd is en dat net superslim reg is? Haikôna.)</ref> * '''slinks''' – jakkalsslinks<ref name="WAT" /> * '''snaaks''' – skreeusnaaks,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skreesnaaks, rasend snaaks,<ref>Steyn, Ilse. 1996. ''Prinses in die ruimte''. Parow: JP van der Walt en Seuns. Bl.52 ''Dit mag vir jou'' '''rasend snaaks''' ''wees om so 'n grappie met 'n agterlike Aardmens en die onbelangrikste van jou bemanning te maak, maar laat ek jou vertel, Kaptein: ek sou nie met jou getrou het al was jy die laaste man in die heelal nie!''</ref> doodsnaaks<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 66: ''Dis eintlik onskuldig en'' '''doodsnaaks''' ''vir die seuns, seniors en slawe''.</ref> * '''snel''' – blitssnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 108: '''Blitssnel''' ''steek Arieb vas''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 119: '''Blitssnel''' ''sak die matrose op hulle toe en oorrompel hulle.''</ref> bliksemsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> koeëlsnel, pylsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> rasendsnel, orkaansnel,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 90: ''Toe,'' '''orkaansnel''', ''gebeur die onverwagte.''</ref> windsnel, <ref>Funcke, E.W. 1989. Offisiële geloof en kettery in die Middeleeue as tema rondom Umberto Eco se verhaal 'Die naam van die roos'. In: Ohlhoff, C.H.F. & Brink, M. (reds.). '' 'n Blik op die Middeleeue''. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. p. 28: ''Joachim lê wel deemoedig sy geskrifte ter beoordeling aan die pouslike stoel voor, sy gedagtes daarin brei egter'' '''windsnel''' ''uit.''</ref> stralersnel<ref name="Kruger1977" /> * '''soet''' – suikersoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''"Mevrou Aerts," sê hy met 'n'' '''suikersoet''' ''stem.''</ref> stroopsoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> heuningsoet,<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> engelsoet<ref>[[WAT]]: Die kindertjies is engelsoet. 'n Engelsoete voorkoms. Engelsoete woordjies fluister.</ref> * '''sout''' – pekelsout<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''stadig''' – doodstadig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceC" /><ref>Du Plooy, Heilna. 2013. 'Die foto'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 88: ''Later het ek besef ek moet hierdie aandagafleidende gesig uitskakel as ek werklik effektief wil oefen, wanneer ek klein passasies en frases oor en oor moes speel om dit goed reg te kry, of die stukke afbreek in dele, of dit'' '''doodstadig''' ''deurspeel om seker te maak ek gaan geen note mis as ek weer vinnig speel nie.''</ref>, skilpadstadig,<ref name="Esterhuizen" /> slakstadig<ref name="Esterhuizen" /> * '''sterk''' – ystersterk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> beersterk,<ref name="Kempen" /> wondersterk, reusesterk, stormsterk (wind), oersterk, beessterk,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagloper. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 33: ''Martiens vloek, beur met al sy krag om uit die ystergreep los te kom, maar die man is'' '''beessterk'''.</ref> draadsterk,<ref>[[WAT]]: 'n Jong man met draadsterke spiere</ref> gifsterk (''koffie/tabak''),<ref name="WAT" /> klipsterk<ref name="WAT" /> * '''stil''' – doodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 187: ''En daar's nie geluide nie. Soos in niks. Dis'' '''doodstil. Dood-, dood-, doodstil.'''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 69: ''Oloff staan'' '''doodstil.'''</ref> tjoepstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> bladstil,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 46: ''G 'n ritsel of roer, al vier die rigtings'' '''botstil.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> botdoodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> stokstil<ref name="Esterhuizen" />, muisstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Laurie, Trienke. 2013. 'Klein kind hurk muisstil'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 180.</ref> grafstil,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kerkstil,<ref name="Potgieter" /> kerkhofstil,<ref name="Potgieter" /> klipstil, stofstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 47: ''Toe is sy in die werwelkolk, binne-in sy'' '''stofstil''' ''hart.''</ref> witstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Hy was bleek en'' '''witstil''' ''die hele tyd wat sy by die venster gestaan het, het glad nie geroer nie, net gelê met die wit gesiggie bokant die wit laken''.</ref> nagstil<ref name="WAT" />, grotstil<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 19: ''Die eggo's sterf weg... dit raak'' '''grotstil'''.</ref>, tonnelstil,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 20: ''Dit raak weer'' '''tonnelstil'''.</ref> kiepstil (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''styf''' – stokstyf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 121: ''Linda bly 'n paar sekondes'' '''stofstyf''' ''sit.''</ref> boomstyf (argaïes saam met liggaamsdele/ledemate gebruik; ook ''boomvas''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> snaarstyf<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> (draad, senuwees, spanning, situasie), kraanstyf,<ref>De Lange, Johann. 2008. Kusdorp. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.937: ''Hier veg die see sy landgoed terug: / dit sien mens aan die soutsweet / teen 'n ruit, 'n windpomp'' '''kraanstyf''' ''/vasgeroes, bome deur die seewind / teruggedryf, 'n plaag duiwe / op 'n weggeroesde dak.''</ref> kraakstyf, klipstyf, nertsstyf<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 152: ''Die meisie skuif tot teen hom. Hy merk weer haar'' ''nertsstywe'' ''broekie wat beswaarlik alles bedek.''</ref> * '''suinig''' – vreksuinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15: ''Ek was'' '''vreksuinig''' ''daarmee, maar het darem klein sakkies vol ook vir Gregoire Boonzaier en Uys Krige geneem.''</ref> stiksuinig * '''suiwer''' – kristalsuiwer,<ref name="WAT" /> glassuiwer<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 49-50: ''En ons sal al meer in daardie rigting groei, hoe sterker ons die hoofmomente in die lewe leer aanvoel en dit leer weergee in 'n taal wat'' '''glassuiwer''' ''daardie innerlike gespanne lewe suggereer.''</ref> * '''sukkel''' – doodsukkel<ref name="Esterhuizen" /> * '''suur''' – asynsuur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> brandsuur,<ref>[http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 Lategan, H. 2014. Breëstraat die nuwe Langstraat? Netwerk 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124901/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 |date= 9 Maart 2016 }}: ''Selde het ek sulke nors'', '''brandsuur''' ''mense in een dag teëgekom.''</ref><ref>[http://www.dbnl.org/tekst/wiel033jako01_01/wiel033jako01_01_0004.php G.R. von Wielligh. 1921. ''Jakob Platjie''. Pretoria: HAUM, bl. 26]: ''‘Dit sal ons so nooit as nooit doen nie!’ roep die twee uit. Bob vat'' '''brandsuur''' ''bier en gee daarvan aan ieder 'n glas vol''.</ref> doodsuur<ref>[[WAT]]: ''Die appels is nog'' '''doodsuur'''.</ref> * '''swaar''' – loodswaar,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipswaar,<ref name="WAT" /> stormswaar (gesigte),<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 189: ''Maar aan oom Dolf en tant Maria se'' '''stormswaar''' ''gesigte weet hy hulle is bewus van haar toestand; dra hulle kruis woordeloos.''</ref> kraakswaar,<ref name="WAT" /> kreunswaar,<ref name="WAT" /> hamerswaar (hou, slag)<ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 36: ''Hugo slaag daarin om die eerste hou net-net met sy linkerarm af te keer, maar toe seil die kleiner man onder sy verdediging deur en hy ontvang twee'' '''hamerswaar''' ''houe op die krop van sy maag wat hom snakkend vorentoe laat knipmes.''</ref><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 104-105: ''Die lig in die oorkantste vertrek word oombliklik afgeskakel en meteens is dit doodstil behalwe vir die'' '''hamerswaar''' ''slae van sy hart.''</ref> * '''swak''' – kuikenswak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodswak,<ref name="Van Schoor1" /> hoenderswak<ref name="Potgieter" /> * '''swart''' – pikswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> gitswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pikgitswart, nagswart,<ref name="WAT" /> roetswart, koolswart, (pik)gietswart, raafswart,<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 55-56: ''Hy sien die bekende'' '''raafswart''' ''hare, die volmaakte gelaatstrekke, die vol, rooi mond en die glimlaggies in haar oë waaraan hy so gewoond geraak het.''</ref><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 142: ''Sy het'' '''raafswart''' ''hare en is geklee in iets wat soos pers pajamas lyk''.</ref> steenkoolswart,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 104: ''Brys het sy'' '''steenkoolswart''' ''BMW voor die villa geparkeer.''</ref> skemerswart,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 79: ''Die groen van sy oë is'' '''skemerswart''', ''die pupille onnatuurlik groot.''</ref> blinkswart,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 204: ''Ingedagte streel hy oor die'' '''blinkswart''' ''lasergeweer wat dwars oor sy knieë lê''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 63: ''Die sterlig speel in haar'' '''blinkswart''' ''hare.''</ref> inkswart<ref name="Potgieter" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''Buitekant is daar niks... net die'' '''inkswart''' ''duisternis met die duisende derduisende blinkende, flonkerende sterre.''</ref> * '''swoeg''' – doodswoeg<ref name="Esterhuizen" /> * '''taai''' (buigsaam, maar moeilik breekbaar) – seningtaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 44: ''Tussen die verwaarloosde meisies met hulle armoedige bikini's en'' '''seningtaai''' ''bene van die mans, tussen almal met die groteske dierekoppe wat hulle gesamentlike masker is, beweeg Henry volkome uitgeslote op soek na Salome.''</ref> biltongtaai, rubbertaai * '''taai''' (gehard, ook moeilik) – rateltaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> toffietaai (''wedstryd''), hondstaai, karootaai (''plant'') * '''taai''' (klewerig) – heuningtaai,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 98: ''Voor die wydope vensters fladder die gordyne stadig en lui en laat af en toe 'n geur van blomme, te soet na sy smaak, swaar en'' '''heuningtaai''', ''die kamer binne.''</ref> toffietaai * '''tevrede''' – doodtevrede,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Bourliaguet" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 24: ''Dis karee, taaibos, buffeldoring, soetdoring, bloubos, witstinkhout, deurmekaarbos, rosyntjiebos – 'n wye versameling bome, groot en klein, wat hier hulle staning het; hier almal'' '''doodtevrede''' '' 'n bont boomfamilie saam.''</ref> oertevrede<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 43: ''G.T. glimlag'' – '''oertevrede.'''</ref> * '''tjank'''– doodtjank<ref name="Esterhuizen" /> * '''toe''' – bottoe,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''Maxie was reg. Hy kyk na hierdie saak met sy oë'' '''bottoe'''.</ref> pottoe,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> digtoe<ref name="Van Schoor1" /> * '''treur''' – doodtreur<ref name="Esterhuizen" /> * '''trou''' – hond(e)trou<ref name="WAT" /> (byvoorbeeld: ''hondetroue oë'') * '''vaak''' – doodvaak * '''vaal''' – asvaal,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> muisvaal,<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 28: ''Dalk het daar iewers 'n mooi vrou weggekruip onder die'' '''muisvaal''' ''hare en die moesies wat soos bosluise onder haar een oog gesit het.''</ref> roetvaal,<ref>Van Rooyen, Piet. 2005. ''Akwarius''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 19: ''Deur aangewasemde ruite kan hy meeue in mistroostige groepies op die kaai sien sit, sommige helderwit, ander'' '''roetvaal'''</ref> doringvaal,<ref>Blignault, Audrey. 1969. Een vreemdeling op de aarde. In: ''Trekvoëls: 'n Keur uit Afrikaanse Reisverhale met Inleiding en Aantekeninge deur AP Grové''. Johannesburg: Voortrekker, bl. 134: ''Klein eilandjies — die grootste beslaan maar twintig akker — dor'', '''doringvaal''', ''met die enigste uitsig dié oor die see, eindelose blou myle van see en see en nogmaals see.''</ref> loodvaal<ref>Van Blerk, H.S. 1994. Weary Willie. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 243.</ref> * '''vars''' – neutvars,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 149: ''Die omgewingstemperatuur was konstant en die lyk'' '''neutvars'''.</ref> oondvars, kraakvars,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9-10: '''Kraakvars''' ''goeie groente dwarsdeur die jaar''.</ref> kersvers (of kersvars), douvars,<ref name="Makrogids" /> kekkelvars (informeel), tuinvars, reënvars (grond, lug, groente ens.),<ref name="WAT" /> seevars, stoomvars (gebak), lentevars (blomme, huis, voorkoms), plaasvars,<ref name="WAT" /> bloedvars<ref>Viljoen, Fanie. 2010. Modderdonker Christiaan. In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 31 ''In my het 'n droom nog'' '''bloedvars''' ''gebroei.''</ref>, blinkvars, <ref>Fourie, L. 2019. Op die rug van 'n olifant - laat die wiele draai. Plus 50. 14 (3) Julie: ''Dit is eers as ’n mens fyner begin kyk, dat jy die mooi raaksien – in die detail van die eeue-oue bouwerk, die'' '''blinkvars''' ''groente en vrugte van die straatverkopers, die fyn handwerk te koop, die kleure van die vroue se sari’s, in die vriendelike gesigte van die mense en natuurlik die stringe gousblomme wat om jou nek gehang word om jou welkom te heet.''</ref> blomvars, <ref name="Kruger1977" /> parfuumvars<ref name="Kruger1977" /> * '''vas''' – rotsvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 22: ''Hy probeer eers 'n gesprek met haar aanknoop en gesels oor die aangename partytjie, die sjarmante gaste, die interessante leefwyse van die Silbersteins, maar sy staan'' '''rotsvas''', ''vierkantig voor hom, haar ogies met onbeweegbare haat op hom gerig.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 53: ''Die suidpunt van Afrika is die'' '''rotsvaste''' ''Kaap Agulhas, maar deskundiges is nog altyd onseker waar die skeiding tussen die Atlantiese en die Indiese Oseaan is.''</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Voor die muur. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 73-74: ''Ons is bome van deernis wat in al die takke van ons skepping bewe; al die liefdevolle wetenskap van ons wil om skoonheid en 'n'' '''rotsvaste''' ''doel deur middel van die spel skep, sidder deur ons met 'n pylpunt pyn om ons nog meer aan te spoor''.</ref> doodvas, bankvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.55: ''KEISERIN: Dis 'n lieflike dag buite, Majesteit. Hulle sê daar's nie meer plek vir 'n muis langs die strate nie – die mense staan'' '''bankvas''' ''ingeryg om ons optog te sien.''</ref> paalvas<ref name="Van Schoor1" /> (''blik, kyk, uitdrukking; houding; feit of stelling''), klipvas, ystervas,<ref>[[C.M. van den Heever]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]], bl. 104: ''Prof. T. J. Haarhoff is een van die vernaamste werkers in hierdie opsig. Hy gaan langs glad 'n ander weg te werk as die skoolvos, wat die hele ou beskawing weggesnoei het tot 'n aantal'' '''ystervaste''' ''reëls waarin jou opvatting pas of nie pas nie.''</ref> neetvas (sit/kleef)<ref name="WAT" /> * '''veel''' – dolveel<ref name="Potgieter" /> * '''veilig''' – doodveilig<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 118: '''"Doodveilig."''' ''Sy kyk op. "Kyk, dis amper volmaan"''</ref><ref name="Kruger1977" /> * '''verbaas''' – stomverbaas,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 157: ''Croos luister'' '''stomverbaas'''.</ref> doodverbaas<ref name="Potgieter" /><ref>Hendriks, H. 1994. Een misdaad te veel. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 259: ''David Meiklejohn frons, kyk 'n oomblik uit die hoogte na die offisier en na na die bestuurder. "Wie is die meneer en weet hy met wie hy praat?" vra hy'' '''doodverbaas'''.</ref> * '''ver''' – doodver<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo" /> * '''vererg''' – doodvererg<ref name="Potgieter" /> * '''verkluim''' – doodverkluim<ref name="WAT" /> * '''verlate''' – doodverlate<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''verlief''' – smoorverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dolverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kruger1977" /> malverlief <ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.92 (''Help''): ''Toe ek'' '''malverlief''' ''was op jou / het jy sag en kaal vir my dankie, dankie gesê: / "Dankie dat jy my raakgesien het." ''</ref> * '''verleë''' – doodverleë<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''verlig''' – helderverlig <ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 82: ''Sy loop met die trappe af tot by die'' '''helderverligte''' ''parkeerterrein''.</ref> * '''vermoeid''' – doodvermoeid<ref name="Esterhuizen" /> * '''versigtig''' – doodversigtig<ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.75: '''Doodversigtig''' ''doen ek navraag, weeg ek pryse en modelle teen mekaar op.''</ref> * '''verskrik''' – doodverskrik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 42: '' 'n'' '''Doodverskrikte''' ''swerm kraaie het met hees krete in die lug rondgedraai en nie geweet waarheen hulle kon vlug nie.''</ref> * '''verskriklik''' – allerverskriklik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 19: ''"Dis 'n soort wonderblom... 'n nagblom, want volgens wat Kerneels vertel, blom die ding'' '''allerverskriklik''' ''mooi in die laatnag..."''</ref> * '''verslae''' – doodverslae<ref>Stevenson, R.L. 1951. ''Skateiland''. Libri-reeks II (vertaal en verwerk). Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 179: ''Hands was'' '''dood-verslae''' ''toe hy dit sien.''</ref> * '''verslete''' - doodverslete<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 15: ''[...] ek moet darem mooi kyk of daar agter die skynbaar'' '''doodverslete''' ''beeldspraak-procédé dalk tog niks besonders skuilgaan nie.''</ref> * '''verveel''' – doodverveel<ref name="Esterhuizen" /> * '''verveeld''' – doodverveeld,<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna penregop in haar boks, met 'n'' '''doodverveelde''' ''uitdrukking op haar gevreet''.</ref> siekverveeld<ref>[[François Verster]]. 2016. ''Omega, oor en uit: Die storie van 'n opstandige troep'' : ''Maar my mater het my manier van staan – boude uitgestoot en met 'n'' '''siekverveelde''' ''uitdrukking op my bakkies – blykbaar vermaaklik gevind''.</ref> * '''vervelend''' – stomvervelend,<ref name="Potgieter" /> doodvervelend<ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 41: ''Hulle arresteer jou nie omdat jou vrou en jou lewe jou'' '''doodverveel''' ''nie.'' (as werkwoord gebruik)</ref> * '''vervelig''' – doodvervelig,<ref name="Stadler, L.G 1994" /> vaalvervelig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 82: ''Hulle is almal mooier en skraler as sy, wat soos 'n baksteen gebou is en net so'' '''vaalvervelig''' ''ook.''</ref>, oervervelig<ref>Van Wyk, A. 2012. ''Wie is reg? Tien jaar se regspunte''. Kaapstad: Tafelberg. p.222: ''Met die eerste oogopslag lyk die tegniese en vir vele mense'' '''oervervelige''' ''terrein van rekeningkundige standaarde baie ver verwyderd van politiek van enige aard''.</ref> * '''verwonderd''' – doodverwonderd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stomverwonderd<ref name="Potgieter" /><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.145: ''Sy wou weer x-strale laat neem, en'' '''stomverwonderd''' ''het ons na die plate gekyk waarop daar g'n teken van gewasse of uitsaaiings was nie.''</ref> * '''vet''' – blinkvet,<ref name="Potgieter" /> spekvet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> moddervet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> varkvet, rondvet,<ref>Potgieter, D.J. 1942. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole''. Vyfde hersiene uitgawe. Kaapstad: Juta en kie, bl. 69</ref> appelvet<ref name="WAT" /> * '''vies''' – doodvies<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''vinnig''' – blitsvinnig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> bliksemvinnig,<ref name="Kempen" /> helvinnig, kwikvinnig,<ref>De Lange, Johann. 2008. Oer. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.942: '' 'n oog soos jaspis en'' '''kwik- / vinnig''', ''blits sonder deernis,''</ref> slang-vinnig<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 16:''"...gaan nie kuier nie... het dit net goedgedink om namens die gemeente julle gesin aan die Here op te dra..." hoor Rampie nog die dominee voordat hy'' '''slang-vinnig''' ''terug na sy kamer begin seil''.</ref> * '''vol''' – stampvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 55: ''Die klein onderdakstoep van Heer Halewijn sit'' '''stampvol'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 75: ''Die veerboot na Palermo sit'' '''stampvol'''.</ref> propvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> barstensvol, tjokvol,<ref name="Potgieter" /> tjok-en-blok vol (informeel), boordensvol<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die ouspens is'' '''boordensvol''' ''bottels.''</ref> (ongewoon), skepvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die knus kombuis is'' '''skepvol''' ''skottels / heuning, room en deeg. Voëls in pare verlaat hul neste onder geute.''</ref> windvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy het voor die ruit bly staan / en sy het ruim en sterk gevoel / en haar hande was'' '''windvol''' ''papiere''</ref> stikvol,<ref name="Van Schoor1" /> emmersvol,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''Dan dreun die weer, giet die reëndruppels skielik'' '''emmersvol''' ''uit 'n wolk wat in 'n oogwenk swart en onheilspellend, swaardragtig van water geword het.''</ref> randvol (glas water), kreunvol<ref name="WAT" /> * '''voos''' – grysvoos<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 196: ''Jare later, toe sy goeie huwelik en stabiele werk'' '''grysvoos''' ''begin raak het, het selfs die bruisende energie van sy ma daardie dag tussen die jagters, iets wat hy altyd bly vashou het, begin vervaag''.</ref> * '''vreemd''' – wildvreemd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> wondervreemd * '''vrek''' – morsdoodvrek<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 77: ''Flippit, dit was nou amper of ons was'' '''morsdoodvrek'''.</ref> * '''vriendelik''' – katvriendelik, doodvriendelik<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 80: ''Toe Tensy die deur oopmaak, spring sy uit en loop op die bedremmelde meisie af om haar snorbaard'' '''doodvriendelik''' ''teen haar arm te skuur – nie in die minste bekommerd oor die verwoeste leersitplekke nie''.</ref> * '''vrolik''' – dolvrolik, <ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> vonkelvrolik<ref name="Kruger1977" /> * '''vrot''' – papvrot<ref name="Esterhuizen" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 96: ''Ek het gou agtergekom die beste is om net die blaarkoppe af te kap – om die stele op te kap is te veel werk – en dit so 'n tien dae lank in 'n komposhoop klam te hou totdat dit'' '''papvrot''' ''en so sag soos botter is.''</ref> * '''vry''' – voëlvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skotvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Hy het nou wel'' '''skotvry''' ''weggekom toe hy en Adri op Mars gaan kuier het''[...]</ref> doodvry<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> tolvry<ref name="Esterhuizen" /> * '''vuil''' – kaiingvuil, moddervuil * '''wakker''' – wawyd wakker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids">Uys, I. 1998. ''Die Afrikaanse makrogids''. Kaapstad: Queillerie, bl. 215-218.</ref> nugter wakker,<ref name="Esterhuizen" /> haaswakker,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 39: ''"En nou: die trofee vir die belowendste tennisspeler," hoor hy meneer Steyn se bekende stem oor die mikrofoon. Nou is Rampie'' '''haaswakker'''.</ref> helder wakker<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''Opeens is hy'' '''helder wakker'''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 281: ''Later, toe almal tevrede en versadig in hulle slaapsakke lê, is Mohlomi'' '''helder wakker'''. </ref> * '''warm''' – vuurwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> gloeiwarm,<ref name="Potgieter" /> kokendwarm,<ref name="Esterhuizen" /> kookwaterwarm,<ref>Van Nierop, L. 2013. ''Plesierengel''. Kaapstad: Tafelberg. Agterbladteks: Plesierengel'' is 'n nuwe, aangepaste weergawe van Leon Van Nierop se 1998-blitsverkoper, maar dié slag'' '''kookwater-warm''', ''onbevange en onbevrees vertel.''</ref> rooiwarm, skroeiwarm, smoorwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 139: ''Dis'' '''smoorwarm''' ''in die vallei, en doodstil.''</ref> snikwarm, stikwarm, witwarm, hondwarm,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 55: ''Budde is uiteindelik klaar. Dit was nie maklik nie. Dis'' '''hondwarm''' ''en die sweet loop spinnerakke deur die stof op sy rooi wange.''</ref> smeltwarm<ref>Kotze, K. 1973. ''Oggendblom en bitterkalbas''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Dit was duidelik dat hierdie nie maar net nog 'n meisie was wat Brand huis toe gebring het vir aandete nie ; dit het uit die '''smeltwarm''' blik tussen hulle gespreek''.</ref><ref>Human, M. 2017. ''Held in 'n oorpak''. Pretoria: Romanza: “Mamma, man, maak nou gou, jy weet mos ek wil piepie,” skril die driejarige Karli se stemmetjie terwyl sy ongeduldig op haar pienk tekkies op die parkeerterrein se '''smeltwarm''' teer staan en trippel.</ref>, smeulwarm<ref>Ackermann, M.F. 2010. Satire, spraakvryheid, sensuur en siviele aanspreeklikheid en 'Portretjie en ander verhale'. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Universiteit van Pretoria. bl. 69-70: ''Die gesteelde stoorkameruurtjies het intussen weer instelling geword, maar in die plek van die'' '''smeulwarm''' ''passie van vroeër, is daar nou 'n waardige, stil teerheid.''</ref>, wreedwarm, helwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170-171: ''"Soos bedsere, net dieper, party kompleet of hulle daar met 'n'' '''helwarm''' ''yster ingebrand is en byne ammal op plekke waar mens g'n bedsere kry nie."''</ref> oondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 140: ''Stellenbosch is vroeg al '' '''oondwarm''' ''en bedompig.''</ref> bakoondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 69: ''"Dis frieken'' '''bakoondwarm''', ''Adéle – chill girl!"''</ref> brandwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 57: ''"Tant Lenie, dis nog'' '''brandwarm''' ''," waarsku sy die ouer vrou, wat die beker versigtig uit haar hande neem.''</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 283: ''Die sand wat'' '''brand-warm''' ''deur die dag was, is nou yskoud onder sy kaal voete.''</ref> bloedwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 76: ''Maar op 'n dag in die koringland, onder 'n'' '''bloedwarm''' ''middagson, toe nog net die laaste koring 'n yl strepie op die lande staan, word Barkus siek.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 97: ''Sy is vir hom soos sy ma, mooi en onvergelyklik; soos Ousus'', '''bloedwarm''' ''van erbarming; en nie mooi, maar koud en vals nie.''</ref> goudwarm,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl.36: ''Om van 'n digter soos Gezelle oor te gaan na een soos Van de Woestijne, beteken om 'n rustige tuin te verlaat waar die son'' '''goud-warm''' ''gloei agter die blomme en takke en verhelderend val deur die hoë beskilderde rame van die Kerk en om daarvandaan te gaan na 'n koel-vogtige herfsveld, waar die swak strale van die ondergaande son bewe oor die sorgvuldig-versorgde kasplante en die wandelaar diep wegsak in die sagte, donker aarde.''</ref> swoelwarm,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 51: ''Ons eet hulle natuurlik ook wanneer hulle goudryp,'' ''swoelwarm''', ''songebak en nog sag is.''</ref> bliknerswarm,<ref>Van Nierop, L. 2015. ''Adrenalien: Die Waarheid''. Kaapstad: Tafelberg, p. 94: ''Hy draai die ruit af. Dit is nou'' '''bliknerswarm'''.</ref> siswarm,<ref name="WAT" /> kraaiwarm, <ref name="WAT" /> helwitwarm<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 84: ''Dis een van daardie'' '''helwitwarm''' ''dae wanneer die Karoo vir sy eie hitte skrik. Wat selfs die horison nie meer bewe nie.''</ref> * '''waterpas''' – doodwaterpas<ref name="Esterhuizen" /> * '''weemoedig''' – oerweemoedig<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: '''Oerweemoedig''' ''is die wysie wat sy so sit en [[neurie]] met daardie rokerige, deurgeslykte stem van haar.''</ref> * '''weg''' – witweg,<ref>Du Plessis, P.G. 2011. ''Fees van die ongenooides''. bl. 171: ''Daar pik hoenders, langs 'n muur kou 'n bok 'n lap, voor hulle tussen die potklippe vrek 'n vuur'' '''witweg''' ''in sy as onder 'n amper leë pappot.''</ref> skoonveldweg<ref name="Esterhuizen" /> * '''weinig''' – bloedweinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> broodweinig<ref name="Esterhuizen" /> * '''werk''' – doodwerk<ref name="Esterhuizen" /> * '''wit''' – spierwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 181: ''Sy kneukels word'' '''spierwit'''.</ref> poeierwit,<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 186: ''Teen die motorruit leun 'n lang, skraal figuur in swart geklee met 'n'' '''poeierwit''' ''gesig wat onder die swart bolhoed flits''.</ref> raapwit, melkwit,<ref name="Potgieter" /> krytwit,<ref name="Potgieter" /> papierwit, sneeuwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 266: ''Niemand het nog ooit die'' '''sneeuwit''' ''klawers aangeraak nie en dit sou ook nooit gebeur nie.''</ref> wolkwit,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, / vetbruin sooie en groen / weiding,'' '''wolkwit''' ''troppe, 'n bron,</ref> lykwit,<ref name="Van Schoor1" /> haelwit,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Hambidge, Joan. 2008. My jeug. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.998: ''Ek loop deur die nuwe huis; / besigtig alles voetjie vir voetjie: / 'n engel wat harp speel / voor die hemelpoorte; / die Bybel-in-kalfsleer; / 'n skildery / wat iets uitblaker / van '' '''"haelwit''' '' gestapelde wolke" / en vele boeke oor die politiek / deur Verwoerd en Malan, / die wysvinger van P.W. / ook hier verewig.''</ref> meelwit,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 9: ''Maar die ontvangsdame het reeds begin om op die Nederlanders met hulle'' '''meelwit''' ''hare en hulle pienkgebrande velle, se talryke vrae te probeer antwoord.''</ref> lakenwit,<ref>Van den Heever, C.M. 1939. [http://www.dbnl.org/tekst/heev001laat01_01/heev001laat01_01.pdf ''Laat vrugte''] Kaapstad: Nasionale Pers. 127-128: ''Mense kuier daarheen aan en vir 'n oomblik kyk hulle na die uitgeleefde, bleekgeel gesig, nou klein en verrimpel onder haar wit mussie, na die taai hande, wat soveel gewerk, soveel dinge op hulle regte plek laat staan het,'' '''lakenwit''' ''hande wat nou vir goed gekruis lê op haar bors, op die wit nagkleed wat sy eenmaal, jare, jare gelede gedra het gedurende haar wittebroodsdae.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 89: ''En Cornelia staan eenkant'', '''lakenwit''' ''en toekyk''.</ref> wolwit,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 323: ''Hier op die plat ou berg, waar die wind binne minute alles met 'n klam deken van doudruppels kan bedek, waar die'' '''wolwit''' ''mis menige ongeïnisieerde al gillend teen die kranse afgestuur het.''</ref> skitterwit,<ref name="WAT" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 370: ''Tot dan sal sy goed kan uitrus in haar snoesige bed van kraakvars,'' '''skitterwit''' ''linne, selfs 'n kussing onder haar kop.''</ref> droomwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Die sand is'' '''droomwit''' ''en na regs staan rotsplate tot waar die kuslyn weer in die verte wegdraai''.</ref> sonwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 63-64: ''Toe hulle uit die bos breek, lê die strand'' '''sonwit''' ''voor hulle uitgestrek.''</ref> kalkwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 76: '' 'n Breë en plat toonnael wat getuig van goeie voetgene, nou'' '''kalkwit''' ''en net-net onderskeibaar van die vel op die brug van die voet, met 'n pienk rand regs waar die nael venynig die vlees binnedring.''</ref> spookwit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 45: ''Wasbessies ryp oplaas'' '''spookwit''' ''op die bleek duine, en koekemakrankas se goue blindedermpies steek oornag uit droë vleigrond uit.''</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 159: ''… die grasperk'' '''spookwit''' ''met dou wat net-net na frisser herfsdou begin ruik.''</ref> siekwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 223: ''Sissie, ook'' '''siekwit''', ''spring op, "Mattie," sy trippel agter om haar stoel om hom in te haal, vas te hou, maar hy druk haar weg en hol uit die eetkamer met ant Sannie wat vadoek voor die mond in die kombuisdeur kom staan het.''</ref> beenwit,<ref>[http://slipnet.co.za/view/reviews/johann-de-lange-se-beenwit-woorde Johann de Lange se beenwit woorde (Slipnet)]</ref><ref>Uit e-WAT: '''Beenwit''' ''wolke pluim en groei … middag na middag op die ver gesigseinder (Sarie, 3 Jun. 1970, 164)''</ref> styselwit,<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html Smith, Francois. 2003. 'Toorbos' voltooi woud se verhaal: Matthee skryf oor laaste houtkappers. ''Die Burger'', 15 Julie:10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153423/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html |date=28 November 2015 }}: ''Haar oë soek agterdogtig deur die'' '''styselwit''' ''hotelkamer''.</ref> ryswit,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false''Die Afrikaanse Kortverhaalboek: Sewende, hersiene uitgawe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010007/https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}. 2012. ''Toe sy op 'n dag 'n miernes ontdek onder haar sitkamervloer – dit was ná haar ouers se dood, toe sy alleen in die hoekhuisie in die dorp gewoon het – was sy baie omgekrap: die wriemelende, krioelende,'' '''ryswit''' ''insekte – tonnels vol onder die hout.''</ref> vuurwit,<ref>Resensie in die ''Taalgenoot'', Somer 2015, bl. 24, rakende ''Fragmente uit die Ilias'' ([[Homeros]]; vertaal deur Cas Vos): ''Die Griekse koning, Agamemmon ...se hart is'' '''vuurwit''' ''van woede...(bl. 87) en hy sweer wraak''.</ref> kraakwit (klere en linne)<ref name="WAT" />, waswit, marmerwit<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 181: Selfs dan, toe Oeagriese Hebrus die hoof, afgeskeur van die '''marmerwit''' nek, in die middel van sy stroom afrol, het die blote stem en die koue tong met vlugtende asem uitgeroep: "Eurudice, a, ongelukkige Eurudice!" en "Eurudice" het die oewers oor die hele stroom weergalm.</ref> * '''woes''' – dolwoes<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''wyd''' – wawyd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldwyd,<ref name="Esterhuizen" /> hemelwyd, horingwyd,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 119-120: ''Hy kyk op na die bonkige gestalte bo hom, sien die dik bene in die kakie-uniform, die blink knope aan die tuniek, die rooi gesig met die blonde snor wat'' '''horingwyd''' ''verby die rooi wange krul.''</ref> hekwyk/hartwyd,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 93: ''Ek sal nog net byvoeg ons herberg staan nog'' '''hekwyd''', '''hartwyd''' ''oop langs die see, stoele, koffie en wyn gereed, hoe ons ook al soms mag klink of ons klae.''</ref> wawielwyd<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 79: ''Braaivleis met bier in die sonlig saam met die slank Mrs Silberstein, haar blou rok oor die gras versprei, haar oë beskadu deur 'n'' '''wawielwye''' ''sonhoed, haar rus tot sluimering gesus deur die larie van paramour Van Eeden wat, hande agter die kop, op die naat van sy rug, sotto voce sy liefdesinspirasie in die son vertolk.''</ref> == Deens == * '''bleg''' – dødbleg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blind''' – stekeblind<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blødt''' – gennemblødt<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blå''' – himmelblå<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''dristig''' – dumdristig<ref name="VanGoorDeens1970">''Van Goor's Klein Deens Woordenboek''. 1970. 9e druk. Den Haag: G.B. van Goor Zonen's U.M.</ref> * '''død''' – stokdød, stendød<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''døv''' – stokdøv<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fattig''' – bundfattig, ludfattig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''falden''' – himmelfalden<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fast''' – klippefast<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fin''' – hårfin<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fuld''' – propfuld<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''gal''' – ravgal, splittergal<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''glad''' – kisteglad<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 27: ''Når hun er fuld, er hun'' '''kisteglad''' ''og dansant''.</ref> * '''god''' – ejegod, tossegod, hjertensgod<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''hård''' – stenhård<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mager''' – radmager<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mørk''' – bælgmørk<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ny''' – splinterny<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''nøgen''' – splitternøgen<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''rig''' – stenrig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''skarp''' – knivskarp<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''snar''' – lynsnar<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 45: ''Han svinger øjeblikkeligt og'' '''lynsnart''', ''som over for min mor, fra forurettelse til omsorg.''.</ref> * '''sort''' – kulsort<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''stille''' – blikstille<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''sur''' – eddikesur<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''syg''' – dødssyg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ung''' – purung<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''våd''' – drivvåd, dyngvåd, <ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''vågen''' – lysvågen<ref name="VanGoorDeens1970" /> == Duits == * '''aktuell''' – brandaktuell, topaktuell * '''allein''' – mutterseelenallein * '''alt''' – steinalt,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 80: ''Der'' '''steinalte''' ''Ochse lag unter den Zweigen einer Fichte, als wollte die Taiga seinen Tod vor den Augen des Sommers verbergen.''</ref> uralt * '''angst''' – himmelangst * '''anständig''' – grundanständig * '''arm''' – bettelarm<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 77: ''Dann verzichtet sie lieber auf ihren ersten Lohn und geht'' '''bettelarm''' ''in die Fremde.''</ref>, blutarm<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 253: ''Meine Mutter stirbt daran, daß sie mit einem'' '''blutarmen''' ''Prokuristen lebt''.</ref> * '''besoffen''' – stockbesoffen, sturzbesoffen,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 171: '' ,,Der ist doch'' '''sturzbesoffen'', ''Herr Hauptmann", bemerkte jemand anders nüchtern.''</ref> stinkbesoffen * '''betrübt''' – tiefbetrübt * '''betrunken''' – stockbetrunken<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.168: ''Mary war'' '''stockbetrunken''' ''und hatte sich in meiner Bar ausgiebig bedient.''</ref> * '''billig''' – spottbillig * '''bitter''' – gallenbitter * '''blank''' – blitzblank, spiegelblank<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 70: ''Das Wasser war spiegelblank, im Hafenbecken schwamm ein Hund.''</ref> * '''blaß''' – leichenblass, totenblass * '''blau''' – knallblau, saphirblau<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 266: ''In der Mitte des Raumes stand ein runder Teakholztisch'' [...] ''die mit '''saphirblauer''' ''und'' '''smaragdgrüner''' ''Seide bezogen waren.''</ref> * '''bleich''' – todbleich, totenbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Das Gesicht des braunhaarigen Mannes war'' '''totenbleich''', ''die Augen aufgerissen, eine Hand vor der Brust verkrampf, mit der anderen deutete er in die Richtung der hohen Fenster''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 163: ''"Du bist'' '''totenbleich'''. ''Du hast dich geschnitten, da im Gesicht."''</ref> schreckensbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 418: ''Am oberen Ende der Treppe stand Valentine, des Gesicht'' '''schreckensbleich''', ''in nicht mehr als ein dünnes Nachthemd gehüllt.''</ref> kreidebleich<ref>Stine, R.L. 2016 (1998). ''Gänsehaut: Der Werwolf aus den Fiebersümpfen''. Aus dem amerikanischen Englisch von Günter W. Kienitz. Garbsen: cbj Kinder- und Jugendbuchverlag, S. 5: ''Ich blickte durchs Fenster zum'' '''kreidebleichen''' ''Mond hinauf und lauschte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 118: ''„Das kann doch gar nicht sein! Seit wann sind sie denn fort? So sagt es mir doch, ich bitt Euch!“, stammelt Mäu, die'' '''kreidebleich''' ''geworden ist.''</ref> * '''blöde''' – saublöde (plat), stinkblöde * '''böse''' – bitterböse * '''braun''' – britzebraun * '''brav''' – kreuzbrav * '''bunt''' – knallbunt, kunterbunt, grellbunt<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 83: ''Unter lautem Puffen, wie bei einem knallenden Sektkorken, entlädt sich die Energie in einem'' '''grellbunten''' ''kosmischen Feuerwerk''.</ref>, prallbunt,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 48: ''Im Dickicht kaum zu sehen, doch dafür schon auf viele Meter hin zu riechen sind riesige'', '''prallbunte''' ''Blüten, deren Duft dich schwindlig macht.''</ref> regenbogenbunt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 164: ''Vor meinen Augen schwammen'' '''regenbogenbunte''' ''Kreise, die sich mal weiteten, mal enger wurden, und mein Herz war schwer wie ein Pflasterstein.''</ref> * '''dicht''' – hageldicht * '''dick''' – faustdick, knüppeldick * '''dreckig''' – saudreckig * '''dreist''' – tolldreist * '''dumm''' – blitzdumm, kreuzdumm, saudumm (plat), stockdumm, strohdumm * '''dunkel''' – stockdunkel<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 277: ''Draußen vor dem Fenster war es'' '''stockdunkel''', ''doch ich war hellwach.''</ref> * '''dünn''' – hauchdünn, papierdünn, haardünn,<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 151 : ''Aus ihr formte sich eine zweite Spirale, danach eine dritte, aus der ein'' '''haardünner''' ''weißer Lichtstrahl kam, der meinen Hinterkopf berührte''.</ref> holzsplitterdünn<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 199: ''Borchert sah einer Prostituierten hinterher, die mit'' '''holzsplitterdünnen''' ''Beinen apathisch über den Bürgersteig wankte.''</ref> * '''dürr''' – knochendürr, rappeldürr, spindeldürr * '''duster''' – zappenduster, stockduster<ref>[http://www.kapstadt-entdecken.de/reiseinformationen-suedafrika/zeitverschiebung/ Zeitverschiebung Südafrika – wieviel Uhr ist es in Südafrika?]: ''Die Dämmerungsphase in Südafrika ist kurz, etwa eine halbe Stunde nach Sonnenuntergang ist es'' '''stockduster'''.</ref> * '''egal''' – scheißegal (plat) * '''ehrlich''' – grundehrlich<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 153: ''Überhaupt macht der inzwischen 44jährige den Eindruck eines'' '''grundehrlichen''', ''geradlinigen Mannes, der sich trotz seiner nur geringen Schulbildung erstaunlich gewandt auszudrücken pflegt''.</ref> * '''eigen''' – ureigen * '''elend''' – hundeelend * '''entschlossen''' – wildentschlossen * '''ernst''' – bierernst, todernst * '''ewig''' – urewig * '''fahl''' – aschfahl<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 418: ''Die Welt, nicht länger reich an Farben, sonder'' '''aschfahl,''' ''schien getäuscht worden zu sein von der trügerischen Sonne wie Gisla von Thure.''</ref> * '''falsch''' – grundfalsch * '''faul''' – stinkfaul * '''fein''' – haarfein, hauchfein * '''fest''' – bombenfest, felsenfest<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.148:''Ich wußte, Gott hatte zu mir gesprochen und war jetzt'' '''felsenfest''' ''davon überzeugt, daß Sabine wieder völlig gesund werden würde''.</ref> * '''fidel''' – kreuzfidel, mopsfidel, quietschfidel * '''finster''' – stockfinster<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.151: ''Er wurde in'' '''stockfinsterer''' ''Nacht zu ihr geschickt, um die Thronfolgerin zu zeugen.''</ref> * '''fit''' – topfit * '''fleißig''' – ameisenfleißig, bienenfleißig * '''flink''' – wieselflink * '''forsch''' – nassforsch * '''frech''' – rotzfrech * '''fremd''' – wildfremd, stockfremd<ref>Pausewang, G. 1984. ''Roman aus der Friedensbewegung''. Verlag: Meier, Ravensburg. S. 64: ''Jeder steif an seinem Platz... Als ob wir einander'' '''stockfremd''' ''wären – zufällig an diesem Tisch zusammengeraten.''</ref> * '''freundlich''' – katzenfreundlich, scheißfreundlich (plat en ironies bedoel vir aangeplakte vriendelikheid) * '''frisch''' – taufrisch * '''fromm''' – lammfromm * '''gefährlich''' – brandgefährlich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 157: ''Am Ende war ich mitten in eine'' '''brandgefährliche'' ''Räuberpistole geraten, deren Akteure hinter alten Büchern von unschätzbarem Wert her waren.''</ref> * '''geil''' – affengeil, oberaffengeil, saugeil (plat), schweinegeil (plat) * '''gelb''' – quittegelb, weizengelb<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 201: ''"Vielleicht sind es seine'' '''weizengelben''' ''Haare oder die zarten Finger, die sich nie in die Erde eines Ackers gegraben haben. Wer weiss das schon! Ich rate dir jedenfalls, sie dir aus dem Kopf zu schlagen!"''</ref> * '''gelehrt''' – grundgelehrt * '''geliebt''' – heißgeliebt * '''gemein''' – hundsgemein * '''gemütlich''' – urgemütlich * '''genau''' – haargenau<ref>Fitzek, S. 2006. ''Die Therapie''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 269: '''Haargenau''' ''dieselbe E-Mail, die ihm die Chefredaktion geschickt hatte.''</ref> * '''gerade''' – bolzengerade, kerzengerade<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 222: ''Amanda setzte sich'' '''kerzengerade''' ''auf''.</ref><ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 311: ''Sie sah keine Zombies oder Menschen, und die wenigen Bäume, die'' '''kerzengerade''' ''in der Sonne standen, sahen trostlos und einsam aus.''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 184 '''Kerzengerade''' ''saß er in seinem Sessel, ohne im Geringsten angestrengt zu wirken.''</ref> * '''gescheit''' – blitzgescheit, grundgescheit * '''gesund''' – kerngesund<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 104: ''Und was mich anbetrifft, weißt du genau, dass ich schon mein halbes Leben hier bei den Aussätzigen wohne en ich bin immer noch'' '''kerngesund!'''</ref> * '''gewandt''' – katzengewandt * '''glatt''' – aalglatt (glibberig), spiegelglatt (gelyke oppervlak) * '''glücklich''' – kreuzunglücklich * '''grau''' – aschgrau, unwettergrau,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: '' 'Simon Sachs, unser Waisenkind', sagte der Pfleger und blieb nach wenigen Schritten vor einer'' '''unwettergrauen''' ''Tür mit der Aufschrift 'Physiotherapie' stehen.''</ref> mausgrau<ref>Fitzek, Sebastian. 2017. ''AchtNacht''. München: Knaur Verlag, S. 334: ''Kleine'' '''mausgraue''' ''Klebestreifen, mit denen Musiker lose Kabel sicherten und Aufbauanweisungen gaben, damit die Roadies wussten, an welcher Stelle sie die Verstärker zu plazieren hatten.''</ref> * '''groß''' – riesengroß * '''grün''' – giftgrün, katzengrün(e Augen)<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Ihre'' '''katzengrünen''' ''Augen'' [...] ''verrieten, dass sie vor Zorn bebte'' [...]</ref> * '''gut''' – herzensgut, saugut (plat) * '''gütig''' – grundgütig * '''hart''' – beinhart, eisenhart, knallhart, knochenhart, knüppelhart, stahlhart,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 359: ''...dass der'' '''stahlharte'' ''Griff der Miliz am Ende vielleicht doch stärker war als die tödliche Umarmung jener Fangarme...''</ref> steinhart,<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 139: ''"Wahrscheinlich ist auch dein Bett steinhart''' ''!", rief Fulrad.''</ref> betonhart<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 232 ''Er sei denn, er buddelt sich einen Tunnel, dachte Emma, aber die Bodenplatte war'' '''betonhart''' ''und die Erde darunter ganz sicher gefroren.''</ref> * '''häßlich''' – grundhäßlich, potthässlich * '''heimlich''' – klammheimlich<ref>Hammesfahr, P. 2009. ''Ein fast perfekter Plan: psychothriller''. Reinbek bei Hamburg:Rowohlt Taschenbuch Verlag, p. 16: ''Still für sich dachte sie oft darüber nach,'' '''klammheimlich''' ''zu verschwinden.''</ref> * '''heiser''' – stockheiser * '''heiß''' – brühheiß, bullenheiß, höllenheiß, knallheiß * '''hell''' – taghell, glockenhell<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S.125:''"Zwar ist Coppet Provinz, aber doch nicht derartig unzivilisiert", erwiderte Madame de Staël mit einem'' '''glockenhell''' ''Lachen''.</ref> * '''hoch''' – haushoch, himmelhoch, turmhoch * '''hübsch''' – wunderhübsch * '''hungrig''' – heißhungrig<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 93: ''Sie war geradezu'' '''heißhungrig'''.</ref> * '''jung''' – blutjung<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: '''Blutjunge''' ''Milizazubis mit Segelohren verjagten halbherzig einige Plünderer von den zerplatzten Vitrinen schicker Boutiquen...''</ref> * '''kahl''' – ratzekahl * '''kalt''' – eiskalt, hundekalt, lausekalt, frostkalt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 130: ''... ich bemerkte weder den'' '''frostkalten''' ''Wind, noch den einsetzenden Regen.''</ref> * '''klar''' – glasklar, sonnenklar, wasserklar, kristallklar * '''klein''' – klitzeklein * '''komisch''' – urkomisch * '''krank''' – sterbenskrank, todkrank, todsterbenskrank * '''kühn''' – tollkühn * '''lang''' – baumlang * '''langweilig''' – kotzlangweilig (plat), scheißlangweilig (plat), sterbenslangweilig, todlangweilig, todsterbenslangweilig * '''lebendig''' – quicklebendig,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 104: ''Die Träume unterschieden sich im Wesentlichen nur durch die Umstände, unter denen ich entdeckte, dass mein Hund eigentlich gar nicht tot, sondern im Gegenteil'' '''quicklebendig''' ''und bei bester Laune war.''</ref> springlebendig * '''leicht''' – babyleicht, federleicht, kinderleicht * '''matt''' – sterbensmatt, hundematt * '''miserabel''' – hundsmiserabel * '''modern''' – topmodern * '''müde''' – hundemüde,<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 78: ''Papa war'' '''hundemüde''', ''völlig entmutigt und wusste nicht, was er tun sollte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 125: ''Ich für mein Teil bin'' '''hundemüde.'''</ref> todmüde * '''munter''' – putzmunter * '''mutig''' – todesmutig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 74: ''So schnell es ging, wurde dieser Satz in drei verschiedene Sprachen übersetzt, und Papa stand'' '''todesmutig''' ''zwischen den Pfeilspitzen.''</ref> * '''nackt''' – pudelnackt, splitternackt * '''nah''' – hautnah * '''närrisch''' – pudelnärrisch * '''nass''' – patschnass, pitschnass,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 30: '''Pitschnass''' ''standen sie da.''</ref> pudelnass, tropfnass, klatschnass<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.177:''Er war'' '''klatschnaẞ''', ''seine Stiefel waren lehmverschmiert, doch er kam mit groẞen Neuigkeiten.''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 180: ''"Du bist ja'' '''klatschnass!"'''</ref>, klitschnaß<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 119: ''Erst jetzt bemerkt Mäu, wie durchgefroren sie ist und befreit sich nach und nach von den'' '''klitschnassen''' ''Kleidungsstücken''.</ref> * '''neu''' – brandneu, funkelnagelneu, nagelneu<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: ''Die'' '''nagelneuen''' ''Reifen surrten sanft über den glänzenden Fußboden, als Picasso den Rollstuhl wieder anschob.''</ref> * '''normal''' – stinknormal * '''nüchtern''' – stocknüchtern * '''offen''' – sperrangelweit offen<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: ''Alle Eichentüren an den Eingängen standen'' '''sperrangelweit offen''' ''und würgten schäumende Ströme dreckversmierter, stolpernder und blinzelnder Passagiere hervor.''</ref> * '''reich''' – schwerreich, steinreich, stinkreich * '''rein''' – astrein,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 18:»'''Astreine''' ''Panik«, sagte Lars trocken. »Die wollen alle zur Autobahn.«''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 78: ''„Abdecker, ich kann es kaum glauben, dass Ihr der Vater einer so'' '''astreinen''' ''Tochter sein könnt!“''</ref> hasenrein, lupenrein * '''richtig''' – goldrichtig<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 108: ''Das war'' '''goldrichtig'''.</ref> * '''rocken''' – brottrocken * '''rot''' – feuerrot,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.215:''Sie war ein paar Jahre jünger als Linda, hatte'' '''feuerrotes''' ''Haar mit blauen Schleifen, und von einem Nasenloch zum Ohr führte eine Kette.''</ref> knallrot, krebsrot, puterrot,<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 194 ''Er wurde'' '''puterrot'''.</ref> rosenrot, rubinrot, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Sie trug ein'' '''rubinrotes''' ''Seidenkopftuch''.</ref> tomatenrot <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 163: ''Newberry trat zu ihr mit'' '''tomatenrotem''' ''Gesicht''.</ref> * '''rund''' – kreisrund, kugelrund * '''satt''' – knüppelsatt, pappsatt * '''sauber''' – blitzsauber<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 290: ''Albert fällt auf, wie'' '''blitzsauber''' ''alles ist.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 307: ''Zwei Maler in'' '''blitzsauberen''' ''orangefarbenen Overalls waren gerade damit beschäftigt, die Decken nachzustreichen.''</ref> * '''sauer''' – stinksauer,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 221: ''"Ich war'' '''stinksauer''' ''auf Sie."''</ref> stocksauer<ref>Franz, Andreas. 2006. ''Unsichtbare Spuren''. München: Knaur. S. 363: ''Ich bin'' '''stocksauer'''!</ref> * '''schade''' – jammerschade * '''scharf''' – haarscharf,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.151: ''Irgendwo im Tivoli spielte ein Orchester, der Trompeter blies ständig'' '''haarscharf''' ''an den richtigen Tönen vorbei.''</ref> messerscharf, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 202: ''Doch trotz seines trunkenen Zustands arbeitete sein Verstand'' '''messerscharf'''.</ref> rasiermesserscharf<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 417: ''Drei stahlgepanzerte,'' '''rasiermesserscharfe''' ''Flossen pflügten durchs Wasser,''</ref> * '''schick''' – todschick * '''schief''' – windschief<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 115: ''Als Gisla sich noch weiter vorbeugte, sah sie nicht nur Kirchen oder mächtige Römermauern, sonder auch kleine,'' '''windschiefe''' ''Gebäude.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 266: ''...das ich es einfach spannender fand, den Staub der Prärie mit den Hufen meines Pferds aufzuwirbeln und'' '''windschiefe''' ''Forts vor Rothäuten zu verteidigen...''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 144: ''Die Gastenpforte hatte schon bessere Tage gesehen und hing'' '''windschief''' ''an einem verrosteten Eisengestänge.''</ref> * '''schlank''' – gertenschlank * '''schlau''' – bauernschlau * '''schlecht''' – grottenschlecht * '''schnell''' – blitzschnell, windschnell<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 61: ''Ein anderes Mal wich der'' '''windschnelle''' ''Nodin zu spät seiner Beute aus und wurde vom Geweih einer Elchkuh gegen einen Fichtenstamm geschleudert.''</ref> * '''schön''' – bildschön, engelschön, wunderschön * '''schwarz''' – kohlrabenschwarz, kohlschwarz, nachtschwarz, pechrabenschwarz,<ref>[[Stefanie Gercke|Gerke, Stefanie]]. 2001. ''Ins dunkle Herz Afrikas''. München: Droemer Knaur. S. 162: ''Es war'' '''pechrabenschwarz''' ''draußen, die Wohnzimmerlampen spiegelten sich in den hohen, dunklen Fenstern, und der Fernseher lief, wie immer.''</ref> pechschwarz<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 112: '''Pechschwarze''', ''volle Haare umrahmen ein herzförmiges Gesicht mit schräg geschnittenen hellgrünen Augen.''</ref>, rabenschwarz, tiefschwarz * '''schwer''' – bleischwer, sauschwer (plat), zentnerschwer * '''sehnt''' – heißersehnt * '''sicher''' – bombensicher, todsicher * '''schnell''' – pfeilschnell * '''stark''' – bärenstark,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 250: ''Er hatte einen großen,'' '''bärenstarken''' ''Mann erwartet, stattdessen führte man ihm einen mickrigen Kerl mit vernarbtem Gesicht und gelben Haaren vor, stark gezeichnet von der langen Zeit im Verlies''.</ref> baumstark, bullenstark, stierstark * '''steif''' – stocksteif<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 122: ''Gisla blieb'' '''stocksteif''' ''stehen.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 291: ''...bekam mein Hund einen heftigen Anfall von Panik. Eigentlich war er immer ein ausgeglichener, friedlicher Typ gewesen, doch an diesem Tag blieb er'' '''stocksteif''' ''auf der Schwelle des Zimmers stehen...''</ref>, statuensteif<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 164: ''Heute trug sie statt dem üblichen Designerkleidchen einen mausgrauen Jogginganzug und saß'' '''statuensteif''' ''auf der Kante der Couch.''</ref> * '''still''' – mäuschenstill, mucksmäuschenstill * '''süß''' – honigsüß, zuckersüß<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 258:''"Es geht nicht um mich", erklärte Esmeralda'' '''zuchersüß''' ''und wies auf Niccolo. "Das hier ist ein junger Mann, der den Bischof sprechen möchte."''</ref> * '''taub''' – stocktaub * '''teuer''' – schweineteuer; sauteuer (plat) * '''tief''' – abgrundtief<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 290: ''Dann taumelte er in den Wald hinein un wollte sein kaputtes Leben zurückhaben, das er vor zwei Tagen noch so'' '''abgrundtief''' ''gehasst hatte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 114: ''Demnach müsse der Täter sein Opfer'' '''abgrundtief''' ''gehasst haben, dass er ihm eine solche Qual zugefügt hätte.''</ref> * '''tot''' – mausetot * '''traurig''' – tieftraurig, todtraurig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 254: ''Es war für mich ein'' '''todtrauriger''' ''Moment, wie wir da mit unserem Boot abfuhren und schlieẞlich nur noch die Trauerlieder der Fayu weithin über den Fluss schallen hörten.''</ref> * '''trocken''' – staubtrocken,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 384: ''Sterns Finger berührten die'' '''staubtrockene''' ''Haut der Frau, als er ihr den Schlüssel aus der Hand nahm.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 216: ''Meine Kehle war'' '''staubtrocken''', ''das Schlucken schmerzte.''</ref> knochentrocken<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 302: ''Selbst wenn ihr'' '''knochentrockener''' ''Verstand wider Erwarten in der Lage wäre, meine Erklärung der Vorfälle aufzunehmen und zu glauben - was brachte das?''</ref> * '''übel''' – speiübel,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 233-234: ''Stern wurde'' '''speiübel''', ''als er erkannte, wie sinnbildlich die unechte Kulisse dieses Hauses für die gesamte Situation war, in der er seit wenigen Tagen steckte''.</ref> kotzübel (plat, letterlik kotsmislik) * '''umkämpft''' – heißumkämpft * '''umstritten''' – heißumstritten * '''unglücklich''' – todunglücklich * '''vergnügt''' – quietschvergnügt * '''verschieden''' – grundverschieden * '''voll''' – knallvoll, proppenvoll, randvoll,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 77:''Nur vor einem Supermarkt gab es Lärm: Scharen von Leuten packten die Kofferräume ihrer Wagen'' '''randvoll''' ''mit Lebensmitteln.''</ref> sternhagelvoll (dronk) * '''vornehm''' – scheißvornehm (plat), stinkvornehm * '''wach''' – hellwach<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 76:''Janna-Berta war'' '''hellwach''' ''geworden.''</ref> * '''warm''' – brühwarm * '''weich''' – butterweich, samtweich, wachsweich, watteweich,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 324: ''Riesige weiße Flocken fielen langsam herab, schon hatten sich dicke'', '''watteweiche''' ''Schneehaufen gebildet,...''</ref> windelweich, gummiweich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 381: ''Du versuchst zu laufen, doch setzt du völlig vergeblich ein'' '''gummiweiches''' ''Bein vor das andere, ohne von der Stelle zu kommen.''</ref> * '''weiß''' – blütenweiß, kalkweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Die übrigen Gäste hatten sich alle um den'' '''kalkweißen''' ''Dichter versammelt, der schnell und hastig atmete, während Mary sein schweißfeuchtes Gesicht vorsichtig mit einer Serviette abtufte.''</ref><ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 342: ''Gisla war'' '''kalkweiß''' ''im Gesicht vor Angst um Runa.''</ref> schneeweiß, schlohweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 224: ''Gleichzeitig wurde der Verschlag an der anderen Seite aufgerissen, und ein zweiter Mann, mit'' '''schlohweißen''' ''Haaren und deutlich älter als der Junge am Fenster, erschien in der Öffnung.''</ref> milchweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 58: ''Die langen roten Haare, die nun gelöst über ihren Körper hingen, bildeten einen reizvollen Gegensatz zu ihrer'' '''milchweißen''' ''Haut.''</ref> wolkenweiß - <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 139: ''Anders als das kugelförmige Schlachtschiff, das Sheffield gebaut hatte, trug die'' Lady Corsair ''einen langen,'' '''wolkenweißen''' ''Ballon über dem hölzernen Schiff'', [...]</ref> * '''weit''' – himmelweit, meilenweit, sperrangelweit<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 104: ''Sie stand'' '''sperrangelweit''' ''offen''.</ref> * '''wenig''' – blutwenig * '''wild''' – fuchsteufelswild * '''wohl''' – pudelwohl * '''wütend''' – stinkwütend<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 210: ''Sie war noch immer'' '''stinkwütend''', ''das Papa es gewagt hatte, sie anzuschreien.''</ref> * '''zahm''' – handzahm * '''zart''' – babyzart, hauchzart, pfirsichzart == Engels == * '''ahead''' - dead ahead<ref>Fabbri, R. 2014. ''Masters of Rome: Vespasian V''. London: Corvus. p. 90: ''Vibius kicked his mount forward, looking'' '''dead ahead''' ''with blank eyes; the Gallic and legionary cavalry streamed through the gap behind him unaware of what their legate was expecting of them.''</ref> * '''black''' - pitch black * '''broke''' - stone broke, stony-broke * '''cheap''' - dirt cheap * '''clear'''- crystal-clear<ref name="Esterhuizen" /> * '''cold''' - ice cold, stone-cold<ref name="Esterhuizen" /><ref>Browne, Adam. 2020. ''Dogs of Mars: Dog from the Machine''. Dayfly Publications, p. 11: ''Lost a lot of good dogs to these abominations. The black ones were the worst.'' '''Stone-cold''' ''killers, every last one of 'em.''</ref> * '''crazy''' - batshit crazy (plat) * '''dead''' - stone dead<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 558: ''The cocktail of poisons in Rafe's body would kill any of us'' '''stone dead''' ''...even you my Alpha.''</ref>, dog-dead<ref>Cape Fear (1991) ''"Best-case scenario: you kill Cady'' '''dog-dead.'''"</ref> * '''deaf'''- stone-deaf<ref name="Esterhuizen" /> * '''drunk''' - dead drunk, blind drunk * '''dry''' - bone dry, cotton-dry (mouth) * '''earnest''' - blood-earnest * '''full''' - chock full * '''hard''' - rock hard * '''hot''' - sizzling hot, melting hot * '''mad''' - stock raving mad, stark raving mad * '''naked''' - stark naked * '''new''' - brand new * '''poor''' - dirt poor * '''quiet''' - church quiet<ref>Navarro, Y. 2005. ''Elektra''. New York: Pocket Books, p. 143: ''Everything was lush and green and, except for their own breathing and the bugs, nearly'' '''church quiet'''.</ref> * '''red''' - blood red * '''serious''' - dead-serious<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 680: ''Uther laughed the offer off, as if it were a joke, but Lorna looked'' '''dead-serious'''.</ref> * '''sharp''' – razor sharp * '''silent''' - dead silent * '''still''' - stock still<ref name="Esterhuizen" /> * '''straight''' - ramrod straight * '''thin''' - razor thin<ref>Paulsen, R. & Fleeman, M. 2019. ''Voice Lessons: How a Couple of Ninja Turtles, Pinky and an Animaniac Saved My Life''. Jersey City: Viva Editions. pp. 57: ''I came to realize that the margin of error in Hollywood was'' '''razor thin'''.</ref>, stick-thin, rake-thin * '''tired''' - dog-tired<ref name="Esterhuizen" /><ref>''Collins Unabridged French-English Dictionary'', 1981 (1978) p. 191, ''être sur les dents'' (épuise) to be worn out, '''dog-tired'''</ref> * '''upright''' - bolt upright * '''white''' - snow-white<ref name="Esterhuizen" /> == Nederlands == === Middelnederlands === Die onderstaande voorbeelde is geteleskopeerde vergelykings, bv. steendoot = so doot als een steen:<ref>De Klerk, G.J. 1982. ''Middelnederlands: 'n eerste kennismaking''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 166</ref> * '''claer''' - silverclaer * '''doot''' - steendoot * '''graeu''' - ascgraeu * '''hart''' - iserhart * '''naeckt''' - moedernaect * '''root''' - bloetroot * '''sat''' - coesat * '''vast''' - erdvast, lantvast * '''wit''' - snewit === Moderne Nederlands === In Nederlands kan ''versterkte adjectieven'' ook vir verskillende beklemtonings in spesifieke kontekste gebruik word. So kan ''gortdroog'' gebruik word vir 'n vervelige (saai) boek en ''kurkdroog'' vir klimaat, of ''beeldschoon'' gesê geword van vroue en ''brandschoon'' van linnegoed of kleedkamers.<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''Alle wc's waren'' '''brandschoon''', ''en hij liep terug de gang in en stak op zijn beurt zijn hand op naar de beheerder.''</ref> In 'n 2007-opname is 'n sekere aantal Nederlandse en Belgiese studente tussen 18 en 25 jaar oud gevra om die onderstaande byvoeglike naamwoorde (in '''vetdruk''') in die spesifieke konteks van die voorbeeldsin te versterk. Die respondente is toegelaat om meer as een moontlikheid neer te pen:<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/_ver016200701_01/_ver016200701_01_0022.php ''Het gebruik van samengestelde adjectieven met een versterkend betekenisaspect in het Nederlands'' Philippe Hiligsmann & Christine Meurs]</ref> * '''alleen''': moederziel alleen, zielsalleen, doodalleen. * '''arm''': straatarm, doodarm, hondsarm, broodarm, superarm, keiarm. * '''bang''': doodsbang, superbang, doodbang, hondsbang. * '''bekend''': superbekend, alombekend, overbekend, wereldbekend, oerbekend, gigabekend, megabekend, welbekend. * '''bezopen''': straalbezopen,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 266:'' 'Een zooitje. Vuil, verwaarloosd, bierkratten manshoog opgestapeld op het balkon. Moeder'' '''straalbezopen'''…</ref> strontbezopen, ladderzat, stomdronken, ladderbezopen. * '''bleek''': lijkbleek<ref>D'Haese, M. 1979 (1967). "De terechtwijzing''. In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 32: ''Toen werd hij'' '''lijkbleek''' ''omdat hij besefte dit tamelijk dubbelzinnig gezegde te hebben uitgesproken.''</ref>, doodsbleek, lijkwit, witbleek. * '''blij''': dolblij, superblij, reuzeblij, keiblij, zielsblij, doodblij, razendblij, doodsblij, hondsblij. * '''breed''': kamerbreed, superbreed, megabreed, hemelsbreed, keibreed, duimbreed, stratenbreed, ultrabreed, oeverbreed, schouderbreed, gevelbreed, duimenbreed. * '''dom''': oliedom, oerdom, keidom, megadom, steendom, ezelsdom, oerstom, oliekoekerdom, aartsdom. * '''donker''': pikdonker, stikdonker, pikkedonker, aardedonker<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 64: ''Het was intussen'' '''aardedonker''' ''geworden, de lamp straalde als een planeet en ontwierp tegen de woudrand een supergriezeligheid van'' [...]"</ref>, aardsdonker, stekedonker, steendonker, aarddonker, aartsdonker, stikkedonker, oerdonker. * '''dood''': morsdood, steendood. * '''dronken''': stomdronken, ladderzat, steendronken, lamdronken, blauwdronken, straalbezopen. * '''dun''': flinterdun, splinterdun, ultradun, extradun, superdun, filterdun, ragfijn, papierdun, vliesdun, draaddun<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 195:''Hoewel hij niet verwachtte iets te zullen aantreffen, opende hij alle kastdeurtjes en vond een halfvergane muis naast een roestig blik doperwten van een merk dat al jaren niet meer in de handel was. Hij droeg het lijkje aan de'' '''draaddunne''' ''staart naar buiten.''</ref> * '''duur''': peperduur, superduur, keiduur, pokkeduur, stikduur, strontduur, tyfusduur, steenduur. * '''eenvoudig''': doodeenvoudig, poepeenvoudig, supereenvoudig, poepsimpel, simpeleenvoudig, doodsimpel, supersimpel. * '''ellendig''': doodellendig, superellendig, doodsellendig, kei-ellendig, oerellendig, strontellendig, straatellendig, bere-ellendig, allerellendigst, zielsellendig, doodongelukkig, hondsellendig. * '''gek''': stapelgek, knettergek, knotsgek, goedgek, supergek. * '''gelukkig''': dolgelukkig, doodgelukkig, zielsgelukkig, overgelukkig, supergelukkig, reuzegelukkig, dolblij, ingelukkig. * '''gevaarlijk''': levensgevaarlijk, supergevaarlijk, aartsgevaarlijk, doodsgevaarlijk, keigevaarlijk, reuzegevaarlijk, doodgevaarlijk, megagevaarlijk. * '''goed''': beregoed, supergoed, steengoed, keigoed, megagoed, ingoed, reuzegoed, retegoed. * '''goedkoop''': spotgoedkoop, supergoedkoop, megagoedkoop, ultragoedkoop. * '''groot''': reuzegroot, supergroot, megagroot, levensgroot, beregroot, keigroot. * '''gruwelijk''': doodgruwelijk, aartsgruwelijk, supergruwelijk, keigruwelijk, oergruwelijk, godsgruwelijk. * '''heet''': bloedheet,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 233:''Hij had opdracht gegeven de verwarming in het kamertje open te draaien, en het was er inmiddels'' '''bloedheet.'''</ref> superheet, snikheet, kokendheet, loeiheet, vuurheet, gloedheet, keiheet, pokkenheet, stikheet. * '''hoog''': torenhoog, huizenhoog, superhoog, megahoog, metershoog, mijlenhoog, reuzehoog, hemelhoog, kilometershoog, wolkenhoog, knetterhoog. * '''jaloers''': stikjaloers, superjaloers, doodjaloers, hondejaloers, strontjaloers, zielsjaloers, megajaloers, aartsjaloers, rotjaloers<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 96: ''Ze zijn allemaal'' '''rotjaloers''' ''op de croton, denkt hij.''</ref> * '''jong''': piepjong, superjong, berejong, kei-jong, megajong, bloedjong. * '''kalm''': doodkalm, doodskalm, ijskalm. * '''lekker''': superlekker, kiplekker, keilekker, berelekker, reuzelekker, megalekker, steenlekker, doodlekker, hemelslekker, ovenlekker, overheerlijk. * '''lief''': poeslief, superlief, doodlief, keilief, hondslief, megalief. * '''lui''': superlui, aartslui, aardslui, hondslui, keilui, oerlui, doodlui, vetlui, megalui, berelui. * '''mager''': graatmager, doodmager, broodmager, keimager, supermager, latmager. * '''moe''': doodmoe,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 63:''De hele eindeloze dag was gevuld met uitsluitend negatieve feiten, en hoewel hij'' '''doodmoe''' ''was en licht in zijn hoofd omdat hij niet had geluncht, besloot Vegter zichzelf te trakteren op een blik op het huisje.''</ref> hondsmoe, supermoe. * '''naakt''': poedelnaakt, spiernaakt, piemelnaakt. * '''nat''': kletsnat, doornat, kleddernat, zeiknat, drijfnat, strontnat, druipnat, zuipnat, kliedernat. * '''nieuw''': gloednieuw,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 125:'' 'Ik denk niet dat er aanleiding is om bang te zijn,' zei Talsma. Ze liepen met hem mee de gang in en hij zag de'' '''gloednieuwe''' ''veiligheidsketting die aan de deur was bevestigd. 'Maar een goed slot is natuurlijk nooit verkeerd'.''</ref> splinternieuw, spiksplinternieuw, nagelnieuw, gladnieuw, ultranieuw. * '''rijk''': schatrijk, steenrijk, superrijk, poeprijk, smoorrijk, keirijk, stinkrijk, strontrijk. * '''saai''': oersaai, doodsaai, keisaai, megasaai, beresaai, supersaai, bloedsaai, pokkesaai, apesaai, doodvervelend. * '''serieus''': bloedserieus, doodserieus, doodernstig, stikserieus. * '''trots''': ape(n)trots, beretrots, supertrots, megatrots, reuzetrots. * '''verbaasd''': stomverbaasd<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 95: ''Ziezo, dan weten de bezoekers er alles van en ze hoeven alleen maar'' '''stomverbaasd''' ''het hoofd te schudden om meneer H. volmaakt gelukkig te maken.''</ref>, superverbaasd, keiverbaasd. * '''vers''': dagvers, supervers, kakelvers, kersvers, levensvers, kraakvers, marktvers, slachtvers, visvers, vriesvers, poepvers, botervers, krakelvers, diepvriesvers. * '''vervelend''': oervervelend, stomvervelend, doodvervelend, strontvervelend, supervervelend, rotvervelend, stiervervelend, stikvervelend, stinkvervelend. * '''vlug''': vliegensvlug, supervlug, razendvlug, razendsnel, keivlug, kattenrap, vingervlug. * '''vreemd''': supervreemd, keivreemd, knalvreemd, wereldvreemd. * '''ziek''': doodziek, hondsziek, keiziek, megaziek, paardeziek, strontziek. * '''zoet''': mierzoet, suikerzoet, superzoet, megazoet, honingzoet, overzoet, koekezoet, peperzoet, zeemzoet. * '''zot''': stapelzot, apezot, stapelgek, superzot, stekezot, keizot, stikzot, toppezot, tokkezot, megazot, dolzot, oerzot, ladderzot, knetterzot, knettergek. Hierdie opname strook ook met die bevinding van die Nederlandse taalkundige en skrywer René Appel, in die radiotaalprogram, ''De Taalstaat''. Intensiverende voorvoegsels soos "super-" (bv. ''super''spannend, ''super''leuk...) is "enorm populaire" in Nederlands. Ander voorvoegsels wat ook aan die beurt kom is ''bere''leuk, ''rete''goed, ''kei''hard, ''kei''leuk, ''knetter''leuk, ''knetter''goed en selfs ''foei''lekker.<ref>[http://radiobox2.omroep.nl/broadcaststream/file/467578.mp3 ''De taalstaat''-potgooi, Radio 1, 7 Mei 2016, 40:28 – 41:40]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (60,3 Megagreep)</ref> Ander voorbeelde: * '''blank''': roomblank * '''bleek''': kurkbleek<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 55: ''En zij vestigde daarbij, onbewust en volstrekt zonder bedoeling, haar ogen, waarin de liefde leefde, op de'' '''kurkbleke''' ''apotheker tegenover haar, die al in geen twintig jaren de grenzen overschreden had.''</ref> * '''druk''': knetterdruk<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5245525/hoe-druk-op-de-weg-frankrijk-duitsland-italie-zwarte-zaterdag-anwb rtlnieuws. 2021. "'Ergste zwarte zaterdag ooit' verwacht, gisteren al 1000 kilometer file" 31 juli.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Het is dit weekend'' '''knetterdruk''' ''op de Europese wegen''.</ref> * '''dun''' - palingdun<ref>De Vries, D. ''China'' ''Als je je raampje vijf centimeter opendraait en een seconde de anderekant opkijkt, kruipt er tot je niet geringe verbazing een'' '''palingdun''' ''Chineesje naarbinnen.''</ref> * '''dwaas''': doldwaas<ref>[http://www.vandale.be/column-van-milfje-meulskens-de-gevreesde-dt-fout De gevreesde dt-fout.]: In die ''doldwaze'' paniek passen ze de regels verkeerd toe.</ref> * '''eerlijk''': doodeerlijk, goudeerlijk, brandeerlijk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 15: ''Marie, ze was zo'' '''brandeerlijk''' ''geweest toen ze zei: 'Ik speel geen komedie, Age Folgersma! Denk niet dat ik straks verliefd om je nek zal hangen want ik ben niet verliefd.''</ref> * '''eigenwijs''': stronteigenwijs * '''eng''': doodeng * '''enthousiast''': dolenthousiast<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 55: ''Dankzij het fantastische uitzicht over het woud waren we'' '''dolenthousiast''' ''over onze nieuwe huisvesting.''</ref> * '''fijn''': naaldfijn<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 41: ''Het'' '''naaldfijn''' ''kerktorentje stak, als met sille vinger, flauw op uit de neveligheid, om hem de plek te wijzen''.</ref> * '''gaaf''': puntgaaf<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.69: ''Ruud knikte: 'Wina in de Drentse bossen en ik hier in het hoge noorden en toch is ons huwelijk'' '''puntgaaf'''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 214: ''Hun huwelijk was'' '''puntgaaf''', ''al woog het gemis van kinderen voor Geertje nog altijd erg zwaar.''</ref> * '''geel''': goudgeel<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 57:''In zijn kamer stond Vegter voor het raam en keek naar het eetcafé aan de overkant, waar'' '''goudgeel''' ''licht door de beslagen ruiten scheen.''</ref> * '''gezond''': kerngezond<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 30: ''Want de ouders hadden aan deze kindervrijage tussen de'' '''kerngezonde''' ''knaap en het zwakke dochtertje uit de Overijsselse pastorie nooit betekenis willen hechten en de moeder wist niet te benaderen wat er omging in de gesloten jongen, met de lengte en het lichaam van een man en de blaauwe oopopslag van een kind.''</ref> * '''glad''': spekglad<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 44: ''Vooral niet bij regen, wanneer de versleten planken ook nog eens'' '''spekglad''' ''waren.''</ref> * '''grauw''': asgrauw<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.198: '''Asgrauw''' ''van kwaadheid had hij schor gefluisterd: 'Ga uit mijn ogen, jongen, of ik doe je wat...' ''</ref> * '''groen''': gifgroen, bronsgroen, knalgroen, biljartgroen<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 59: ''Zij zag inderdaad een bos'', '''biljartgroene''' ''struiken''.</ref> * '''grijs''': muisgrijs<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p.71: ''Ik zag dat heel dat Europese land er anders uitzag dan nu, sprookjesachtiger, warmer, olijfgroen, met bizarre'' '''muisgrijze''' ''rotsen die tussen de huizen uit de grond groeiden...[...]''</ref> * '''hard''': bikkelhard, glashard, keihard, knalhard, knoerhard, oerendhard * '''helder''': kraakhelder, glashelder * '''klaar''': zonneklaar * '''klein''': popklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 107: ''Zij zag een blootgewoeld voetje eronderuit glippen...'' '''pop-klein''', ''kleiner dan zij nog ooit een menselijke voet had gezien, de teentjes als een rijtje pepermuntjes onder tegen de rozige voetbal gedrukt, en het glimmend hieltje, dat scherp als een wigje toeliep.''</ref> appelklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 118: ''En zij wist niet wat daaraan toe te voegen, zó'' '''appelklein''' ''kwam haar, het middelpunt der zware wol-verschuivingen, onder een totemutsje met kolossale pluim, het rimpelgezichtje en dit menselijk wezen voor.''</ref> piepklein * '''koud''': stervenskoud * '''lang''': levenslang,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 77: ''En ik vrees, dat ik'' '''levenslang''' ''als de roepende in de woestijn zal blijven naar de goede Mens, deze, of een andere, aan wie ik mijn schuld, en die mijner reisgenoten, zal mogen voldoen''.</ref> ellenlang * '''lelijk''': spuuglelijk * '''leuk''': doodleuk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.395: ''De jongens, Renko en Heiko, hadden hun auto's diep onder de grond verstopt en reden nu weer'' '''doodleuk''' ''met de koets over de wegen!''</ref> * '''licht''': vlinderlicht<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 53: ''Zij droeg een jurkje uit een sjaal geknipt, zó'' '''vlinderlicht''' ''en ingepind, zó heupeloos en strak, dat er geen hemdje onder scheen, ternauwernood een lijfje.''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.424: ''Onno drukte vol tederheid een'' '''vlinderlichte''' ''kus op haar haar.''</ref> * '''misselijk''': hondsmisselijk<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 187:''Ze werd'' '''hondsmisselijk''' ''van de chemokuren, en de medicijnen die ze had gekregen om dat te bestrijden, hielpen niet erg.''</ref> * '''mooi''': bloedmooi<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 132:''Ze had een Antilliaanse vader, had haar jeugd op Aruba doorgebracht en was'' '''bloedmooi'''.</ref> * '''nat''': drijfnat<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.527: ''Deze nacht viel Fenneke het eers in slaap. Na een lange tijd waarin ze geluidloos haar verdriet uithuilde en waarbij enkel haar hoofdkussen'' '''drijfnat''' ''werd, viel ze uitgeput in slaap.''</ref> * '''nieuw''': fonkelnieuw<ref>Dijkzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 5: ''Een'' '''fonkelnieuwe''' ''rode meisjesfiets''.</ref> * '''nijdig''': spinnijdig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.199: ''Martje Vederius'', '''spinnijdig''' ''als ze was, keek niet op toen ze haar schoonmoeder zacht hoor zeggen: 'Ik weet wat je wilde zeggen met dat "later", meidje.''</ref> * '''recht''': kaarsrecht<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''In de hal zat Sonja Gerets'' '''kaarsrecht''' op een van de stoelen.</ref> * '''rond''': radijsrond,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 146: ''Vorbei Frankfurt,' herhaalde hij onbewogen, als hadden zomin de'' '''radijs-ronde''' ''paarlen in de oren van mevrouw Tuk, als de gekeerde demi-saison van de oude professor, die zich door haar verdringen liet, zijn aandacht bereikt.''</ref> kogelrond<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 66: ''Met'' '''kogelronde''' ''ogen stond hij in de tent te wankelen, als een robot, van het ene been op het andere''.</ref> * '''rood''': bloedrood,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 63: '''Bloedrood''' ''werd hij tot onder zijn kuifje''.</ref> vuurrood<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 190:''In de spiegel zag hij een nieuwe,'' '''vuurrode''' ''puist net naast zijn neus.''</ref> granaatrood<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 122: '''Granaat-rood''' ''werd het kinderhoofdje met het wijde, fronselende vel...''</ref> * '''scherp''': messcherp,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 258:'' 'Hij is rijp,' zei Talsma. In het doodse licht van de tl-buizen leek zijn gezicht een pentekening van Toorop. De jukbeenderen'' '''messcherp''', ''de holtes eronder inktzwart.''</ref> haarscherp,<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.326: ''Het was voor Nanne niets meer dan een bevlieging en ze begreep nu'' '''haarscherp''', ''dat Nanne er niets meer voor voelde om een verhouding aan te knopen met een weduwe!''</ref> vlijmscherp * '''stijf''': beeldstijf,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 10: ''Ze zat'' '''beeldstijf''' ''te staren''.</ref> stokstijf * '''stil''': doodstil<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 115: ''Het eerste jaar... toen van heinde en ver de vrienden naar het melodieuze huisje kwamen en 's avonds op het'' '''doodstil''' ''gazon Michaels viool al wat geen woorden vond naar de sterrenhemel opzong''.</ref> * '''toevallig''': stomtoevallig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.235: ''Age en Thijs hadden elkaar'' '''stomtoevallig'' ''bij het busstation in Groningen ontmoet en waren natuurlijk samen naar het dorp gereisd.''</ref> * '''verdiend''': dikverdiend * '''verliefd''': stapelverliefd * '''vet''': moddervet<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 225:''Drie'' '''moddervette''' ''goudvissen zwommen panisch rond.''</ref> * '''vol''': stampvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 133:''De kroeg was groter dan hij gedacht had, en het was er'' '''stampvol'''.</ref> bomvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 232:''Het eetcafé aan de overkant had zijn lichten ontstoken en zat'' '''bomvol'''.</ref> tjokvol, overvol * '''wakker''': klaarwakker<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 153: '''Klaarwakker''' ''werd zij van de inspanning en van de vloeken, die in alle talen haar achterna gonsden.''</ref> * '''wit''': sneeuwwit, spierwit, melkwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 206:''Gefascineerd staarde hij naar het dijbeen, waarvan de'' '''melkwitte''' ''huid zichtbaar was rond een grapende wond, en hij was vagelijk verwonderd dat de werkelijkheid van rauw, bloedende vlees de beelden zoals hij die van de televisie kende overtrof.</ref> hagelwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 230:''Haar ogen zwierven door de kamer, gleden langs de planten, het vijvertje, de'' '''hagelwitte''' ''vitrage.''</ref> waswit<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 155: ''Een oude vrouw zat daar, met in haar schoot het'' '''waswit''' ''gezicht van een jongere, een meisje, dat zij tussen haar rimpelhanden koesterde.''</ref> * '''wel''': wonderwel<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 93: ''In een paar maande heeft de croton zich hier'' '''wonderwel''' ''aangepast.''</ref> * '''zenuwachtig''': doodzenuwachtig * '''zwaar''': loodzwaar<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 283:''De alcohol had zijn armen en benen'' '''loodzwaar''' ''gemaakt, en nog meer bier zou de vermoeidheid alleen maar versterken''.</ref> * '''zwart''': grijmselzwart,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 41: '' 't Was'' '''grijmselzwarte''' ''avond reeds als Rik opschoot en wist dat 't al leugens waren en zinsbedrog!''</ref> pikzwart * [https://nl.wiktionary.org/wiki/Categorie:Intensief_in_het_Nederlands sien ook] == Noors == * '''blid''' - smørblid ("botterbly")<ref name="Niday">[https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/57358/MA-Sara-Niday.pdf Niday, S.M. 2017. Shit-cool and Giant-interesting words: A study of noun+adjective compounds in Norwegian. MA-thesis in Linguistics. Oslo: University of Oslo.]</ref> * '''blind''' - steinblind ("steenblind")<ref name="Niday" /> * '''blå''' - knallblå ("knalblou")<ref name="Niday" /> * '''bra''' - dritbra ("strontgoed")<ref name="Niday" /> * '''daud''' - steindaud ("steendood")<ref name="Niday" /> * '''dauv''' - steindauv ("steendoof")<ref name="Niday" /> * '''dyr''' - svindyr ("swynduur")<ref name="Niday" /> * '''ekte''' - rotekte ("wortel-eg")<ref name="Niday" /> * '''falsk''' - botnfalsk ("bodemvals")<ref name="Niday" /> * '''feit''' - smellfeit ("knalvet")<ref name="Niday" /> * '''fersk''' - blodfersk ("bloedvars")<ref name="Niday" /> * '''fin''' - brillefin ("brilfyn")<ref name="Niday" />, smellfin ("knalfyn")<ref name="Niday" /> * '''flat''' - paddeflat ("paddaplat")<ref name="Niday" /> * '''flink''' - dritflink ("strontslim")<ref name="Niday" /> * '''full''' - breddfull ("randvol")<ref name="Niday" /> * '''galen''' - steingalen ("steengek")<ref name="Niday" /> * '''gamal''' - eldgamal ("eeue-oud")<ref name="Niday" />, hundgamal ("hondoud")<ref name="Niday" />, steingamal ("steenoud")<ref name="Niday" /> * '''glad''' - hjarteglad ("hartebly")<ref name="Niday" />, kisteglad ("kisbly")<ref name="Niday" />, sjeleglad ("sielsbly")<ref name="Niday" /> * '''god''' - hjartegod ("hartegoed")<ref name="Niday" />, kjempegod ("reusegoed")<ref name="Niday" />, knallgod ("knalgoed")<ref name="Niday" />, krutgod ("kruitgoed")<ref name="Niday" />, naudgod ("noodgoed")<ref name="Niday" /> * '''gul''' - knallgul ("knalgeel")<ref name="Niday" /> * '''hard''' - knallhard ("knalhard")<ref name="Niday" />, knivhard ("meshard")<ref name="Niday" /> * '''heldig''' - griseheldig ("otjie-gelukkig", "varkiegelukkig")<ref name="Niday" />, svineheldig ("swyngelukkig")<ref name="Niday" /> * '''kald''' - bikkjekald ("hondkoud")<ref name="Niday" />, smellkald ("knalkoud")<ref name="Niday" />, steinkald ("steenkoud")<ref name="Niday" />, svinekald ("swynkoud")<ref name="Niday" /> * '''kjedeleg''' - dødskjedeleg ("doodvervelig")<ref name="Niday" /> * '''klar''' - klokkeklar ("klokhelder")<ref name="Niday" />, krystallklar ("kristalhelder")<ref name="Niday" />, soleklar ("sonhelder")<ref name="Niday" /> * '''kvit''' - kritkvit ("krytwit")<ref name="Niday" /> * '''lei''' - dritlei ("strontkeelvol"; vergelyk Nederlands: "strontvervelend")<ref name="Niday" />, skitlei ("skytkeelvol")<ref name="Niday" /> * '''mørk''' - belgmørk ("peuldonker")<ref name="Niday" /> * '''nydeleg''' - dritnydeleg ("strontlieflik")<ref name="Niday" /> * '''pen''' - dritpen ("strontmooi")<ref name="Niday" /> * '''rask''' - lynrask ("bliksemsnel", "blitssnel")<ref name="Niday" /> * '''raud''' - knallraud ("knalrooi")<ref name="Niday" /> * '''redd''' - dødsredd ("doodsbang")<ref name="Niday" />, livredd ("lewensbang")<ref name="Niday" /> * '''rein''' - gullrein ("goudrein")<ref name="Niday" />, klokkerein ("klokrein")<ref name="Niday" />, krystallrein ("kristalrein")<ref name="Niday" /> * '''rik''' - steinrik ("steenryk")<ref name="Niday" /> * '''rosa''' - sjokkrosa ("skokpienk")<ref name="Niday" /> * '''sikker''' - bombesikker ("bomseker")<ref name="Niday" /> * '''skjønn''' - dritskjønn ("strooiskoon/-mooi")<ref name="Niday" /> * '''snar''' - eldsnar ("vuurvinnig")<ref name="Niday" />, lynsnar ("blitsvinnig")<ref name="Niday" /> * '''snill''' - kjempesnill ("reusegaaf")<ref name="Niday" /> * '''stilig''' - dritstilig ("strontstylvol", "-cool")<ref name="Niday" /> * '''stille''' - blikkstille<ref name="Niday" /> ("blikstil" - vergelyk Sweeds "blickstilla", aanvanklik die spieëlgladde weerkaatsing op die water, wat later 'n betekenisverruiming ondergaan het vir enigiets wat stilstaan), dødsstille <ref name="Niday" />("doodstil"), musestille ("muisstil")<ref name="Niday" /> * '''svolten''' - naudsvolten ("noodshonger")<ref name="Niday" /> * '''søt''' - dritsøt ("strontsoet", "-oulik")<ref name="Niday" />, kjempesøt ("reusesoet", "-oulik")<ref name="Niday" /> * '''tynn''' - syltynn ("palingdun")<ref name="Niday" /> * '''tørr''' - knusktørr ("tonteldroog")<ref name="Niday" /> * '''vakker''' - smellvakker ("knalmooi")<ref name="Niday" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Sien ook == * [[Trappe van vergelyking]] * [[Vergelykings (taalkunde)]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|intensiewe vorm}} [[Kategorie:Taalkunde]] jr14gi8qu67pxdumymwou9c57athh45 2921149 2921147 2026-08-02T10:28:43Z Suidpunt 13232 2921149 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Laurelyhardy.svg|duimnael|regs|200px|Laurel en Hardy, een is ''brandmaer'' en die ander een ''spekvet''.]] '''Intensiewe vorme''' of '''intensiewe adjektiewe''', vroeër bekend as '''versterkte vorme''', is [[byvoeglike naamwoord]]e in die versterkende graad. Intensiewe vorme word gebruik om 'n sin trefkrag te gee en die taal op te kikker. 'n Voorbeeld hiervan is ''brandarm'', wat ''baie arm'' beteken. In [[Afrikaans]] word intensiewe vorme gewoonlik vas (as een woord) geskryf, met enkele uitsonderings, byvoorbeeld ''wawyd oop'' en ''nugter wakker''. == Afrikaans == === Stand === ''Die tale wat ons praat'' (2018) som die stand van intensiewe vorme in Afrikaans so op:<ref>Fourie, D. (sames.); Luther, J. & Pheiffer, F. (reds.). 2018. ''Die tale wat ons praat: [[Taaldinge]] uit die gewilde radioprogram''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 80-81</ref> {{cquote| Baie van hierdie vorme het al geyk geraak. Jonger sprekers sal hulle nie noodwendig almal meer ken nie. Desondanks maak intensiewe vorme van taalleerplanne in skole, veral vir die aanleer van Afrikaans as addisionele taal, steeds 'n gewilde deel uit. Ook as 'n maklike en vinnige manier om toets- en eksamenvraestelle gevul te kry! Maar as leerders intensiewe - en baie ander! - vorme bloot papegaaiagtig moet baasraak: Hoeveel geleentheid laat dit hulle om self kreatief met Afrikaans om te gaan, die genot dáárvan en die hedendaagse seggingskrag van Afrikaans te ontdek? Op dieselfde manier as wat intensiewe vorme oorspronklik ontstaan het: Uit die kreatiewe, speelse, funksionele gebruik en aanwending van die lewende taal self. Van Afrikaanse skrywers, digters en joernaliste hang dit af of nuwer, varser intensiewe vorme geskep gaan word. Dat mense wat dit lees, sulke nuutskeppings in hulle algemene, alledaagse taalgebruik sal opneem, is natuurlik geen uitgemaakte saak nie. Van tyd tot tyd kom 'n mens in die omgang wel nuwe, interessante intensiewe vorme teë, maar ongelukkig word opvallend baie van dié skeppings met drie- en vierletterwoorde gevorm wat 'n mens in keurige geselskap nie kan herhaal nie. }} === Eienskappe === Intensiewe vorme word dikwels gevorm deur die volgende konstruksies<ref>Eksteen, L.C. 1984. Die Afrikaanse woordeskat. In: Botha, T.J.R. (red.). ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Pretoria: Academica, bl. 159</ref> {| class="wikitable" ! Woordsoortelike korrelate !! Voorbeeld |- | (i) Byvoeglike naamwoord (b.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || blinknuut, blinkvet, dolbly |- | (ii) Selfstandige naamwoord (s.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || kniediep, toringhoog, fluweelsag, koeëlrond, glashelder, snaarstyf, asvaal, koolswart, broodnodig, moddervet, sopnat |- | (iii) Werkwoord (ww.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || skreeupers, skokpienk, troetelsag, stikwarm, gloeiwarm |- |} Nietemin kan niks in die skrywer se pad staan om met digterlike vryheid eie intensiewe vorme te skep wat alle reëls oorskry nie, soos: * ''Witwarm-bloedstollend-dring-in-sy-vleis-seer'' - <small>Uit: ''Ballade vir 'n Enkeling'', 2014, [[Leon van Nierop]], Kaapstad: Tafelberg, bl. 412</small> Hoewel aangevoer word dat intensiewe vorme van die adjektief normaalweg geen graadtrappe het nie (soos ''beeldskoon'', waarvan *''beeldskoner'' en *''beeldskoonste'' onmoontlik is),<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 82-83</ref> is daar wel by ''plankdun'', ''spierwit'' en ''stokoud'' slegs die stellende en oortreffende trap aangeteken:<ref>[[Fritz Ponelis|Ponelis]], F. 1973. ''Grondtrekke van die Afrikaanse sintaksis.'' Pretoria: J.L. Van Schaik, bl. 99</ref> : plankdun – plankdunste : spierwit – spierwitste : stokoud – stokoudste Gewoonlik is daar nie 'n vergelykender trap nie:<ref>Eksteen, L.C., Van der Walt, C.P & Van Aardt, C.P. 1973. ''Taalkunde vir die middelbare skool.'' Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 97</ref> : pikswart – pikswartste : horingoud – horingoudste : goudgeel – goudgeelste Gedeeltelike reduplikasie is ook moontlik, solank 'n koppelteken toegevoeg word:<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 219</ref> : Hy is ''hond''-''hond''mak. : Die grond is ''klip''-''klip''hard. : Die sakeman is ''skat''-''skat''ryk. : Hy is ''spier''-''spier''wit en sy oë is so groot soos pierings gerek.<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 40</ref> Soms word die intensiewe vorm selfs verder intensiveer met die aanvangskomponent ''morsdood-'' of ander verbindings: :morsdood + moeg → morsdoodmoeg<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 5: ''Tog is hulle al drie'' '''morsdood moeg''' ''toe oom Charles uiteindelik die bak se agterste klap opslaan en hulle die pad terug huis toe vat.''</ref> :''morsdoodbang'', ''morsdoodgedaan'', ''morsdoodsiek'', ''morsdoodstil'', ''morsdoodverlief'' en ''morsdoodvervelig'' is verdere voorbeelde<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> :blind + helderverlig → blindhelderverlig<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 14: '' 'n Ligte tikkie op die deur, 'n aankondiging dat die gaste reeds vergader het en Henry vind sy weg na die getransformeerde voorkamer, wat'' '''blindhelder''' verlig, '' 'n bewegende mensheid bevat.''</ref> === Voorbeelde === 'n Aantal voorbeelde van intensiewe: * '''af''' – morsaf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> regaf<ref name="Potgieter" />, pylregaf<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 77: ''Hy fluit teen die reën in, maar dit val soos dit wíl: dán skuins, dan'' '''pylregaf'''.</ref> * '''agter''' – heelagter<ref name="Potgieter" /> * '''agteroor''' – rûensagteroor<ref name="Van Schoor1" /> * '''alleen''' – stokalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stoksielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], bl. 68: ''Ek dink nou ook aan Johanna Goodall wat na haar man se dood'' '''stoksielalleen''' ''in 'n huis anderkant die ewe eensame Cecil Higgs gewoon het.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: '''"Stoksielalleen."'''</ref> moedersielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> moederstoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /> vingeralleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doodalleen,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 Le Roux, T.H.; Pienaar, P. de Villiers . 1945. (1971-druk) ''Uitspraakwoordeboek van Afrikaans''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517082233/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 |date=17 Mei 2020 }} Hoflikheidswaarskuwing: '''14,12 MG groot'''.</ref> sielalleen, stoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> mensalleen,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 197: ''Ek het gedink ek is'' '''mensalleen''' ''oor met die vlese, die visse, die katte en die voëls van die aarde, vir altyd en altyd.''</ref> vroualleen, manalleen, skepsel-alleen<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''En wat gebeur met hul vrouens so'' '''skepsel-alleen''' ''by die huis?''</ref> * '''arm''' – brandarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994">De Stadler, L.G. 1994. ''Groot tesourus van Afrikaans''. Halfweghuis: Southern Boekuitgewers.</ref> straatarm,<ref name="Van Schoor1" /> bedelarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrarm<ref name="WAT" />, bloedarm<ref name="Esterhuizen" /> * '''bang''' – dood(s)bang,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: [[LAPA Uitgewers]]. bl. 112: ''Linda reageer beswaarlik. Sy is'' '''doodbang'''.</ref><ref name="Kruger1977" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 236-237: ''Soos die meeste mense met 'n drankprobleem is sy'' '''doodbang''' ''om in 'n hospitaal opgeneem te word, want daar is alkohol en sigarette taboe.''</ref> vrekbang,<ref name="Potgieter" /> yskoudbang,<ref name="Wolwedanswordfliek">[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html ''Springbokradio se ‘Wolwedans’ word fliek''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153409/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html |date=28 November 2015 }}: ''My Broer se Bril'', ''Die Vlindervanger'' en ''Weerskant van die nag'' het riller-elemente gehad, maar nie werklik ’n rillerstorie wat ’n mens '''yskoudbang''' laat word nie.”</ref> skytbang en broekskytbang<ref name="WAT" /> (obseen), siekbang,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''"Ai, Oom!" Naas is opeens'' '''siekbang'''.</ref> sissiebang,<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Ek het skuldig gevoel oor ek al sewentien is en'' '''sissiebang''' ''vir die storm''.</ref> haasbang,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 118: ''Dokter: Bog, man, sy was net'' '''haasbang'''.</ref> lambang,<ref>Green, M. 1998. ''Geheime Dossiere: Nagbewegings''. Midrand:Perskor, bl. 137: ''Jantjies was ook nie bereid om enigiets anders as dít te sê nie. Om die waarheid te sê, hy het gesukkel om daadie enkele woord uit te kry. En toe hy dit regkry, was dit bloot 'n hees preweling. Dit was asof hy'' '''lambang''' ''was''.</ref> hondbang * '''bedaard''' – doodbedaard<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 30: ''"Ek weier om te gaan voordat ek weet wat die rede vir jul belaglike optrede is," antwoord Oloff'' '''doodbedaard''', ''maar sy stem sny die stilte.'' </ref> * '''bederf/bedorwe''' – diepbedorwe<ref>[[WAT]]: ''Ja, sondaars is ons'', '''diepbedorwe''' (Ges. 155:2)</ref> * '''bedroef''' – diepbedroef<ref name="Makrogids" /> * '''bedrywig''' – miernesbedrywig<ref>Goosen, H. 1989. Ontwerpers vir die praktyk. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Julie, p. 10: ''Die Y-ontwerperskool in Mamelodi, 'n'' '''miernesbedrywige''' ''Swart dorp vlakby Pretoria, lei eersteklas bou-ontwerpers op.''</ref> * '''bekend''' – alombekend,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 11: ''En so was dit ook met''As almal ver is ''- toe ek met mense begin praat en die eerste bydraes ontvang, was dit vinnig duidelik dat die redes hoekom baie mense en gesinne hulle goed wil vat, eintlik'' '''alombekend''' ''en voor die hand liggend is''.</ref> doodbekend,<ref name="Makrogids" /> wêreldbekend,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 106: ''Nie as jy klaar skatryk en'' '''wêreldbekend''' ''is nie.''</ref> wydbekend * '''bekommerd''' – doodbekommerd<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''En as hulle terugkom op die aarde, hoe gaan hulle weer by hulle eie tyd uitkom? By hulle ouers, en oom Charles, en hulle broers en susters wat teen dié tyd seker al'' '''doodbekommerd''' ''oor hulle is.''</ref> * '''belangrik''' – lewensbelangrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''beledig''' – doodbeledig<ref name="WAT" /> * '''belese''' – blinkbelese<ref>Meiring, J. 2019. Foute, foute, net waar jy kyk. ''Rapport Weekliks'', 30 Junie, bl. 12: ''Sonder so 'n agent'' - '''blinkbelese''' ''en markslim - kom die voornemende skrywer nie naby 'n uitgewer nie.''</ref> * '''bemind''' – teerbemind,<ref>Sadie, Thys. 1982. ''Reis na die onsigbare wêreld''. Pretoria:Folio Uitgewers. bl. 47 </ref> alombemind<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 112: ''In die dae toe Uys nog die'' '''alombeminde''' "golden boy" ''was wat in 'n vaarwater medemenslike warmte deur die lewe gepronk het, kon niemand sonder 'n warm laggie oor Uys praat nie.''</ref> * '''benoud''' – dood(s)benoud<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="WAT" /> * '''beroemd''' – wêreldberoemd<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''besig''' – druk besig, rasend besig,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 215: ''"Ek het nie baie tyd nie, Jeroen. Dit is hier'' '''rasend besig.'''"</ref> dol besig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Daardie eerste paar maande toe ons'' '''dol besig''' ''was met verf en spyker en binnemure uitslaan, om onder meer ook 'n studeerkamer vir my in te ruim, het sy steeds meer 'n ver trek in haar oë gekry en die kos gereeld laat aanbrand.''</ref> * '''besope''' – stombesope<ref name="Potgieter" /> * '''betyds''' – doodbetyds<ref>Fryer, C. 1991. Snelskrif teen die dood. In: Gouws, T. & Roodt, P.H. 1992. ''Granaat: Eietydse essays''. Kenwyn: Jutalit. p. 99: ''Die dood is'' '''doodbetyds'''.</ref> * '''bewoë''' – diepbewoë<ref name="Makrogids" /> * '''bitter''' – galbitter,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Kruger1977" /> alsbitter,<ref name="Kempen" /> alsembitter, aalwynbitter, alweebitter * '''blank''' – lelieblank,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> spieëlblank, sneeublank, silwerblank, pêrelblank, melkblank<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306023419/https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf |date= 6 Maart 2021 }}, bl. 61: ''met hulle'' '''melkblanke''' ''liggame, hulle onoortreffelike skoonheid, en hulle betowerende sang.''</ref> * '''bleek''' – doodsbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 91: ''Terwyl Nadine'' '''doodsbleek''' ''kyk na brandende bome wat op een plek tot in die pad neerstort, en Uys sy kop tot binne sy hemp se kraag ingetrek het om nie te hoef sien nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 24: ''Hy rus sy kop teen die kussing, sy oë toe, sy gesig'' '''doodsbleek.'''</ref> wasbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22: ''Hy's'' '''wasbleek.'''</ref><ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 13: ''En as mense vra wat gaan aan, draai die hele storie maar altyd weer by die'' '''wasbleek''' ''en yskoue Antonie alleen daar in sy kis''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 37: ''Sy gesig word'' '''wasbleek.'''</ref> fletsbleek,<ref>Soos verskyn op bl.122 van ''Die heidendogters jubel'', Riana Scheepers, 1995: ''Sy is'' '''fletsbleek'''.</ref> geelbleek,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170: ''Kotie het'' '''geelbleek''' ''en uitgewas met hol wange en groot oë op die bed gelê.''</ref> wurmbleek,<ref>Rousseau, Leon. 2007. Derde uitgawe. ''Fritz Deelman en die skepe van Mars''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 40: ''Fritz kan nie uitmaak of die Marsman vriendelik probeer wees nie, want daar is geen uitdrukking op die'' '''wurmbleek''' ''gesig nie''.</ref> asbleek,<ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28: ''Toe sy die marmertrappe afdaal, skeur die skielike son haar mond tot heftige gebloei in haar'' '''asbleek''' ''gesig''.</ref> maanbleek,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 49: ''Die plant wasbessiestruik lê die duine vas met sy lang ranke wat tot veertig meter wydlangs strek, elk so volgeryg met derduisende'' '''maanbleek''' ''bessies dat 'n mens dit oplig en soos jy 'n koei melk by die handevol in 'n emmer afstroop.''</ref> grafbleek,<ref name="WAT" /> melkbleek,<ref name="WAT" /> lykbleek<ref name="Esterhuizen" /> * '''blind''' – stokblind,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stekelblind<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''blink''' – bottelblink, skitterblink,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Laat die oggend kom hulle by die vakansiehuis aan: 'n dubbelverdieping met 'n groot swart dak en twee hoë nokke, grys mure en wit hortjies voor groot vensters wat op die'' '''skitterblink''' ''see uitkyk.''</ref> spieëlblink,<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 29: ''Ek het gedink aan 'n weerkaatsing van ons'' '''spieëlblink''' ''houtvloere, maar dit was ook onmoontlik.''</ref><ref>Jansen van Vuuren, Louis. 2013. 'Die geur van seep'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 153: ''Nomi hou die kamerstel'' '''spieëlblink''' ''met 'n spesiale byewas-en-politoer-konkoksie.''</ref> glinsterblink,<ref>Van Waart, S. 2006. ''Zitzekamma: Boomkatedraal van die Tuinroete''. Pretoria: LAPA, bl. 129: ''Dit is 'n edelhout en een van die mooiste ter wêreld. Donkerbruin.'' '''Glinsterblink'''.</ref> diamantblink,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Kempen" /><ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige, robynrooi blom skitter'' '''diamantblink''' ''in die donker vertrek.''</ref> sonblink,<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 104: ''In die gang kyk Stefan ook met verbasing oor die vrou voor hom se skouer na die netjiese Mercedes wat'' '''sonblink''' ''in die straat staan en pronk, kompleet met chauffeur in uniform en al.''</ref> sweetblink (spiere), silwerblink,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n meermingladde'' '''silwerblink''' ''baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> politoerblink,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15-16: ''Sesduimers, vyftien cm breed, tot vyf meter lank.'' '''Politoerblink''' ''maar nou verduister deur sand.''</ref> kraakblink,<ref name="WAT" /> kristalblink,<ref name="WAT" /> poetsblink * '''blond''' – bottelblond,<ref>Soos verskyn op bl. 60 van ''Dansmaat'', Elsa Joubert, 1993:'' "Wounded," sê die'' '''bottelblonde''' ''vrou in die rooi geweefde jurk, "not my body, but my heart. I stoot in Budapest wen the tenks come in. My heart breaks. My heart still broken." ''</ref> vlasblond,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 10: ''Die liggaamsbou volmaak, die hare'' '''vlasblond''' ''en dig, die gesig sterk, met 'n vasberade uitdrukking in die ondeurdringbare blou van die oë.''</ref> sonblond,<ref>Van der Westhuizen, Vincent. 1992. Groen oë. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 226: ''Haar'' '''sonblonde''' ''hare is soos 'n sluier om die onderste gedeelte van haar gesig gewaai.''</ref> koringblond<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 130: ''Die eerste een by hulle is egter Sissie met haar'' '''koringblonde''' ''hare styf agtertoe getrek in 'n poniestert en haar wye glimlag met die eweredige tande; hy het al vergeet hoe aantreklik sy is.''</ref> * '''blou''' – potblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botblou,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> erdblou,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy kon dit aanvoel in die lug; / in die'' '''erdblou''' ''Spaanse lug / kon sy haar verlange voel versprei.''</ref> baftablou,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 15-16: ''Daarom het hy dan ook teen die einde van die geboorteproses, wat 'n hele dag en 'n nag geduur het'', '''baftablou''' ''geword''.</ref> hemelsblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.67</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28-29: ''Kristaldruppel na kristaldruppel drup haar treurigheid af in die water wat flikker met groen en amber vlamme. En klim tussen strenge mure en seniel-grynsende vensters, op na die'' '''hemelsblou''' ''son''.</ref> blouselblou, branderblou * '''bly''' – doodbly,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944" /> hondbly,<ref name="WAT" /> dankiebly,<ref name="Van Schoor1" /> dolbly,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 42: ''Vroeg die middag fluit ek vir my hond wat'' '''dolbly''' ''die voortou neem.''</ref> sielsbly<ref name="Potgieter" /> * '''bo''' – heelbo<ref name="Potgieter" /> * '''bont''' – papegaaibont,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 19: ''Die volgende dag sluit Jorie haar hemelateljee se deur ook op my neus: na byna 'n jaar en 'n half se ontstentenis spring sy aan die skilder in haar verfbesmeerdste, '''papegaaibontste''' klere, gulsig, alleen.''</ref> kakelbont,<ref name="Van Schoor1">[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y Van Schoor, J.L. 1983. ''Die grammatika van standaard-Afrikaans.'' Kaapstad: Lex Patria.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331081740/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=31 Maart 2022 }}, p. 276-277</ref><ref>Bloemhof, F. 1994. Die beginsels van pyn. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 334: ''Ek kon sy'' '''kakelbont''' ''hemde en die silwermedalje in sy ewe silwer borshare nie verduur nie.''</ref> strontbont (plat)<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 104: ''Het hy vergeet van die menigte onwaarhede wat hy vertel het? Die wittes en die swartes en al die ander kleure van die reënboog, 'n'' '''strontbont''' ''spul''?</ref> * '''braai''' doodbraai<ref name="Esterhuizen" /> * '''brand''' doodbrand<ref name="Esterhuizen" /> * '''breed''' – hemel(s)breed,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldbreed,<ref name="Potgieter" /> bergbreed<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 16: ''"Hoekom beweeg jy nie tussen die mense nie?" vra Jock wat langs hom kom sit het, sy skouers'' '''bergbreed''' ''in sy Harris-tweedbaadjie.''</ref> * '''broos''' – seepbelbroos<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 368: ''Elwiena besef hoe nodig die mens 'n skuiling het, al is dit 'n'' '''seepbelbrose''' ''skuiling van woorde, en die verteller kry hier saam met Elwiena een van die antwoorde op haar soeke na die waarheid en die mag van woorde.''</ref> * '''bros''' – kraakbros<ref name="Kruger1977" /><ref>Nel, Ronel. 2009. Die son ontbrand en ons ontkom. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 281: ''Die oggend was'' '''kraakbros''' ''soos jong slaaiblare – dog al wat daar werklik tussen ons was, was sewe onoorbrugbare jare''.</ref> * '''[[bruin]]''' – grondbruin, bergbruin (water; stroom), modderbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''vir die'' '''modderbruin''' ''konvooi wat dwars- / oor die landskap soos 'n ruspe knars.''</ref> vetbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, /'' '''vetbruin''' ''sooie en groen / weiding, wolkwit troppe, 'n bron,''</ref> beskuitbruin,<ref>Van Coller, Dolf. 1992. 'n Stywe dop vir Kosie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.148: ''Op die sak van die hemp was die woorde:'' Man of the moment ''ingestik. Sy broek, gespe en'' '''beskuitbruin''' ''volstruisleerskoene, saam met die Rolex, het aan die woorde op die hemp gestalte gegee.''</ref> neutbruin,<ref>Oberholzer, Mike. 1992. 'n Koeël vir Leonora. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.165: ''In sy verbeelding sien hy hulle saam in die Griekse son – Merryl'', '''neutbruin''' ''en slank in 'n bikini, die wind in haar hare.''</ref> bessiebruin,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 194: ''My pa wat voorwalletjies gooi, ek wat steeks toekyk, my kop by biblioteekboeke en Thomas se bene'', '''bessiebruin''' ''teen die wit van sy tennisbroek''.</ref> karamelbruin,<ref>Naudé, Charl-Pierre. 2009. Die pêrellig van haar lampe. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 75: ''Haar sexy lyfie was'' '''karamelbruin''' ''en klein''.</ref> waksbruin,<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 202: ''Bokant die besembosstrook verrys die kranse van'' '''waksbruin''' ''rots en gebrande ysterklip''.</ref> sjokoladebruin,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 233: ''Binne weke verander my ma se melkwit vel in'' '''sjokoladebruin'''.</ref> heuningbruin,<ref>Coetzee, J.M. 1999 (2009). ''In oneer''. Vertaal deur Fanie Olivier. Kaapstad:Umuzi, bl. 5: ''Hy streel haar'' '''heuningbruin''' ''lyf''.</ref> toffiebruin,<ref>Viljoen, F. 2021. ''Wêreld van Wolwe: Tweede asem''. Pretoria: LAPA, bl.38: ''Hy sien 'n ou vrou in 'n los kaftanrok. Lang grys hare waai om haar gesig. Sy het 'n'' '''toffiebruin''' ''vel vol rimpels.''</ref> kraakbruin (kos)<ref name="WAT" /> * '''dapper''' – doldapper<ref>[https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 McCarthy. J. 2014. Speserye, klante lei na nuwe paaie. ''Kouga Express'', 19 Junie:5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162546/https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 |date=25 Desember 2016 }}: '' 'n Liefde vir speserye, 'n groeiende klante-basis en'' '''doldapper''' ''bestuurders het nie net tot 'n ompad gelei nie, maar tot die ontdekking van geheime vlieë, boerekos en blinklyf-forelle.''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2000/05/03/14/12.html Hambidge, J. 2000. Bundel word ironiese lykdig aan digter self. ''Die Burger'', 3 Mei:14]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Jy raak roekeloos met jou sinne /'' '''doldapper''' ''/ gedrewe / bipolêr / en vol fin de siècle-hebbelikhede.''</ref><ref>[http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ Aucamp, H. 2007. Dryfhout: die ontstaansgeskiedenis 2004. ''LitNet Akademies'', 13 Junie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171635/http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ |date=25 Desember 2016 }}: ''Dit was 'n dapper gebaar van mev Le Roux om my te nooi, want Hittegolf is uitgesproke homoëroties van inslag; en dit was 'n'' '''doldapper''', ''selfs onbesuisde gebaar van my om dié uitnodiging te aanvaar.''</ref> * '''deftig''' – kraakdeftig<ref name="Potgieter" /> * '''deur''' – middeldeur,<ref name="Potgieter" /> dwarsdeur<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''diep''' – afgronddiep,<ref name="Kempen" /> enkeldiep, kniediep (''kniediep'' in die moeilikheid; ''kniediep'' voordag (douvoordag)), pensdiep, skouerdiep, nekdiep,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 143: ''Hy weet die dokter gaan vies wees oor die vroeë uur, maar die kalf is nou'' '''nekdiep''' ''in die put.''</ref> kraakdiep<ref name="WAT" /> * '''dig''' – potdig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botdig<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''dik''' – trommeldik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> knuppeldik (met sy verwante ''knepeldik, kneweldik, knubbeldik, knipdik, knippeldik''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> dwarreldik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 96: ''Die bank en twee opgestopte stoele is motgevreet en oral lê die stof'' '''dwarreldik'''.</ref> * '''dof''' – droomdof<ref name="WAT" /> * '''dom''' – aartsdom, eseldom, horingdom, klipsteendom * '''donker''' – pikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 105: ''Dis 'n'' '''stikdonker''' ''nag''.</ref> nagdonker,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> oliedonker,<ref>Soos verskyn op bl.64 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die rivier is 'n trae,'' '''oliedonker''' ''strook onder die ligte van die brug verby''.</ref> skemerdonker,<ref>Soos verskyn op bl. 204 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die'' '''skemerdonker''' ''garage wat altyd na vars strooi geruik het, en effens muwwerig, en iets na teer of olie.''</ref> gietdonker, angsdonker<ref>Viljoen, Fanie. 2010. In die huis van nagskimme was daar... In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72 ''Dirk en Pierre het glo deur die'' '''angsdonker''' ''veld na die leë ou huis toe gesluip.''</ref> doodsdonker,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 136: ''Maar uiteindelik verdwyn die laaste toneel in 'n fyn stippel van lig en is dit'' '''doodsdonker''' ''in die ruimtetuig''.</ref> gitdonker,<ref name="Potgieter" /> gitswartnagdonker,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 167: ''Weer donkerte''. '''Gitswartnagdonkerte'''.</ref> grotdonker,<ref name="Potgieter" /><ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Die onweer was ritmies. Behalwe vir die donderblitse was dit donker, Pa.'' '''Grotdonker''', ''soos 'n Groot Vasteland''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 32: ''Dis'' '''grotdonker''' ''en my oë raak nie gewoond daaraan nie.''</ref> dikdonker,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 146: ''Naby die wal skuil'' '''dikdonker''' ''wolke sardiens, elkeen wonderlik reëlmatig kop tot stert gespasieer in sy eie klein swemgebied.''</ref> tonneldonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 156: ''Toe word die deksel toegedruk. Dis skielik'' '''tonneldonker.'''</ref> gatdonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 166: ''Die verligting is groot. Die tonnel voel li's en li's ver en dis'' '''gatdonker'''.</ref> grafdonker<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 140: ''Dadelik is die huis... die hele huis...'' '''grafdonker'''.</ref> * '''dood''' – morsdood,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72: ''Die romantiek van vroeër is'' '''morsdood.'''</ref> klipdood, dikdood<ref name="WAT" /> * '''dood''' (dooierig) – dikdood/dikdooi<ref>[[WAT]]: Op Nuwejaarsmôre is die meeste mense dikdood.</ref> * '''doof''' – stokdoof,<ref name="Esterhuizen">{{Cite web |url=https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Esterhuizen, H.L. 1974. Intensivering in Afrikaans. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Bloemfontein: Universiteit van die Oranje-Vrystaat. bl. 2, 5, 10-12, 14-23, 26 |access-date=12 Julie 2021 |archive-date=12 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712130721/https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=live }}</ref><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 115: ''Hier probeer Jorie self praatkans inkry, in 'n amper skreeustem, want tant Babsie is'' '''stokdoof'''.</ref> potdoof * '''dor''' – beendor,<ref name="WAT" /> kraakdor,<ref name="WAT" /> kurkdor<ref name="WAT" /> * '''dries''' (astrant, aanmatigend, vermetel, brutaal) – doldries<ref name="WAT" /> * '''driftig''' – doldriftig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 39: ''Ek het hom nooit gekeer as hy'' '''doldriftig''' '' 'n spoor wil volg nie.''</ref> * '''droef''' – kerkhofdroef * '''dronk''' – smoordronk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stomdronk,<ref name="Potgieter" /> dooddronk,<ref name="Esterhuizen" /> stormdronk, papdronk,<ref name="Potgieter" /> dikdronk, slingerdronk, poepdronk<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 117: ''"Die mens was'' '''poepdronk.'''"</ref> (plat), horingdronk,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.77-78 (''Bundesstraße 51''): ''...en die lawaaierige bloeisels wat vir jou tong uitsteek / is om soos 'n'' '''horingdronk''' ''cowboy / die oorbodige landskap soos leë bierbotteltjies / van die tafel te wil afvee...''</ref> duiseldronk, bibberdronk,<ref>Brink, André P. 1965. ''Orgie''. Kaapstad: John Malherbe Edms. Bpk. bl.83: ''Kom terug na my, kom terug'' '''duiseldronk, bibberdronk''' ''dronk''</ref> katdronk,<ref name="WAT" /> diepdronk,<ref name="Makrogids" /> kanondronk * '''droog''' – kurkdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 50: ''Lente word skielik somer by ons, en tussen September, Oktober en November word die veld vinnig'' '''kurkdroog.'''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 19: ''Van In haal sy skouers op en smyt die lou mineraalwater in die'' '''kurkdroë''' ''glas''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 260: ''Haar mond is'' '''kurkdroog'''.</ref> botdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /><ref name="Makrogids" /> poeierdroog,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 53: ''Die landskap verander van kurkdroog na '''poeierdroog'''''.</ref> horingdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 140: ''Hy was nog ongeskeer en sy baard was stoppelrig en blou, die vel in sy nek'' '''horingdroog''' ''van baie buitewerk.''</ref> houthoringdroog,<ref name="WAT" /> stofdroog,<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html Gibson, Erica. 2007. Vloed help brûe bou. ''Beeld'', 17 April:6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154307/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html |date=28 November 2015 }} : ''Ironies genoeg was daar sedert Februarie se vloede haas geen reënval in die gebied nie en die veld is'' '''stofdroog''' ''rondom die Zambezi-vloedvlakte.''</ref><ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html Hill, Christopher. 2000. Kronieke koel maar interessant opgeteken. ''Die Burger'', 08 Maart:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153401/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html |date=28 November 2015 }}: ''Dit wil nie sê dat die resultaat'' '''stofdroog''' ''is nie, ver daarvandaan.''</ref> tonteldroog, kurkhoringdroog,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 197: ''...soms kriewel iets hoorbaars in hulle'' '''kurkhoringdroë''' ''kelke.''</ref> dordroog,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''Toe smyt Effie haar boek ineens weg dat hy skuif oor die vloer. "Ek is gatvol vir die strooi! Oorsaak en gevolg, oorsaak, gevolg, nuwe oorsaak. Spul'' '''dordroë''' ''kaf..."''</ref> beendroog,<ref name="WAT" /> hooidroog,<ref name="WAT" /> kurkhooidroog,<ref>De Villiers, C.G.S. 1979. ''Soete inval: nagelate geskrifte van Con de Villiers.'' Tafelberg-Uitgewers, bl. 61: ''Die groot sentrale Spaanse plato is treurige wêreld; alles is vaal en'' '''kurkhooidroog'''.</ref> houtskooldroog,<ref name="WAT" /> kraakdroog<ref name="WAT" /> * '''duidelik''' – glasduidelik,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Maar die hofpapier en die gruwelike woorde. Hulle was'' '''glasduidelik'''.</ref> klaarduidelik<ref name="WAT" /> * '''dun''' – plankdun,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> papierdun<ref name="Esterhuizen" />, vliesdun,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 14-15: ''In verskillende mooi ontwikkelde persoonlikhede, indiwiduele bevoegdhede in die gemeenskap, kom die dieper skeppingskrag van die lewe, die universele vormingskrag tot persoonlike uiting; en omdat ons Afrikaners nie in 'n kleurlose benede-kultuurlikheid wil bly wegskuil nie, maaf ons kultuur-persoonlikheid tot die volheid van sy ontwikkeling wil bring, hier binne ons geografiese grense, daarom wil ons 'n eie Afrikaanse kultuur hê, nie 'n nageaapte vorm-dooie ding, 'n'' '''vliesdun''' ''vel wat ons oor die geraamte van 'n Wes-Europese land se beskawingsvorm getrek het nie, maar 'n eie, vollewende skepping wat die tekens van ons ervaring, ons geskiedenis dra.''</ref> haardun, kraakdun (porselein, glas of stem),<ref name="WAT" /> flenterdun, ragdun, riemdun, naalddun, dennenaalddun,<ref>Steenberg, Elsabe. 1987. ''O, om te fluit''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 32: ''Sy sing so'' '''dennenaalddun''' ''dat die ou kabouter die klip laat val en sy hande onder sy baard vou''.</ref> posbusdun (lippe),<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Maar nou is hulle gevrete vroom en hulle lippies'' '''posbusdun'''.</ref> grasdun,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 183: ''Sy fris boerebene van vroeër is nou'' '''grasdun'''.</ref> stokkiedun,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 28: ''My bene is'' '''stokkiedun''' ''onder die sagte broek.''</ref> donkiebeendun,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 197: ''Hy sit die koevertjie in my hand, sy pols donkiebeenbenerig, sy arms'' '''donkiebeendun'''.</ref> rafeldun,<ref>Meiring, Jean. 2009. Brief aan Ariadne. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 173: ''Jy't onlangs 'n goeie ruk lank my e-posse met stilte begroet. Ná die tyd'' '''rafeldun''' ''verskonings (moet jy toegee) uitgedink oor jou werkgewer se IT-stelsel wat soms oorgretig boodskappe uit allerlei oorde keer of firewall of wat ook al''.</ref> asemdun,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 375: ''...Tog buig die'' '''asemdun''' ''kleed die lig self en vang 'n wêreld in sy sfeer''.</ref> wafeldun, draaddun,<ref name="WAT" /> garingdun,<ref name="WAT" /> lemdun,<ref name="WAT" /> riempiesdun<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 122: ''Die eienaar van die Toy Boy-agentskap, 'n'' '''riempiesdun''' ''vrou met 'n bril en 'n ontevrede trek om die mond beduie na die vorm wat Tristan gedeeltelik ingevul het.''</ref> * '''duur''' – peperduur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> bitterduur, vrekduur<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae vrekmoeilik – en'' '''vrekduur''' – ''is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> * '''dwars''' – plankdwars (jagtaal: wanneer 'n dier heeltemal dwars staan, gereed om geskiet te word)<ref name="WAT" /> * '''eens''' – doodeens<ref name="WAT" /> * '''eenvoudig''' – doodeenvoudig,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blooteenvoudig,<ref name="WAT" /> kindereenvoudig<ref name="WAT" /> * '''eerlik''' – doodeerlik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 310: ''Van ingebore aard was hy miskien 'n'' '''doodeerlike''' ''man wat jou nooit met 'n stuiwer sou tekort gedoen het nie''.</ref> * '''eg''' – goudeg * '''eie''' – bloedeie<ref name="Van Schoor1" /> * '''ellendig''' – doodellendig<ref name="Esterhuizen" /> * '''erg''' – dooderg<ref name="Esterhuizen" /> * '''ernstig''' – doodernstig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="Bourliaguet">Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 103: ''Jean Jakkals - wat 'n baie paslike naam gekry het - haal sy skouers op en sê'' '''doodernstig''': ''"Laat hulle dan maar by Boucharchat gaan bly. Daar sal hulle'' '''doodtevrede''' wees."</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova: Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 52: ''Lucas kan nie glo wat hy hoor nie, maar Ayanda is'' '''doodernstig'''.</ref> sielsernstig,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 9: ''"Stiefpa sal nooit weet nie," pleit Naas'' '''sielsernstig'''.</ref> vry-ernstig<ref name="Esterhuizen" /> * '''fiks''' – topfiks<ref>Van Schalkwyk, R. 1980. ''Sending Reijger''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 1: ''As gevolg van die aard van sy werk moet hy'' '''topfiks''' ''wees, want hy sal heel waarskynlik in die nabye toekoms, 'n ruimtereis onderneem.''</ref> * '''flou''' – stokflou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9: ''"Ons werk ons nou al twee maande'' '''stokflou'''," ''skryf ek op 3 Mei in my dagboek.''</ref> doodflou * '''fris''' (gesond) – perdfris,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 243: ''"Laat my eers eet, Pieter. 'n Paar happe en ek is weer'' '''perdfris'''."</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 63: ''Wanneer Naas weer'' '''perdfris''' ''is, kan hy nie langer op Mooifontein bly nie.''</ref> kikfris,<ref>[[WAT]] (nie algemeen) ''Heeltemal fris; baie gesond; perdfris.'')</ref> appelfris<ref>[[WAT]]: Fris en bloesend van kleur: ''Haar'' '''appelfris''' ''gesiggie''.</ref> kikfris (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''fris''' (vars) – doufris,<ref name="WAT" /> komkommerfris,<ref name="WAT" /> lentefris,<ref name="WAT" /> kraakfris<ref name="WAT" /> vonkelfris,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 13 Julie 1983, bl. 15, ''Radox''-advertensie: ''[...] en ure lank na badtyd sal jy nog so vars vertoon, en voel jy nog'' '''vonkelfris''' ''en sag en skoon.''</ref> tintelfris,<ref name="Steynberg" /> dartelfris<ref name="Steynberg">Steynberg, F. (red.). 1973. "Advertensies" in: Praktiese Afrikaans. Vraestel 1. Studiegids vir Afrikaans. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 62.</ref><ref name="Kruger1977" />, windfris<ref name="Kruger1977" /> * '''fyn''' – haarfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 247: ''"My eie onderwyseres weet nog'' '''haarfyn''' ''watter rokkie ek met my eerste kommunie aangehad het."''</ref> ragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Rabie, J 1982">Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 120: ''As 'n mens se oog eers eenmaal deur so 'n waarneminkie geboei is, sien jy veel meer spore oor die duine raak: doekvoet-katspoortjies van 'n muishond, muskeljaatkat of meerkat; of die preutse stewelspore van 'n grysbok; die aweregse hiërogliewe van voëls, grotes, vernames, of'' '''ragfyn''' donslig soos die spoortjies van strandlopertjies wat byna sonder indruk oor die enorme vaalgeel lyf van die sand verbygesnel het...</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Ek het jou gemaak. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 81: ''Op 'n dag het Jacobs die'' '''ragfyne''' ''trourok van die wasbeeld afgepluk, en oor Andries se swart karkas gehang.''</ref> piekfyn,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> flenterfyn,<ref name="WAT" /> veselfyn,<ref name="Kempen" /> naaldfyn, kraakfyn,<ref name="WAT" /> poeierfyn (stof),<ref>Van Pletzen, Johan. 1992. Sy ma se beursie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.117: ''Ontploffings en 'n gewerskaf met stootskrapers woel die'' '''poeierfyn''' ''roesstof los en dit kleef aan boomblare, gras, dakke en tuine oor die hele dorp.''</ref> wasfyn,<ref>Smit, Hettie. 1970. ''Sy kom met die sekelmaan.'' Kaapstad: Nasionale Boekhandel. bl. 49: ''Blou bobbejaantjies'', '''wasfyn''' ''viooltjies, kalkoentjies en vygies soos die sterre van die melkweg!''</ref> spinnerakfyn/spinragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 107: ''Dit was 'n asempie van 'n rok, een wat 'n mens kon wegblaas, so'' '''spinnerakfyn''' ''was die materiaal.''</ref> porseleinfyn<ref>[[WAT]]</ref> vlinderfyn,<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''Pinkie-in-die-lug het sy vir haar mense geglimlag en'' '''vlinderfyne''' ''treetjies gegee.''</ref> feëfyn, <ref name="Kruger1977" /> stippelfyn<ref name="Kruger1977" /> * '''gaar''' – doodgaar<ref name="Potgieter" /><ref>Lutrin, Beryl. 1999. ''Afrikaans Handbook & Study Guide: An English student's guide to Afrikaans''. Birnam Park: B. Lutrin. bl. 44</ref> * '''gedaan''' – doodgedaan,<ref name="WAT" /> morsgedaan<ref name="WAT" />, morsdoodgedaan<ref name="WAT" /> * '''gedwee''' – hondgedwee<ref name="WAT" /> * '''gedienstig''' – hondgedienstig<ref name="WAT" /> * '''geduldig''' – doodgeduldig <ref name="ReferenceA">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.68</ref> * '''geel''' – goudgeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> kerriegeel, borriegeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> knalgeel,<ref name="Van Schoor1" /> vlamgeel, kanariegeel,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 44: ''Hy dra 'n skreeulelike pak, 'n'' '''kanariegeel''' ''hemp en 'n grasgroen das''.</ref> mosterdgeel, giggelgeel (skertsend), songeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 284: ''Dat die werf'' '''songeel''' ''was met tulpe, van die aandblom in volle geur, skaamrosies wat bloos in die môredou, het ek toe nog nie geweet nie.''</ref> wortelgeel,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 231: ''"Mevrou Santa het besluit dat ons 'n span gaan maak om by die Spar op Warmbad as karwagte diens te doen," sê die vrou met die'' '''wortelgeel''' ''hare aan die oorkant van die staaltafel en vat 'n sluk koffie uit 'n groen blikbeker''.</ref> piesanggeel,<ref>Berg, H. 2007. ''My storie van hoop''. Kaapstad: Lux Verbi, bl. 90: ''Toe ek 16 word, het my pa vir my my eerste motor gekoop. 'n'' '''Piesanggeel''' ''Datsun.''</ref> sonneblomgeel,<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |title=Maré, Susan. 2005. Sy hart nog sonneblomgeel. ''Volksblad'', 27 Januarie:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154326/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |title=''Volksblad''. 2007. Rusoord op Brandfort kry nuwe lapa. 19 Desember:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154410/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van Reenen, Lanie. 2013. ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011423/https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Vir my is dit tans die weelde van hierdie lelike klein kamertjie met sy'' '''sonneblomgeel''' ''mure en neonbuisligte, 'n smal nonne-bedjie met 'n sintetiese blou deken, 'n vloer van saamgeperste houtskaafsels, 'n stoel, tafel, yskassie en kookplaat.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=Q3ZRBAAAQBAJ&pg=PT14&lpg=PT14&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=40xOCoYSQt&sig=wqbzEmFuD0U0-saEVklgNm5L8EE&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Kalmer, Harry. 2014. 'n Duisend stories oor Johannesburg: 'n stadsroman. Kaapstad: Queillerie.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Sy dra nie tuitkappies soos die ander vroue in die kamp nie, maar 'n'' '''sonneblomgeel''' ''strooihoed met 'n rooi laproos''.</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Els, Jeanne. 2011. ''As die stroom jou vat: die raaisel van selfmoord''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005907/https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''In 'n getypoel digby die Kampbaaise strand krys en fladder seemeeue opgewek in die turkoois water. Ek asem die sout van die see in; ruik die klapperolie in die sonbaaiers se rome waar hulle onder'' '''sonneblomgeel''' ''en kersierooi sambrele ontspan.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van der Vyver, Marita. 2005. ''Bestemmings''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011907/https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: '' 'n Turkoois T-hemp met 'n string skokpienk koraalkrale om die nek, 'n persbont sarong om haar breë heupe gedrapeer,'' '''sonneblomgeel''' ''plastieksandale aan haar stewige plaasvoete''.</ref> sonskyngeel,<ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 91: ''Terwyl die Alfheimers van die kraanvoëls afklim, sien Henk hulle is almal lank, fris en blond – nes Lyra gesê het, en die'' '''sonskyngeel''' ''klere wat hulle aanhet, skitter met 'n goue gloed wat hulle nog meer indrukwekkend laat lyk.''</ref> bottergeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Jansen van Vuuren, L. 2020. ''Amper Frans: 'n lewe van fanfare en faux pas''. Johannesburg: Jonathan Ball Publishers, p. 78: ''Die Creuse spog ook met natuurlike waterbronne en die'' '''bottergeel''' ''kalksteen waarvan die Franse argitektoniese erfenis deurtrek is.''</ref> koringgeel<ref name="Esterhuizen" /> * '''geesdriftig''' – doodgeesdriftig<ref>Bierman, B.E. 1955. ''Boukuns in Suid-Afrika''. Kaapstad: A.A. Balkema, p. 84: ''In Koning Willem se gevolg vaar baie kunstenaars saam, onder hulle Daniel Marot. Oor sy barok raak die Engelse nie te'' '''dood geesdriftig''' ''nie.''</ref> * '''gek''' – stapelgek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> dolgek<ref name="WAT" /> * '''gelief''' – alomgelief<ref name="Makrogids" /> * '''gelukkig''' – doodgelukkig,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 83: ''Shuna lê'' '''doodgelukkig''' ''op haar sy, sodat sy Carolus nog met een poot kan vashou, maar hy probeer nie eens meer om weg te kom nie.''</ref> dolgelukkig, sielsgelukkig,<ref name="Potgieter" /> stralend gelukkig, duifgelukkig<ref name="Kempen" /> * '''gemaklik''' – doodgemaklik<ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 147: ''Hy ry redelik stadig oor die stofpad vol hobbels en klippe en kyk kort-kort om. "Jy moet vashou girl." "Ek is'' '''doodgemaklik'''."</ref> * '''gereed''' – slaggereed * '''gerus''' – houtgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> perdgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> doodgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter">Potgieter, J.S. & Van Rooyen, P.G. 1981. ''Die Suid-Afrikaanse leerlinggids''. Vierde uitgawe. {{ISBN|0-623-01377-0}}. Pretoria: Maskew Miller, bl. 112-117.</ref><ref name="Stadler, L.G 1994" /> houtpopgerus,<ref name="Kempen" /> Engelsgerus<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |title=''Volksblad''. 2011. Taalkruie: Nugter alleen weet. 16 Desember:7 |access-date=19 Februarie 2016 |archive-date= 9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124956/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |url-status=live }}</ref> * '''gesond''' – blakend gesond, kerngesond,<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceA" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 59: ''Hy was sowat dertig jaar oud, 'n hakkelaar, maar fris en lewenskragtig, met 'n primitiewe gees, en'' '''kerngesond''' ''en absoluut in sy vasberadenheid.''</ref> oergesond<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 115: ''Ek: Is haar familie nie'' '''oergesonde''' ''mense nie, die langslewendes in alle egverbintenisse, en sy pas vroeg in die dertig? Dit klop nie, mannetjie.''</ref> * '''getroos''' – doodgetroos<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''getrou''' – lewensgetrou,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Dan werk jy terselfdertyd sommer skrywersblok en weerstand teë... en jy skep'' '''lewensgetroue''' ''karakters en jy raak ontslae van die emosies.''</ref> hond(s)getrou<ref name="WAT" /> * '''gevaarlik''' – doodsgevaarlik,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 215: ''Wat nou gaan plaasvind, is eintlik gevaarlik vir almal hier teenwoordig, maar veral vir my vrou. Vir haar is dit'' '''doodsgevaarlik'''.</ref> lewensgevaarlik * '''gevoelig''' – fyngevoelig,<ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 19: ''STEM: Is dit nie net 'n geval van 'n '' '''fyngevoelige''' ''kind wat 'n insident nie kon verwerk nie?''</ref> teergevoelig * '''gewillig''' – doodgewillig,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> eselsgewillig<ref>[[WAT]] (1970, bl. 601-602): Steeds, volkome, onvoorwaardelik gewillig ''M/d rustige veronderstellings dat hy 'n'' '''eselsgewillige''' ''luisteraar sal wees. C.M. van den Heever''.</ref> * '''gewoon''' – doodgewoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 160: ''"Is dit nie te ver gevoer nie? Miskien het Provoost'' '''doodgewoon''' ''opgestaan omdat hy 'n verdagte geluid gehoor het."''</ref> blootgewoon<ref name="WAT" /> * '''giftig''' – groengiftig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 390: ''Willem kyk ingedagte na Retief, die naaswenner van Skryf 3000 wat eenkant bly staan, 'n studie in'' '''groengiftige''' ''nydigheid van kop tot tone.''</ref> * '''glad''' – spieëlglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> seepglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> palingglad,<ref name="Kempen" /> snotglad, botterglad (tong), aalglad, ivoorglad, masjienglad, satynglad,<ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 13 - 14: ''Van die volmaakte ronding van haar hals tot haar'' '''satyngladde''' ''voorkop onder die hooggekartelde pruik is sy asof deur 'n meesterhand geskep.''</ref> roomglad,<ref>Venter, De Waal. 1988. ''Vyffff''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.58: ''Ons styg'' '''roomglad''' ''op en doen ons eerste sprong''.</ref> blinkglad,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 7: ''Hy kyk 'n rukkie aandagtig daarna en vat dan versigtig aan die'' '''blinkgladde''' ''oppervlak van die kleinste enetjie, dan aan 'n ander een en streel lig oor die grote.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 89: ''Maak nie saak of jy by 'n mooi rondebors-boeremeisie kuier nie – die'' '''blinkgladde''' ''lyf in die venster, die vloei van ledemate en bewegings, die ritme.''</ref> meerminglad,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n'' '''meermingladde''' ''silwerblink baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> glipglad,<ref>[[Gabeba Baderoon|Baderoon, Gabeba]]. 2009. Swaarverkeer. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 154-155: ''Dis 'n taal waarmee hulle mekaar meet volgens die behendigheid van hande, of die vermoë om 'n vlak'' '''glipglad''' ''te skaaf, die gevoel vir haaksheid en reguit lyne''.</ref> kraakglad, <ref name="WAT" /> skiglad,<ref name="Kruger1977" /> straalglad, <ref name="Kruger1977" /> streelglad<ref name="Kruger1977" /> marmerglad<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 93: Hieruit kan ons vooraf leer ken die weer van die afwisselende hemel, hieruit die datum van maai en die tyd van saai, en wanneer dit pas om deur die verraderlike '''marmergladde''' see met roeiers te roei, om gewapende vlote van stapel te laat loop, of, op die regte tyd, die pynboom in die bos af te kap.</ref> * '''goed''' – bittergoed, doodgoed<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''goedkoop''' – spotgoedkoop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodgoedkoop * '''goor''' – hondgoor * '''gou''' – blitsgou<ref name="Kruger1977" /> * '''graag''' – dolgraag,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 223: ''Die ondersoek sit vas en jy weet hoe'' '''dolgraag''' ''ek saam met jou Portugal toe wil gaan.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 290: ''Sy wil'' '''dolgraag''' ''saamwerk, maar...''</ref> bittergraag, hartsgraag,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''Hy sien sy is mooi, sommer baie mooi; mooier as wat sy ma of Ousus was, maar met iets in haar gesig; so asof wat sy'' '''hartsgraag''' ''begeer, haar nie gegun word nie.''</ref> doodgraag,<ref name="Potgieter" /> dubbelgraag<ref>[[WAT]]: ''Hy wou sy kinders'' '''dubbelgraag''' voor sy dood weer sien.</ref> * '''groen''' – [[grasgroen]],<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> lowergroen, [[smaraggroen]],<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl.4: ''Aan die deur is 'n groot, blink klopper in die vorm van 'n padda, 'n padda met helder smaraggroen oë.''</ref> knalgroen, klawergroen,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 224-225: ''Vos vertoef 'n rukkie by die massagraf... Elkeen om eie rede die'' '''klawergroen''' ''geboorteland verlaat op las van roekelose ou staatsmanne skeepgegaan om in dié wispelturige hoek van die Rôeveld deur Boereskerpskutters afgemaai te word.''</ref> nylgroen,<ref>De Lange, Johann. 2008. Correspondences. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.938: ''van sy welige krag is weinig oor: / uitgekalf, flanke modderdik gestol, / die blinkvet rug in dongas uitgehol, / het tyd, langsaam in 'n delta verstrik, / die '''nylgroen''' oë moerassig toegeslik.''</ref> knarsgroen, brommergroen (''van jaloesie''),<ref>Hambidge, Joan. [http://www.litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge 'n ''Belydenis van 'n geskryfde: Joan Hambidge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901141003/http://litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge |date= 1 September 2014 }} (''LitNET'') : ''Die roman beslaan 244 bladsye, is uitgegee deur Tafelberg en gaan alle gefrustreerde joernaliste wat nog altyd ’n roman oor Naspers wou skryf,'' '''brommergroen van jaloesie''' ''maak.''</ref><ref>Hambidge, Joan. 1990. [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html ''Prys vir slegste Afrikaanse digbundel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154331/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html |date=28 November 2015 }} (''Beeld''): ''Dié vers se onsubtiele beeld en toepassing word so grotesk uitgevoer dat 'n mens dit nie kan vergeet nie en die wyse waarop die natuur in seksuele beelde beskryf word, sou De Sade'' '''brommergroen van jaloesie''' ''gehad het.''</ref> varsgroen,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Pleks van: "Die skurwe deur is groen", sê eerder: "Die deur is grof onder haar punte en'' '''varsgroen''', ''asof dit so pas geverf is." ''</ref> soelgroen,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 8: ''Soms gly hy wel sy ooglede boontoe, en die blik op dit wat Pa se oë geword het, voorheen'' '''soelgroen''' ''en indrukwekkend, laat Mattheüs omtrent wegkwyn al het hy hulle hoeveel maal al so gesien.''</ref> [[bottelgroen]]<ref name="Esterhuizen" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 124: ''Hy hang nog 'n rukkie op sy fiets daar rond, die sigaret gebêre in die bosak van sy'' '''bottelgroen''' ''uniform.''</ref>, olyfgroen<ref name="Esterhuizen" />, banknootgroen<ref name="Esterhuizen" /> * '''groot''' – reusegroot<ref name="Esterhuizen" />, tamaaigroot, lewensgroot<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''grou''' – asgrou,<ref name="Kempen" /> loodgrou, vaalgrou<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 142: ''Toe die '''vaalgrou''' as nog louwarm smeul en mens die aarde se powere geraamte sonder die Josefskleed van plante uitgestrek kon sien lê, het die oorlewende skilpaaie wanhopig heen en weer gedwaal op soek na 'n groenigheidjie, na 'n bekkievol dou in lowerkoelte.''</ref> * '''grys''' – asgrys,<ref name="Potgieter" /> loodgrys,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 41: ''Sy wys oor die water en dan sien hy die swart driehoekvorms van haaivinne in die '''loodgrys''' water, voor dit agter 'n golf verdwyn.''</ref><ref>Venter, P. 1994. Wie is Agatha Christie? In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 188: ''Mevrou Linde en Botha het laatmiddag opgedaag in die oorlede juffrou Le Clus se'' '''loodgrys''' ''Mercedes 500 SEC, bestuur deur Cyril Plaatjies.''</ref> * '''haastig''' – dolhaastig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> doodhaastig<ref name="Esterhuizen" /><ref>[https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php Van Melle, J. 1936. ''Bart Nel, die opstandeling''. Amsterdam: Wereldbibliotheek N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711140931/https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php |date=11 Julie 2021 }} bl. 144: ''Maar jy kan maar voor my ingaan as jy besigheid het, ek is nie so'' '''doodhaastig''' ''nie''.</ref> * '''hard''' – kliphard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> ysterhard, keihard, keisteenhard,<ref name="Potgieter" /> klipsteenhard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipsteenkalbashard, skreeuhard, staalhard,<ref name="Potgieter" /> steenhard, spykerhard, kwashard,<ref>De Lange, Johann. 2008. Alpebok. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.940-941: ''die klipram las / sy kloutjie voeg- / vas in 'n klip- / lys in hy knak / sy knie en / hys hom rats / die saagtand-/ kransrif uit - / teen sy kop / perfekte frats'' '''kwas- / hard''' ''soos skroef- / draad gedraai / lê die groewe / van die nautilus / en onder hoewe / kletter oerklip / van 'n baai''</ref> rotshard,<ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.86: ''Uit hierdie kol wat'' '''rotshard''' ''aan die plastiek van die pyp vassit, groei die tou waarmee hulle opgeklim het.''</ref> skokhard (klank),<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die knal suig alle ander klanke in die vertrek op. Maar dis'' '''skokhard''' ''en sekuur.''</ref> houthard,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 82: ''Sy gaan sit op 'n bankie. Dis'' '''houthard''' ''en regop te midde van 'n landskap waarin sap op- en uitstoot''.</ref> olienhouthard,<ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 285: ''Húl oom, die'' '''olienhoutharde''' ''patriarg oom Kallie Crous aan wie ons menige Sondagmiddag-besoek gebring het, het daarteenoor gesorg dat King George en sy gekroonde gemalin in vergulde rame sy en die einste tant Mêggie van die koperpennie ('n suster van my Ouma van Zyl) se klein voorhuis domineer.''</ref> harshard,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 351: ''Die saak word hier ietwat uitvoeriger gestel – daar word melding gemaak van die bloedvergiftiging, die koors en die pyn en ook die uiteindelike'' '''harsharde''' ''krom vinger.''</ref> beenhard,<ref name="WAT" /> kraakhard,<ref name="WAT" /> diamanthard<ref name="Kruger1977" /> * '''heet''' – brandheet, snikheet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikheet, smoorheet<ref name="Esterhuizen" />, bloedheet, brandendheet<ref name="WAT" /> * '''helder''' – glashelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 59: ''Die beeld op Lucas se ma se tabletrekenaar is'' '''glashelder'''.</ref> klokhelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 204: ''Haar lag is'' '''klokhelder'''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 228: '' 'n Skeurgeluid – oorverdowend, soos uitgerekte donderweer – en dan is die nag se geluide terug,'' '''klokhelder.'''</ref> kristalhelder,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> jenewerhelder, knalhelder, silwerhelder, skelhelder, stroophelder,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''1 / Die dag krimp. Die klok lui'' '''stroophelder'''.</ref> skreeuhelder (kleure), sonhelder,<ref>Bredenhann, Douwleen. 2013. 'Bessiengstraat se deurkosyn'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 40: ''So vou die Dakota se deur toe in 1964 'n landskap op Windhoek se lughawe oop wat so'' '''sonhelder''' ''is dat mens jou oë daarteen moes knip.''</ref> yshelder,<ref>Jurgens, R.B. 2009. Moet dit nie tuis probeer nie! In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 229: ''Dit was 'n verloëning van al daardie wintertonele van die ou meesters waarin dit lyk asof dit 'n nasie is hierdie wat werklik verlief is op noorderweer, op daardie'' '''yshelder''' ''dae wanneer die lug blou is en die wind stil, en dit 'n ieder se instink is om in Friesland te gaan ysskaats''.</ref> brandhelder,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false Eloff, K. 2010. ''Stiletto: my lewe in die seksbedryf''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010027/https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Na al my woede, die'' '''brandhelder''' ''haat, die ontsettende teleurstelling en die brutale misbruik, het ék verlief geraak''.</ref> waterhelder<ref>[https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe C.M. van den Heever: ''Die Afrikaanse gedagte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221174622/https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe |date=21 Februarie 2016 }} ''As ons Mocke se gedigte sorgvuldig lees dan is dit duidelik dat hy nog van die woordskuim moet afroom as hy sy siening'' '''waterhelder''' ''vir ons wil maak.''</ref> * '''honger''' – hondshonger, doodhonger,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 67: ''Skielik onthou hulle dat hulle'' '''doodhonger''' ''is.''</ref> skreeuhonger, wolfshonger, bloedhonger<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 52: ''Maar hy kom telkens terug; tuur dan na sy prooi met'' '''bloedhonger''' ''oë.''</ref> * '''hoog''' – hemelhoog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 14: ''"Sonder twyfel. 'n Huis deur ons voorouers gebou is meer solied as vandag s'n. Ligmaar die dak."'' '''Hemelhoog'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 180: ''In die doeanepakhuis lê honderde kiste sterk drank'' '''hemelhoog''' ''opgestapel.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 281: ''"Werkloses, mans wat gebuk gaan onder die las van onbetaalbare onderhoudskostes, gesinne met'' '''hemelhoë''' ''skuld, studente sonder beurse en ongetroude vroue," sê hy kopskuddend.''</ref> bergehoog/bergenshoog/berghoog/berghoë<ref name="WAT" /><ref name="Kempen" /><ref>Rabie, J. 1985. Suid-Afrika in Europa. In: Rabie, J. 1989. ''Buidel''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 21: ''Toe ons sê: "Ja, ons ken hom ook," het ons'' '''berghoog''' ''in aansien by hom gestyg.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 145: ''Sommer baie dae is die see so stormagtig afstootlik, met'' '''berghoë''' branders wat neerdonder in vuilgeel skifsels van geweld, dat 'n mens dit nie naby waag nie.''</ref> toringhoog,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /> helhoog (in spreektaal gebruik), sterhoog<ref>Haarhoff, T.J. 1931. ''Die Klassieke in Suid-Afrika''. Pretoria: J.L. van Schaik: ''Die lewe wat so vol van moontlikheid Vir inspirasie vatbaar, '''ster-hoog''' ''styg,''</ref> * '''jammer''' – doodjammer<ref name="Esterhuizen" /> * '''jong''' (attributief)/ '''jonk''' (predikatief) – bloedjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 223: ''Jy's nog'' '''bloedjonk,''' ''Zuayne.''</ref> piepjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stralend-jong<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 26: ''Ek onthou hoe verontwaardig ek toe gedink het: hoe durf mislike lae-orde ou bosluisies 'n sterke'' '''stralend-jonge''' ''dier soos Skilo dood toe wil sleep.''</ref> * '''kaal''' – poedelkaal,<ref name="Van Schoor1" /> poedelnakendkaal<ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.3: ''KULTUUR: Dis juis ons grootste bedreiging – die hitte. As ons eers aan die hitte begin toegee en maar ons klere begin afgooi, dan staan ons netnou'' '''poedelnakendkaal''' ''voor die wêreld – soos ons Majesteit se vader – en waar's ons beskawing dán?''</ref> (kyk ook na '''naak'''), winterkaal (landskap, tuin),<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 37: ''Dis of die sukkelende struike, tegelyk'' '''winterkaal''' ''en verwaarloos, die brandsiek perkie en al die ander rypgestroopte bome ineens uitbars in oordadige bloei.''</ref> rotkaal<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 48: ''"Hulle het dit teruggeneem vir skuld!" sê sy uitdagend. "S-k-u-l-d, skuld! Want G.T. kon nie betaal nie. G.T. is'' '''rotkaal.'''</ref> * '''kak''' – hondkak (plat){{feit}} * '''kalm''' – doodkalm<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA-Uitgewers. Bl. 52: ''Dit gebeur selde dat julle 'n moordsaak kry en jy sê'' '''doodkalm''' '':'' ''uitstekend.''</ref> * '''kil''' – yskil,<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.82: ''Sewe maande lank, sewe lang maande, so vertel hulle, bekla hy sy lot onder 'n stygende rots by die water van die eensame Strymon en ontvou sy verhaal onder die'' '''yskil''' ''sterre: tiere streel hy met sy lied, en eikebome volg agter hom aan.''</ref> doodkil<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.83: ''Selfs toe die Hebrus, sy vader se rivier, die kop, afgeskeur van die marmerwit liggaam, in sy stroom voortrol, selfs toe het die blote stem en die'' '''doodkille''' ''tong met wegvlugtende asem uitgeroep: „Eurydice, helaas ! ongelukkige Eurydice !"''</ref> * '''klaar''' (duidelik) – klinkklaar<ref name="Van Schoor1" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 92: ''Hy hardloop, druk verby die troepe, verby Duart met die frons op sy voorkop, Olive met haar hande voor haar geskokte mond, Ayanda en haar ma wat mekaar vashou asof hulle mekaar nooit weer gaan sien as hulle laat los nie, Brandon wat senuweeagtig prewel, sy oë dobberend in hulle kasse omdat die'' '''klinkklare''' ''antwoorde op die aand se gebeure nie in duidelike swart en wit hulself wil kom aanbied nie''.</ref> * '''klam''' – slymklam<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Al dié spore, merke, tekens van'' '''slymklam''' ''lewe op hierdie dorre hoogtes onder die son, slingerend, kurwend oor sandriffels wat self volgens kontoere golf, getuig van die anargistiese rigtingsoeking van lewense wesens.''</ref> * '''klein''' – piepklein,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /> muisklein, voëltjieklein,<ref>Hambidge, Joan. 2008. Uit: My ou Dad, 'n reeks. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.1003: ''Sy's'' '''voëltjieklein''' '', / broos soos 'n eierdop / rats soos 'n raaf / skraal soos 'n tinktinkie...''</ref> varkklein (oë),<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 120: ''Die oë is'' '''varkklein''' ''gedruk deur bollende wange.''</ref> speldklein<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 240: ''...Jack'' '''speldklein''' ''aanwesig...''</ref> * '''knies''' - doodknies<ref name="Esterhuizen" /> * '''koel''' – komkommerkoel,<ref name="Potgieter" /> doodkoel<ref name="ReferenceB">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.69</ref> * '''kook''' – doodkook<ref name="Esterhuizen" /> * '''koppig''' – vrekkoppig<ref name="Potgieter" /> * '''koud''' – yskoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 178: ''Melchior Muys is 'n gesette man met'' '''yskoue''' ''slangoë.''</ref> piskoud (plat), bibberkoud, klipkoud, rilkoud,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 94: '' 'n'' '''Rilkoue''' ''windvlaag waai die reën soos ysprikke teen sy gesig aan''.</ref> vars-koud,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 12: ''Buite is dit nog'' '''vars-koud''', ''skemer en verlate by die gholfbaan.''</ref> doodkoud,<ref name="Potgieter" /> kraakkoud, <ref name="WAT" /> vrieskoud, <ref name="Kruger1977" /> ritteltitkoud, <ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 179: ''Voor Checkers staan 'n paar kindertjies. Dis'' '''ritteltitkoud'''.</ref> klappertandkoud<ref>Van Reenen, L. 2019 (2013) ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: E&W Publishing, p. 226: ''Toe ek naderhand'' '''klappertandkoud''' ''is van die ronddwaal in die gebou, maak ek vir my 'n dubbele espresso onder in die klein ontbytkombuisie sodat ek kan ontdooi; toe met die trap op na my "huis" bo in die dak, waar dit lekker warm is.''</ref> * '''krom''' – hoepelkrom<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''kwaad''' – smoorkwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodkwaad,<ref name="Makrogids" /> booskwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Geyer, A.L. 1969. ''Vier jaar in Highveld''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl. 80: ''So het Anna en ek op 'n slag by 'n onthaal in die paleis aanskou hoe hy [George VI], klaarblyklik'' '''booskwaad''', ''die arme Lord Clarendon, sy Lord Chamberlain, kwaai invlieg terwyl die Koningin intussen alleen met gaste, wat voorgestel word, gesels asof niks op aarde verkeerd is nie.''</ref> rasend kwaad,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 53: ''Die man is'' '''rasend kwaad.'''</ref> rooikwaad,<ref>Rabie, J.S. 2004. Plek vir een. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 67: ''Die kondukteur se'' '''rooikwaad''' ''gesig ruk na ander gesigte agter hom, soek in wilde handhawing na die ware burger gereed om sy plig te doen''.</ref> siedend kwaad<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 383: ''Arnan is'' '''siedend kwaad''', ''ook vir homself: hy moes lankal begin vrae vra het.''</ref>, blindkwaad * '''laag''' – hondlaag (gemeen)<ref>[[WAT]]: ''Dié'' '''hondlae''' ''vent'' ([[C.M. van den Heever]]).</ref> * '''lag''' – doodlag<ref name="Esterhuizen" /> * '''lam''' – boeglam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodlam<ref>[https://docplayer.net/storage/72/66533043/1534498884/Yv8Q-UllIFer0NyEJHm9uQ/66533043.pdf Bauling, F. E. & Jooste, J. M. 1921. ''Practical text book of the Afrikaans language for English students. Part 1.'' Pretoria: J.L. Van Schaik]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, p. 102: ''Die arme man skrik hom'' '''doodlam''' ''en moes teen 'n boom leun om nie om te val nie''.</ref> * '''lang''' – ellelang<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Barnard, Chris. 2009. In die straat van die kat wat visvang. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 65:''Sy weet presies wanneer jy gebore is, hoekom jy in Parys is, wat jou beroep is of was, en waar jy oral rondgeswerf het. Hoe weet sy dit? Omdat jy, wanneer jy die eerste dag by haar hotel instap en blyplek vra, al dié besonderhede en nog meer op 'n'' '''ellelange''' ''vorm moet invul''.</ref> * '''lank''' – lewenslank, doodlank<ref name="WAT" /> * '''leeg''' – dolleeg,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botleeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dopleeg<ref name="WAT" /> * '''lekker''' – smullekker,<ref name="Makrogids" /><ref name="Kruger1977" /> watertandlekker<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" />, vreklekker, vingerleklekker, doodlekker,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraaklekker<ref>Op Weetbix-kartondoos: ''Gebruik koue melk vir 'n'' '''kraaklekker''' ''somerontbyt''.</ref> * '''lelik''' – skreeulelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skreelelik, skulelik, hondlelik,<ref name="WAT" /> foeilelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrlelik, vreklelik,<ref name="ReferenceB" /> rondomlelik<ref name="WAT" /> * '''lewendig''' – springlewendig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''Sy naam is Wouter van der Walt en hy sê Mercia Hayward was'' '''springlewendig''' ''en gesond toe sy die aand van 17 Junie vertrek het.''</ref> * '''lig''' – veerlig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 84: ''Lucas maak soos die Sterreloper vra en dadelik voel dit of hy'' '''veerlig''' ''opstyg.''</ref> vlinderlig, strooilig''te'' (''vermaak''), helderlig,<ref name="Van Schoor1" /> klaarlig, veertjielig,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 151: ''Sonder dat sy dit so beplan het, selfs sonder dat dit ooit in haar gedagtes opgekom het, buk sy vooroor en soen hom sag,'' '''veertjielig''' ''op sy lippe.''</ref> donslig<ref name="Rabie, J 1982" /> luglig<ref name="Kruger1977" /> * '''logies''' – doodlogies<ref>Eksteen, L. 1984. '' 'n Beeld van Afrikaanse woorde: kort stukke oor die woordeskat uit die radiorubriek 'Weeklikse Woordeboek' ''. Kaapstad: Akademica, bl. 58: ''Want by nadere ondersoek is baie van die sogenaamde onlogiese maniere van uitdrukking in 'n taal tog op die ou end'' '''doodlogies''', ''d.w.s. dit klop in alle onderdele, en dit druk uit wat die spreker wil sê.''</ref> * '''lui''' – doodlui, aartslui,<ref name="Potgieter" /> sleglui,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 263: ''Hy is'' '''sleglui''', ''hy voel goed...''</ref> donkielui,<ref>[http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 ''Lexikos''(6):243] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027143247/http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 |date=27 Oktober 2015 }}: ''Slotkomponent van byv. komposita waarin -lui in betekenis parallel is aan lui (1LUI), by. aartslui,'' '''donkielui''', ''vreklui''.</ref> vreklui<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" />, katlui<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Die ooglede wat'' '''katlui''' ''afsak oor die pupille en die indruk skep dat hulle jou onbeskaamd afloer!''</ref> * '''luiters''' – doodluiters,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 92: ''Dit het gebeur, presies só gebeur.'' '''Doodluiters''' ''asof daar gepraat word oor die weer of die dag se gebeure in die wingerd.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl.31: ''Die vabondjie sit haar'' '''doodluiters''' ''en lek, maar haar oë loer tog skelm.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''"Vir wie wag jy?" vra hy'' '''doodluiters'''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 35: '' 'As mens nie sterk is nie, moet jy slim wees,' sê Albert'' '''doodluiters'''.</ref> doodleuters<ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''lus''' – doodlus<ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 60: '' 'Julle is seker'' '''doodlus''' ''vir 'n ordentlike bord kos, of hoe?' ''</ref> * '''maer''' – brandmaer,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> biltongmaer (informeel), doodmaer, plankmaer, seningmaer, vrekmaer,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 24-25: ''Ek het eers ses osse ingespan, en toe twaalf, en toe agtien. En ook geen'' '''vrekmaeres''' ''of stokoues nie, nog minder kalwers.''</ref> riemmaer,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 87: ''Tussen Rooioog van Stade en sy'' '''riemmaer''' ''vrou het hulle nog 'n kind gemaak wat die droë vlaktes kon uitkoggel''.</ref> broodmaer, houtmaer<ref name="WAT" />, graatmaer<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 2: ''Goeie styl is altyd "ryk" styl, ook wanneer dit, in funksie van dit wat gesê moet word,'' '''graat-maer''' ''is of kaal tot op die been.''</ref> * '''mak''' – hondmak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 195: ''Kriek is'' '''hondmak''', ''sag in die bek en uiters hanteerbaar.''</ref> skaapmak,<ref>Soos verskyn op bl. 75 van '' 'n Annerster soort'', Thijs Nel, 1997: ''Die vis is '' '''skaapmak.''' ''</ref> doodmak<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceB" />, doodmak<ref name="Esterhuizen" /> * '''maklik''' – doodmaklik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 288: ''Jy was die eerste meisie wat die pad'' '''doodmaklik''' ''deur die doolhof kon kry''.</ref> spotmaklik, hondmaklik<ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html Groenewald, A. 2012. Baba-bakkie praktiese werkesel. ''Landbouweekblad'', 23 Maart:56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162508/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html |date=25 Desember 2016 }} :''Sodra die gedagte aan die linkerstuur nie meer so vreeslik pla nie, is dit eintlik'' '''hondmaklik''' ''om die 800D te bestuur''.</ref> * '''mal''' – stapelmal,<ref name="Kruger1977" /> aapmal,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 112: ''"A, flip," sug Duart. "Dan is hy nog crazy ook. Net wat ons nodig het – 'n'' '''aapmal''' ''alien!"''</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 113: ''"'' '''Aapmal''', ''ek het julle gesê," fluister Duart vir Lucas agter sy bakhand.''</ref> stapelmal<ref name="Potgieter" /> * '''min''' – bloedmin,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977">{{Cite web |url=https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |title=Kruger, P.A. 1977. Die graderingsbeginsel by die adjektief in Afrikaans. D.Litt. et Phill.-proefskrif. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 152 tot 159. |access-date=28 November 2021 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117102210/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |url-status=live }}</ref> broodmin<ref name="Potgieter" /> * '''mislik''' – kotsmislik (plat) * '''modern''' – kraakmodern,<ref name="WAT" /> Piet Modrian-modern<ref>Botha, L. 2015. ''[[Wonderboom (roman)]]''. Kaapstad:Queillerie, p. 218: ''Die gebou was'' '''Piet Mondrian-modern''' – ''wild vir Pretoria in 1973 – en haar oom het skilpaaie aangehou sodat sy pasiënte hulle deur die kykvensters kon dophou.''</ref> * '''moeg''' – doodmoeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 89: ''Net soos plaaslike mense in toeristelande soos Griekeland is ons plaaslike Onrusters'' '''doodmoeg''' ''na die somervakansie, en vat dit 'n week of twee om uit te rus en weer mens te word.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 10: ''Glimlag hulle nog vir die skrywer met grondnaels en eelte, vertel ek hulle in my beroep word mens se oë'' '''doodmoeg''' ''van biljoene eenselwige lettertjies''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 205: ''Gisteraand was sy'' '''doodmoeg''' ''toe sy eenuur bed toe kom.''</ref> sterwensmoeg, lewensmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 124: ''Hy is moeg...'' '''lewensmoeg.'''</ref> hondmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 129: ''Dit is laatmiddag toe hy uiteindelik'' '''hondmoeg''' ''in die skraal skadu van die bome met die yl blaarbedekking neersak.''</ref> stokmoeg<ref name="Potgieter" /> * '''moeilik''' – doodmoeilik, hondmoeilik, vrekmoeilik,<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae'' '''vrekmoeilik''' ''- en vrekduur – is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> mensmoeilik<ref name="WAT" /> * '''mooi''' – beeldmooi,<ref name="Potgieter" /> popmooi,<ref name="Potgieter" /> prentjiemooi, wondermooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blinkmooi, droommooi,<ref>Viljoen, F. 2020. ''Wêreld van Wolwe: Eerste bloed''. Pretoria: LAPA, bl. 51: ''Alles lyk betowerend mooi.'' '''Droommooi.''' ''Dis seker hoekom hulle die plek "Droombos" noem, dink Joshua''.</ref> glansmooi,<ref name="Kruger1977" /> hoendervleismooi, hoendervelmooi, feetjiemooi, poskaartmooi, sprokiesmooi<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 228: ''En op 'n'' '''sprokiesmooi''' ''somersdag het Joshua 'n driehoekige hangertjie in die bos gevind.''</ref>, vrekmooi, reënboogmooi,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 341: ''Maar woorde is bedrieglik: woorde wat'' '''reënboogmooi''' ''is, is nie altyd waar nie, en net soveel sieninge van 'n saak as wat daar is (wat elkeen tog 'n element van waarheid bevat), net soveel woorde is daar om daardie saak mee te beskryf.''</ref> skittermooi<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 114-115: ''Dus sit ek hier om vieruur in die oggend wanneer mens op jou reinste is, behalwe hierdie keer staar ek nie na die skerm nie maar vertoef verontrus oor die swembad, gedagtig aan die behoeftigheid van die dag, die volslae en onbeperkte uitlewering van die mens wat niks het nie, en net daaragter – die'' '''skittermooi''' ''berg binne bereik: 'n ander wêreld.''</ref> * '''naak (nakend)''' – poedelnaak (-nakend),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 145: ''Provoost lê op sy rug. Hy is'' '''poedelnakend'''. ''In sy mond is daar 'n prop.''</ref> spiernaak,<ref name="Potgieter" /> splinternakend,<ref name="Esterhuizen" /> moedernaak, spleinakend,<ref name="Esterhuizen" /> * '''naby''' – doodnaby<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo">[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2009/12/28/SK/9/BB%20gedig%20daniel%20h.html gedig: leksikografie – Daniel Hugo]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''nat''' – papnat,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> sopnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 81: ''My klere was vol bloed en'' '''sopnat'''.</ref> waternat,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 141: ''Om halfvier het hy'' '''waternat''' ''van die sweet wakker geskrik.''</ref> papwaternat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Gans te laat'', '''papwaternat'''-''tevergeefs''.</ref> papsopnat, sopwaternat,<ref name="Makrogids" /> druipnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> kletsnat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Ons storm rond om ons meubels op die stoep – die enigste halfdroë plek – uitgesleep te kry, en my'' '''kletsnat''' ''boekrakke enigsins teen die ergste vloede te beskerm.''</ref> sweetnat,<ref>Steyn, Ilse. 1998. ''Liefde in die ruimte''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 119: ''Sy klap liggies teen sy'' '''sweetnat''' ''wang''.</ref> brandernat,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Toe die vrou van die stalle die twee perde na die vakansiehuis toe bring, is Lucas se handpalms al'' '''brandernat''' ''gesweet.''</ref> blinknat,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 136: ''Hy sien die water net roer en wanneer hy mooi kyk, die'' '''blinknat''' ''lyf''.</ref> watersopnat,<ref name="Potgieter" /> katnat,<ref name="Potgieter" /> deurnat<ref name="Potgieter" /> * '''natuurlik''' – doodnatuurlik<ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 258-259: ''Aerts staan op en loop'' '''doodnatuurlik''' ''na die naaste telefoonhokkie.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 180: ''Dit is 'n'' '''doodnatuurlike''', ''spontane ding dat sy arms vir haar oopgaan; sy in sy omhelsing stap.''</ref> * '''netjies''' – kraaknetjies<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 64: ''Sy het sy huishouding goed behartig, bekwaam en sorgsaam, sy klere selfs gereeld geborsel en gepars sodat hy altyd'' '''kraaknetjies''' ''kantoor toe kon gaan.''</ref> * '''nodig''' – broodnodig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 283: '''Broodnodige''' ''proviand, toerusting en wapentuig is ook agtergelaat in die proses.''</ref> hoognodig<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 373: ''Dat daar by homself reeds so 'n'' '''hoognodige''' ''besef van sy toestand ontstaan het kan ek geen tekens van bespeur nie.''</ref> * '''nood''' – doodsnood<ref name="Esterhuizen" /> * '''noodsaaklik''' – lewensnoodsaaklik<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 276: ''Dit kom omdat hy doelbewus afgesien het van die donkergrys pakke wat sy kollegas onontbeerlik ag vir die o so'' '''lewensnoodsaaklike''' ''voorkoms.''</ref> * '''normaal''' – doodnormaal<ref name="Potgieter" /> * '''nugter''' – doodnugter,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> bloednugter,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 285: ''"Skaars 'n uur later bel Brys my. Hy het senuagtig geklink, maar ek het die indruk gekry dat hy'' '''bloednugter''' ''is."''</ref> spooknugter<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html Die skildery op Riaan se solder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124849/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''Landuit is hy wel, daarvan kan ek getuig, want die laaste keer wat ek hom gesien het, was in 'n woonwapark in Windhoek, maar glo my, hy was'' '''spooknugter.'''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html Die eiervraag en openbare vervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124914/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''En teen daai tyd kan die'' '''spooknugter''' ''lede van die gemeenskap kos maak en na 7de Laan kyk.''</ref> * '''nuttig''' - doodnuttig<ref>[[Rob Antonissen|Antonissen, R]]. 1966. ''Spitsberaad''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 212: ''Vir die res is hierdie kiem steriel: 'n volkome onvrugbare mengsel van moderndoenery en onbelangrike mededelings oor die biofisiese en biopsigiese toestand van ene p. de w.v. (wat my onbekend, waarskynlik 'n'' '''doodnuttige''' ''burger en miskien selfs 'n digter is; wat gans in staat is om simpele sin te praat, al spreek hy ook graag berekende wartaal en bestudeerde gestamel; vir wie ek, ook sonder digterlike bewyse, op sy woord wil glo dat Frans, Duits en Latyn soet of suur op sy tong, glad of etterig in sy skedel lê; wat, na onse Blum, sy dit met ietwat minder welslae, die ongeseglike Afrikaanse woord binnestebuite durf keer, op sy kop sit, uithol en weer opvul om hom die onsegbare dinge van die hart en die laer sintuie te laat sê.'')</ref> * '''nuuskierig''' – doodnuuskierig,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 19: '',,Vertel verder," sê Julia, ,,ons is mos nou aan die skinder en ek is'' '''doodnuuskierig'''.</ref> aartsnuuskierig <ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: '' 'n Eekhoring sal byvoorbeeld dalk nie op 'n bedjie slaap en saans slaaptydstories hoor nie, maar hy mag'' '''aartsnuuskierig''' ''wees.''</ref> * '''nuut''' – splinternuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> spiksplinternuut,<ref name="Potgieter" /> winkelnuut, kraaknuut,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Soos verskyn op bl. 99 van ''My Kubaan'', Etienne van Heerden, 1983:''Geel soos van 'n eiland, vreemd met die fyn neusvleuels en die sensuele neusvleuels het hy uit die skaduwee gestap 'n plas son binne, sy roomkleurige uniform'' '''kraaknuut''' ''en hiperkorrek aan sy lyf.''</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 358-359: ''Die reën van die vorige nag het alles weer vars en geurig gemaak, skoongewas en'' '''kraaknuut''', ''asof daar oornag 'n totale herlewing was op Terraduo.''</ref> blinknuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. 'Ek onthou'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 294: ''Ek onthou 'n kamer met 'n'' '''blinknuwe''' ''fiets langs die bed, die nuuskierige bure wat by die draad staan en lag terwyl ek vallend leer fietsry.''</ref> gloednuut, vonkelnuut,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pronknuwe, skelnuut,<ref>Bloemhof, François. 1991. ''[[Die nag het net een oog]]''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. Bl. 34: ''Sy het skynbaar nou eers agtergekom dat daar klandisie is, of miskien ook nie, want die naels wat die spyskaarte – met 'n rooi-en-wit geruite patroon... - voor hulle neersit, glim van 'n'' '''skelnuwe''' ''laag lak''.</ref> nikkelnuut,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagkluis. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 72: Onze Heim ''het jare laas so'' '''nikkelnuut''' ''daar uitgesien – vars geverf, ruim grasperk borselkop gesny, die roostuin in volle blom en donkergroen struike wat sagte skadu's oor die geplaveide tuinpaadjie gooi.''</ref> pleisternuut,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 5: ''Met 'n huis miskien nog, ja. Al is dit wildvreemd en'' '''pleisternuut''', '' 'n iets wat deur ander mense gebou is.''</ref> fluitnuut<ref name="WAT" /> glinsternuut<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" /> * '''onder''' – botonder<ref>[[WAT]]: ''Die son was al'' '''botonder'''.</ref><ref name="Esterhuizen" /> * '''ongelukkig''' – sielsongelukkig, doodongelukkig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''onnosel''' – kliponnosel,<ref>Bloemhof, François. 2006. "Vampiere in Londen" in: ''Rillers-Omnibus''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 375: ''"Hier's groot fout," sê Ken. "Ons sal'' '''kliponnosel''' ''wees as ons dit nie weet nie."''</ref> stomonnosel, stomponnosel,<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 56: ''Alle prinsesse is beeldskoon en … dom. Ja, sowaar! Hulle is almal beeldskoon en'' '''stomponnosel'''. ''Neem nou maar vir Sneeuwitjie''.</ref> domonnosel<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''"Ken jy slangkop?" vra oom Dolf aan Naas en besluit dan self. "Jy sal hom tog nie ken nie. Daarvoor is jy te'' '''domonnosel'''."</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 120: '''Domonnosel''' ''kyk mens rond en glad op in die verblindende hemel.''</ref> * '''onskuldig''' – doodonskuldig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 280: ''Maar die selfoon-stem antwoord'' '''doodonskuldig''': "Niks. Ek wil net hê jy moet uit daardie huis kom."''</ref>, broodonskuldig (''gewestelik'')<ref name="WAT" /> * '''ontsteld''' – sielsontsteld<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 349: ''Die twee dogters is uiters verleë en Elwiena is'' '''sielsontsteld''' ''oor die aaklige rusie''</ref> doodontsteld<ref>Cillie, T. 1971. ''Die aarde het gebewe!'' Ceres: Forelle. p. 109: ''Toe die aardskok tref, het die tannie benoud na haar man geroep en gesê hulle moet uitgaan want sy dink dat dit sekerlik niks anders as die oordeelsdag is nie! Toe hulle'' '''dood ontsteld''' ''buite kom, en die vure teen die berhange sien, was hulle oortuig daarvan dat hulle veronderstelling juis was.''</ref> * '''oop''' – wawyd oop<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /> * '''oortuig''' – doodoortuig<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 70: ''Dis 'n vereensamende belewenis om'' '''doodoortuig''' ''te wees van iets, net om te vind dat jou medemens vir jou lag en met die vinger na die kop wys so gou jy daaroor begin praat.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Sý sal weet, daarvan is Chris'' '''doodoortuig'''.</ref> * '''op''' – doodop<ref>[[WAT]]: ''Ek kan my nie herinner dat ek my ooit so heeltemal'' '''doodop''' ''gevoel het nie'' ([[Sangiro]]).</ref> * '''oranje''' – skeloranje <ref>Kirsten, Jaco. 2009. ''Om na 'n wit plafon te staar''. Kaapstad:Tafelberg Uitgewers. bl.116: ''Pylgewere en 'n '' '''skeloranje''' ''boei''.</ref> * '''orent''' – penorent,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsorent,<ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22 : ''Junior agter die stuurwiel, pa en seun albei'' '''kiertsorent''', ''yl vaal hare plat teen hulle skedels.''</ref> pennetjieorent<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 81: ''Maar hierdie een laat haar so diep wegsak dat dit voel asof sy 'n agterstand het teen Rebecca Greyling wat so'' '''pennetjieorent''' ''sit''.</ref> * '''oud''' – stokoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> horingoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die meeste verslae waarmee Van In besig is, is'' '''horingoud.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> beenoud,<ref name="Potgieter" /> oeroud,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 101: ''Die son skyn oor die'' '''oeroue''', ''steriele maanlandskap en straal energie uit oor die klein groen wêreldjie waar Daaf se plante so welig groei.''</ref> stokhoringoud<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar''. Johannesburg: Perskor. bl. 23-24: ''Hy word oud in daardie oomblik -'' '''stokhoringoud''' ''soos iemand wat al dertig keer geleef het en dertig keer gesterf het.''</ref> * '''pap''' – lam-pap<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 111: ''Hy is'' '''lam-pap'''.</ref> * '''pers''' – skreeupers, pimpelpers * '''pienk''' – skelpienk <ref>Soos verskyn op bl. 34 en 41 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Boonop is alle oppervlakke die aakligste kombinasie van olyfgroen, pers, oranje en'' '''skelpienk''';''Kommandeur Secundo het al byna al sy'' '''skelpienk''' ''hare uit sy kop getrek terwyl hy saggies, met sy oë toe, voorraadopnames geprewel het''.</ref> knalpienk, [[skokpienk]], skreepienk, skreeupienk, uitkloppienk, felpienk, fokkieng pienk (vulgêr; ''shocking'' + ''fok''),<ref>Scheepers, Riana. 1995. ''Nou lieg jy mos, Katriena!'' Pretoria:JP van der Walt. Bl. 80: ''Toe raak sy naderhand ongedurig en skree sommer vir Vaselina daar op die steppies: "Ek soek nie die gryspienk daar onner nie, ek soek daai '''fokkieng pienk''' ''heel bo"''</ref> koejawelpienk<ref>[[Rachelle Greeff|Greeff, Rachelle]]. 2013. 'Broadway à la Bellville'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 114: ''Wanneer ons in die'' '''koejawelpienk''' ''Zephyr terugry huis toe, bestuur my ma.''</ref> * '''prettig''' – doodprettig,<ref name="Potgieter" /> dolprettig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''raak''' – doodraak – ('n hou ''doodraak'' slaan) * '''reg''' (reguit) – loodreg<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''reg''' (orde, toestand, korrektheid, gereedheid) – doodreg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.25: ''"Alles is'' '''doodreg,''' '' ou maat," lag hy.''</ref> roerreg<ref name="WAT" /> * '''regaf''' – loodregaf<ref name="WAT" /> * '''regop''' – penregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna'' '''penregop''' ''in haar boks, met 'n doodverveelde uitdrukking op haar gevreet''.</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 61: ''Vasberade swaai hy hulle vegvliegtuig in 'n wye draai, pluk die stuurstok skielik nader aan hom en toe die vliegtuig oombliklik'' '''penregop''' ''die lug begin inklim, voel dit vir hom asof sy maag in sy skoene gaan sit.''</ref> kersregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsregop,<ref name="Potgieter" /> peilregop,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 28: ''Toe ek weer sien krul die olifant sy slurp met hond en al om en hy lig hom'' '''peilregop''' ''tot daarbo in die lug''.</ref> aartsregop,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 144: ''Digter Uys Krige kan 'n hond nie verdra nie, en uitgewer Koos Human ewe min. Maar Arieb is geweldig lief vir Koos. 'n Mens sou dink die rede lê voor die hand: wanneer Koos uit sy kantoor kom, is hy baie lief vir braai. As hy, as'' '''aartsregop''' ''hoëpriester van die braai, dan in 'n bedwelmende wierook van vleise en kruie en roke en ruike daar voor sy altaar staan, betoon Arieb sy aanbidding met helder bidkrale wat oor sy kake drup. Al verdryf Koos hom gereeld met 'n bulderende "Voertsek!"''</ref> loodregop,<ref name="WAT" /> erdmanregop,<ref name="WAT" /> haaksregop<ref name="WAT" /> * '''reguit''' – pylreguit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> penreguit,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> reëlreguit,<ref name="Van Schoor1" /> koeëlreguit, snaarreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 37: '' 'n Teerpad is'' '''snaarreguit''', ''en so oop en oninteressant soos verveling self.''</ref><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.46: ''Ek het geleer om te aanvaar dat hy, wat aan die skietlood en waterpas glo, die plantlyn'' '''snaarreguit''' ''sou span, al sê wie ook wat, die gate sou druk, ewe diep en ewe ver van mekaar, asof dit 'n uie- of koolbedding is.''</ref> lynreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Maar deesdae is daar ook 'n ander soort spoor oor ons kusduine: anorganies, brutaal'', '''lynreguit''', ''die breekspore van die mens se Frankenstein-speelgoed: gemotoriseerde voertuie, jeeps, veldfietse, [[duinebesie]]s'', '''lynreguit''', ''oopgeploeg dwarsoor alles in brullende, stinkende besoedeling.''</ref> stokreguit,<ref>[http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/wat-het-tog-geword-van-goeie-ou-gesinsvermaak.53307.php ''Republikein''. 2006. Wat het tog geword van goeie, ou gesinsvermaak? 1 November]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Eers skrik die lewe'' '''stokreguit''' ''tot in elke arm, been en toon- en vingerpunt.''</ref><ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html Potgieter, C. 2004. ''Die Burger'', 9 Julie:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171158/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html |date=25 Desember 2016 }} ''Sy nek staan lank en'' '''stokreguit''' ''voor hom en dit lyk of hy al agter sy kop aan hol.''</ref><ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/12/09/VB/10/ildejongstem.html ''Volksblad''. 2006. My tyd het eindelik gekom . 9 Desember:10]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Dit voel werklik soms of ek nog ’n meisietjie is wat soggens met my deurmekaar'', '''stokreguit''', ''blonde pageboy-haarstyl en haasbekkie opstaan.''</ref><ref>Van Reenen, L. 2019. ''Net mooi fine: die vervolg op C'est la vie''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 245-246: ''Ek neem my plek in, maar toe ek my bene wil kruis, laat die knieskerms en verbande dit nie toe nie en my bene steek'' '''stokreguit''' ''vorentoe sodat 'n nuwe aankomeling daaroor struikel. Die rumoer maak dat die monnik wat die seën oor 'n paartjie uitspreek, in my rigting gluur.''</ref> strykplankreguit<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''In sub B het sy met balletklasse begin in die kerksaal naby hul huis in Milnerstraat, maar as sy plié, was haar rug nie'' '''strykplankreguit''' ''en in lyn met haar boude nie.''</ref> * '''rein''' – hemelrein,<ref name="Potgieter" /> engelrein<ref name="Potgieter" /><ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 23: ''Nooit het ek haar 'n vloekwoord of 'n vuil woord hoor sê nie; sy was altyd'' '''engelrein''' ''in haar woorde en in haar dade en in haar hart.''</ref> * '''rond''' – koeëlrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 49: ''Die wasbessie is eienaardig ook omdat dit oor twee reënseisoene strek – van laat lentereëns in Oktober/November wanneer die'' '''koeëlronde''', ''groen bessies begin vorm, tot Mei of selfs Junie om vroeë winterreëns te benut vir die finale uitswel.''</ref> balrond,<ref name="Van Schoor1" /> appelrond (gesig, wange),<ref name="Kempen">Kempen, W. 1982. ''Samestelling, afleiding en woordsoortelike meerfunksionaliteit in Afrikaans''. 3de druk. Kaapstad: Nasou Beperk, pp. 148 - 150.</ref> bolrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 383: ''"Kaja?" sê Abel by die kis met die glansende'' '''bolronde''' ''deksel.''</ref> tolrond,<ref name="Potgieter" /> pieringrond<ref>Wassenaar, T. 1939. ''Uit my Griekse dagboek: Twee maats in die land van Homeros''. Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 146: ''Soos 'n stuk suiwer goud,'' '''piering-rond''', ''kom die maan juis agter die Arachnaion-gebergte van Argolis op.''</ref> * '''rooi''' – bloedrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skarlakenrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 25: ''Bokant'' die '''skarlakenrooi''' ''pandak pak onweerswolke saam''.</ref> knalrooi,<ref name="Van Schoor1" /> krasrooi, tamatierooi,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Sy gesig word'' '''tamatierooi'''.</ref> brandrooi,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 69: ''Die liggies spring om die beurt op en af tot hulle die gestalte aanneem van 'n'' '''brandrooi''' ''man wat om die kring wandel en dan verander in wat Vos voorkom as 'n bejaarde kerkraadslid met 'n manel en gestyfde borshemp en boordjie.''</ref> bitterrooi,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.23 (''Asseblief II''): ''Onthou, Marais, niks was ooit soos jy gedink het / dit gaan wees nie - / jou laaste liefde het jou / "Alles Schlechte!" toegewens / voor sy vir altyd / met haar'' '''bitterrooi''' ''Volkswagen Polo / weggery het...''</ref> oorlogrooi,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.85 (''Barcelona – 2 en 'n ½ jaar later''): ''en jou bril is donker en jou top is'' '''oorlogrooi'''</ref> vlamrooi,<ref>Diedericks-Hugo, Carina. 2011. ''Permanente ink''. Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 8: ''Robert met sy'' '''vlamrooi''' ''hare wat dink die lewe is 'n enorme grap''.</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 153: ''Hy besef skielik dat hy nie een maal gehakkel het nie en bloos'' '''vlamrooi'''.</ref> vuurrooi,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 289: ''Fyn onderklere, pienk beddegoed, CD's met die walse van Strauss en die simfonieë van Beethoven, 'n plakkaat met 'n ondergaande son, 'n halfopgebrande kers en 'n'' '''vuurrooi''' ''bankstel dui aan dat Carine 'n romantiese siel is.''</ref> robynrooi,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige'', '''robynrooi''' ''blom skitter diamantblink in die donker vertrek.''</ref> ryprooi,<ref>Gunter, Helena. 2013. 'Elma lieg die waarheid'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 123: ''Soos sy deur die driffie stap, en die dikkoppe se "pi-pi-pi-peo" al hoe verder wegraak in die lug, sien sy skilpadbessies'' '''ryprooi''' ''hang aan 'n bos.''</ref> posbusrooi, <ref name="Esterhuizen" />, kersierooi<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Maar dis haar gul mond wat'' '''kersierooi''' ''glimlag en die groot oë met swaar ooglede wat direk na hom kyk wat hom onkant betrap.''</ref> * '''rou''' – bloedrou (vleis)<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''rustig''' – doodrustig<ref>Marais, Renée. 2004. 'n Naweek op die plaas. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 81: ''Ons gesels oënskynlik'' '''doodrustig''' ''oor koeitjies en kalfies terwyl ons kyk na die weerligskouspel asof dit 'n National Geographic-video is.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''Die twee wagte sit nog '''doodrustig''' onder die afdak teen die paalomheining.''</ref> * '''ryk''' – skatryk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bossiesryk, stinkryk, vrotryk * '''ryp''' – papryp,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodryp<ref>''Die Ooste teen die Weste: Herodotus se Geskiedenis''. 1994. Vertaal deur J.P.J. van Rensburg. Menlopark: Hans Kirsten Uitgewery. bl. 6: ''Só het hy herhaaldelik teen Miletos opgeruk en dit beleër: net wanneer die oes op die lande'' '''doodryp''' ''was, dan het hy met sy leër binnegeval, en met die begeleiding van herderspype en harpe en sopraan- en basklarinette opgeruk.''</ref>, kraakryp, <ref name="WAT" /> vrotryp<ref name="Kruger1977" /> * '''saai''' – doodsaai (vervelend) * '''saf''' – papsaf<ref name="WAT" /> * '''sag''' (tekstuur) – papsag,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> donssag,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doeksag/doeksaf, satynsag, troetelsag, murgsag,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 239: ''…'' '''murgsagte''' ''bees op hulle plaas vetgevoer en geslag,...''</ref> smeltsag,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 158: ''Die vleis is'' '''smeltsag''', ''die smaak perfek – daar's nie 'n ander woord nie.''</ref> fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" />, katsag,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.27 (''Groot was my verbasing''): ''Ek het oor jou vel gestreel / en die bang nag het '''katsag''' ''in my skoot opgekrul.''</ref> engelsag,<ref>Ferreira, Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 76: ''Behalwe die weerloosheid van 'n bokkie, behalwe die'' '''engelsagte''' ''soetheid en skoonheid, behalwe die vlymskerp intellek en die gevatte sarkasme, sou daar uiteindelik tog vuur in die vou van haar donkerrooi mantel verskuil wees, hartstogtelike asem en begeerte as hy sou . . . ? ''</ref> asemsag,<ref name="Kempen" /> bottersag,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 17: ''Vir die tweede keer dié aand maak Rampie sy deur'' '''bottersag''' ''oop''.</ref> poeiersag,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 133: ''Die sand is'' '''poeiersag''' ''en die gevoel van lae swaartekrag is heerlik.''</ref> melksag,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 28: ''Sy – want dit is 'n sy – is seker een van 'n werpsel wat naweekgangers van die Kaap so dikwels hier in die bosse los. Nog'' '''melksag''' ''en tog het sy dit oorleef.''</ref> roomsag,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 21 Oktober 1970, bl. 151, ''Nestum''-reklame: ''Vier'' '''roomsagte''' ''graankosse''; '' 'n Afgemete hoeveelheid graankos gemeng met melk - maak 'n ryk'', '''roomsagte''' ''babakos.''</ref> blouselsag, <ref name="Kruger1977" /> droomsag,<ref name="Kruger1977" /> leunstoelsag,<ref name="Kruger1977" /> soepelsag, <ref name="Kruger1977" /> streelsag,<ref name="Kruger1977" /> wolksag<ref name="Kruger1977" /><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 14: ''Hy neem oorkant Lilith plaas in 'n stoel met'' '''wolksagte''' ''kussings.''</ref> * '''sag''' (klank) – fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" /> (stem), fluistersag<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 32: ''Okkert stuur 'n blink straal die nag in, tel die konsertina op en'' '''fluistersag''' ''klink die soet melodie die nag in''.</ref> * '''salig''' – sielsalig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 86-87: ''Ook baie van my tyd was nodig om houtstompe te saag sodat die familie winteraande'' '''sielsalig''' ''voor die kaggelvuur kan lê en stoom''.</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 111: '''Sielsalig'' ''geesdriftig''.</ref> * '''seker''' – doodseker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 87-88: ''As Jorie of ek vervaard uit tuin of kombuis opdaag om hulle te verwelkom en dalk skimp op gister en eergister se baie besoekers, dan is die jongste aankomelinge altyd'' '''doodseker''' ''ons praat van ander mense, nie van hulle nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''"En toe is die hoed leeg, en sy vra: 'Waar is my sleutels?' en sy sê sy hét dit ingesit, sy is'' '''doodseker''' ''..."''</ref> klipseker * '''sekuur''' – doodsekuur,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 198: ''Sy gryp haar sak uit my hande en pluk haar selfoon uit. Vasberade druk sy die nommers'' '''doodsekuur''' ''en is binne oomblikke met iemand in verbinding; iemand wat ek ken!''</ref> fynsekuur<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 355: ''Steekbaard had 'n'' '''fyn-sekure''' ''standaard van gedrag vir homself en vir almal in die omgewing.''</ref> * '''siek''' – hondsiek, doodsiek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="ReferenceC">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.70</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 122: ''… sy pa is'' '''doodsiek''' ''…''</ref> vrotsiek, skandesiek<ref name="WAT" /> * '''simpel''' – doodsimpel<ref name="WAT" /> * '''sindelik''' – kraaksindelik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''skaam''' – doodskaam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> rooiskaam<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 249: ''Kyk, as hy helder dink, kan hy'' '''rooiskaam''' ''daaroor raak.''</ref> * '''skaars''' – doodskaars,<ref>[https://issuu.com/bolandgazette/docs/theewaterskloof_gazette_3_dec_2013 Fourie, H. 2013. "The Akkedisberg Chronicles" ''Theewaterskloof Gazette, 3 Desember, bl. 6]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: : ''Weer 'n drenkeling in my dam gekry, hierdie keer 'n vreemde, skynbaar'' '''doodskaars''' ''akkedis, sowat 12&nbsp;cm lank, blekerig, wat glo gewoonlik ondergronds woon.''</ref> droogteskaars<ref>[[WAT]]: ''So skaars soos bv. goeie weiding in tyd van droogte; baie skaars'': 'Dagga is darem nie so' '''droogteskaars''' 'nie'. (D.H. van Zijl)</ref> * '''skeef''' – windskeef<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 21: ''Toe ek die ding weer op sy pote het, hang die blad nes 'n'' '''windskeef''' ''afdak en die poot by die hoë hoek se kant steek byna waterpas uit asof hy wou groet''.</ref> * '''skelm''' – jakkalsskelm<ref name="WAT" /> * '''skerp''' – vlymskerp,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''De Kee het met 'n'' '''vlymskerp''' ''hou sy naelstring deurgesny.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 60: ''Die'' '''vlymskerp''' ''punte van die wapens beweeg gevaarlik tussen die vegters.''</ref> elsskerp, haarskerp (beeld), rasperskerp, skeermesskerp,<ref name="WAT" /> naaldskerp,<ref name="Kempen" /> blitsskerp (beeld),<ref name="WAT" /> bliksemskerp (beeld),<ref name="WAT" /> droomskerp (beeld, detail),<ref name="WAT" /> lemskerp,<ref name="WAT" /><ref>Basson, G. 1994. Die nabootser. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 366: ''Die man sê niks nie, kruis net sy bene en maak seker dat die'' '''lemskerp''' ''plooi van sy broek nie kreukel nie.''</ref> krisskerp,<ref name="WAT" /> priemskerp, <ref name="WAT" /> swaardskerp<ref name="Kruger1977" /> * '''skoon''' (estetika) – beeldskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bloedskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> porseleinskoon (vel, gelaat),<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 28: ''Geen spoor is op haar'' '''porseleinskone''' ''vel te sien van die teistering deur jare se saamleef met 'n aktiewe spook in haar pragtige ou volstruispaleis nie''.</ref> wonderskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blomskoon<ref name="Potgieter" /> * '''skoon''' (helder) – kristalskoon,<ref name="WAT" /><ref>De Wit, Andries. 1989. ''Operasie bom''. Tafelberg-uitgewers. Bl. 20: ''Chris en Linda kyk asemloos om hulle rond: die kolossale span van'' Springbok ''se vlerke bo hulle, miljarde sterre reg rondom en 'n '' '''kristalskoon''' ''planeet onder hulle.''</ref> * '''skoon''' (higiëne) – silwerskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraakskoon,<ref name="Potgieter" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 171: ''Hy sê nou huisie, maar dis 'n ordentlike plek''. '''Kraakskoon'''.</ref> blinkskoon,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Monsterduiwe'', Lien Roux-de Jager, 2001: ''Hy kan nie help om die dorp met die kliniese ruimtestasie en die'' '''blinkskoon''' ''tuig te vergelyk nie.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 60: ''Sy oordink alles weer van die begin af!''' '''Hoe hulle in die'' '''blinkskoon''' ''beheerkamer van die aarde se verdedigingshoofkwartier aangeland het nadat sy en Chris met die koningin van Skeba se kombi-horlosie-wekker-ding gekarring het[...]''</ref> skitterskoon<ref name="WAT" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 22: ''En julle los die kombuis vir my'' '''skitterskoon'''.</ref><ref name="Kruger1977" />, sprankelskoon, <ref>''Rooi Rose''. 1980. ''Good and Clean''-waspoeieradvertensie. 10 September. p. 171: ''Wasgoed is'' '''sprankelskoon''' ''as dit vars ruik.''</ref> glansskoon<ref name="Kruger1977" /> * '''skraal''' – rietskraal,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 249: ''Nee, toe ek vir Johnnie die eerste keer sien, toe's hy 'n jong poliesmantjie in so 'n mooi blou uniform,'' '''rietskraal''' ''en baie handsome.''</ref> geraamteskraal<ref>Strydom, Kobus. 1989. Hoe's dit, my ou? 'n Kabaret, uit: ''Tienertoneel: Verhoogtekste deur Gerhard Strydom, Peet van Rensburg, Marietjie Pretorius, Elise van Wyk. Kobus Strydom''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 109: ''Die klein meisietjie van sestien'' / ''staan'' '''geraamteskraal''' / ''en glimlag uitdagend vir die kamera''.</ref> * '''skrik''' – doodskrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''skrum''' – doodskrum<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''sku''' – skilpadsku<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 58: ''Hy het'' '''skilpadsku''' ''weggeskram toe ek my hand vir hom hou''.</ref> * '''skurf''' – rasperskurf<ref>[https://archive.org/stream/tydskrifvirlette00uns_u47/tydskrifvirlette00uns_u47_djvu.txt ''My hart het soos ’n hakkopslang / orent geruk, / toe ’n'' '''rasperskurwe''' ''hyging uit sy rietskraal / lyfie boor.'']</ref> * '''slank''' – soepelslank<ref name="Kruger1977" /> * '''slap''' – papslap<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> * '''sleg''' – doodsleg,<ref name="Potgieter" /> papsleg,<ref name="Van Schoor1" /> daggasleg, vreksleg, vrotsleg, hondsleg,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 27: ''"Ag kom nou. Dis net rou groente." Ma beduie vir Dêrra om nog 'n sluk te vat. "Nee, Bok, dis'' '''hondsleg'''. ''Skuus, maar ek gaan dit nie in my lyf kry nie."''</ref> kaksleg (obseen)<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 121: ''Jy's te'' '''kaksleg''' ''om self daardie band aan te sit.''</ref> * '''slim''' – vrekslim<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/07/04/vb/7k/02.html Waar kom die wallieskaap vandaan?]:<br /> ''Ek het baie simpatie met opvoeders wat vandag se bloedjies Afrikaans moet leer, maar soms wonder 'n mens darem oor die inligting wat oorgedra word. Een ouer het paniekerig (namens sy eie kind) by 'n paar professore begin soek na die intensiewe vorm van slim. Nou is intensiewe deur die eeue in Afrikaans in redelik vaste vorme ingeburger. Ons praat van grasgroen, bloedrooi, seepglad, goud- of borriegeel, potblou, ensovoorts. In hierdie gevalle kan 'n mens die intensief ook omstel tot so groen soos gras, so rooi soos bloed, ensovoorts. Maar dan is daar ook woorde soos doodgoed, doodlekker en ander wat nie letterlik so goed of so lekker soos die dood is nie. Hier beteken die dooddeel eintlik maar net "goed, lekker in die allesoortreffende trap".''<br /> ''Maar wat het dit nou met slim te doen? Nouja, die antwoord wat deur die opvoeder aan die leerling (ná sy vrugtelose soektog) gegee is, is superslim. Nee kyk, so maklik kan dit darem regtig nie. Super- kan vooraan 'n hele klomp ander byvoeglike naamwoorde geplak word, soos superfiks, superfyn, supermodern. Kan 'n mens vir iemand sê dat'' '''vrekslim''' ''(wat nie beteken so slim dat hy vrek nie), verkeerd is en dat net superslim reg is? Haikôna.)</ref> * '''slinks''' – jakkalsslinks<ref name="WAT" /> * '''snaaks''' – skreeusnaaks,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skreesnaaks, rasend snaaks,<ref>Steyn, Ilse. 1996. ''Prinses in die ruimte''. Parow: JP van der Walt en Seuns. Bl.52 ''Dit mag vir jou'' '''rasend snaaks''' ''wees om so 'n grappie met 'n agterlike Aardmens en die onbelangrikste van jou bemanning te maak, maar laat ek jou vertel, Kaptein: ek sou nie met jou getrou het al was jy die laaste man in die heelal nie!''</ref> doodsnaaks<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 66: ''Dis eintlik onskuldig en'' '''doodsnaaks''' ''vir die seuns, seniors en slawe''.</ref> * '''snel''' – blitssnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 108: '''Blitssnel''' ''steek Arieb vas''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 119: '''Blitssnel''' ''sak die matrose op hulle toe en oorrompel hulle.''</ref> bliksemsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> koeëlsnel, pylsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> rasendsnel, orkaansnel,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 90: ''Toe,'' '''orkaansnel''', ''gebeur die onverwagte.''</ref> windsnel, <ref>Funcke, E.W. 1989. Offisiële geloof en kettery in die Middeleeue as tema rondom Umberto Eco se verhaal 'Die naam van die roos'. In: Ohlhoff, C.H.F. & Brink, M. (reds.). '' 'n Blik op die Middeleeue''. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. p. 28: ''Joachim lê wel deemoedig sy geskrifte ter beoordeling aan die pouslike stoel voor, sy gedagtes daarin brei egter'' '''windsnel''' ''uit.''</ref> stralersnel<ref name="Kruger1977" /> * '''soet''' – suikersoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''"Mevrou Aerts," sê hy met 'n'' '''suikersoet''' ''stem.''</ref> stroopsoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> heuningsoet,<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> engelsoet<ref>[[WAT]]: Die kindertjies is engelsoet. 'n Engelsoete voorkoms. Engelsoete woordjies fluister.</ref> * '''sout''' – pekelsout<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''stadig''' – doodstadig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceC" /><ref>Du Plooy, Heilna. 2013. 'Die foto'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 88: ''Later het ek besef ek moet hierdie aandagafleidende gesig uitskakel as ek werklik effektief wil oefen, wanneer ek klein passasies en frases oor en oor moes speel om dit goed reg te kry, of die stukke afbreek in dele, of dit'' '''doodstadig''' ''deurspeel om seker te maak ek gaan geen note mis as ek weer vinnig speel nie.''</ref>, skilpadstadig,<ref name="Esterhuizen" /> slakstadig<ref name="Esterhuizen" /> * '''sterk''' – ystersterk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> beersterk,<ref name="Kempen" /> wondersterk, reusesterk, stormsterk (wind), oersterk, beessterk,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagloper. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 33: ''Martiens vloek, beur met al sy krag om uit die ystergreep los te kom, maar die man is'' '''beessterk'''.</ref> draadsterk,<ref>[[WAT]]: 'n Jong man met draadsterke spiere</ref> gifsterk (''koffie/tabak''),<ref name="WAT" /> klipsterk<ref name="WAT" /> * '''stil''' – doodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 187: ''En daar's nie geluide nie. Soos in niks. Dis'' '''doodstil. Dood-, dood-, doodstil.'''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 69: ''Oloff staan'' '''doodstil.'''</ref> tjoepstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> bladstil,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 46: ''G 'n ritsel of roer, al vier die rigtings'' '''botstil.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> botdoodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> stokstil<ref name="Esterhuizen" />, muisstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Laurie, Trienke. 2013. 'Klein kind hurk muisstil'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 180.</ref> grafstil,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kerkstil,<ref name="Potgieter" /> kerkhofstil,<ref name="Potgieter" /> klipstil, stofstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 47: ''Toe is sy in die werwelkolk, binne-in sy'' '''stofstil''' ''hart.''</ref> witstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Hy was bleek en'' '''witstil''' ''die hele tyd wat sy by die venster gestaan het, het glad nie geroer nie, net gelê met die wit gesiggie bokant die wit laken''.</ref> nagstil<ref name="WAT" />, grotstil<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 19: ''Die eggo's sterf weg... dit raak'' '''grotstil'''.</ref>, tonnelstil,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 20: ''Dit raak weer'' '''tonnelstil'''.</ref> kiepstil (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''styf''' – stokstyf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 121: ''Linda bly 'n paar sekondes'' '''stofstyf''' ''sit.''</ref> boomstyf (argaïes saam met liggaamsdele/ledemate gebruik; ook ''boomvas''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> snaarstyf<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> (draad, senuwees, spanning, situasie), kraanstyf,<ref>De Lange, Johann. 2008. Kusdorp. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.937: ''Hier veg die see sy landgoed terug: / dit sien mens aan die soutsweet / teen 'n ruit, 'n windpomp'' '''kraanstyf''' ''/vasgeroes, bome deur die seewind / teruggedryf, 'n plaag duiwe / op 'n weggeroesde dak.''</ref> kraakstyf, klipstyf, nertsstyf<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 152: ''Die meisie skuif tot teen hom. Hy merk weer haar'' ''nertsstywe'' ''broekie wat beswaarlik alles bedek.''</ref> * '''suinig''' – vreksuinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15: ''Ek was'' '''vreksuinig''' ''daarmee, maar het darem klein sakkies vol ook vir Gregoire Boonzaier en Uys Krige geneem.''</ref> stiksuinig * '''suiwer''' – kristalsuiwer,<ref name="WAT" /> glassuiwer<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 49-50: ''En ons sal al meer in daardie rigting groei, hoe sterker ons die hoofmomente in die lewe leer aanvoel en dit leer weergee in 'n taal wat'' '''glassuiwer''' ''daardie innerlike gespanne lewe suggereer.''</ref> * '''sukkel''' – doodsukkel<ref name="Esterhuizen" /> * '''suur''' – asynsuur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> brandsuur,<ref>[http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 Lategan, H. 2014. Breëstraat die nuwe Langstraat? Netwerk 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124901/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 |date= 9 Maart 2016 }}: ''Selde het ek sulke nors'', '''brandsuur''' ''mense in een dag teëgekom.''</ref><ref>[http://www.dbnl.org/tekst/wiel033jako01_01/wiel033jako01_01_0004.php G.R. von Wielligh. 1921. ''Jakob Platjie''. Pretoria: HAUM, bl. 26]: ''‘Dit sal ons so nooit as nooit doen nie!’ roep die twee uit. Bob vat'' '''brandsuur''' ''bier en gee daarvan aan ieder 'n glas vol''.</ref> doodsuur<ref>[[WAT]]: ''Die appels is nog'' '''doodsuur'''.</ref> * '''swaar''' – loodswaar,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipswaar,<ref name="WAT" /> stormswaar (gesigte),<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 189: ''Maar aan oom Dolf en tant Maria se'' '''stormswaar''' ''gesigte weet hy hulle is bewus van haar toestand; dra hulle kruis woordeloos.''</ref> kraakswaar,<ref name="WAT" /> kreunswaar,<ref name="WAT" /> hamerswaar (hou, slag)<ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 36: ''Hugo slaag daarin om die eerste hou net-net met sy linkerarm af te keer, maar toe seil die kleiner man onder sy verdediging deur en hy ontvang twee'' '''hamerswaar''' ''houe op die krop van sy maag wat hom snakkend vorentoe laat knipmes.''</ref><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 104-105: ''Die lig in die oorkantste vertrek word oombliklik afgeskakel en meteens is dit doodstil behalwe vir die'' '''hamerswaar''' ''slae van sy hart.''</ref> * '''swak''' – kuikenswak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodswak,<ref name="Van Schoor1" /> hoenderswak<ref name="Potgieter" /> * '''swart''' – pikswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> gitswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pikgitswart, nagswart,<ref name="WAT" /> roetswart, koolswart, (pik)gietswart, raafswart,<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 55-56: ''Hy sien die bekende'' '''raafswart''' ''hare, die volmaakte gelaatstrekke, die vol, rooi mond en die glimlaggies in haar oë waaraan hy so gewoond geraak het.''</ref><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 142: ''Sy het'' '''raafswart''' ''hare en is geklee in iets wat soos pers pajamas lyk''.</ref> steenkoolswart,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 104: ''Brys het sy'' '''steenkoolswart''' ''BMW voor die villa geparkeer.''</ref> skemerswart,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 79: ''Die groen van sy oë is'' '''skemerswart''', ''die pupille onnatuurlik groot.''</ref> blinkswart,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 204: ''Ingedagte streel hy oor die'' '''blinkswart''' ''lasergeweer wat dwars oor sy knieë lê''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 63: ''Die sterlig speel in haar'' '''blinkswart''' ''hare.''</ref> inkswart<ref name="Potgieter" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''Buitekant is daar niks... net die'' '''inkswart''' ''duisternis met die duisende derduisende blinkende, flonkerende sterre.''</ref> * '''swoeg''' – doodswoeg<ref name="Esterhuizen" /> * '''taai''' (buigsaam, maar moeilik breekbaar) – seningtaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 44: ''Tussen die verwaarloosde meisies met hulle armoedige bikini's en'' '''seningtaai''' ''bene van die mans, tussen almal met die groteske dierekoppe wat hulle gesamentlike masker is, beweeg Henry volkome uitgeslote op soek na Salome.''</ref> biltongtaai, rubbertaai * '''taai''' (gehard, ook moeilik) – rateltaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> toffietaai (''wedstryd''), hondstaai, karootaai (''plant'') * '''taai''' (klewerig) – heuningtaai,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 98: ''Voor die wydope vensters fladder die gordyne stadig en lui en laat af en toe 'n geur van blomme, te soet na sy smaak, swaar en'' '''heuningtaai''', ''die kamer binne.''</ref> toffietaai * '''tevrede''' – doodtevrede,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Bourliaguet" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 24: ''Dis karee, taaibos, buffeldoring, soetdoring, bloubos, witstinkhout, deurmekaarbos, rosyntjiebos – 'n wye versameling bome, groot en klein, wat hier hulle staning het; hier almal'' '''doodtevrede''' '' 'n bont boomfamilie saam.''</ref> oertevrede<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 43: ''G.T. glimlag'' – '''oertevrede.'''</ref> * '''tjank'''– doodtjank<ref name="Esterhuizen" /> * '''toe''' – bottoe,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''Maxie was reg. Hy kyk na hierdie saak met sy oë'' '''bottoe'''.</ref> pottoe,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> digtoe<ref name="Van Schoor1" /> * '''treur''' – doodtreur<ref name="Esterhuizen" /> * '''trou''' – hond(e)trou<ref name="WAT" /> (byvoorbeeld: ''hondetroue oë'') * '''vaak''' – doodvaak * '''vaal''' – asvaal,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> muisvaal,<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 28: ''Dalk het daar iewers 'n mooi vrou weggekruip onder die'' '''muisvaal''' ''hare en die moesies wat soos bosluise onder haar een oog gesit het.''</ref> roetvaal,<ref>Van Rooyen, Piet. 2005. ''Akwarius''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 19: ''Deur aangewasemde ruite kan hy meeue in mistroostige groepies op die kaai sien sit, sommige helderwit, ander'' '''roetvaal'''</ref> doringvaal,<ref>Blignault, Audrey. 1969. Een vreemdeling op de aarde. In: ''Trekvoëls: 'n Keur uit Afrikaanse Reisverhale met Inleiding en Aantekeninge deur AP Grové''. Johannesburg: Voortrekker, bl. 134: ''Klein eilandjies — die grootste beslaan maar twintig akker — dor'', '''doringvaal''', ''met die enigste uitsig dié oor die see, eindelose blou myle van see en see en nogmaals see.''</ref> loodvaal<ref>Van Blerk, H.S. 1994. Weary Willie. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 243.</ref> * '''vars''' – neutvars,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 149: ''Die omgewingstemperatuur was konstant en die lyk'' '''neutvars'''.</ref> oondvars, kraakvars,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9-10: '''Kraakvars''' ''goeie groente dwarsdeur die jaar''.</ref> kersvers (of kersvars), douvars,<ref name="Makrogids" /> kekkelvars (informeel), tuinvars, reënvars (grond, lug, groente ens.),<ref name="WAT" /> seevars, stoomvars (gebak), lentevars (blomme, huis, voorkoms), plaasvars,<ref name="WAT" /> bloedvars<ref>Viljoen, Fanie. 2010. Modderdonker Christiaan. In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 31 ''In my het 'n droom nog'' '''bloedvars''' ''gebroei.''</ref>, blinkvars, <ref>Fourie, L. 2019. Op die rug van 'n olifant - laat die wiele draai. Plus 50. 14 (3) Julie: ''Dit is eers as ’n mens fyner begin kyk, dat jy die mooi raaksien – in die detail van die eeue-oue bouwerk, die'' '''blinkvars''' ''groente en vrugte van die straatverkopers, die fyn handwerk te koop, die kleure van die vroue se sari’s, in die vriendelike gesigte van die mense en natuurlik die stringe gousblomme wat om jou nek gehang word om jou welkom te heet.''</ref> blomvars, <ref name="Kruger1977" /> parfuumvars<ref name="Kruger1977" /> * '''vas''' – rotsvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 22: ''Hy probeer eers 'n gesprek met haar aanknoop en gesels oor die aangename partytjie, die sjarmante gaste, die interessante leefwyse van die Silbersteins, maar sy staan'' '''rotsvas''', ''vierkantig voor hom, haar ogies met onbeweegbare haat op hom gerig.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 53: ''Die suidpunt van Afrika is die'' '''rotsvaste''' ''Kaap Agulhas, maar deskundiges is nog altyd onseker waar die skeiding tussen die Atlantiese en die Indiese Oseaan is.''</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Voor die muur. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 73-74: ''Ons is bome van deernis wat in al die takke van ons skepping bewe; al die liefdevolle wetenskap van ons wil om skoonheid en 'n'' '''rotsvaste''' ''doel deur middel van die spel skep, sidder deur ons met 'n pylpunt pyn om ons nog meer aan te spoor''.</ref> doodvas, bankvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.55: ''KEISERIN: Dis 'n lieflike dag buite, Majesteit. Hulle sê daar's nie meer plek vir 'n muis langs die strate nie – die mense staan'' '''bankvas''' ''ingeryg om ons optog te sien.''</ref> paalvas<ref name="Van Schoor1" /> (''blik, kyk, uitdrukking; houding; feit of stelling''), klipvas, ystervas,<ref>[[C.M. van den Heever]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]], bl. 104: ''Prof. T. J. Haarhoff is een van die vernaamste werkers in hierdie opsig. Hy gaan langs glad 'n ander weg te werk as die skoolvos, wat die hele ou beskawing weggesnoei het tot 'n aantal'' '''ystervaste''' ''reëls waarin jou opvatting pas of nie pas nie.''</ref> neetvas (sit/kleef)<ref name="WAT" /> * '''veel''' – dolveel<ref name="Potgieter" /> * '''veilig''' – doodveilig<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 118: '''"Doodveilig."''' ''Sy kyk op. "Kyk, dis amper volmaan"''</ref><ref name="Kruger1977" /> * '''verbaas''' – stomverbaas,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 157: ''Croos luister'' '''stomverbaas'''.</ref> doodverbaas<ref name="Potgieter" /><ref>Hendriks, H. 1994. Een misdaad te veel. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 259: ''David Meiklejohn frons, kyk 'n oomblik uit die hoogte na die offisier en na na die bestuurder. "Wie is die meneer en weet hy met wie hy praat?" vra hy'' '''doodverbaas'''.</ref> * '''ver''' – doodver<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo" /> * '''vererg''' – doodvererg<ref name="Potgieter" /> * '''verkluim''' – doodverkluim<ref name="WAT" /> * '''verlate''' – doodverlate<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''verlief''' – smoorverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dolverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kruger1977" /> malverlief <ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.92 (''Help''): ''Toe ek'' '''malverlief''' ''was op jou / het jy sag en kaal vir my dankie, dankie gesê: / "Dankie dat jy my raakgesien het." ''</ref> * '''verleë''' – doodverleë<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''verlig''' – helderverlig <ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 82: ''Sy loop met die trappe af tot by die'' '''helderverligte''' ''parkeerterrein''.</ref> * '''vermoeid''' – doodvermoeid<ref name="Esterhuizen" /> * '''versigtig''' – doodversigtig<ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.75: '''Doodversigtig''' ''doen ek navraag, weeg ek pryse en modelle teen mekaar op.''</ref> * '''verskrik''' – doodverskrik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 42: '' 'n'' '''Doodverskrikte''' ''swerm kraaie het met hees krete in die lug rondgedraai en nie geweet waarheen hulle kon vlug nie.''</ref> * '''verskriklik''' – allerverskriklik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 19: ''"Dis 'n soort wonderblom... 'n nagblom, want volgens wat Kerneels vertel, blom die ding'' '''allerverskriklik''' ''mooi in die laatnag..."''</ref> * '''verslae''' – doodverslae<ref>Stevenson, R.L. 1951. ''Skateiland''. Libri-reeks II (vertaal en verwerk). Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 179: ''Hands was'' '''dood-verslae''' ''toe hy dit sien.''</ref> * '''verslete''' - doodverslete<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 15: ''[...] ek moet darem mooi kyk of daar agter die skynbaar'' '''doodverslete''' ''beeldspraak-procédé dalk tog niks besonders skuilgaan nie.''</ref> * '''verveel''' – doodverveel<ref name="Esterhuizen" /> * '''verveeld''' – doodverveeld,<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna penregop in haar boks, met 'n'' '''doodverveelde''' ''uitdrukking op haar gevreet''.</ref> siekverveeld<ref>[[François Verster]]. 2016. ''Omega, oor en uit: Die storie van 'n opstandige troep'' : ''Maar my mater het my manier van staan – boude uitgestoot en met 'n'' '''siekverveelde''' ''uitdrukking op my bakkies – blykbaar vermaaklik gevind''.</ref> * '''vervelend''' – stomvervelend,<ref name="Potgieter" /> doodvervelend<ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 41: ''Hulle arresteer jou nie omdat jou vrou en jou lewe jou'' '''doodverveel''' ''nie.'' (as werkwoord gebruik)</ref> * '''vervelig''' – doodvervelig,<ref name="Stadler, L.G 1994" /> vaalvervelig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 82: ''Hulle is almal mooier en skraler as sy, wat soos 'n baksteen gebou is en net so'' '''vaalvervelig''' ''ook.''</ref>, oervervelig<ref>Van Wyk, A. 2012. ''Wie is reg? Tien jaar se regspunte''. Kaapstad: Tafelberg. p.222: ''Met die eerste oogopslag lyk die tegniese en vir vele mense'' '''oervervelige''' ''terrein van rekeningkundige standaarde baie ver verwyderd van politiek van enige aard''.</ref> * '''verwonderd''' – doodverwonderd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stomverwonderd<ref name="Potgieter" /><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.145: ''Sy wou weer x-strale laat neem, en'' '''stomverwonderd''' ''het ons na die plate gekyk waarop daar g'n teken van gewasse of uitsaaiings was nie.''</ref> * '''vet''' – blinkvet,<ref name="Potgieter" /> spekvet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> moddervet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> varkvet, rondvet,<ref>Potgieter, D.J. 1942. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole''. Vyfde hersiene uitgawe. Kaapstad: Juta en kie, bl. 69</ref> appelvet<ref name="WAT" /> * '''vies''' – doodvies<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''vinnig''' – blitsvinnig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> bliksemvinnig,<ref name="Kempen" /> helvinnig, kwikvinnig,<ref>De Lange, Johann. 2008. Oer. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.942: '' 'n oog soos jaspis en'' '''kwik- / vinnig''', ''blits sonder deernis,''</ref> slang-vinnig<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 16:''"...gaan nie kuier nie... het dit net goedgedink om namens die gemeente julle gesin aan die Here op te dra..." hoor Rampie nog die dominee voordat hy'' '''slang-vinnig''' ''terug na sy kamer begin seil''.</ref> * '''vol''' – stampvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 55: ''Die klein onderdakstoep van Heer Halewijn sit'' '''stampvol'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 75: ''Die veerboot na Palermo sit'' '''stampvol'''.</ref> propvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> barstensvol, tjokvol,<ref name="Potgieter" /> tjok-en-blok vol (informeel), boordensvol<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die ouspens is'' '''boordensvol''' ''bottels.''</ref> (ongewoon), skepvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die knus kombuis is'' '''skepvol''' ''skottels / heuning, room en deeg. Voëls in pare verlaat hul neste onder geute.''</ref> windvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy het voor die ruit bly staan / en sy het ruim en sterk gevoel / en haar hande was'' '''windvol''' ''papiere''</ref> stikvol,<ref name="Van Schoor1" /> emmersvol,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''Dan dreun die weer, giet die reëndruppels skielik'' '''emmersvol''' ''uit 'n wolk wat in 'n oogwenk swart en onheilspellend, swaardragtig van water geword het.''</ref> randvol (glas water), kreunvol<ref name="WAT" /> * '''voos''' – grysvoos<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 196: ''Jare later, toe sy goeie huwelik en stabiele werk'' '''grysvoos''' ''begin raak het, het selfs die bruisende energie van sy ma daardie dag tussen die jagters, iets wat hy altyd bly vashou het, begin vervaag''.</ref> * '''vreemd''' – wildvreemd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> wondervreemd * '''vrek''' – morsdoodvrek<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 77: ''Flippit, dit was nou amper of ons was'' '''morsdoodvrek'''.</ref> * '''vriendelik''' – katvriendelik, doodvriendelik<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 80: ''Toe Tensy die deur oopmaak, spring sy uit en loop op die bedremmelde meisie af om haar snorbaard'' '''doodvriendelik''' ''teen haar arm te skuur – nie in die minste bekommerd oor die verwoeste leersitplekke nie''.</ref> * '''vrolik''' – dolvrolik, <ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> vonkelvrolik<ref name="Kruger1977" /> * '''vrot''' – papvrot<ref name="Esterhuizen" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 96: ''Ek het gou agtergekom die beste is om net die blaarkoppe af te kap – om die stele op te kap is te veel werk – en dit so 'n tien dae lank in 'n komposhoop klam te hou totdat dit'' '''papvrot''' ''en so sag soos botter is.''</ref> * '''vry''' – voëlvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skotvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Hy het nou wel'' '''skotvry''' ''weggekom toe hy en Adri op Mars gaan kuier het''[...]</ref> doodvry<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> tolvry<ref name="Esterhuizen" /> * '''vuil''' – kaiingvuil, moddervuil * '''wakker''' – wawyd wakker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids">Uys, I. 1998. ''Die Afrikaanse makrogids''. Kaapstad: Queillerie, bl. 215-218.</ref> nugter wakker,<ref name="Esterhuizen" /> haaswakker,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 39: ''"En nou: die trofee vir die belowendste tennisspeler," hoor hy meneer Steyn se bekende stem oor die mikrofoon. Nou is Rampie'' '''haaswakker'''.</ref> helder wakker<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''Opeens is hy'' '''helder wakker'''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 281: ''Later, toe almal tevrede en versadig in hulle slaapsakke lê, is Mohlomi'' '''helder wakker'''. </ref> * '''warm''' – vuurwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> gloeiwarm,<ref name="Potgieter" /> kokendwarm,<ref name="Esterhuizen" /> kookwaterwarm,<ref>Van Nierop, L. 2013. ''Plesierengel''. Kaapstad: Tafelberg. Agterbladteks: Plesierengel'' is 'n nuwe, aangepaste weergawe van Leon Van Nierop se 1998-blitsverkoper, maar dié slag'' '''kookwater-warm''', ''onbevange en onbevrees vertel.''</ref> rooiwarm, skroeiwarm, smoorwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 139: ''Dis'' '''smoorwarm''' ''in die vallei, en doodstil.''</ref> snikwarm, stikwarm, witwarm, hondwarm,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 55: ''Budde is uiteindelik klaar. Dit was nie maklik nie. Dis'' '''hondwarm''' ''en die sweet loop spinnerakke deur die stof op sy rooi wange.''</ref> smeltwarm<ref>Kotze, K. 1973. ''Oggendblom en bitterkalbas''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Dit was duidelik dat hierdie nie maar net nog 'n meisie was wat Brand huis toe gebring het vir aandete nie ; dit het uit die '''smeltwarm''' blik tussen hulle gespreek''.</ref><ref>Human, M. 2017. ''Held in 'n oorpak''. Pretoria: Romanza: “Mamma, man, maak nou gou, jy weet mos ek wil piepie,” skril die driejarige Karli se stemmetjie terwyl sy ongeduldig op haar pienk tekkies op die parkeerterrein se '''smeltwarm''' teer staan en trippel.</ref>, smeulwarm<ref>Ackermann, M.F. 2010. Satire, spraakvryheid, sensuur en siviele aanspreeklikheid en 'Portretjie en ander verhale'. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Universiteit van Pretoria. bl. 69-70: ''Die gesteelde stoorkameruurtjies het intussen weer instelling geword, maar in die plek van die'' '''smeulwarm''' ''passie van vroeër, is daar nou 'n waardige, stil teerheid.''</ref>, wreedwarm, helwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170-171: ''"Soos bedsere, net dieper, party kompleet of hulle daar met 'n'' '''helwarm''' ''yster ingebrand is en byne ammal op plekke waar mens g'n bedsere kry nie."''</ref> oondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 140: ''Stellenbosch is vroeg al '' '''oondwarm''' ''en bedompig.''</ref> bakoondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 69: ''"Dis frieken'' '''bakoondwarm''', ''Adéle – chill girl!"''</ref> brandwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 57: ''"Tant Lenie, dis nog'' '''brandwarm''' ''," waarsku sy die ouer vrou, wat die beker versigtig uit haar hande neem.''</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 283: ''Die sand wat'' '''brand-warm''' ''deur die dag was, is nou yskoud onder sy kaal voete.''</ref> bloedwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 76: ''Maar op 'n dag in die koringland, onder 'n'' '''bloedwarm''' ''middagson, toe nog net die laaste koring 'n yl strepie op die lande staan, word Barkus siek.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 97: ''Sy is vir hom soos sy ma, mooi en onvergelyklik; soos Ousus'', '''bloedwarm''' ''van erbarming; en nie mooi, maar koud en vals nie.''</ref> goudwarm,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl.36: ''Om van 'n digter soos Gezelle oor te gaan na een soos Van de Woestijne, beteken om 'n rustige tuin te verlaat waar die son'' '''goud-warm''' ''gloei agter die blomme en takke en verhelderend val deur die hoë beskilderde rame van die Kerk en om daarvandaan te gaan na 'n koel-vogtige herfsveld, waar die swak strale van die ondergaande son bewe oor die sorgvuldig-versorgde kasplante en die wandelaar diep wegsak in die sagte, donker aarde.''</ref> swoelwarm,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 51: ''Ons eet hulle natuurlik ook wanneer hulle goudryp,'' ''swoelwarm''', ''songebak en nog sag is.''</ref> bliknerswarm,<ref>Van Nierop, L. 2015. ''Adrenalien: Die Waarheid''. Kaapstad: Tafelberg, p. 94: ''Hy draai die ruit af. Dit is nou'' '''bliknerswarm'''.</ref> siswarm,<ref name="WAT" /> kraaiwarm, <ref name="WAT" /> helwitwarm<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 84: ''Dis een van daardie'' '''helwitwarm''' ''dae wanneer die Karoo vir sy eie hitte skrik. Wat selfs die horison nie meer bewe nie.''</ref> * '''waterpas''' – doodwaterpas<ref name="Esterhuizen" /> * '''weemoedig''' – oerweemoedig<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: '''Oerweemoedig''' ''is die wysie wat sy so sit en [[neurie]] met daardie rokerige, deurgeslykte stem van haar.''</ref> * '''weg''' – witweg,<ref>Du Plessis, P.G. 2011. ''Fees van die ongenooides''. bl. 171: ''Daar pik hoenders, langs 'n muur kou 'n bok 'n lap, voor hulle tussen die potklippe vrek 'n vuur'' '''witweg''' ''in sy as onder 'n amper leë pappot.''</ref> skoonveldweg<ref name="Esterhuizen" /> * '''weinig''' – bloedweinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> broodweinig<ref name="Esterhuizen" /> * '''werk''' – doodwerk<ref name="Esterhuizen" /> * '''wit''' – spierwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 181: ''Sy kneukels word'' '''spierwit'''.</ref> poeierwit,<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 186: ''Teen die motorruit leun 'n lang, skraal figuur in swart geklee met 'n'' '''poeierwit''' ''gesig wat onder die swart bolhoed flits''.</ref> raapwit, melkwit,<ref name="Potgieter" /> krytwit,<ref name="Potgieter" /> papierwit, sneeuwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 266: ''Niemand het nog ooit die'' '''sneeuwit''' ''klawers aangeraak nie en dit sou ook nooit gebeur nie.''</ref> wolkwit,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, / vetbruin sooie en groen / weiding,'' '''wolkwit''' ''troppe, 'n bron,</ref> lykwit,<ref name="Van Schoor1" /> haelwit,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Hambidge, Joan. 2008. My jeug. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.998: ''Ek loop deur die nuwe huis; / besigtig alles voetjie vir voetjie: / 'n engel wat harp speel / voor die hemelpoorte; / die Bybel-in-kalfsleer; / 'n skildery / wat iets uitblaker / van '' '''"haelwit''' '' gestapelde wolke" / en vele boeke oor die politiek / deur Verwoerd en Malan, / die wysvinger van P.W. / ook hier verewig.''</ref> meelwit,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 9: ''Maar die ontvangsdame het reeds begin om op die Nederlanders met hulle'' '''meelwit''' ''hare en hulle pienkgebrande velle, se talryke vrae te probeer antwoord.''</ref> lakenwit,<ref>Van den Heever, C.M. 1939. [http://www.dbnl.org/tekst/heev001laat01_01/heev001laat01_01.pdf ''Laat vrugte''] Kaapstad: Nasionale Pers. 127-128: ''Mense kuier daarheen aan en vir 'n oomblik kyk hulle na die uitgeleefde, bleekgeel gesig, nou klein en verrimpel onder haar wit mussie, na die taai hande, wat soveel gewerk, soveel dinge op hulle regte plek laat staan het,'' '''lakenwit''' ''hande wat nou vir goed gekruis lê op haar bors, op die wit nagkleed wat sy eenmaal, jare, jare gelede gedra het gedurende haar wittebroodsdae.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 89: ''En Cornelia staan eenkant'', '''lakenwit''' ''en toekyk''.</ref> wolwit,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 323: ''Hier op die plat ou berg, waar die wind binne minute alles met 'n klam deken van doudruppels kan bedek, waar die'' '''wolwit''' ''mis menige ongeïnisieerde al gillend teen die kranse afgestuur het.''</ref> skitterwit,<ref name="WAT" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 370: ''Tot dan sal sy goed kan uitrus in haar snoesige bed van kraakvars,'' '''skitterwit''' ''linne, selfs 'n kussing onder haar kop.''</ref> droomwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Die sand is'' '''droomwit''' ''en na regs staan rotsplate tot waar die kuslyn weer in die verte wegdraai''.</ref> sonwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 63-64: ''Toe hulle uit die bos breek, lê die strand'' '''sonwit''' ''voor hulle uitgestrek.''</ref> kalkwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 76: '' 'n Breë en plat toonnael wat getuig van goeie voetgene, nou'' '''kalkwit''' ''en net-net onderskeibaar van die vel op die brug van die voet, met 'n pienk rand regs waar die nael venynig die vlees binnedring.''</ref> spookwit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 45: ''Wasbessies ryp oplaas'' '''spookwit''' ''op die bleek duine, en koekemakrankas se goue blindedermpies steek oornag uit droë vleigrond uit.''</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 159: ''… die grasperk'' '''spookwit''' ''met dou wat net-net na frisser herfsdou begin ruik.''</ref> siekwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 223: ''Sissie, ook'' '''siekwit''', ''spring op, "Mattie," sy trippel agter om haar stoel om hom in te haal, vas te hou, maar hy druk haar weg en hol uit die eetkamer met ant Sannie wat vadoek voor die mond in die kombuisdeur kom staan het.''</ref> beenwit,<ref>[http://slipnet.co.za/view/reviews/johann-de-lange-se-beenwit-woorde Johann de Lange se beenwit woorde (Slipnet)]</ref><ref>Uit e-WAT: '''Beenwit''' ''wolke pluim en groei … middag na middag op die ver gesigseinder (Sarie, 3 Jun. 1970, 164)''</ref> styselwit,<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html Smith, Francois. 2003. 'Toorbos' voltooi woud se verhaal: Matthee skryf oor laaste houtkappers. ''Die Burger'', 15 Julie:10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153423/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html |date=28 November 2015 }}: ''Haar oë soek agterdogtig deur die'' '''styselwit''' ''hotelkamer''.</ref> ryswit,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false''Die Afrikaanse Kortverhaalboek: Sewende, hersiene uitgawe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010007/https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}. 2012. ''Toe sy op 'n dag 'n miernes ontdek onder haar sitkamervloer – dit was ná haar ouers se dood, toe sy alleen in die hoekhuisie in die dorp gewoon het – was sy baie omgekrap: die wriemelende, krioelende,'' '''ryswit''' ''insekte – tonnels vol onder die hout.''</ref> vuurwit,<ref>Resensie in die ''Taalgenoot'', Somer 2015, bl. 24, rakende ''Fragmente uit die Ilias'' ([[Homeros]]; vertaal deur Cas Vos): ''Die Griekse koning, Agamemmon ...se hart is'' '''vuurwit''' ''van woede...(bl. 87) en hy sweer wraak''.</ref> kraakwit (klere en linne)<ref name="WAT" />, waswit, marmerwit<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 181: Selfs dan, toe Oeagriese Hebrus die hoof, afgeskeur van die '''marmerwit''' nek, in die middel van sy stroom afrol, het die blote stem en die koue tong met vlugtende asem uitgeroep: "Eurudice, a, ongelukkige Eurudice!" en "Eurudice" het die oewers oor die hele stroom weergalm.</ref> * '''woes''' – dolwoes<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''wyd''' – wawyd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldwyd,<ref name="Esterhuizen" /> hemelwyd, horingwyd,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 119-120: ''Hy kyk op na die bonkige gestalte bo hom, sien die dik bene in die kakie-uniform, die blink knope aan die tuniek, die rooi gesig met die blonde snor wat'' '''horingwyd''' ''verby die rooi wange krul.''</ref> hekwyk/hartwyd,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 93: ''Ek sal nog net byvoeg ons herberg staan nog'' '''hekwyd''', '''hartwyd''' ''oop langs die see, stoele, koffie en wyn gereed, hoe ons ook al soms mag klink of ons klae.''</ref> wawielwyd<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 79: ''Braaivleis met bier in die sonlig saam met die slank Mrs Silberstein, haar blou rok oor die gras versprei, haar oë beskadu deur 'n'' '''wawielwye''' ''sonhoed, haar rus tot sluimering gesus deur die larie van paramour Van Eeden wat, hande agter die kop, op die naat van sy rug, sotto voce sy liefdesinspirasie in die son vertolk.''</ref> == Deens == * '''bleg''' – dødbleg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blind''' – stekeblind<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blødt''' – gennemblødt<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blå''' – himmelblå<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''dristig''' – dumdristig<ref name="VanGoorDeens1970">''Van Goor's Klein Deens Woordenboek''. 1970. 9e druk. Den Haag: G.B. van Goor Zonen's U.M.</ref> * '''død''' – stokdød, stendød<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''døv''' – stokdøv<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fattig''' – bundfattig, ludfattig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''falden''' – himmelfalden<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fast''' – klippefast<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fin''' – hårfin<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fuld''' – propfuld<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''gal''' – ravgal, splittergal<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''glad''' – kisteglad<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 27: ''Når hun er fuld, er hun'' '''kisteglad''' ''og dansant''.</ref> * '''god''' – ejegod, tossegod, hjertensgod<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''hård''' – stenhård<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mager''' – radmager<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mørk''' – bælgmørk<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ny''' – splinterny<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''nøgen''' – splitternøgen<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''rig''' – stenrig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''skarp''' – knivskarp<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''snar''' – lynsnar<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 45: ''Han svinger øjeblikkeligt og'' '''lynsnart''', ''som over for min mor, fra forurettelse til omsorg.''.</ref> * '''sort''' – kulsort<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''stille''' – blikstille<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''sur''' – eddikesur<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''syg''' – dødssyg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ung''' – purung<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''våd''' – drivvåd, dyngvåd, <ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''vågen''' – lysvågen<ref name="VanGoorDeens1970" /> == Duits == * '''aktuell''' – brandaktuell, topaktuell * '''allein''' – mutterseelenallein * '''alt''' – steinalt,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 80: ''Der'' '''steinalte''' ''Ochse lag unter den Zweigen einer Fichte, als wollte die Taiga seinen Tod vor den Augen des Sommers verbergen.''</ref> uralt * '''angst''' – himmelangst * '''anständig''' – grundanständig * '''arm''' – bettelarm<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 77: ''Dann verzichtet sie lieber auf ihren ersten Lohn und geht'' '''bettelarm''' ''in die Fremde.''</ref>, blutarm<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 253: ''Meine Mutter stirbt daran, daß sie mit einem'' '''blutarmen''' ''Prokuristen lebt''.</ref> * '''besoffen''' – stockbesoffen, sturzbesoffen,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 171: '' ,,Der ist doch'' '''sturzbesoffen'', ''Herr Hauptmann", bemerkte jemand anders nüchtern.''</ref> stinkbesoffen * '''betrübt''' – tiefbetrübt * '''betrunken''' – stockbetrunken<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.168: ''Mary war'' '''stockbetrunken''' ''und hatte sich in meiner Bar ausgiebig bedient.''</ref> * '''billig''' – spottbillig * '''bitter''' – gallenbitter * '''blank''' – blitzblank, spiegelblank<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 70: ''Das Wasser war spiegelblank, im Hafenbecken schwamm ein Hund.''</ref> * '''blaß''' – leichenblass, totenblass * '''blau''' – knallblau, saphirblau<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 266: ''In der Mitte des Raumes stand ein runder Teakholztisch'' [...] ''die mit '''saphirblauer''' ''und'' '''smaragdgrüner''' ''Seide bezogen waren.''</ref> * '''bleich''' – todbleich, totenbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Das Gesicht des braunhaarigen Mannes war'' '''totenbleich''', ''die Augen aufgerissen, eine Hand vor der Brust verkrampf, mit der anderen deutete er in die Richtung der hohen Fenster''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 163: ''"Du bist'' '''totenbleich'''. ''Du hast dich geschnitten, da im Gesicht."''</ref> schreckensbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 418: ''Am oberen Ende der Treppe stand Valentine, des Gesicht'' '''schreckensbleich''', ''in nicht mehr als ein dünnes Nachthemd gehüllt.''</ref> kreidebleich<ref>Stine, R.L. 2016 (1998). ''Gänsehaut: Der Werwolf aus den Fiebersümpfen''. Aus dem amerikanischen Englisch von Günter W. Kienitz. Garbsen: cbj Kinder- und Jugendbuchverlag, S. 5: ''Ich blickte durchs Fenster zum'' '''kreidebleichen''' ''Mond hinauf und lauschte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 118: ''„Das kann doch gar nicht sein! Seit wann sind sie denn fort? So sagt es mir doch, ich bitt Euch!“, stammelt Mäu, die'' '''kreidebleich''' ''geworden ist.''</ref> * '''blöde''' – saublöde (plat), stinkblöde * '''böse''' – bitterböse * '''braun''' – britzebraun * '''brav''' – kreuzbrav * '''bunt''' – knallbunt, kunterbunt, grellbunt<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 83: ''Unter lautem Puffen, wie bei einem knallenden Sektkorken, entlädt sich die Energie in einem'' '''grellbunten''' ''kosmischen Feuerwerk''.</ref>, prallbunt,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 48: ''Im Dickicht kaum zu sehen, doch dafür schon auf viele Meter hin zu riechen sind riesige'', '''prallbunte''' ''Blüten, deren Duft dich schwindlig macht.''</ref> regenbogenbunt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 164: ''Vor meinen Augen schwammen'' '''regenbogenbunte''' ''Kreise, die sich mal weiteten, mal enger wurden, und mein Herz war schwer wie ein Pflasterstein.''</ref> * '''dicht''' – hageldicht * '''dick''' – faustdick, knüppeldick * '''dreckig''' – saudreckig * '''dreist''' – tolldreist * '''dumm''' – blitzdumm, kreuzdumm, saudumm (plat), stockdumm, strohdumm * '''dunkel''' – stockdunkel<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 277: ''Draußen vor dem Fenster war es'' '''stockdunkel''', ''doch ich war hellwach.''</ref> * '''dünn''' – hauchdünn, papierdünn, haardünn,<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 151 : ''Aus ihr formte sich eine zweite Spirale, danach eine dritte, aus der ein'' '''haardünner''' ''weißer Lichtstrahl kam, der meinen Hinterkopf berührte''.</ref> holzsplitterdünn<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 199: ''Borchert sah einer Prostituierten hinterher, die mit'' '''holzsplitterdünnen''' ''Beinen apathisch über den Bürgersteig wankte.''</ref> * '''dürr''' – knochendürr, rappeldürr, spindeldürr * '''duster''' – zappenduster, stockduster<ref>[http://www.kapstadt-entdecken.de/reiseinformationen-suedafrika/zeitverschiebung/ Zeitverschiebung Südafrika – wieviel Uhr ist es in Südafrika?]: ''Die Dämmerungsphase in Südafrika ist kurz, etwa eine halbe Stunde nach Sonnenuntergang ist es'' '''stockduster'''.</ref> * '''egal''' – scheißegal (plat) * '''ehrlich''' – grundehrlich<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 153: ''Überhaupt macht der inzwischen 44jährige den Eindruck eines'' '''grundehrlichen''', ''geradlinigen Mannes, der sich trotz seiner nur geringen Schulbildung erstaunlich gewandt auszudrücken pflegt''.</ref> * '''eigen''' – ureigen * '''elend''' – hundeelend * '''entschlossen''' – wildentschlossen * '''ernst''' – bierernst, todernst * '''ewig''' – urewig * '''fahl''' – aschfahl<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 418: ''Die Welt, nicht länger reich an Farben, sonder'' '''aschfahl,''' ''schien getäuscht worden zu sein von der trügerischen Sonne wie Gisla von Thure.''</ref> * '''falsch''' – grundfalsch * '''faul''' – stinkfaul * '''fein''' – haarfein, hauchfein * '''fest''' – bombenfest, felsenfest<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.148:''Ich wußte, Gott hatte zu mir gesprochen und war jetzt'' '''felsenfest''' ''davon überzeugt, daß Sabine wieder völlig gesund werden würde''.</ref> * '''fidel''' – kreuzfidel, mopsfidel, quietschfidel * '''finster''' – stockfinster<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.151: ''Er wurde in'' '''stockfinsterer''' ''Nacht zu ihr geschickt, um die Thronfolgerin zu zeugen.''</ref> * '''fit''' – topfit * '''fleißig''' – ameisenfleißig, bienenfleißig * '''flink''' – wieselflink * '''forsch''' – nassforsch * '''frech''' – rotzfrech * '''fremd''' – wildfremd, stockfremd<ref>Pausewang, G. 1984. ''Roman aus der Friedensbewegung''. Verlag: Meier, Ravensburg. S. 64: ''Jeder steif an seinem Platz... Als ob wir einander'' '''stockfremd''' ''wären – zufällig an diesem Tisch zusammengeraten.''</ref> * '''freundlich''' – katzenfreundlich, scheißfreundlich (plat en ironies bedoel vir aangeplakte vriendelikheid) * '''frisch''' – taufrisch * '''fromm''' – lammfromm * '''gefährlich''' – brandgefährlich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 157: ''Am Ende war ich mitten in eine'' '''brandgefährliche'' ''Räuberpistole geraten, deren Akteure hinter alten Büchern von unschätzbarem Wert her waren.''</ref> * '''geil''' – affengeil, oberaffengeil, saugeil (plat), schweinegeil (plat) * '''gelb''' – quittegelb, weizengelb<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 201: ''"Vielleicht sind es seine'' '''weizengelben''' ''Haare oder die zarten Finger, die sich nie in die Erde eines Ackers gegraben haben. Wer weiss das schon! Ich rate dir jedenfalls, sie dir aus dem Kopf zu schlagen!"''</ref> * '''gelehrt''' – grundgelehrt * '''geliebt''' – heißgeliebt * '''gemein''' – hundsgemein * '''gemütlich''' – urgemütlich * '''genau''' – haargenau<ref>Fitzek, S. 2006. ''Die Therapie''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 269: '''Haargenau''' ''dieselbe E-Mail, die ihm die Chefredaktion geschickt hatte.''</ref> * '''gerade''' – bolzengerade, kerzengerade<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 222: ''Amanda setzte sich'' '''kerzengerade''' ''auf''.</ref><ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 311: ''Sie sah keine Zombies oder Menschen, und die wenigen Bäume, die'' '''kerzengerade''' ''in der Sonne standen, sahen trostlos und einsam aus.''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 184 '''Kerzengerade''' ''saß er in seinem Sessel, ohne im Geringsten angestrengt zu wirken.''</ref> * '''gescheit''' – blitzgescheit, grundgescheit * '''gesund''' – kerngesund<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 104: ''Und was mich anbetrifft, weißt du genau, dass ich schon mein halbes Leben hier bei den Aussätzigen wohne en ich bin immer noch'' '''kerngesund!'''</ref> * '''gewandt''' – katzengewandt * '''glatt''' – aalglatt (glibberig), spiegelglatt (gelyke oppervlak) * '''glücklich''' – kreuzunglücklich * '''grau''' – aschgrau, unwettergrau,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: '' 'Simon Sachs, unser Waisenkind', sagte der Pfleger und blieb nach wenigen Schritten vor einer'' '''unwettergrauen''' ''Tür mit der Aufschrift 'Physiotherapie' stehen.''</ref> mausgrau<ref>Fitzek, Sebastian. 2017. ''AchtNacht''. München: Knaur Verlag, S. 334: ''Kleine'' '''mausgraue''' ''Klebestreifen, mit denen Musiker lose Kabel sicherten und Aufbauanweisungen gaben, damit die Roadies wussten, an welcher Stelle sie die Verstärker zu plazieren hatten.''</ref> * '''groß''' – riesengroß * '''grün''' – giftgrün, katzengrün(e Augen)<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Ihre'' '''katzengrünen''' ''Augen'' [...] ''verrieten, dass sie vor Zorn bebte'' [...]</ref> * '''gut''' – herzensgut, saugut (plat) * '''gütig''' – grundgütig * '''hart''' – beinhart, eisenhart, knallhart, knochenhart, knüppelhart, stahlhart,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 359: ''...dass der'' '''stahlharte'' ''Griff der Miliz am Ende vielleicht doch stärker war als die tödliche Umarmung jener Fangarme...''</ref> steinhart,<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 139: ''"Wahrscheinlich ist auch dein Bett steinhart''' ''!", rief Fulrad.''</ref> betonhart<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 232 ''Er sei denn, er buddelt sich einen Tunnel, dachte Emma, aber die Bodenplatte war'' '''betonhart''' ''und die Erde darunter ganz sicher gefroren.''</ref> * '''häßlich''' – grundhäßlich, potthässlich * '''heimlich''' – klammheimlich<ref>Hammesfahr, P. 2009. ''Ein fast perfekter Plan: psychothriller''. Reinbek bei Hamburg:Rowohlt Taschenbuch Verlag, p. 16: ''Still für sich dachte sie oft darüber nach,'' '''klammheimlich''' ''zu verschwinden.''</ref> * '''heiser''' – stockheiser * '''heiß''' – brühheiß, bullenheiß, höllenheiß, knallheiß * '''hell''' – taghell, glockenhell<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S.125:''"Zwar ist Coppet Provinz, aber doch nicht derartig unzivilisiert", erwiderte Madame de Staël mit einem'' '''glockenhell''' ''Lachen''.</ref> * '''hoch''' – haushoch, himmelhoch, turmhoch * '''hübsch''' – wunderhübsch * '''hungrig''' – heißhungrig<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 93: ''Sie war geradezu'' '''heißhungrig'''.</ref> * '''jung''' – blutjung<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: '''Blutjunge''' ''Milizazubis mit Segelohren verjagten halbherzig einige Plünderer von den zerplatzten Vitrinen schicker Boutiquen...''</ref> * '''kahl''' – ratzekahl * '''kalt''' – eiskalt, hundekalt, lausekalt, frostkalt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 130: ''... ich bemerkte weder den'' '''frostkalten''' ''Wind, noch den einsetzenden Regen.''</ref> * '''klar''' – glasklar, sonnenklar, wasserklar, kristallklar * '''klein''' – klitzeklein * '''komisch''' – urkomisch * '''krank''' – sterbenskrank, todkrank, todsterbenskrank * '''kühn''' – tollkühn * '''lang''' – baumlang * '''langweilig''' – kotzlangweilig (plat), scheißlangweilig (plat), sterbenslangweilig, todlangweilig, todsterbenslangweilig * '''lebendig''' – quicklebendig,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 104: ''Die Träume unterschieden sich im Wesentlichen nur durch die Umstände, unter denen ich entdeckte, dass mein Hund eigentlich gar nicht tot, sondern im Gegenteil'' '''quicklebendig''' ''und bei bester Laune war.''</ref> springlebendig * '''leicht''' – babyleicht, federleicht, kinderleicht * '''matt''' – sterbensmatt, hundematt * '''miserabel''' – hundsmiserabel * '''modern''' – topmodern * '''müde''' – hundemüde,<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 78: ''Papa war'' '''hundemüde''', ''völlig entmutigt und wusste nicht, was er tun sollte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 125: ''Ich für mein Teil bin'' '''hundemüde.'''</ref> todmüde * '''munter''' – putzmunter * '''mutig''' – todesmutig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 74: ''So schnell es ging, wurde dieser Satz in drei verschiedene Sprachen übersetzt, und Papa stand'' '''todesmutig''' ''zwischen den Pfeilspitzen.''</ref> * '''nackt''' – pudelnackt, splitternackt * '''nah''' – hautnah * '''närrisch''' – pudelnärrisch * '''nass''' – patschnass, pitschnass,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 30: '''Pitschnass''' ''standen sie da.''</ref> pudelnass, tropfnass, klatschnass<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.177:''Er war'' '''klatschnaẞ''', ''seine Stiefel waren lehmverschmiert, doch er kam mit groẞen Neuigkeiten.''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 180: ''"Du bist ja'' '''klatschnass!"'''</ref>, klitschnaß<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 119: ''Erst jetzt bemerkt Mäu, wie durchgefroren sie ist und befreit sich nach und nach von den'' '''klitschnassen''' ''Kleidungsstücken''.</ref> * '''neu''' – brandneu, funkelnagelneu, nagelneu<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: ''Die'' '''nagelneuen''' ''Reifen surrten sanft über den glänzenden Fußboden, als Picasso den Rollstuhl wieder anschob.''</ref> * '''normal''' – stinknormal * '''nüchtern''' – stocknüchtern * '''offen''' – sperrangelweit offen<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: ''Alle Eichentüren an den Eingängen standen'' '''sperrangelweit offen''' ''und würgten schäumende Ströme dreckversmierter, stolpernder und blinzelnder Passagiere hervor.''</ref> * '''reich''' – schwerreich, steinreich, stinkreich * '''rein''' – astrein,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 18:»'''Astreine''' ''Panik«, sagte Lars trocken. »Die wollen alle zur Autobahn.«''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 78: ''„Abdecker, ich kann es kaum glauben, dass Ihr der Vater einer so'' '''astreinen''' ''Tochter sein könnt!“''</ref> hasenrein, lupenrein * '''richtig''' – goldrichtig<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 108: ''Das war'' '''goldrichtig'''.</ref> * '''rocken''' – brottrocken * '''rot''' – feuerrot,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.215:''Sie war ein paar Jahre jünger als Linda, hatte'' '''feuerrotes''' ''Haar mit blauen Schleifen, und von einem Nasenloch zum Ohr führte eine Kette.''</ref> knallrot, krebsrot, puterrot,<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 194 ''Er wurde'' '''puterrot'''.</ref> rosenrot, rubinrot, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Sie trug ein'' '''rubinrotes''' ''Seidenkopftuch''.</ref> tomatenrot <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 163: ''Newberry trat zu ihr mit'' '''tomatenrotem''' ''Gesicht''.</ref> * '''rund''' – kreisrund, kugelrund * '''satt''' – knüppelsatt, pappsatt * '''sauber''' – blitzsauber<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 290: ''Albert fällt auf, wie'' '''blitzsauber''' ''alles ist.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 307: ''Zwei Maler in'' '''blitzsauberen''' ''orangefarbenen Overalls waren gerade damit beschäftigt, die Decken nachzustreichen.''</ref> * '''sauer''' – stinksauer,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 221: ''"Ich war'' '''stinksauer''' ''auf Sie."''</ref> stocksauer<ref>Franz, Andreas. 2006. ''Unsichtbare Spuren''. München: Knaur. S. 363: ''Ich bin'' '''stocksauer'''!</ref> * '''schade''' – jammerschade * '''scharf''' – haarscharf,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.151: ''Irgendwo im Tivoli spielte ein Orchester, der Trompeter blies ständig'' '''haarscharf''' ''an den richtigen Tönen vorbei.''</ref> messerscharf, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 202: ''Doch trotz seines trunkenen Zustands arbeitete sein Verstand'' '''messerscharf'''.</ref> rasiermesserscharf<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 417: ''Drei stahlgepanzerte,'' '''rasiermesserscharfe''' ''Flossen pflügten durchs Wasser,''</ref> * '''schick''' – todschick * '''schief''' – windschief<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 115: ''Als Gisla sich noch weiter vorbeugte, sah sie nicht nur Kirchen oder mächtige Römermauern, sonder auch kleine,'' '''windschiefe''' ''Gebäude.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 266: ''...das ich es einfach spannender fand, den Staub der Prärie mit den Hufen meines Pferds aufzuwirbeln und'' '''windschiefe''' ''Forts vor Rothäuten zu verteidigen...''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 144: ''Die Gastenpforte hatte schon bessere Tage gesehen und hing'' '''windschief''' ''an einem verrosteten Eisengestänge.''</ref> * '''schlank''' – gertenschlank * '''schlau''' – bauernschlau * '''schlecht''' – grottenschlecht * '''schnell''' – blitzschnell, windschnell<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 61: ''Ein anderes Mal wich der'' '''windschnelle''' ''Nodin zu spät seiner Beute aus und wurde vom Geweih einer Elchkuh gegen einen Fichtenstamm geschleudert.''</ref> * '''schön''' – bildschön, engelschön, wunderschön * '''schwarz''' – kohlrabenschwarz, kohlschwarz, nachtschwarz, pechrabenschwarz,<ref>[[Stefanie Gercke|Gerke, Stefanie]]. 2001. ''Ins dunkle Herz Afrikas''. München: Droemer Knaur. S. 162: ''Es war'' '''pechrabenschwarz''' ''draußen, die Wohnzimmerlampen spiegelten sich in den hohen, dunklen Fenstern, und der Fernseher lief, wie immer.''</ref> pechschwarz<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 112: '''Pechschwarze''', ''volle Haare umrahmen ein herzförmiges Gesicht mit schräg geschnittenen hellgrünen Augen.''</ref>, rabenschwarz, tiefschwarz * '''schwer''' – bleischwer, sauschwer (plat), zentnerschwer * '''sehnt''' – heißersehnt * '''sicher''' – bombensicher, todsicher * '''schnell''' – pfeilschnell * '''stark''' – bärenstark,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 250: ''Er hatte einen großen,'' '''bärenstarken''' ''Mann erwartet, stattdessen führte man ihm einen mickrigen Kerl mit vernarbtem Gesicht und gelben Haaren vor, stark gezeichnet von der langen Zeit im Verlies''.</ref> baumstark, bullenstark, stierstark * '''steif''' – stocksteif<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 122: ''Gisla blieb'' '''stocksteif''' ''stehen.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 291: ''...bekam mein Hund einen heftigen Anfall von Panik. Eigentlich war er immer ein ausgeglichener, friedlicher Typ gewesen, doch an diesem Tag blieb er'' '''stocksteif''' ''auf der Schwelle des Zimmers stehen...''</ref>, statuensteif<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 164: ''Heute trug sie statt dem üblichen Designerkleidchen einen mausgrauen Jogginganzug und saß'' '''statuensteif''' ''auf der Kante der Couch.''</ref> * '''still''' – mäuschenstill, mucksmäuschenstill * '''süß''' – honigsüß, zuckersüß<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 258:''"Es geht nicht um mich", erklärte Esmeralda'' '''zuchersüß''' ''und wies auf Niccolo. "Das hier ist ein junger Mann, der den Bischof sprechen möchte."''</ref> * '''taub''' – stocktaub * '''teuer''' – schweineteuer; sauteuer (plat) * '''tief''' – abgrundtief<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 290: ''Dann taumelte er in den Wald hinein un wollte sein kaputtes Leben zurückhaben, das er vor zwei Tagen noch so'' '''abgrundtief''' ''gehasst hatte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 114: ''Demnach müsse der Täter sein Opfer'' '''abgrundtief''' ''gehasst haben, dass er ihm eine solche Qual zugefügt hätte.''</ref> * '''tot''' – mausetot * '''traurig''' – tieftraurig, todtraurig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 254: ''Es war für mich ein'' '''todtrauriger''' ''Moment, wie wir da mit unserem Boot abfuhren und schlieẞlich nur noch die Trauerlieder der Fayu weithin über den Fluss schallen hörten.''</ref> * '''trocken''' – staubtrocken,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 384: ''Sterns Finger berührten die'' '''staubtrockene''' ''Haut der Frau, als er ihr den Schlüssel aus der Hand nahm.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 216: ''Meine Kehle war'' '''staubtrocken''', ''das Schlucken schmerzte.''</ref> knochentrocken<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 302: ''Selbst wenn ihr'' '''knochentrockener''' ''Verstand wider Erwarten in der Lage wäre, meine Erklärung der Vorfälle aufzunehmen und zu glauben - was brachte das?''</ref> * '''übel''' – speiübel,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 233-234: ''Stern wurde'' '''speiübel''', ''als er erkannte, wie sinnbildlich die unechte Kulisse dieses Hauses für die gesamte Situation war, in der er seit wenigen Tagen steckte''.</ref> kotzübel (plat, letterlik kotsmislik) * '''umkämpft''' – heißumkämpft * '''umstritten''' – heißumstritten * '''unglücklich''' – todunglücklich * '''vergnügt''' – quietschvergnügt * '''verschieden''' – grundverschieden * '''voll''' – knallvoll, proppenvoll, randvoll,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 77:''Nur vor einem Supermarkt gab es Lärm: Scharen von Leuten packten die Kofferräume ihrer Wagen'' '''randvoll''' ''mit Lebensmitteln.''</ref> sternhagelvoll (dronk) * '''vornehm''' – scheißvornehm (plat), stinkvornehm * '''wach''' – hellwach<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 76:''Janna-Berta war'' '''hellwach''' ''geworden.''</ref> * '''warm''' – brühwarm * '''weich''' – butterweich, samtweich, wachsweich, watteweich,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 324: ''Riesige weiße Flocken fielen langsam herab, schon hatten sich dicke'', '''watteweiche''' ''Schneehaufen gebildet,...''</ref> windelweich, gummiweich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 381: ''Du versuchst zu laufen, doch setzt du völlig vergeblich ein'' '''gummiweiches''' ''Bein vor das andere, ohne von der Stelle zu kommen.''</ref> * '''weiß''' – blütenweiß, kalkweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Die übrigen Gäste hatten sich alle um den'' '''kalkweißen''' ''Dichter versammelt, der schnell und hastig atmete, während Mary sein schweißfeuchtes Gesicht vorsichtig mit einer Serviette abtufte.''</ref><ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 342: ''Gisla war'' '''kalkweiß''' ''im Gesicht vor Angst um Runa.''</ref> schneeweiß, schlohweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 224: ''Gleichzeitig wurde der Verschlag an der anderen Seite aufgerissen, und ein zweiter Mann, mit'' '''schlohweißen''' ''Haaren und deutlich älter als der Junge am Fenster, erschien in der Öffnung.''</ref> milchweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 58: ''Die langen roten Haare, die nun gelöst über ihren Körper hingen, bildeten einen reizvollen Gegensatz zu ihrer'' '''milchweißen''' ''Haut.''</ref> wolkenweiß - <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 139: ''Anders als das kugelförmige Schlachtschiff, das Sheffield gebaut hatte, trug die'' Lady Corsair ''einen langen,'' '''wolkenweißen''' ''Ballon über dem hölzernen Schiff'', [...]</ref> * '''weit''' – himmelweit, meilenweit, sperrangelweit<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 104: ''Sie stand'' '''sperrangelweit''' ''offen''.</ref> * '''wenig''' – blutwenig * '''wild''' – fuchsteufelswild * '''wohl''' – pudelwohl * '''wütend''' – stinkwütend<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 210: ''Sie war noch immer'' '''stinkwütend''', ''das Papa es gewagt hatte, sie anzuschreien.''</ref> * '''zahm''' – handzahm * '''zart''' – babyzart, hauchzart, pfirsichzart == Engels == * '''ahead''' - dead ahead<ref>Fabbri, R. 2014. ''Masters of Rome: Vespasian V''. London: Corvus. p. 90: ''Vibius kicked his mount forward, looking'' '''dead ahead''' ''with blank eyes; the Gallic and legionary cavalry streamed through the gap behind him unaware of what their legate was expecting of them.''</ref> * '''black''' - pitch black * '''broke''' - stone broke, stony-broke * '''cheap''' - dirt cheap * '''clear'''- crystal-clear<ref name="Esterhuizen" /> * '''cold''' - ice cold, stone-cold<ref name="Esterhuizen" /><ref>Browne, Adam. 2020. ''Dogs of Mars: Dog from the Machine''. Dayfly Publications, p. 11: ''Lost a lot of good dogs to these abominations. The black ones were the worst.'' '''Stone-cold''' ''killers, every last one of 'em.''</ref> * '''crazy''' - batshit crazy (plat) * '''dead''' - stone dead<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 558: ''The cocktail of poisons in Rafe's body would kill any of us'' '''stone dead''' ''...even you my Alpha.''</ref>, dog-dead<ref>Cape Fear (1991) ''"Best-case scenario: you kill Cady'' '''dog-dead.'''"</ref> * '''deaf'''- stone-deaf<ref name="Esterhuizen" /> * '''drunk''' - dead drunk, blind drunk * '''dry''' - bone dry, cotton-dry (mouth) * '''earnest''' - blood-earnest * '''full''' - chock full * '''hard''' - rock hard * '''hot''' - sizzling hot, melting hot * '''mad''' - stock raving mad, stark raving mad * '''naked''' - stark naked * '''new''' - brand new * '''poor''' - dirt poor * '''quiet''' - church quiet<ref>Navarro, Y. 2005. ''Elektra''. New York: Pocket Books, p. 143: ''Everything was lush and green and, except for their own breathing and the bugs, nearly'' '''church quiet'''.</ref> * '''red''' - blood red * '''serious''' - dead-serious<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 680: ''Uther laughed the offer off, as if it were a joke, but Lorna looked'' '''dead-serious'''.</ref> * '''sharp''' – razor sharp * '''silent''' - dead silent * '''still''' - stock still<ref name="Esterhuizen" /> * '''straight''' - ramrod straight * '''thin''' - razor thin<ref>Paulsen, R. & Fleeman, M. 2019. ''Voice Lessons: How a Couple of Ninja Turtles, Pinky and an Animaniac Saved My Life''. Jersey City: Viva Editions. pp. 57: ''I came to realize that the margin of error in Hollywood was'' '''razor thin'''.</ref>, stick-thin, rake-thin * '''tired''' - dog-tired<ref name="Esterhuizen" /><ref>''Collins Unabridged French-English Dictionary'', 1981 (1978) p. 191, ''être sur les dents'' (épuise) to be worn out, '''dog-tired'''</ref> * '''upright''' - bolt upright * '''white''' - snow-white<ref name="Esterhuizen" /> == Nederlands == === Middelnederlands === Die onderstaande voorbeelde is geteleskopeerde vergelykings, bv. steendoot = so doot als een steen:<ref>De Klerk, G.J. 1982. ''Middelnederlands: 'n eerste kennismaking''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 166</ref> * '''claer''' - silverclaer * '''doot''' - steendoot * '''graeu''' - ascgraeu * '''hart''' - iserhart * '''naeckt''' - moedernaect * '''root''' - bloetroot * '''sat''' - coesat * '''vast''' - erdvast, lantvast * '''wit''' - snewit === Moderne Nederlands === In Nederlands kan ''versterkte adjectieven'' ook vir verskillende beklemtonings in spesifieke kontekste gebruik word. So kan ''gortdroog'' gebruik word vir 'n vervelige (saai) boek en ''kurkdroog'' vir klimaat, of ''beeldschoon'' gesê geword van vroue en ''brandschoon'' van linnegoed of kleedkamers.<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''Alle wc's waren'' '''brandschoon''', ''en hij liep terug de gang in en stak op zijn beurt zijn hand op naar de beheerder.''</ref> In 'n 2007-opname is 'n sekere aantal Nederlandse en Belgiese studente tussen 18 en 25 jaar oud gevra om die onderstaande byvoeglike naamwoorde (in '''vetdruk''') in die spesifieke konteks van die voorbeeldsin te versterk. Die respondente is toegelaat om meer as een moontlikheid neer te pen:<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/_ver016200701_01/_ver016200701_01_0022.php ''Het gebruik van samengestelde adjectieven met een versterkend betekenisaspect in het Nederlands'' Philippe Hiligsmann & Christine Meurs]</ref> * '''alleen''': moederziel alleen, zielsalleen, doodalleen. * '''arm''': straatarm, doodarm, hondsarm, broodarm, superarm, keiarm. * '''bang''': doodsbang, superbang, doodbang, hondsbang. * '''bekend''': superbekend, alombekend, overbekend, wereldbekend, oerbekend, gigabekend, megabekend, welbekend. * '''bezopen''': straalbezopen,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 266:'' 'Een zooitje. Vuil, verwaarloosd, bierkratten manshoog opgestapeld op het balkon. Moeder'' '''straalbezopen'''…</ref> strontbezopen, ladderzat, stomdronken, ladderbezopen. * '''bleek''': lijkbleek<ref>D'Haese, M. 1979 (1967). "De terechtwijzing''. In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 32: ''Toen werd hij'' '''lijkbleek''' ''omdat hij besefte dit tamelijk dubbelzinnig gezegde te hebben uitgesproken.''</ref>, doodsbleek, lijkwit, witbleek. * '''blij''': dolblij, superblij, reuzeblij, keiblij, zielsblij, doodblij, razendblij, doodsblij, hondsblij. * '''breed''': kamerbreed, superbreed, megabreed, hemelsbreed, keibreed, duimbreed, stratenbreed, ultrabreed, oeverbreed, schouderbreed, gevelbreed, duimenbreed. * '''dom''': oliedom, oerdom, keidom, megadom, steendom, ezelsdom, oerstom, oliekoekerdom, aartsdom. * '''donker''': pikdonker, stikdonker, pikkedonker, aardedonker<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 64: ''Het was intussen'' '''aardedonker''' ''geworden, de lamp straalde als een planeet en ontwierp tegen de woudrand een supergriezeligheid van'' [...]"</ref>, aardsdonker, stekedonker, steendonker, aarddonker, aartsdonker, stikkedonker, oerdonker. * '''dood''': morsdood, steendood. * '''dronken''': stomdronken, ladderzat, steendronken, lamdronken, blauwdronken, straalbezopen. * '''dun''': flinterdun, splinterdun, ultradun, extradun, superdun, filterdun, ragfijn, papierdun, vliesdun, draaddun<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 195:''Hoewel hij niet verwachtte iets te zullen aantreffen, opende hij alle kastdeurtjes en vond een halfvergane muis naast een roestig blik doperwten van een merk dat al jaren niet meer in de handel was. Hij droeg het lijkje aan de'' '''draaddunne''' ''staart naar buiten.''</ref> * '''duur''': peperduur, superduur, keiduur, pokkeduur, stikduur, strontduur, tyfusduur, steenduur. * '''eenvoudig''': doodeenvoudig, poepeenvoudig, supereenvoudig, poepsimpel, simpeleenvoudig, doodsimpel, supersimpel. * '''ellendig''': doodellendig, superellendig, doodsellendig, kei-ellendig, oerellendig, strontellendig, straatellendig, bere-ellendig, allerellendigst, zielsellendig, doodongelukkig, hondsellendig. * '''gek''': stapelgek, knettergek, knotsgek, goedgek, supergek. * '''gelukkig''': dolgelukkig, doodgelukkig, zielsgelukkig, overgelukkig, supergelukkig, reuzegelukkig, dolblij, ingelukkig. * '''gevaarlijk''': levensgevaarlijk, supergevaarlijk, aartsgevaarlijk, doodsgevaarlijk, keigevaarlijk, reuzegevaarlijk, doodgevaarlijk, megagevaarlijk. * '''goed''': beregoed, supergoed, steengoed, keigoed, megagoed, ingoed, reuzegoed, retegoed. * '''goedkoop''': spotgoedkoop, supergoedkoop, megagoedkoop, ultragoedkoop. * '''groot''': reuzegroot, supergroot, megagroot, levensgroot, beregroot, keigroot. * '''gruwelijk''': doodgruwelijk, aartsgruwelijk, supergruwelijk, keigruwelijk, oergruwelijk, godsgruwelijk. * '''heet''': bloedheet,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 233:''Hij had opdracht gegeven de verwarming in het kamertje open te draaien, en het was er inmiddels'' '''bloedheet.'''</ref> superheet, snikheet, kokendheet, loeiheet, vuurheet, gloedheet, keiheet, pokkenheet, stikheet. * '''hoog''': torenhoog, huizenhoog, superhoog, megahoog, metershoog, mijlenhoog, reuzehoog, hemelhoog, kilometershoog, wolkenhoog, knetterhoog. * '''jaloers''': stikjaloers, superjaloers, doodjaloers, hondejaloers, strontjaloers, zielsjaloers, megajaloers, aartsjaloers, rotjaloers<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 96: ''Ze zijn allemaal'' '''rotjaloers''' ''op de croton, denkt hij.''</ref> * '''jong''': piepjong, superjong, berejong, kei-jong, megajong, bloedjong. * '''kalm''': doodkalm, doodskalm, ijskalm. * '''lekker''': superlekker, kiplekker, keilekker, berelekker, reuzelekker, megalekker, steenlekker, doodlekker, hemelslekker, ovenlekker, overheerlijk. * '''lief''': poeslief, superlief, doodlief, keilief, hondslief, megalief. * '''lui''': superlui, aartslui, aardslui, hondslui, keilui, oerlui, doodlui, vetlui, megalui, berelui. * '''mager''': graatmager, doodmager, broodmager, keimager, supermager, latmager. * '''moe''': doodmoe,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 63:''De hele eindeloze dag was gevuld met uitsluitend negatieve feiten, en hoewel hij'' '''doodmoe''' ''was en licht in zijn hoofd omdat hij niet had geluncht, besloot Vegter zichzelf te trakteren op een blik op het huisje.''</ref> hondsmoe, supermoe. * '''naakt''': poedelnaakt, spiernaakt, piemelnaakt. * '''nat''': kletsnat, doornat, kleddernat, zeiknat, drijfnat, strontnat, druipnat, zuipnat, kliedernat. * '''nieuw''': gloednieuw,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 125:'' 'Ik denk niet dat er aanleiding is om bang te zijn,' zei Talsma. Ze liepen met hem mee de gang in en hij zag de'' '''gloednieuwe''' ''veiligheidsketting die aan de deur was bevestigd. 'Maar een goed slot is natuurlijk nooit verkeerd'.''</ref> splinternieuw, spiksplinternieuw, nagelnieuw, gladnieuw, ultranieuw. * '''rijk''': schatrijk, steenrijk, superrijk, poeprijk, smoorrijk, keirijk, stinkrijk, strontrijk. * '''saai''': oersaai, doodsaai, keisaai, megasaai, beresaai, supersaai, bloedsaai, pokkesaai, apesaai, doodvervelend. * '''serieus''': bloedserieus, doodserieus, doodernstig, stikserieus. * '''trots''': ape(n)trots, beretrots, supertrots, megatrots, reuzetrots. * '''verbaasd''': stomverbaasd<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 95: ''Ziezo, dan weten de bezoekers er alles van en ze hoeven alleen maar'' '''stomverbaasd''' ''het hoofd te schudden om meneer H. volmaakt gelukkig te maken.''</ref>, superverbaasd, keiverbaasd. * '''vers''': dagvers, supervers, kakelvers, kersvers, levensvers, kraakvers, marktvers, slachtvers, visvers, vriesvers, poepvers, botervers, krakelvers, diepvriesvers. * '''vervelend''': oervervelend, stomvervelend, doodvervelend, strontvervelend, supervervelend, rotvervelend, stiervervelend, stikvervelend, stinkvervelend. * '''vlug''': vliegensvlug, supervlug, razendvlug, razendsnel, keivlug, kattenrap, vingervlug. * '''vreemd''': supervreemd, keivreemd, knalvreemd, wereldvreemd. * '''ziek''': doodziek, hondsziek, keiziek, megaziek, paardeziek, strontziek. * '''zoet''': mierzoet, suikerzoet, superzoet, megazoet, honingzoet, overzoet, koekezoet, peperzoet, zeemzoet. * '''zot''': stapelzot, apezot, stapelgek, superzot, stekezot, keizot, stikzot, toppezot, tokkezot, megazot, dolzot, oerzot, ladderzot, knetterzot, knettergek. Hierdie opname strook ook met die bevinding van die Nederlandse taalkundige en skrywer René Appel, in die radiotaalprogram, ''De Taalstaat''. Intensiverende voorvoegsels soos "super-" (bv. ''super''spannend, ''super''leuk...) is "enorm populaire" in Nederlands. Ander voorvoegsels wat ook aan die beurt kom is ''bere''leuk, ''rete''goed, ''kei''hard, ''kei''leuk, ''knetter''leuk, ''knetter''goed en selfs ''foei''lekker.<ref>[http://radiobox2.omroep.nl/broadcaststream/file/467578.mp3 ''De taalstaat''-potgooi, Radio 1, 7 Mei 2016, 40:28 – 41:40]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (60,3 Megagreep)</ref> Ander voorbeelde: * '''blank''': roomblank * '''bleek''': kurkbleek<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 55: ''En zij vestigde daarbij, onbewust en volstrekt zonder bedoeling, haar ogen, waarin de liefde leefde, op de'' '''kurkbleke''' ''apotheker tegenover haar, die al in geen twintig jaren de grenzen overschreden had.''</ref> * '''druk''': knetterdruk<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5245525/hoe-druk-op-de-weg-frankrijk-duitsland-italie-zwarte-zaterdag-anwb rtlnieuws. 2021. "'Ergste zwarte zaterdag ooit' verwacht, gisteren al 1000 kilometer file" 31 juli.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Het is dit weekend'' '''knetterdruk''' ''op de Europese wegen''.</ref> * '''dun''' - palingdun<ref>De Vries, D. ''China'' ''Als je je raampje vijf centimeter opendraait en een seconde de anderekant opkijkt, kruipt er tot je niet geringe verbazing een'' '''palingdun''' ''Chineesje naarbinnen.''</ref> * '''dwaas''': doldwaas<ref>[http://www.vandale.be/column-van-milfje-meulskens-de-gevreesde-dt-fout De gevreesde dt-fout.]: In die ''doldwaze'' paniek passen ze de regels verkeerd toe.</ref> * '''eerlijk''': doodeerlijk, goudeerlijk, brandeerlijk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 15: ''Marie, ze was zo'' '''brandeerlijk''' ''geweest toen ze zei: 'Ik speel geen komedie, Age Folgersma! Denk niet dat ik straks verliefd om je nek zal hangen want ik ben niet verliefd.''</ref> * '''eigenwijs''': stronteigenwijs * '''eng''': doodeng * '''enthousiast''': dolenthousiast<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 55: ''Dankzij het fantastische uitzicht over het woud waren we'' '''dolenthousiast''' ''over onze nieuwe huisvesting.''</ref> * '''fijn''': naaldfijn<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 41: ''Het'' '''naaldfijn''' ''kerktorentje stak, als met sille vinger, flauw op uit de neveligheid, om hem de plek te wijzen''.</ref> * '''gaaf''': puntgaaf<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.69: ''Ruud knikte: 'Wina in de Drentse bossen en ik hier in het hoge noorden en toch is ons huwelijk'' '''puntgaaf'''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 214: ''Hun huwelijk was'' '''puntgaaf''', ''al woog het gemis van kinderen voor Geertje nog altijd erg zwaar.''</ref> * '''geel''': goudgeel<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 57:''In zijn kamer stond Vegter voor het raam en keek naar het eetcafé aan de overkant, waar'' '''goudgeel''' ''licht door de beslagen ruiten scheen.''</ref> * '''gezond''': kerngezond<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 30: ''Want de ouders hadden aan deze kindervrijage tussen de'' '''kerngezonde''' ''knaap en het zwakke dochtertje uit de Overijsselse pastorie nooit betekenis willen hechten en de moeder wist niet te benaderen wat er omging in de gesloten jongen, met de lengte en het lichaam van een man en de blaauwe oopopslag van een kind.''</ref> * '''glad''': spekglad<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 44: ''Vooral niet bij regen, wanneer de versleten planken ook nog eens'' '''spekglad''' ''waren.''</ref> * '''grauw''': asgrauw<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.198: '''Asgrauw''' ''van kwaadheid had hij schor gefluisterd: 'Ga uit mijn ogen, jongen, of ik doe je wat...' ''</ref> * '''groen''': gifgroen, bronsgroen, knalgroen, biljartgroen<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 59: ''Zij zag inderdaad een bos'', '''biljartgroene''' ''struiken''.</ref> * '''grijs''': muisgrijs<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p.71: ''Ik zag dat heel dat Europese land er anders uitzag dan nu, sprookjesachtiger, warmer, olijfgroen, met bizarre'' '''muisgrijze''' ''rotsen die tussen de huizen uit de grond groeiden...[...]''</ref> * '''hard''': bikkelhard, glashard, keihard, knalhard, knoerhard, oerendhard * '''helder''': kraakhelder, glashelder * '''klaar''': zonneklaar * '''klein''': popklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 107: ''Zij zag een blootgewoeld voetje eronderuit glippen...'' '''pop-klein''', ''kleiner dan zij nog ooit een menselijke voet had gezien, de teentjes als een rijtje pepermuntjes onder tegen de rozige voetbal gedrukt, en het glimmend hieltje, dat scherp als een wigje toeliep.''</ref> appelklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 118: ''En zij wist niet wat daaraan toe te voegen, zó'' '''appelklein''' ''kwam haar, het middelpunt der zware wol-verschuivingen, onder een totemutsje met kolossale pluim, het rimpelgezichtje en dit menselijk wezen voor.''</ref> piepklein * '''koud''': stervenskoud * '''lang''': levenslang,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 77: ''En ik vrees, dat ik'' '''levenslang''' ''als de roepende in de woestijn zal blijven naar de goede Mens, deze, of een andere, aan wie ik mijn schuld, en die mijner reisgenoten, zal mogen voldoen''.</ref> ellenlang * '''lelijk''': spuuglelijk * '''leuk''': doodleuk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.395: ''De jongens, Renko en Heiko, hadden hun auto's diep onder de grond verstopt en reden nu weer'' '''doodleuk''' ''met de koets over de wegen!''</ref> * '''licht''': vlinderlicht<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 53: ''Zij droeg een jurkje uit een sjaal geknipt, zó'' '''vlinderlicht''' ''en ingepind, zó heupeloos en strak, dat er geen hemdje onder scheen, ternauwernood een lijfje.''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.424: ''Onno drukte vol tederheid een'' '''vlinderlichte''' ''kus op haar haar.''</ref> * '''misselijk''': hondsmisselijk<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 187:''Ze werd'' '''hondsmisselijk''' ''van de chemokuren, en de medicijnen die ze had gekregen om dat te bestrijden, hielpen niet erg.''</ref> * '''mooi''': bloedmooi<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 132:''Ze had een Antilliaanse vader, had haar jeugd op Aruba doorgebracht en was'' '''bloedmooi'''.</ref> * '''nat''': drijfnat<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.527: ''Deze nacht viel Fenneke het eers in slaap. Na een lange tijd waarin ze geluidloos haar verdriet uithuilde en waarbij enkel haar hoofdkussen'' '''drijfnat''' ''werd, viel ze uitgeput in slaap.''</ref> * '''nieuw''': fonkelnieuw<ref>Dijkzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 5: ''Een'' '''fonkelnieuwe''' ''rode meisjesfiets''.</ref> * '''nijdig''': spinnijdig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.199: ''Martje Vederius'', '''spinnijdig''' ''als ze was, keek niet op toen ze haar schoonmoeder zacht hoor zeggen: 'Ik weet wat je wilde zeggen met dat "later", meidje.''</ref> * '''recht''': kaarsrecht<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''In de hal zat Sonja Gerets'' '''kaarsrecht''' op een van de stoelen.</ref> * '''rond''': radijsrond,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 146: ''Vorbei Frankfurt,' herhaalde hij onbewogen, als hadden zomin de'' '''radijs-ronde''' ''paarlen in de oren van mevrouw Tuk, als de gekeerde demi-saison van de oude professor, die zich door haar verdringen liet, zijn aandacht bereikt.''</ref> kogelrond<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 66: ''Met'' '''kogelronde''' ''ogen stond hij in de tent te wankelen, als een robot, van het ene been op het andere''.</ref> * '''rood''': bloedrood,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 63: '''Bloedrood''' ''werd hij tot onder zijn kuifje''.</ref> vuurrood<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 190:''In de spiegel zag hij een nieuwe,'' '''vuurrode''' ''puist net naast zijn neus.''</ref> granaatrood<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 122: '''Granaat-rood''' ''werd het kinderhoofdje met het wijde, fronselende vel...''</ref> * '''scherp''': messcherp,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 258:'' 'Hij is rijp,' zei Talsma. In het doodse licht van de tl-buizen leek zijn gezicht een pentekening van Toorop. De jukbeenderen'' '''messcherp''', ''de holtes eronder inktzwart.''</ref> haarscherp,<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.326: ''Het was voor Nanne niets meer dan een bevlieging en ze begreep nu'' '''haarscherp''', ''dat Nanne er niets meer voor voelde om een verhouding aan te knopen met een weduwe!''</ref> vlijmscherp * '''stijf''': beeldstijf,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 10: ''Ze zat'' '''beeldstijf''' ''te staren''.</ref> stokstijf * '''stil''': doodstil<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 115: ''Het eerste jaar... toen van heinde en ver de vrienden naar het melodieuze huisje kwamen en 's avonds op het'' '''doodstil''' ''gazon Michaels viool al wat geen woorden vond naar de sterrenhemel opzong''.</ref> * '''toevallig''': stomtoevallig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.235: ''Age en Thijs hadden elkaar'' '''stomtoevallig'' ''bij het busstation in Groningen ontmoet en waren natuurlijk samen naar het dorp gereisd.''</ref> * '''verdiend''': dikverdiend * '''verliefd''': stapelverliefd * '''vet''': moddervet<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 225:''Drie'' '''moddervette''' ''goudvissen zwommen panisch rond.''</ref> * '''vol''': stampvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 133:''De kroeg was groter dan hij gedacht had, en het was er'' '''stampvol'''.</ref> bomvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 232:''Het eetcafé aan de overkant had zijn lichten ontstoken en zat'' '''bomvol'''.</ref> tjokvol, overvol * '''wakker''': klaarwakker<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 153: '''Klaarwakker''' ''werd zij van de inspanning en van de vloeken, die in alle talen haar achterna gonsden.''</ref> * '''wit''': sneeuwwit, spierwit, melkwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 206:''Gefascineerd staarde hij naar het dijbeen, waarvan de'' '''melkwitte''' ''huid zichtbaar was rond een grapende wond, en hij was vagelijk verwonderd dat de werkelijkheid van rauw, bloedende vlees de beelden zoals hij die van de televisie kende overtrof.</ref> hagelwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 230:''Haar ogen zwierven door de kamer, gleden langs de planten, het vijvertje, de'' '''hagelwitte''' ''vitrage.''</ref> waswit<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 155: ''Een oude vrouw zat daar, met in haar schoot het'' '''waswit''' ''gezicht van een jongere, een meisje, dat zij tussen haar rimpelhanden koesterde.''</ref> * '''wel''': wonderwel<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 93: ''In een paar maande heeft de croton zich hier'' '''wonderwel''' ''aangepast.''</ref> * '''zenuwachtig''': doodzenuwachtig * '''zwaar''': loodzwaar<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 283:''De alcohol had zijn armen en benen'' '''loodzwaar''' ''gemaakt, en nog meer bier zou de vermoeidheid alleen maar versterken''.</ref> * '''zwart''': grijmselzwart,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 41: '' 't Was'' '''grijmselzwarte''' ''avond reeds als Rik opschoot en wist dat 't al leugens waren en zinsbedrog!''</ref> pikzwart * [https://nl.wiktionary.org/wiki/Categorie:Intensief_in_het_Nederlands sien ook] == Noors == * '''blid''' - smørblid ("botterbly")<ref name="Niday">[https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/57358/MA-Sara-Niday.pdf Niday, S.M. 2017. Shit-cool and Giant-interesting words: A study of noun+adjective compounds in Norwegian. MA-thesis in Linguistics. Oslo: University of Oslo.]</ref> * '''blind''' - steinblind ("steenblind")<ref name="Niday" /> * '''blå''' - knallblå ("knalblou")<ref name="Niday" /> * '''bra''' - dritbra ("strontgoed")<ref name="Niday" /> * '''daud''' - steindaud ("steendood")<ref name="Niday" /> * '''dauv''' - steindauv ("steendoof")<ref name="Niday" /> * '''dyr''' - svindyr ("swynduur")<ref name="Niday" /> * '''ekte''' - rotekte ("wortel-eg")<ref name="Niday" /> * '''falsk''' - botnfalsk ("bodemvals")<ref name="Niday" /> * '''feit''' - smellfeit ("knalvet")<ref name="Niday" /> * '''fersk''' - blodfersk ("bloedvars")<ref name="Niday" /> * '''fin''' - brillefin ("brilfyn")<ref name="Niday" />, smellfin ("knalfyn")<ref name="Niday" /> * '''flat''' - paddeflat ("paddaplat")<ref name="Niday" /> * '''flink''' - dritflink ("strontslim")<ref name="Niday" /> * '''full''' - breddfull ("randvol")<ref name="Niday" /> * '''galen''' - steingalen ("steengek")<ref name="Niday" /> * '''gamal''' - eldgamal ("eeue-oud")<ref name="Niday" />, hundgamal ("hondoud")<ref name="Niday" />, steingamal ("steenoud")<ref name="Niday" /> * '''glad''' - hjarteglad ("hartebly")<ref name="Niday" />, kisteglad ("kisbly")<ref name="Niday" />, sjeleglad ("sielsbly")<ref name="Niday" /> * '''god''' - hjartegod ("hartegoed")<ref name="Niday" />, kjempegod ("reusegoed")<ref name="Niday" />, knallgod ("knalgoed")<ref name="Niday" />, krutgod ("kruitgoed")<ref name="Niday" />, naudgod ("noodgoed")<ref name="Niday" /> * '''gul''' - knallgul ("knalgeel")<ref name="Niday" /> * '''hard''' - knallhard ("knalhard")<ref name="Niday" />, knivhard ("meshard")<ref name="Niday" /> * '''heldig''' - griseheldig ("otjie-gelukkig", "varkiegelukkig")<ref name="Niday" />, svineheldig ("swyngelukkig")<ref name="Niday" /> * '''kald''' - bikkjekald ("hondkoud")<ref name="Niday" />, smellkald ("knalkoud")<ref name="Niday" />, steinkald ("steenkoud")<ref name="Niday" />, svinekald ("swynkoud")<ref name="Niday" /> * '''kjedeleg''' - dødskjedeleg ("doodvervelig")<ref name="Niday" /> * '''klar''' - klokkeklar ("klokhelder")<ref name="Niday" />, krystallklar ("kristalhelder")<ref name="Niday" />, soleklar ("sonhelder")<ref name="Niday" /> * '''kvit''' - kritkvit ("krytwit")<ref name="Niday" /> * '''lei''' - dritlei ("strontkeelvol"; vergelyk Nederlands: "strontvervelend")<ref name="Niday" />, skitlei ("skytkeelvol")<ref name="Niday" /> * '''mørk''' - belgmørk ("peuldonker")<ref name="Niday" /> * '''nydeleg''' - dritnydeleg ("strontlieflik")<ref name="Niday" /> * '''pen''' - dritpen ("strontmooi")<ref name="Niday" /> * '''rask''' - lynrask ("bliksemsnel", "blitssnel")<ref name="Niday" /> * '''raud''' - knallraud ("knalrooi")<ref name="Niday" /> * '''redd''' - dødsredd ("doodsbang")<ref name="Niday" />, livredd ("lewensbang")<ref name="Niday" /> * '''rein''' - gullrein ("goudrein")<ref name="Niday" />, klokkerein ("klokrein")<ref name="Niday" />, krystallrein ("kristalrein")<ref name="Niday" /> * '''rik''' - steinrik ("steenryk")<ref name="Niday" /> * '''rosa''' - sjokkrosa ("skokpienk")<ref name="Niday" /> * '''sikker''' - bombesikker ("bomseker")<ref name="Niday" /> * '''skjønn''' - dritskjønn ("strooiskoon/-mooi")<ref name="Niday" /> * '''snar''' - eldsnar ("vuurvinnig")<ref name="Niday" />, lynsnar ("blitsvinnig")<ref name="Niday" /> * '''snill''' - kjempesnill ("reusegaaf")<ref name="Niday" /> * '''stilig''' - dritstilig ("strontstylvol", "-cool")<ref name="Niday" /> * '''stille''' - blikkstille<ref name="Niday" /> ("blikstil" - vergelyk Sweeds "blickstilla", aanvanklik die spieëlgladde weerkaatsing op die water, wat later 'n betekenisverruiming ondergaan het vir enigiets wat stilstaan), dødsstille <ref name="Niday" />("doodstil"), musestille ("muisstil")<ref name="Niday" /> * '''svolten''' - naudsvolten ("noodshonger")<ref name="Niday" /> * '''søt''' - dritsøt ("strontsoet", "-oulik")<ref name="Niday" />, kjempesøt ("reusesoet", "-oulik")<ref name="Niday" /> * '''tynn''' - syltynn ("palingdun")<ref name="Niday" /> * '''tørr''' - knusktørr ("tonteldroog")<ref name="Niday" /> * '''vakker''' - smellvakker ("knalmooi")<ref name="Niday" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Sien ook == * [[Trappe van vergelyking]] * [[Vergelykings (taalkunde)]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|intensiewe vorm}} [[Kategorie:Taalkunde]] 6ppv43zvr9ujo5h0mo80p8t0xoki74n 0 51428 2921087 2742065 2026-08-02T07:10:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921087 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = WikiLeaks | logo = Wikileaks logo.svg | skermkiekie = | tipe = Dokument argiewe | taal = Engels | registrasie = | eienaar = [[Julian Assange]] | outeur = | opgerig = Desember 2006 | status = Aktief | url = [http://wikileaks.org/ wikileaks.org] }} [[Lêer:Julian Assange (Norway, March 2010).jpg|duimnael|260px|WikiLeaks-stigter Julian Assange]] '''WikiLeaks''' is 'n internasionale organisasie sonder winsbejag wat voorgelegde dokumente publiseer wat andersins nie bekombaar sou wees nie, vanaf anonieme bronne. Die klikwerf is in 2006 van stapel gestuur en word deur ''The Sunshine Press'' bestuur.<ref name=aboutwikileaks>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |access-date=3 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archive-date=14 Maart 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Binne 'n jaar sedert die bekendstelling van die werf is daar aanspraak gemaak op 'n databasis van meer as 1,2 miljoen dokumente.<ref>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2 million documents? |work=WikiLeaks |access-date=28 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |archive-date=16 Februarie 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die organisasie is skynbaar gestig deur Chinese afvalliges, sowel as joernaliste, wiskundiges en tegnoloë uit die [[V.S.A.]], [[Taiwan]], [[Europa]], [[Australië]] en [[Suid-Afrika]].<ref name=aboutwikileaks /> Koerantartikels en die tydskrif, ''The New Yorker'' van 7 Junie 2010 beskryf [[Julian Assange]], 'n Australiese joernalis en internetaktivis, as die direkteur van WikiLeaks.<ref name=McGreal>McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians], ''The Guardian'', 5 April 2010.</ref> WikiLeaks het 'n aantal toekennings verower, insluitende die tydskrif, ''Economist'', se New Media toekenning van 2008.<ref>[http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Award Announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723022557/http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ |date=23 Julie 2012 }} 22 April 2008</ref> In Junie 2009 is WikiLeaks en Julian Assange met [[Amnestie Internasionaal]] se UK Media toekenning vereer, vir die publikasie in 2008 van die artikel getiteld "Kenya: The Cry of Blood&nbsp;– Extra Judicial Killings and Disappearances",<ref>[http://wikileaks.org/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 Kenya: The Cry of Blood&nbsp;– Extra Judicial Killings and Disappearances, Sep 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920092605/http://www.wikileaks.org/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 |date=20 September 2010 }} WikiLeaks.</ref> 'n verslag deur die Keniaanse Nasionale Kommissie vir Menseregte oor moorde deur die polisie in Kenia.<ref>[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 June 2009</ref> In Mei 2010, het die ''New York Daily News'' Wikileaks gelys as een van die webwerwe wat die nuus geheel en al kan verander.<ref name=5sites>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 Mei 2010 |work=Daily News (New York) |access-date=8 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |archive-date=27 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In April 2010 het WikiLeaks 'n video gepubliseer van 'n 2007-insident in [[Bagdad]] waarin verskeie Irakse burgerlikes deur V.S.A magte dood gemaak is op 'n webwerf getiteld ''Collateral Murder''. In Julie van daardie selfde jaar het WikiLeaks die ''Afghan War Diary'' vrygestel wat 'n samestelling van 76 900 dokumente is oor die oorlog in [[Afghanistan]] wat nie deur die Amerikaanse regering geopenbaar was nie.<ref name="AssociatedPressNews">{{cite news | title=AP Interview: WikiLeaks to publish new documents | website=[[www.ap.org]] | date=8 Augustus 2010 | url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/W/WIKILEAKS_NEW_FILES?SITE=NVLAS&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT | accessdate=8 Augustus 2010 | archive-date=19 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181219044508/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/W/WIKILEAKS_NEW_FILES?SITE=NVLAS&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT | url-status=dead }}</ref> In Oktober het die groep 'n stel van bykans 400 000 dokumente, getiteld ''Iraq War Logs'', gepubliseer in samewerking met groot kommersiële media organisasies. Sy naam ten spyt, is WikiLeaks nie 'n [[wiki]] nie – wanneer die inligting gepubliseer is, kan dit nie deur besoekers aangepas word nie. == Geskiedenis == WikiLeaks het vir die eerste keer op die internet verskyn in Januarie 2007.<ref>{{cite news |author=Steven Aftergood |title=Wikileaks and untraceable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3 Januarie 2007 |access-date=28 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |archive-date=11 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die webwerf beweer dat dit gestig is deur Chinese afvalliges, joernaliste, wiskundiges en tegnoloë uit die V.S.A, Taiwan, Europa, Australië en Suid-Afrika.<ref name=aboutwikileaks /> Die stigters van WikiLeaks is egter nie formeel geïdentifiseer nie.<ref name=NewScientist1>{{cite news |author=Paul Marks |title=How to leak a secret and not get caught |url=http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=New Scientist |date=13 Januarie 2007 |access-date=28 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419035713/http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |archive-date=19 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die organisasie se spreekbuis sedert Januarie 2007 was [[Julian Assange]] en andere. Assange beskryf homself as 'n lid van Wikileaks se raadgewende raad.<ref name="afp07">{{cite news |author=Agence France Press |work=The Age |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 Januarie 2007 |access-date=17 Junie 2010 |location=Melbourne |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703125928/https://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |archive-date=3 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nuusberigte in ''The Australian'' het Assange beskryf as die stigter van WikiLeaks.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |publisher=The Australian |author=Richard Guilliatt |date=30 Mei 2009 |accessdate=17 Junie 2010}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wikileaks|WikiLeaks}} * {{en}}[http://www.wikileaks.org/ Amptelike tuisblad] * {{en}}[http://wikileaks.info/ Mirror-bladsye] * {{en}}[https://x.com/wikileaks WikiLeaks op (voorheen Twitter)] * {{en}}[http://wikileaks-b.blogspot.com/ WikiLeaks in blogger] * {{en}}[http://www.facebook.com/wikileaks WikiLeaks op Facebook] {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Webwerwe]] fmyvggxdwk9ld5911ltjjedtl1w2h4q 0 52530 2921077 2672138 2026-08-02T04:19:43Z Jommy3210 209486 2921077 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} [[Lêer:Ichiro Cropped AL.jpg|200px|regs|duimnael|Ichiro Suzuki]] '''Ichiro Suzuki''' ([[Japannees]]: 鈴木 一 朗, すずき いちろう) (gebore [[22 Oktober]] [[1973]] in Toyoyama, Aichi) is 'n [[Japan]]nese [[bofbalspeler]] wat vir die Seattle Mariners speel. Hy is een van die Japannese spelers in MLB wat 'n mate van sukses behaal het. In die [[VSA]] staan hy bekend as die ''The Silent Samurai''. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Suzuki, Ichiro}} [[Kategorie:Japannese bofbalspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6mwwkhdder5jwwdloqju1zqcypwjyxk 0 55158 2921042 2723757 2026-08-01T23:02:21Z Aliwal2012 39067 ruil opskrifbeelde om 2921042 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Sebastian Vettel | image = Sebastian Vettel - 2022236172324 2022-08-24 Champions for Charity - Sven - 1D X MK II - 0418 - B70I2428 (cropped).jpg | caption = Sebastian Vettel in 2022 | nationality = {{vlagikoon|Duitsland}} Duitser | birth_date = {{GDEO|1987|7|3}} | birth_place = Heppenheim, Hesse, Wes-Duitsland | Years = 2007-2022 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]],<ref name="Vettel Ferrari">{{cite news |title=Welcome Sebastian&nbsp;– Vettel and Raikkonen 2015 driver pairing |url=http://formula1.ferrari.com/news/sebastian-vettel-raikkonen-2015 |work=Ferrari |publisher=Ferrari |date=20 November 2014 |access-date=20 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310021052/http://formula1.ferrari.com/news/sebastian-vettel-raikkonen-2015 |archive-date=2015-03-10 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://formula1.ferrari.com/en/main-drivers/sebastian-vettel/ |title=Sebastian Vettel |publisher=Ferrari |access-date=23 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921033959/https://formula1.ferrari.com/en/main-drivers/sebastian-vettel/ |archive-date=21 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br/>[[Aston Martin F1|Aston Martin-Mercedes]] | 2022 Team = | Car number = 5 | Races = {{F1stat|VET|entries}} ({{F1stat|VET|starts}} begin) | Championships = 4 ([[2010 Formule Een-seisoen|2010]], [[2011 Formule Een-seisoen|2011]], [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] en [[2013 Formule Een-seisoen|2013]]) | Wins = {{F1stat|VET|wins}} | Podiums = {{F1stat|VET|podiums}} | Points = {{F1stat|VET|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|VET|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|VET|fastestlaps}} | First race = [[2007 Verenigde State Grand Prix|2007 VSA Grand Prix]] | First win = [[2008 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[2019 Singapoerse Grand Prix]] | Last race = [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix]]<!-- uitgetree einde 2022 --> | Last season = 2022 | Last position = 11de (37 punte) }} '''Sebastian Vettel''' (gebore [[3 Julie]] [[1987]] in [[Heppenheim]]) is 'n [[Duitsers|Duitse]] voormalige [[Formule Een]]renjaer. Hy was vier keer die wêreldbestuurderskampioen, in [[2010 Formule Een-seisoen|2010]], [[2011 Formule Een-seisoen|2011]], [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] en [[2013 Formule Een-seisoen|2013]]. Tot einde 2020 was hy 'n lid van die [[Scuderia Ferrari]]-span saam met spanmaat [[Charles Leclerc]]. Vettel het op 12 Mei 2020 aangekondig dat sy en Ferrari se paaie aan die einde van die 2020 Formule Een-seisoen gaan skei.<ref>https://maroelamedia.co.za/sportnuus/ander-sport/vettel-en-ferrari-se-paadjies-skei/ Besoek op 13 Mei 2020</ref> Hy was in 2021 en 2022 opgeneem in die [[Aston Martin F1|Aston Martin-Mercedesspan]]. Vettel het in 2007 op die ouderdom van 19 jaar en 53 dae die jongste Formule Eenbestuurder geword wat (op daadie tydstip) nog aan 'n Grand Prixwedren deelgeneem het. Tydens die wedren by die [[2007 Verenigde State Grand Prix]] het hy ook die jongste bestuurder geword wat kampioenskapspunte kon verdien. Terwyl hy vir die [[Toro Rosso]]span by die [[2007 Japannese Grand Prix]] gejaag het, het hy ook die jongste bestuurder geword wat in die eerste posisie kon wegspring tydens 'n wedren. Vettel se bynaam is ''Baby Schumi'', te danke aan sy bestuurstyl wat soortgelyk is aan die sewemalige Formule Een-wêreldkampioen, [[Michael Schumacher]]. == Uittrede == Vettel het op 28 Julie 2022 aangekondig dat hy uit Formule 1 tree aan die einde van die [[2022 Formule Een-seisoen|2022-seisoen]].<ref>{{Cite web |title=Sebastian Vettel to retire from F1 at the end of the 2022 season|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/sebastian-vettel-to-retire-from-f1-at-the-end-of-the-2022-season |access-date=2022-07-28 |website=www.astonmartinf1.com/}}</ref> Sy renmaats en spanlede het hom met 'n swaar gemoed gegroet op 20 November 2022. == Loopbaan == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" |- ! Seisoen ! Kampioenskapsreeks ! Span ! Wedrenne ! Wenne ! Voorste<br />wegspronge ! Vinnigste<br />rondes ! Podiumplekke ! Punte ! Plek |- ! 2003 |align=left| Formule BMW ADAC seisoen |align=left| Eifelland Racing | 19 | 5 | 5 | 4 | 12 | 216 |bgcolor="#dfdfdf"| '''2de''' |- ! 2004 |align=left| Formule BMW ADAC seisoen |align=left| Mücke Motorsport | 20 | 18 | 14 | 13 | 20 | 387 |bgcolor="#ffffbf"| '''1ste''' |- !rowspan=5| 2005 |align=left| Formule 3 Euro-reeks seisoen |align=left rowspan="2"| Mücke Motorsport | 20 | 0 | 0 | 1 | 5 | 57 | 5de |- |align=left| Meesters van Formule 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 11de |- |align=left| Europese F3 Opekampioenskap |align=left| Racing Engineering | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 8 | 15de |- |align=left| Macau Grand Prix |align=left| ART Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | N/A |bgcolor="#ffdf9f"| '''3de''' |- |align=left| Formule Een-seisoen |align=left| [[WilliamsF1|Williams]] |align="center" colspan=7| Toetsbestuurder |- !rowspan=5| 2006 |align=left| Formule 3 Euro-reeksseisoen |align=left rowspan="2"| ART Grand Prix | 20 | 4 | 1 | 5 | 9 | 75 |bgcolor="#dfdfdf"| '''2de''' |- |align=left| Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 23ste |- |align=left| Formule Renault 3.5 seisoen |align=left| Carlin Motorsport | 3 | 1 | 1 | 0 | 2 | 28 | 15ste |- |align=left| Meesters van Formule 3 |align=left| Mücke Motorsport | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 6de |- |align=left| Formule Een-seisoen |align=left| [[Sauber|BMW Sauber]] |align="center" colspan=7| Toetsbestuurder |- !rowspan=3| 2007 |align=left| Formule Renault 3.5-reeksseisoen |align=left| Carlin Motorsport | 7 | 1 | 1 | 1 | 4 | 74 | 5de |- |align=left rowspan="2"| [[2007 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| BMW Sauber F1-Span | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |rowspan=2| 6 |rowspan=2| 14de |- |align=left| Scuderia Toro Rosso | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 |- ! 2008 |align=left| [[2008 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| Scuderia Toro Rosso | 18 | 1 | 1 | 0 | 1 | 35 | 8ste |- ! 2009 |align=left| [[2009 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing]] | 17 | 4 | 4 | 3 | 8 | 84 |bgcolor="#dfdfdf"| '''2de''' |- ! 2010 |align=left| [[2010 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing]] | 19 | 5 | 10 | 3 | 10 | 256 |bgcolor="#ffffbf"| '''1ste''' |- ! 2011 |align=left| [[2011 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing]] | 19 | 11 | 15 | 3 | 17 | 392 |style="background:#ffffbf;"| '''1ste''' |- ! 2012 |align=left| [[2012 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing]] | 20 | 5 | 6 | 6 | 10 | 281 |style="background:#ffffbf;"| '''1ste''' |- ! 2013 |align=left| [[2013 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing|Infiniti Red Bull Racing]] | 19 | 13 | 9 | 7 | 16 | 397 |style="background:#ffffbf;"| '''1ste''' |- ! 2014 |align=left| [[2014 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Red Bull Racing|Infiniti Red Bull Racing]] | 19 | 0 | 0 | 2 | 4 | 167 | 5de |- ! 2015 |align=left| [[2015 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 19 | 3 | 1 | 0 | 13 | 278 |style="background:#ffdf9f;"| '''3de''' |- ! 2016 |align=left| [[2016 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 21 | 0 | 0 | 3 | 6 | 212 | 4de |- ! 2017 |align=left| [[2017 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 20 | 5 | 4 | 5 | 13 | 317 |bgcolor="#dfdfdf"| '''2de''' |- ! 2018 |align=left| [[2018 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 21 | 5 | 5 | 3 | 12 | 320 |bgcolor="#dfdfdf"| '''2de''' |- ! 2019 |align=left| [[2019 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 21 | 1 | 2 | 2 | 8 | 240 | 5de |- ! 2020 |align=left| [[2020 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Scuderia Ferrari]] | 17 | 0 | 0 | 0 | 1 | 33 | 13de |- ! 2021 |align=left| [[2021 Formule Een-seisoen|Formule Een-seisoen]] |align=left| [[Racing Point F1-span|Aston Martin Racing]] | 22 | 0 | 0 | 0 | 1 | 43 | 12de |} ==Formule Een-uitslae== (Uitslae met {{Pictogram poleposition}} toon voorste wegspronge aan, {{Pictogram snelste ronde}} is vinnigste rondte) {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Plek !Punte |- |rowspan="2"|[[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ![[BMW Sauber]] F1-span ![[BMW Sauber]] F1.07 !BMW P86/7 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#f0f8ff;"|[[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|TD}} |style="background:#f0f8ff;"|[[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} |[[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |[[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] |[[2007 Monaco Grand Prix|MON]] |[[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] |style="background:#dfffdf;"|[[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |[[2007 Franse Grand Prix|FRA]] |[[2007 Britse Grand Prix|GBR]] |[[2007 Europese Grand Prix|EUR]] | | | | | | | | | | | | !rowspan=2|14de !rowspan=2|6 |- ![[Scuderia Toro Rosso]] ![[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR2 ![[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | | | | | | | | | |style="background:#cfcfff;"|[[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|16}} |style="background:#cfcfff;"|[[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|19}} |style="background:#cfcfff;"|[[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|18}} |style="background:#efcfff;"|[[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"|[[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#dfffdf;"|[[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|4}} |style="background:#efcfff;"|[[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} | | | | | |- |rowspan=2|[[2008 Formule Een-seisoen|2008]] !rowspan=2|[[Scuderia Toro Rosso]] ![[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR2B ![[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#efcfff;"|[[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"|[[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"|[[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"|[[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#cfcfff;"|[[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|17}} | | | | | | | | | | | | | | | | | !rowspan=2|8ste !rowspan=2|35 |- ![[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR3 ![[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | | | | |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} |style="background:#cfcfff;"|[[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#efcfff;"|[[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}} |style="background:#efcfff;"|[[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|6}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#ffffbf;"|[[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}} |style="background:#cfcfff;"|[[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#dfffdf;"|[[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} | | | | |- |[[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ![[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB5 ![[Renault F1|Renault]] RS27-2009 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#cfcfff;"|[[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13^†}} |style="background:#cfcfff;"|[[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|15^†}} |style="background:#ffffbf;"|[[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|2}} |style="background:#dfffdf;"|[[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#efcfff;"|[[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|3}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}} |style="background:#efcfff;"|[[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#efcfff;"|[[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#dfffdf;"|[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}} |style="background:#dfffdf;"|[[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|4}} |style="background:#ffffbf;"|[[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfffdf;"|[[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#ffffbf;"|[[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|1}}{{Pictogram snelste ronde}} | | | | | !style="background:#dfdfdf;"|{{silwer}} !style="background:#dfdfdf;"|84 |- |[[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ![[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB6 ![[Renault F1|Renault]] RS27-2010 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#dfffdf;"|[[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#efcfff;"|[[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|1}} |style="background:#dfffdf;"|[[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|6}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|2}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#efcfff;"|[[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#dfffdf;"|[[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|4}} |style="background:#ffffbf;"|[[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfffdf;"|[[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|3}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|3}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#cfcfff;"|[[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|15}} |style="background:#dfffdf;"|[[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|4}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|2}} |style="background:#ffffbf;"|[[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#efcfff;"|[[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|Ret}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} | | | !style="background:#ffffbf;"|{{Goud}} !style="background:#ffffbf;"|256 |- |[[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ![[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB7 ![[Renault F1|Renault]] RS27-2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#dfffdf;"|[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|3}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#ffffbf;"|[[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#efcfff;"|[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|Ret}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition}} | | | !style="background:#ffffbf;"|{{Goud}} !style="background:#ffffbf;"|392 |- |[[2012 Formule Een-seisoen|2012]] ![[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB8 ![[Renault F1|Renault]] RS27-2012 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#dfdfdf;"|[[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|2}} |style="background:#cfcfff;"|[[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|11}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}} |style="background:#ffffbf;"|[[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br />{{small|6}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|4}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|4}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#efcfff;"|[[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|Ret}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|4}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|2}} |style="background:#cfcfff;"|[[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|22^†}} |style="background:#ffffbf;"|[[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#dfffdf;"|[[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} | | !style="background:#ffffbf;"|{{Goud}} !style="background:#ffffbf;"|281 |- |[[2013 Formule Een-seisoen|2013]] !Infiniti [[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB9 ![[Renault F1|Renault]] RS27-2013 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#ffdf9f;"|[[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|3}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|1}} |style="background:#dfffdf;"|[[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|4}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#dfffdf;"|[[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|2}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|1}} |style="background:#efcfff;"|[[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|3}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|1}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#ffffbf;"|[[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|1}} | | | !style="background:#ffffbf;"|{{Goud}} !style="background:#ffffbf;"|397 |- |[[2014 Formule Een-seisoen|2014]] !Infiniti [[Red Bull Racing]] ![[Red Bull Racing|Red Bull]] RB10 ![[Renault F1|Renault]] Energy F1 2014 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#efcfff;"|[[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br />{{small|4}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#efcfff;"|[[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#efcfff;"|[[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|7}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#dfdfdf;"|[[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|2}} |style="background:#ffdf9f;"|[[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}}{{Pictogram snelste ronde}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#dfffdf;"|[[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | !5de !167 |- |rowspan="2"|[[2015 Formule Een-seisoen|2015]] !rowspan="2"|[[Scuderia Ferrari]] !rowspan="2"|[[Ferrari]] SF15-T !rowspan="2"|[[Ferrari]] 060 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|ESP]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OST]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | |rowspan="2" style="background:#ffdf9f"| '''{{Brons}}''' |rowspan="2" style="background:#ffdf9f"| '''278''' |- |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#ffffbf;"| 1 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#ffffbf;"| 1 |style="background:#cfcfff;"| 12 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#ffffbf;"| '''1''' |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfdfdf;"| ''2'' |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 4 | | |- | [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] ! [[Scuderia Ferrari]] ! [[Ferrari]] SF16H ! [[Ferrari]] 062 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=ffffff|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |bgcolor=efcfff|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Europese Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=efcfff|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />9 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />5 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />6 |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />5 |bgcolor=efcfff|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNF}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />4{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />5 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3{{Pictogram snelste ronde}} | | 4de | 212 |- | [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] ! [[Scuderia Ferrari]] ! [[Ferrari]] SF70H ! [[Ferrari]] 062 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor="#ffffbf"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />4{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />7 |bgcolor="#ffffbf"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}}{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />4{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#efcfff"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />2{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor="#ffffbf"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />1 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | ! {{silwer}} ! 317 |- | [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] ! [[Scuderia Ferrari]] ! [[Ferrari]] SF71H ! [[Ferrari]] 062 EVO 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=ffffbf|[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>8{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=efcfff|[[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2{{Pictogram snelste ronde}} | ! {{silwer}} ! 320 |- | [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] ! [[Scuderia Ferrari]] ! [[Ferrari]] SF90 ! [[Ferrari]] 064 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfffdf|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f|[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>5{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>4 |bgcolor=cfcfff|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>16 |bgcolor=dfdfdf|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>4{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=cfcfff|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>13 |bgcolor=ffffbf|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1 |bgcolor=efcfff|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>2 |bgcolor=efcfff|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>5 | | 5de | 240 |- | [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] ! [[Scuderia Ferrari]] ! [[Ferrari]] SF1000 ! [[Ferrari]] 065 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=efcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />13 |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />12 |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | | | | | 13de | 33 |- | [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] ! [[Aston Martin F1|Aston Martin Racing]] ! [[Aston Martin F1|Aston Martin AMR21]] ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] [[V6-enjin|V6]] M12 E Performance |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> 15 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> 15 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/> 13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> 5 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> 2 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />12 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> 17 |bgcolor=efcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> 8 |bgcolor=000000 style="color:white"| HON <br />DSQ |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> 5‡ |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> 13 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> 18 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> 10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> 7 |bgcolor=efcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> 11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> 10 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> 11 | 13de | 43 |- | [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] ! [[Aston Martin F1|Aston Martin Racing]] ! [[Aston Martin F1|Aston Martin AMR22]] ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] [[V6-enjin|V6]] M13 E Performance |bgcolor=| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNS (Covid)</small> |bgcolor=| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNS (Covid)</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>DNF |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>17† |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>DNF |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>10 | '''11de''' | '''37''' |- ! Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! Plek ! Punte |} † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vettel, Sebastian}} [[Kategorie:Duitse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5a3uch8vhl31r38g3durfpvclm3bl2d 0 61297 2921017 2592533 2026-08-01T21:00:12Z SpesBona 2720 Hersien 2921017 wikitext text/x-wiki {{Rivier | rivier_naam = Yangtze | beeld_naam = Dusk on the Yangtze River.jpg | byskrif = Skemeraand op die Yangtze naby die Drieklowe. | kaart = Yangtze river map.png | kaartbyskrif = Die stroomgebied van die Yangtze. | oorsprong = Saamvloei van [[Tuotuo He]] en [[Dam Chu in Yushu]], Geladaindong-piek, Tanggula-gebergtes, Qinghai | monding = naby [[Sjanghai]] in die [[Oos-Chinese See]] | stroomgebied_lande = [[Volksrepubliek China]] | lengte = 6&nbsp;300&nbsp;km (3&nbsp;915 myl)<ref>{{en}} [[Encyclopaedia Britannica]]: [https://www.britannica.com/eb/article-9110538/Yangtze-River Yangtze River]. Besoek op 27 Februarie 2015.</ref> | hoogte = 5&nbsp;042&nbsp;m (16&nbsp;542 voet) | monding_hoogte = 0&nbsp;m (0 voet) | afloop = 30&nbsp;166&nbsp;m/s³ (1&nbsp;065&nbsp;302&nbsp;vt³/s)<ref name="chinarivers">{{en}} {{cite web |url=http://china.org.cn/english/eng-shuzi2003/gq/dili5.htm |title=Main Rivers |publisher=China.org.cn |work=National Conditions |accessdate=27 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611093520/http://www.china.org.cn/english/eng-shuzi2003/gq/dili5.htm |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | stroomgebied = 1&nbsp;808&nbsp;500&nbsp;km² (698&nbsp;266 myl²)<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Zhang Zengxin; Tao Hui; Zhang Qiang; Zhang Jinchi; Forher, Nicola; Hörmann, Georg |title=Moisture budget variations in the Yangtze River Basin, China, and possible associations with large-scale circulation |journal=Stochastic Environmental Research and Risk Assessment |publisher=Springer Berlin/Heidelberg |pages=579–589 |date= |volume=24 |number=5 |doi=10.1007/s00477-009-0338-7}}</ref> | kaart_beeld = Bassin-du-Yangzi-Jiang-fr.png | kaart_byskrif = Kaart van die Yangtze-bekken in Asië. }} Die '''Yangtze''' ([[Chinees]]: 長江 / 长江 {{Audio|Zh-Chángjiāng.oga|''Cháng Jiāng''}}, letterlik "Lang rivier"; ou spelling: Jangtse) is ná die [[Nylrivier|Nyl]] en die [[Amesonerivier|Amasone]] die wêreld se derde langste [[rivier]]. Die rivier, met 'n lengte van 6&nbsp;300&nbsp;km, is die langste rivier in die [[Volksrepubliek China]] en in [[Asië]]. [[Lêer:Shigu-Biegung.jpg|duimnael|links|Die "Groot Buig van Shigu"]] [[Lêer:Tigersprungschlucht.jpg|duimnael|links|Die "Tierspringkloof"]] [[Lêer:Kuimen gate.jpg|duimnael|links|Kuimen – Poort na die Qutang-kloof]] [[Lêer:Dreischluchtendamm hauptwall 2006.jpg|duimnael|links|Die [[Drieklowedam]] tussen [[Chongqing]] en [[Yichang]]]] Die Yangtze ontspring aan die Geladaindong-piek in die Tanggula-gebergtes in die Chinese provinsie Qinghai, sowat 450&nbsp;km wes van die [[Geelrivier]] se oorsprong. Aansluitend vloei die rivier in 'n suidoostelike rigting. Net wes vloei die [[Mekong]] en die [[Salween]]. Hierdie beskermde gebied van drie parallelle riviere in Yunnan is in 2003 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref>{{en}} {{fr}} [https://whc.unesco.org/en/list/1083 whc.unesco.org: ''Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas'']</ref> Die bo- en middelloop van die Yangtze word tot by [[Yichang]] gekenmerk deur baie [[kloof|klowe]]. Die bekendste is die "Drie klowe Qutang, Wuxia en Xiling", wat intussen deur die omstrede Driekloofdam oorstroom is. Sowat 1&nbsp;500&nbsp;km stroomaf van die Yangtze se oorsprong bereik die rivier die "Groot Buig van Shigu", waar die tot-hier-suidoosvloeiende rivier sy rigting verander en nou in 'n noordoostelike rigting deur die "Tierspringkloof" vloei. Naby Shiluoke verander die Yangtze weer sy rigting en vloei nou in 'n suidelike rigting tot by Chitian. Ná 'n 90°-kurwe in 'n oostelike rigting bereik die Yangtze ná sowat 55&nbsp;km Rubeidi, vanwaar die rivier weer in 'n noordoostelike rigting vloei. Naby Gelipingzhen verander die vloeirigting na die ooste, wat die Yangtze tot by die monding van die vanuit die suide komende Xiao Jiang naby Yenjuping behou. Vanaf hier vloei die rivier oorwegend in noordoostelike rigting. Naby Xinshizhen is 'n 180°-lus met aansluitende rigtingsverandering na oossuidoos tot by [[Yibin]]. Hier mond die vanaf-die-noordweste-komende Min Jiang in die Yangtze (tot hier 金沙江, ''Jīnshājiāng''; "Goldsandrivier" genoem) uit, wat vanaf hier verder in 'n noordoostelike rigting tot by [[Chongqing]] vloei. Die Yangtze word deur die [[Keiserkanaal]] met die Geelrivier verbind. Die grootste stede aan die rivier is [[Panzhihua]], [[Yibin]], [[Luzhou]], [[Chongqing]], [[Yichang]], [[Jiangling (Jingzhou)|Jiangling]], [[Shishou]], [[Yueyang]], [[Xianning]], [[Wuhan]], [[Ezhou]], [[Huangshi]], [[Jiujiang]], [[Anqing]], [[Tongling]], [[Wuhu]], [[Ma'anshan]], [[Nanjing]], [[Yangzhou]], [[Zhenjiang]], [[Nantong]] en [[Shanghai]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Chang Jiang}} {{Normdata}} [[Kategorie:Riviere in die Volksrepubliek van China]] [[Kategorie:Tibet]] sfcjttl6f0so2su6ij8qn7l1k9d62f2 0 62590 2921035 2879743 2026-08-01T22:03:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921035 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Tweekol-snapper | image = Luboh u0.gif | image_width = 240px | image_caption = | image2 = Snapper6.jpg | image2_width = 240px | image2_caption = | status = LC | status_system = iucn3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Acanthopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | subordo = [[Percoidei]] | familia = [[Lutjanidae]] | familia_authority = | genus = ''[[Lutjanus]]'' | genus_authority = ([[Marcus Élieser Bloch|Bloch]], [[1790]])<ref>Bloch M. E., [[1790]]. Naturgeschichte der ausländischen Fische. [[Berlyn]]. Naturg. Ausl. Fische v. 4. i-xii + 1-128.</ref> | species = ''L. bohar'' | subspecies = | taxon = Lutjanus bohar | binomial_authority = (Forsskål, [[1775]])<ref>[http://www.biolib.cz/en/taxon/id142075/ BioLib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822102209/https://www.biolib.cz/en/taxon/id142075/ |date=22 Augustus 2023 }} {{en}}</ref> | range_map = | range_map_width = 240px | range_map_caption= | synonyms = * ''Diacope labuan'' (Montrouzier, [[1857]])<ref>[http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=6201832 Catalogue of Life]{{Dooie skakel|date=Maart 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> }} Die '''Tweekol-snapper''' (''Lutjanus bohar'') is 'n [[vis]] wat voorkom in die Indiese-Pasifiese area, die [[Rooisee]] en aan die ooskus van [[Afrika]] vanaf [[Oman]] tot by [[Durban]]. In Engels staan die vis bekend as die ''Twinspot snapper''. == Voorkoms == Die vis is donkerbruin aan die rugkant en rooierig op die sye. Daar is 'n wit kol op die skubbe wat wit lyne vorm. Die onvolwasse visse en jong volwassenes het twee wit kolle op die lyf, een op die lyf net onder die middel van die dorsalevin en die ander op die lyf agter die dorsale vin. Die dorsale-, anale- en bekkenvinne is donkerder van kleur met wit rante aan die voorkant. Die vis word tot 90&nbsp;cm lank en weeg dan 13&nbsp;kg. == Habitat == Die vis leef in [[koraalriwwe]] in water wat tot 70&nbsp;m diep is. Hulle vreet hoofsaaklik ander vis en kan dus ook [[ciguatera]] vergiftiging veroorsaak. Hulle vreet ook [[skaaldier]]e. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] == Bron == * Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil]] & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * http://fishbase.org/summary/Lutjanus-bohar.html {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] n9hh9g8t04sg1lnqx9mgq76f4a84o5w 2 63815 2920833 2919668 2026-08-01T15:29:06Z Aliwal2012 39067 eie stats 2920833 wikitext text/x-wiki <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">Aliwal2012</div> <div style="font-size: 180%; padding-top: 16px; font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; line-height:30px;">Grootmeester-redakteur en bydraemoderator</div> <div style="padding-top: 16px; font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;"></div> [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeester-redakteur op af:wiki<br />14&nbsp;jaar, 151&nbsp;400+]] {{Userboxtop|Aliwal2012}} {{Gebruiker Suid-Afrika}} {{Gebruiker administrateur}} {{Tienjaargemeenskap}} {{Gebruikersbydraes|8775|lang=Afrikaanse}} {{Sjabloon:Gebruikersnederigheid|8775}} {{Vertaler en}} {{Gebruikerskas|Grey|white|[[Image:Animated-Flag-United-Kingdom.gif|center|40px]]|Hierdie gebruiker verwyder '''[[Anglisisme]]s'''.}} {{Userboxbottom}} {{Babel|af|en-5|nl-2|nso-2}} [[Welkom]] op my gebruikersblad! Die [[Afrikaanse Wikipedia]] het tans [[Spesiaal:Statistiek|{{NUMBEROFARTICLES}}]] artikels. ;Persoonlike [[inligting]] en [[statistiek]] Ek is Gert, 'n afgetrede [[apteker]], wat tans in [[Modjadjiskloof]], [[Limpopo]] woon. * My bydraestatistiek: [https://xtools.wmflabs.org/ec/af.wikipedia.org/Aliwal2012 '''151 400''']<!-- 213 000 op alle taalwiki's & projekte --> wysigings op hierdie wiki sedert 31 Maart 2012. * Nuwe Afrikaanse artikels geskep/vertaal: [https://xtools.wmflabs.org/pages/af.wikipedia.org/Aliwal2012/all '''8775'''] tot op 31 Julie 2026. * Hierdie gebruiker is 'n [[:en:Wikipedia:Service_awards#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grootmeester-redakteur]]. * [[Gebruiker:Aliwal2012/Nog Doen Lys|My nog doen lys]] * [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:ContentTranslation#suggestions ContentTranslator] [[Lêer:Middelburg visit 001.jpg|duimnael|links|180px|My [[van]] op 'n straatbord in my geboortedorp, [[Middelburg, Mpumalanga]]. (Dit is nou helaas verwyder!)]] == Motors == • [[Alfa Romeo]] • [[Audi]] • [[Citroën]] • [[Ford]] • [[General Motors|GM]] • [[Honda]] • [[Hyundai Automotive Suid-Afrika|Hyundai]] • [[Mercedes-Benz]] • [[Nissan]] • [[Peugeot]] ;[[Porsche]] • [[Porsche Boxster]] • [[Porsche Cayenne]] • [[Porsche Cayman]] • [[Porsche Panamera]] • [[Porsche 911]] • [[Porsche 928]] • [[Renault]] • [[Suzuki]] • [[Toyota]] • [[Volkswagen]] • [[Alfa Romeo Alfasud|Alfasud]] • [[Alfa Romeo Alfetta|Alfetta]] • [[Alfa Romeo Spider|Spider]] • [[Alfa Romeo Sprint|Sprint]] • [[Alfa Romeo Alfa 6|Alfa 6]] • [[Alfa Romeo 33|33]] • [[Alfa Romeo 147|147]] • [[Alfa Romeo 159|159]] • [[Alfa Romeo Brera|Brera]] • [[Alfa Romeo MiTo|MiTo]] • [[Alfa Romeo Giulietta|Giulietta]] • [[Alfa Romeo Giulietta (750/101)|Giulietta (750/101)]] • [[Alfa Romeo Giulietta (116)|Giulietta (116)]] • [[Alfa Romeo Giulietta (940)|Giulietta (940)]] • [[Alfa Romeo GTV|GTV]] • [[Audi 100|100]] • [[Audi A1|A1]] • [[Audi A2|A2]] • [[Audi A3|A3]] • [[Audi A4|A4]] • [[Audi A6|A6]] • [[Audi Le Mans quattro|Le Mans quattro]] • [[Audi Nuvolari quattro|Nuvolari quattro]] • [[Audi Pikes Peak quattro|Pikes Peak quattro]] • [[Audi Q3|Q3]] • [[Audi Q5|Q5]] • [[Audi Q7|Q7]] • [[Audi TT|TT]] • [[Auto Union 1000]] • [[Citroën 2CV|2CV]] • [[Citroën Berlingo|Berlingo]] • [[Citroën C1|C1]] • [[Citroën C3|C3]] • [[Citroën C4|C4]] • [[Citroën C4 Cactus|C4 Cactus]] • [[Citroën C5|C5]] • [[Citroën DS3|DS3]] • [[Citroën DS4|DS4]] • [[Citroën DS 6|DS 6]] • [[Citroën Xsara|Xsara]] • [[Ford EcoSport|EcoSport]] • [[Ford Edge|Edge]] • [[Ford Expedition|Expedition]] • [[Ford Explorer|Explorer]] • [[Ford Everest|Everest/Endeavour]] • [[Ford Fiesta|Fiesta]] • [[Ford Figo|Figo]] • [[Ford Flex|Flex]] • [[Ford Focus|Focus]] • [[Ford Galaxy|Galaxy]] • [[Ford Ikon|Ikon]] • [[Ford Ka|Ka]] • [[Ford Kuga|Kuga]] • [[Ford Mondeo|Mondeo]] • [[Ford Ranger|Ranger]] • [[Ford Territory|Territory]] • [[Ford Transit Custom|Transit Custom]] ;;Vorige • [[Ford Model T|Model T]] • [[Ford Anglia|Anglia]] • [[Ford Bantam|Bantam]] • [[Ford Bronco|Bronco]] • [[Ford Capri|Capri]] • [[Ford Corsair|Corsair]] • [[Ford Cortina|Cortina]] • [[Ford Courier|Courier]] • [[Ford Escort|Escort]] • [[Ford Fairlane|Fairlane]] • [[Ford Galaxie|Galaxie]] • [[Ford Husky|Husky]] • [[Ford Laser|Laser]] • [[Ford Prefect|Prefect]] • [[Ford Ranchero|Ranchero]] • [[Ford Sierra|Sierra]] • [[Ford Taunus|Taunus]] • [[Ford Telstar|Telstar]] ;;[[Chevrolet]] • [[Chevrolet Aveo|Aveo]] • [[Chevrolet Captiva|Captiva]] • [[Chevrolet Commodore|Commodore]] • [[Chevrolet Cruze|Cruze]] • [[Chevrolet El Camino|El Camino]] • [[Chevrolet Impala|Impala]] • [[Daewoo Lanos|Lanos]] • [[Chevrolet Lumina|Lumina]] • [[Chevrolet Malibu|Malibu]] • [[Chevrolet Optra|Optra]] • [[Chevrolet Spark|Spark]] • [[Chevrolet TrailBlazer|TrailBlazer]] ;;[[Opel]] • [[Opel Adam|Adam]] • [[Opel Ascona|Ascona]] • [[Opel Astra|Astra]] • [[Opel Corsa|Corsa]] • [[Opel Kadett|Kadett]] • [[Opel Insignia|Insignia]] • [[Opel Kapitän|Kapitän]] • [[Opel Manta|Manta]] • [[Opel Olympia|Olympia]] • [[Opel Rekord|Rekord]] • [[Opel Senator|Senator]] • [[Opel Tigra|Tigra]] • [[Opel Vectra|Vectra]] ;;[[Holden]] • [[Holden Kingswood|Kingswood]] • [[Holden Monaro|Monaro]] • [[Holden Premier|Premier]] ;[[Honda]] • [[Honda Ballade|Ballade]] • [[Honda Jazz|Jazz]] • [[Honda Prelude|Prelude]] • [[Honda CR-V|CV-R]] ;[[Hyundai Automotive Suid-Afrika|Hyundai]] • [[Hyundai Accent|Accent]] • [[Hyundai Atos|Atos]] • [[Hyundai Elantra|Elantra]] • [[Hyundai Getz|Getz]] • [[Hyundai H-100|H-100]] • [[Hyundai i10|i10]] • [[Hyundai i20|i20]] • [[Hyundai ix35|ix35]] • [[Hyundai Matrix|Matrix]] • [[Hyundai Santa Fe|Santa Fe]] • [[Hyundai Sonata|Sonata]] • [[Hyundai Terracan|Terracan]] • [[Hyundai Tiburon|Tiburon]] • [[Hyundai Tucson|Tucson]] ;;Enjins • [[Hyundai U-enjin|U]] • [[Hyundai Delta-enjin|Delta]] • [[Hyundai Epsilon-enjin|Epsilon]] • [[Hyundai Kappa-enjin|Kappa]] • [[Hyundai Alpha-enjin|Alpha]] • [[Hyundai Gamma-enjin|Gamma]] • [[Hyundai Beta-enjin|Beta]] • [[Hyundai Lambda-enjin|Lambda]] • [[Hyundai Mu-enjin|Mu]] • [[Hyundai Nu-enjin|Nu]] • [[Mitsubishi Sirius-enjin|Sirius]] • [[Hyundai Theta-enjin|Theta]] ;[[Kia Motors]] • [[Kia Carens|Carens]] • [[Kia Cee'd|Cee'd]] • [[Kia Cerato|Cerato]] • [[Kia Forte|Forte]] • [[Kia Mohave|Mohave]] • [[Kia Picanto|Picanto]] • [[Kia Ray|Ray]] • [[Kia Rio|Rio]] • [[Kia Sorento|Sorento]] • [[Kia Soul|Soul]] • [[Kia Sportage|Sportage]] ;[[Mercedes-Benz]] • [[Mercedes-Benz A-klas|A-klas]] • [[Mercedes-Benz B-klas|B-klas]] • [[Mercedes-Benz C-klas|C-klas]] • [[Mercedes-Benz E-klas|E-klas]] • [[Mercedes-Benz G-klas|G-klas]] • [[Mercedes-Benz M-klas|M-klas]] • [[Mercedes-Benz R-klas|R-klas]] • [[Mercedes-Benz S-klas|S-klas]] • [[Mercedes-Benz Vito|Vito]] ;[[Nissan]] • [[Nissan Almera|Almera]] • [[Nissan Bluebird|Bluebird]] • [[Nissan Caravan (E20)|Caravan (E20)]] • [[Nissan Cube|Cube]] • [[Nissan EXA|EXA]] • [[Nissan Hardbody|Hardbody]] • [[Nissan Juke|Juke]] • [[Nissan Laurel|Laurel]] • [[Nissan Leaf|Leaf]] • [[Nissan Maxima|Maxima]] • [[Nissan Micra|Micra]] • [[Nissan Murano|Murano]] • [[Nissan Navara|Navara]] • [[Nissan Note|Note]] • [[Nissan NV200|NV200]] • [[Nissan Pathfinder|Pathfinder]] • [[Nissan Patrol|Patrol]] • [[Nissan Primera|Primera]] • [[Nissan Pulsar|Pulsar]] • [[Nissan Qashqai|Qashqai]] • [[Nissan Rogue|Rogue]] • [[Nissan Sentra|Sentra]] • [[Nissan Skyline|Skyline]] • [[Nissan Skyline C210|Skyline C210]] • [[Nissan Stanza|Stanza]] • [[Nissan Tiida|Tiida]] • [[Nissan Vanette|Vanette]] • [[Nissan Xterra|Xterra]] • [[Nissan X-Trail|X-Trail]] • [[Nissan 300ZX|300ZX]] • [[Datsun 120Y]] • [[Datsun 510]] • [[Datsun Go]] ;[[Peugeot]] • [[Peugeot 208]] • [[Peugeot 307]] • [[Peugeot 607]] ;[[Porsche]] • [[Porsche Boxster]] • [[Porsche Cayenne]] • [[Porsche Cayman]] • [[Porsche Panamera]] • [[Porsche 911]] • [[Porsche 928]] ;[[Renault]] • [[Renault Clio]] • [[Renault Mégane]] • [[Renault Zoe]] ;Rover Motors • [[Range Rover]] • [[Land Rover Defender]] • [[Land Rover Discovery]] • [[Land Rover Freelander]] ;[[Suzuki]] • [[Suzuki Alto|Alto]] • [[Suzuki Grand Vitara|Grand Vitara]] • [[Suzuki Swift|Swift]] ;[[Toyota]] • [[Toyota Auris|Auris]] • [[Toyota Avanza|Avanza]] • [[Toyota Belta|Belta]] • [[Toyota Corolla|Corolla]] • [[Toyota Corolla Verso|Corolla Verso]] • [[Toyota Cressida|Cressida]] • [[Toyota Etios|Etios]] • [[Toyota Fortuner|Fortuner]] • [[Toyota HiAce|HiAce]] • [[Toyota Hilux|Hilux]] • [[Toyota ist|ist]] • [[Toyota Isis|Isis]] • [[Toyota Land Cruiser|Land Cruiser]] • [[Toyota Land Cruiser Prado|Prado]] • [[Toyota Prius|Prius]] • [[Toyota Quantum|Quantum]] • [[Toyota RAV4|RAV4]] • [[Toyota Yaris|Yaris]] ;;Toyota-enjins • [[Toyota A-enjin|A]] • [[Toyota AD-enjin|AD]] • [[Toyota AZ-enjin|AZ]] • [[Toyota E-enjin|E]] • [[Toyota F-enjin|F]] • [[Toyota G-enjin|G]] • [[Toyota K-enjin|K]] • [[Toyota M-enjin|M]] • [[Toyota NZ-enjin|NZ]] • [[Toyota R-enjin|R]] • [[Toyota S-enjin|S]] • [[Toyota T-enjin|T]] • [[Toyota V-enjin|V]] • [[Toyota W-enjin|W]] • [[Toyota ZZ-enjin|ZZ]] ;[[Volkswagen]] • [[Volkswagen Amarok|Amarok]] • [[Volkswagen Beetle|Beetle]] • [[Volkswagen Caddy|Caddy]] • [[Volkswagen CC|CC]] • [[Volkswagen Eos|Eos]] • [[Volkswagen Fox|Fox]] • [[Volkswagen Golf|Golf]] • [[Volkswagen Jetta|Jetta]] • [[Volkswagen Mikrobus|Mikrobus]] • [[Volkswagen New Beetle|New Beetle]] • [[Volkswagen Passat|Passat]] • [[Volkswagen Polo|Polo]] • [[Volkswagen Scirocco|Scirocco]] • [[Volkswagen Tiguan|Tiguan]] • [[Volkswagen Touran|Touran]] • [[Volkswagen Touareg|Touareg]] • [[Volkswagen up!|VW up!]] ;Ander • [[Dacia Sandero]] • [[DKW Munga]] • [[Fiat Punto]] • [[Goggomobil]] • [[Great Wall Florid]] • [[Mazda2]] • [[Mazda3]] • [[Mini (BMW)]] • [[Mitsubishi Lancer]] • [[Mitsubishi L300]] • [[Mitsubishi Space Star]] • [[Seat Ibiza]] • [[Samcor]] • [[Zündapp]] ===Motortegnologie=== • [[Dubbelkoppelaarratkas]] • [[Inlyntweesilinder]]enjin • [[Inlyndriesilinder]]enjin • [[Inlynviersilinder]]enjin • [[Inlynsessilinder]]enjin • [[Kronkelveer]] • [[Luikrug]] • [[MacPhersonstut]] • [[Motordryfuitleg]] • [[Platvierenjin]] • [[Sedan]] • [[Skokbreker]] • [[Skyfremme]] • [[Stasiewa]] • [[Stop-aansittegnologie]] • [[Superminimotor]] • [[VR6-enjin]] == [[Motorsport]] == • [[Alexander Albon]] • [[Rubens Barrichello]] • [[Valtteri Bottas]] • [[Sébastien Buemi]] • [[Jenson Button]] • [[David Coulthard]] • [[Marcus Ericsson]] • [[Giancarlo Fisichella]] • [[Pierre Gasly]] • [[Antonio Giovinazzi]] • [[Timo Glock]] • [[Esteban Gutiérrez]] • [[Romain Grosjean]] • [[Mika Häkkinen]] • [[Lewis Hamilton]] • [[Brendon Hartley]] • [[Damon Hill]] • [[Nico Hülkenberg]] • [[Daniil Kvyat]] • [[Vitantonio Liuzzi]] • [[Pastor Maldonado]] • [[Nigel Mansell]] • [[Felipe Massa]] • [[Roberto Merhi]] • [[Felipe Nasr]] • [[Vitaly Petrov]] • [[Sergio Pérez]] • [[Nelson Piquet]] • [[Alain Prost]] • [[Daniel Ricciardo]] • [[Walter Röhrl]] • [[Nico Rosberg]] • [[Carlos Sainz jr.]] • [[Mick Schumacher]] • [[Sergej Sirotkin]] • [[Will Stevens]] • [[Max Verstappen]] • [[Sebastian Vettel]] • [[Mark Webber]] ===[[Tydren]]motors=== • [[Citroën C4 WRC]] • [[Citroën DS3 WRC]] • [[Citroën Xsara WRC]] • [[Ford Escort RS Cosworth|Escort RS Cosworth]] • [[Ford Fiesta RS WRC|Fiesta RS WRC]] • [[Ford Fiesta S2000|Fiesta S2000]] • [[Ford Focus RS WRC|Focus RS WRC]] • [[Hyundai i20 WRC]] • [[Mini John Cooper Works WRC‎]] • [[Peugeot 206 WRC‎]] • [[Volkswagen Polo R WRC]] ===[[Lys van Formule Een-bane|F1-renbane]]=== • [[Adelaide Straatbaan]] • [[Aintree-motorrenbaan]] • [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]] • [[Bahrein Internasionale Renbaan]] • [[Bakoe-straatrenbaan]] • [[Barcelona-Catalunya-renbaan]] • [[Brands Hatch-renbaan]] • [[Circuit de Spa-Francorchamps]] • [[Estoril-renbaan]] • [[Hockenheimring]] • [[Hungaroring]] • [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] • [[Marinabaai Straatbaan]] • [[Melbourne Grand Prix Renbaan]] • [[Monaco-renbaan]] • [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan]] • [[Paul Ricard-renbaan]] • [[Phoenix straatrenbaan]] • [[Prins George-renbaan]] • [[Red Bull Ring]] • [[Reims-Gueux|Reims-renbaan]] • [[Shanghai Internasionale Renbaan]] • [[Silverstone-renbaan]] • [[Skandinawiese Renbaan]] • [[Sochi Autodrom]] • [[Suzuka Internasionale Renbaan]] • [[Valencia Straatbaan]] • [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] • [[Yas Marina-renbaan]] • [[Zandvoort-renbaan]] • [[Zolder-renbaan]] <!-- == Vliegtuie == ;Siviel • [[Airbus A318]] • [[Airbus A320]] • [[Airbus A330]] • [[Airbus A340]] • [[Airbus A350 XWB]] • [[Airbus A380]] • [[Airbus Beluga]] • [[Boeing 247]] • [[Boeing 727]] • [[Boeing 767]] • [[Boeing 777]] • [[Boeing 787 Dreamliner]] • [[Boeing 747 Dreamlifter]] • [[Boeing 747-8]] • [[Dassault Falcon 7X]] • [[Dassault Falcon 8X]] • [[Douglas DC-3]] • [[Lockheed L-1011 TriStar]] ;Militêr • [[Aermacchi MB-326]] • [[AHRLAC Holdings Ahrlac]] • [[Atlas Cheetah]] • [[Atlas Impala]] • [[Avro Shackleton]] • [[BAE Systems Hawk]] • [[Blackburn Buccaneer]] • [[Boeing B-29 Superfortress]] • [[Boeing B-50 Superfortress]] • [[Boeing B-52 Stratofortress]] • [[Boeing KC-135 Stratotenker]] • [[C-130 Hercules]] • [[Dassault Mirage III]] • [[Dassault Mirage F1]] • [[Dassault Mirage 2000]] • [[Dassault Rafale]] • [[Dassault Super Étendard]] • [[Eurofighter Typhoon]] • [[F-15 Eagle]] • [[F-15E Strike Eagle]] • [[F-86 Sabre]] <br /> • [[Grumman C-2 Greyhound]] • [[Grumman F-14 Tomcat]] (Oesjaar) • [[Junkers Ju 87]] • [[Lockheed P-38 Lightning]] • [[Lockheed P-80 Shooting Star]] • [[Lockheed Martin F-22 Raptor]] • [[Lockheed Martin F-35 Lightning II]] • [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet]] • [[Messerschmitt Me 262]] • [[MiG-15]] • [[MiG-21]] • [[MiG-23]] • [[Nanchang Q-5]] • [[North American P-51 Mustang]] • [[North American T-6 Texan]] = (Harvard) • [[Panavia Tornado]] • [[Pilatus PC-7]] • [[Saab JAS 39 Gripen]] • [[SR-71 Blackbird]] • [[Sukhoi Su-27]] • [[Supermarine Spitfire]] • [[Transall C-160]] • [[Tupolev Tu-95]] ;Helikopters • [[Aérospatiale Alouette III]] • [[Aérospatiale SA 330 Puma]] • [[AgustaWestland AW101]] • [[Denel Rooivalk]] (bydrae) • [[Sikorsky HH-60 Pave Hawk]] === Vliegtuigenjins === • [[Pratt & Whitney JT8D]] • [[Pratt & Whitney JT9D]] • [[Pratt & Whitney PW4000]] • [[Pratt & Whitney PW6000]] • [[Rolls-Royce RB211]] • [[Rolls-Royce Trent]] == Lugrederye == [[Air China]] • [[Air Hong Kong]] • [[Air India]] • [[Air Madagascar]] • [[Air Mauritius]] • [[Air Namibia]] • [[Air New Zealand]] • [[Air Seychelles]] • [[Air Uganda]] • [[Airlink]] • [[Alitalia]] • [[All Nippon Airways]] • [[American Airlines]] • [[Cathay Pacific]] • [[China Airlines]] • [[China Eastern Airlines]] • [[China Southern Airlines]] • [[Delta Air Lines]] • [[Dragonair]] • [[EasyJet]] • [[Edelweiss Air]] • [[EgyptAir]] • [[El Al Israel Airlines]] • [[Emirates Airline]] • [[Ethiopian Airlines]] • [[Etihad Airways]] • [[Hong Kong Airlines]] • [[Hong Kong Express Airways]] • [[IBERIA]] • [[ILFC]] • [[Japan Airlines]] • [[Kenya Airways]] • [[Korean Air]] • [[Kuwait Airways]] • [[Malaysia Airlines]] • [[Monarch Airlines]] • [[Qantas]] • [[Qatar Airways]] • [[Ryanair]] • [[Safair]] • [[Scoot]] • [[SilkAir]] • [[Singapore Airlines]] • [[South African Express]] • [[Swiss International Air Lines]] • [[TAP Portugal]] • [[Thai Airways]] • [[Tigerair]] • [[Turkish Airlines]] • [[United Airlines]] • [[UPS Airlines]] • [[US Airways]] • [[Valuair]] • [[Virgin Atlantic]] == Lughawens == ;Internasionaal • [[Aboe Dhabi Internasionale Lughawe]] • [[Addis Abeba Bole Internasionale Lughawe]] • [[Adolfo Suárez Madrid–Barajas Lughawe]] • [[Barcelona–El Prat-lughawe]] • [[Beijing Capital Internasionale Lughawe]] • [[Ben Gurion Internasionale Lughawe]] • [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe]] • [[Darwin Internasionale Lughawe]] • [[Denver Internasionale Lughawe]] • [[Doebai Internasionale Lughawe]] • [[Don Mueang Internasionale Lughawe]] • [[Eurolughawe Basel-Mulhouse-Freiburg]] • [[Hamad Internasionale Lughawe]] • [[Hong Kong Internasionale Lughawe]] • [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]], Windhoek • [[Incheon Internasionale Lughawe]] • [[Istanbul Atatürk Internasionale Lughawe]] • [[Louisville Internasionale Lughawe]] • [[London City-lughawe]] • [[Lughawe Londen-Gatwick]] • [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino]] • [[Lughawe Singapoer Changi]] • [[Midway Internasionale Lughawe]] • [[München Internasionale Lughawe]] • [[Narita Internasionale Lughawe]], Tokio • [[N'djili-lughawe]] • [[O'Hare Internasionale Lughawe]] • [[Phuket Internasionale Lughawe]] • [[Roland Garros-lughawe]], [[Réunion]] • [[Sabiha Gökçen Internasionale Lughawe]] • [[São Paulo Congonhas Internasionale Lughawe]] • [[São Paulo Guarulhos Internasionale Lughawe]] • [[Sir Seewoosagur Ramgoolam Internasionale Lughawe]] • [[Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe]], Gaborone • [[Taiwan Taoyuan Internasionale Lughawe]] • [[Tokio-Haneda Internasionale Lughawe]] • [[Tulsa Internasionale Lughawe]] • [[Warskou Chopin-lughawe]] ;Plaaslik • [[Aliwal-Noord-lughawe]] • [[Alldays-lughawe]] • [[Bhisho-lughawe]] • [[Gateway Internasionale Lughawe]] • [[George-lughawe]] • [[Grootfonteinlughawe]] • [[Katima Mulilo-lughawe]] • [[Kimberley-lughawe]] • [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]] • [[Margate-lughawe]] • [[Mthatha-lughawe]] • [[Oos-Londenlughawe]] • [[Phalaborwa-lughawe]] • [[Polokwane Internasionale Lughawe]] • [[Port Elizabeth-lughawe]] • [[Skukuza-lughawe]] • [[Upington-lughawe]] • [[Walvisbaai-lughawe]] • [[Windhoek Eros-lughawe]] • [[Serengeti Internasionale Lughawe]] (beplan) == S.A. Lugmagbasisse == • [[Lugmagbasis Bloemspruit]] • [[Lugmagbasis Durban]] • [[Lugmagbasis Hoedspruit]] • [[Lugmagbasis Langebaanweg]] • [[Lugmagbasis Makhado]] • [[Lugmagbasis Overberg]] • [[Lugmagbasis Swartkop]] • [[Lugmagbasis Waterkloof]] • [[Lugmagbasis Ysterplaat]] == Ruimtereise == • [[Apollo 11]] • [[Apollo 12]] • [[Apollo 13]] • [[Apollo 14]] • [[Apollo 15]] • [[Apollo 16]] • [[Apollo 17]] • [[Challenger-ramp]] • [[Ruimtependeltuig Enterprise]] == Skeepvaart == • [[HMS Ark Royal]] • [[HMS Ocean]] • [[HMS Invincible]] • [[HMS Invincible (R05)]] • [[Buiteboordmotor]] • [[Fabriekskip]] • [[Olietenkskip]] • [[Skeepsaandrywing]] --> <!-- == Weermagte == • [[Amerikaanse Gewapende Magte]] • [[Amerikaanse Lugmag]] • [[Amerikaanse Leër]] • [[Amerikaanse Vloot]] • [[Amerikaanse Marinierskorps]] • [[Chileense Lugmag]] • [[Franse Lugmag]] • [[Franse Vloot]] • [[Guantanamobaai-vlootbasis]] • [[Indiese Lugmag]] • [[Irakse Oorlog]] • [[Israeliese Lugmag]] • [[Koninklike Australiese Lugmag]] • [[Koninklike Maleisiese Lugmag]] • [[Koninklike Noorweegse Lugmag]] • [[Koninklike Saoediese Lugmag]] • [[Russiese Lugmag]] • [[Russiese Vloot]] • [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] • [[Suid-Afrikaanse Leër]] • [[Suid-Afrikaanse Vloot]] • [[Volksbevrydingsleër|Volksbevrydingsleër van China]] === Krygstuig === • [[Denel G5-kanon]] • [[Denel G6-kanon]] • [[Denel 35mm-dubbeldoelkanon]] • [[Galil-aanvalsgeweer]] • [[M1 Garand-geweer]] • [[Olifanttenk]] • [[R4-aanvalsgeweer]] • [[.30-06 Springfield]] • [[47-voet Motorreddingsboot]] • [[52-voet Motorreddingsboot]] --> == [[Farmasie]] == • [[Apteekoutomatisasie]] • [[Apteker]] • [[Baccalaureus Pharmaciae]] • [[Tablet (medisyne)]] === [[Teenretrovirale middel|ARVs]] === • [[Abakavir]] • [[Efavirens]] • [[Efavirens/emtrisitabien/tenofovir]] • [[Emtrisitabien]] • [[Lamivudien]] • [[Lopinavir/ritonavir]] • [[Nevirapien]] • [[Sidovudien]] • [[Tenofovir]] === Ander === • [[Adrenalien]] • [[Aminoglikosied]] • [[Amlodipien]] • [[Anti-inflammatoriese middel]] • [[Aspirien]] • [[Cholesterol]] • [[Deksametasoon]] • [[Diklofenak]] • [[Formaldehied]] • [[Flukonasool]] • [[Glibenklamied]] • [[Glimepiried]] • [[Ibuprofeen]] • [[Indapamied]] • [[Isoniasied]] • [[Loperamied]] • [[Meflokien]] • [[Metformien]] • [[Misoprostol]] • [[Oestradiol]] • [[Paromomisien]] • [[Perindopril]] • [[Prednisoon]] • [[Propranolol]] • [[RNS]] • [[Siklosporien]] • [[Simetikoon]] • [[Siprofloksasien]] • [[Steroïed]] • Al 12 vitamiene [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|regs|200px|Gebruiker verkies die Krugerwildtuin bo sy kantoor]] [[Lêer:Steak 03 bg 040306.jpg|duimnael|regs|200px|Gebruiker is gek oor '''T-been steak''']] == [[Dier]]e == • [[Alikreukel]] • [[Bosveldtjeriktik]] • [[Eier (biologie)]] • [[Emoe]] • [[Groot gordelakkedis]] • [[Grysskuimnesboompadda]] = ''[[Chiromantis xerampelina]]'' • [[Haaie (vis)]] • [[Indiese kroonmees]] • [[Kloofpadda]] = ''[[Natalobatrachus bonebergi]]'' • [[Saalbek-ooievaar]] <!-- ===[[Plant]]e=== [[Johannesbroodboom]] • [[Acacia erubescens]] • [[Acacia gerrardii]] • [[Acacia luederitzii]] • [[Acacia polyacantha]] • [[Bergmahonie]] • [[Grootblaarsekelbos]] • [[Koekemakrank]] • [[Laeveldnaboom]] • [[Rooiels (boom)]] (''[[Cunonia capensis]]'') • [[Rooihartboom]] (''[[Hymenocardia ulmoides]]'') • [[Sebrabaskanniedood]] • [[Sebrahout]] === Groente === • [[Aartappel]] • [[Aspersie]] • [[Beet]] • [[Boontjie]] • [[Brandrissie]] vertaal uit [[:en:Cayenne pepper]] • [[Broccoli]] • [[Brusselspruit]] • [[Kool (plant)]] • [[Pampoen]] • [[Patats]] • [[Raap]] • [[Sampioen]] • [[Soetrissie]] • [[Spinasie]] • [[Sprietui]] • [[Tamatie]] • [[Ui]] • [[Wortel (groente)]] === Vrugte === [[Appel]] • [[Appelkoos]] • [[Avokado]] • [[Druiwe]] • [[Kiwivrug]] • [[Koejawel]] • [[Lemmetjie]] • [[Lemoen]] • [[Lietsjie]] • [[Nartjie]] • [[Olyf]] • [[Papaja]] • [[Perske]] • [[Pruim]] • [[Pynappel]] • [[Rosyntjie]] • [[Suurlemoen]] === Vleis, vis ens. === • [[Beestong]] • [[Beesvleis]] • [[Beesvleis Stroganoff]] (Voyageur) • [[Beesvleis Wellington]] • [[Biefstuk]] • [[Eier (voedsel)]] • [[Frikkadel]] • [[Hoendervleis]] • [[Maalvleis]] • [[Ribbetjie]] • [[Seekos]] • [[Skaapvleis]] • [[Skilpadjies]] • [[Tjop (vleis)]] • [[Varkvleis]] • [[Vet]] • [[Vis (voedsel)]] • [[Wildsvleis]] === Smul === • [[KFC]] • [[Koffiewinkel]] • [[McDonald's]] • [[Melkskommel]] • [[Seekos]]--> == Reise gedurende my lewe == {|class="wikitable" |colspan="5" align="center"|'''Ek was nog nooit verder ...''' |- |rowspan="4"|[[File:As08-16-2593.jpg|80px]] |noord as||[[File:Flag of Namibia.svg|40px|Namibia]] [[Oshakati|Oshakati, Namibië]]|| {{coord|17|47|16|S|15|42|25|O}} |- |wes as||[[File:Flag of Namibia.svg|40px|Namibia]] [[Ruacana|Ruacana, Namibië]]|| {{coord|17|23|36.6|S|14|13|11.0|O}} |- |suid as||[[File:Flag of South Africa.svg|40px|Suid-Afrika]] [[Kaap Agulhas]]|| {{Koördinate|34|49|59|S|19|59|59.95|O}} |- |oos as||[[File:Flag of Mauritius.svg|40px|Mauritius]] [[Grand-Baie|Grand-Baie/Ile aux Cerfs]]|| {{coord|20.25711|S|57.808076|O}} |- |} [[en:User:Aliwal2012]] [[ceb:Gumagamit:Aliwal2012]] [[nso:User:Aliwal2012]] gq8xx4ie3y0xzp2wbxbur8wa4nh7loy 0 66488 2921109 2903812 2026-08-02T08:48:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921109 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tim Berners-Lee CP.jpg|duimnael|regs|260px|Tim Berners-Lee, wat die wêreldwye web ontwerp het (2009).]] Die '''Wêreldwye web''' (afgekort as '''WWW''' of '''W3''',<ref>{{cite web |url=http://www.w3.org/ |title=World Wide Web Consortium |quote=The World Wide Web Consortium (W3C)... |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611232332/https://www.w3.org/ |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> algemeen bekend as ''"die web''" of die "inligting supersnelweg"), is 'n globale [[Inligting|stelsel]] van geskakelde Hypertext Markup Language [[HTML]]-bladsye wat oor die [[Internet]] gelees kan word. 'n [[Webblaaier]] word gebruik om hierdie [[webbladsy]]e wat teks, prente, beelde en video's bevat oop te maak. Deur op die skakels in die bladsye te kliek kan daar van een bladsy na 'n volgende genavigeer word. Die web is in 1989 deur [[Tim Berners-Lee]] by [[CERN]] in [[Geneva]], [[Switserland]] ontwerp. Sir Tim Berners-Lee het 'n nuwe taal, genaamd HTML geskep. Webwerwe is saamgestel uit bladsye wat in HTML geskryf is. Dokumente en aflaaibare media word deur webbedieners aan die netwerk beskikbaar gestel en kan deur programme soos webblaaiers verkry word. Bedieners en hulpbronne op die Wêreldwye Web word geïdentifiseer en geleë deur karakterstringe wat [[bronadres]]se (URL's) genoem word. Die oorspronklike en steeds baie algemene dokumenttipe is 'n webblad wat in HTML geformateer is. Hierdie opmaaktaal ondersteun gewone teks, beelde, ingebedde video- en oudio-inhoud, en skripte (kort programme) wat komplekse gebruikerinteraksie implementeer. Die HTML-taal ondersteun ook hiperskakels (ingebedde URL's) wat onmiddellike toegang tot ander webbronne bied. Webnavigasie, of navigeer, is die algemene praktyk om sulke hiperskakels oor verskeie webwerwe te volg. Webtoepassings is webblaaie wat as toepassingsagteware funksioneer. Die inligting op die web word oor die internet oorgedra deur gebruik te maak van die [[Hypertext Transfer Protocol]] (HTTP). Die Wêreldwye Web het die wêreld se dominante sagtewareplatform geword.<ref>{{cite news |last1=Bleigh |first1=Michael |title=The Once And Future Web Platform |url=https://techcrunch.com/2014/05/16/the-once-and-future-web-platform/ |access-date=9 Maart 2022 |publisher=TechCrunch |date=16 May 2014}}</ref><ref>{{cite web |date=11 Maart 2014 |title=''World Wide Web Timeline'' |url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |access-date=1 Augustus 2015 |publisher=Pews Research Center}}</ref><ref>{{cite news |last=Dewey |first=Caitlin |date=12 Maart 2014 |title=''36 Ways The Web Has Changed Us'' |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/style-blog/wp/2014/03/12/36-ways-the-web-has-changed-us/ |access-date=1 Augustus 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=''Website Analytics Tool'' |url=http://www.internetlivestats.com/ |access-date=1 Augustus 2015}}</ref> Dit is die primêre hulpmiddel wat miljarde mense wêreldwyd gebruik om met die internet te kommunikeer.<ref>{{cite web |date=2009 |title=What is the difference between the Web and the Internet? |url=http://www.w3.org/Help/#webinternet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709004648/http://www.w3.org/Help/#webinternet |archive-date=9 Julie 2015 |access-date=16 Julie 2015 |website=W3C Help and FAQ |publisher=W3C}}</ref> Webblaaie wat nie op die Internet beskikbaar is nie, is nie deel van die Wêreldwye web nie. Om die wêreldwye web te sien het mens 'n rekenaar of selfoon nodig wat oor 'n webblaaier beskik. Daarnewens het mens het ook toegang tot die Internet nodig. ==Geskiedenis== [[Lêer:First Web Server.jpg|links|duimnael|Hierdie [[NeXT]]-rekenaar is deur sir Tim Berners-Lee by CERN gebruik en het die wêreld se eerste webbediener geword.]] Die web is uitgevind deur die Engelse rekenaarwetenskaplike Tim Berners-Lee by CERN. Hy het dit bedink as 'n inligtingbestuurstelsel wat verskeie konsepte en tegnologieë gebruik, waarvan die mees fundamentele die verbande en koppeling tussen inligting was.<ref>{{Cite journal |last=Berners-Lee |first=T. |last2=Cailliau |first2=R. |last3=Groff |first3=J.-F. |last4=Pollermann |first4=B. |date=1992 |title=World-Wide Web: The Information Universe |url=https://www.w3.org/History/1992/ENRAP/Article_9202.ps |journal=Electron. Netw. Res. Appl. Policy |language=en}}</ref><ref name="AHT">{{cite news |last=Quittner |first=Joshua |date=29 Maart 1999 |title=Network Designer Tim Berners-Lee |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |url-status=dead |url-access=subscription |access-date=17 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archive-date=15 Augustus 2007 |quote=Hy het die Wêreldwye Web geweef en 'n massamedium vir die 21ste eeu geskep. Die World Wide Web is Berners-Lee alleen. Hy het dit ontwerp. Hy het dit op die wêreld losgelaat. En hy het meer as enigiemand anders geveg om dit oop, nie-eiendomsregtelik en gratis te hou.}}</ref><ref>{{cite book |last=McPherson |first=Stephanie Sammartino |url=https://archive.org/details/timbernerslee0000mcph |title=Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web |publisher=Twenty-First Century Books |year=2009 |isbn=978-0-8225-7273-2 |url-access=registration}}</ref> Die eerste voorstel is in 1989 geskryf<ref name="TBL Web Proposal">{{cite web |last1=Berners-Lee |first1=Tim |title=Information Management: A Proposal |url=https://www.w3.org/History/1989/proposal.html |access-date=12 Februarie 2022 |website=w3.org |publisher=The World Wide Web Consortium}}</ref> en 'n werkende stelsel wat teen die einde van 1990 geïmplementeer is, insluitend die WorldWideWeb-blaaier en 'n HTTP-bediener.<ref>W3 (1991) [https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1991/08/art-6484.txt Re: Qualifiers on Hypertext links]</ref> Die tegnologie is buite CERN vrygestel aan ander navorsingsinstellings vanaf Januarie 1991, en toe aan die algemene publiek op 23 Augustus 1991. Die Web was 'n sukses by CERN, en het na ander wetenskaplike en akademiese instellings begin versprei. Binne die volgende twee jaar is daar 50 webwerwe geskep.<ref>{{cite web |last1=Hopgood |first1=Bob |title=History of the Web |url=https://www.w3.org/2012/08/history-of-the-web/origins.htm#c7p1 |website=w3.org |publisher=The World Wide Web Consortium |access-date=12 Februarie 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=A short history of the Web |url=https://home.cern/science/computing/birth-web/short-history-web |access-date=15 April 2022 |website=CERN |language=en}}</ref> CERN het die webprotokol en -kode in 1993 tantièmevry beskikbaar gestel, wat die wydverspreide gebruik daarvan moontlik gemaak het.<ref>{{cite web |title=Software release of WWW into public domain |url=https://cds.cern.ch/record/1164399/ |access-date=17 Februarie 2022 |website=CERN Document Server |publisher=CERN}}</ref><ref>{{cite web |date=30 April 2003 |title=Ten Years Public Domain for the Original Web Software |url=http://tenyears-www.web.cern.ch/tenyears-www/Welcome.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813032723/http://tenyears-www.web.cern.ch/tenyears-www/Welcome.html |archive-date=13 Augustus 2009 |access-date=27 Julie 2009 |publisher=Tenyears-www.web.cern.ch}}</ref> Nadat die NCSA Mosaic later daardie jaar vrygestel het, het die web baie gewild geword met duisende webwerwe wat in minder as 'n jaar verskyn het.<ref>{{cite magazine |last1=Calore |first1=Michael |title=April 22, 1993: Mosaic Browser Lights Up Web With Color, Creativity |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2010/04/0422mosaic-web-browser/ |access-date=12 February 2022 |date=22 April 2010}}</ref><ref name="Couldry">{{cite book |last1=Couldry |first1=Nick |url=https://books.google.com/books?id=AcHvP9trbkAC&pg=PA2 |title=Media, Society, World: Social Theory and Digital Media Practice |date=2012 |publisher=Polity Press |isbn=9780745639208 |location=London |page=2}}</ref> Mosaic was 'n grafiese blaaier wat inlynbeelde kon vertoon en vorms kon indien, en HTTPd, 'n bediener wat vorms kon verwerk (sien CGI).<ref>{{cite web |last1=Hoffman |first1=Jay |title=The Origin of the IMG Tag |url=https://thehistoryoftheweb.com/the-origin-of-the-img-tag/ |access-date=13 Februarie 2022 |website=The History of the Web|date=21 April 1993 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Clarke |first1=Roger |title=The Birth of Web Commerce |url=http://www.rogerclarke.com/II/WCBirth.html |access-date=15 Februarie 2022 |website=Roger Clarke's Web-Site |publisher=XAMAX |archive-date=15 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215174226/http://www.rogerclarke.com/II/WCBirth.html |url-status=dead }}</ref> [[Marc Andreessen]] en Jim Clark het Netscape die volgende jaar gestig en Navigator vrygestel, wat Java en [[JavaScript]] aan die web bekendgestel het. Dit het vinnig die dominante blaaier geword. Netscape het in 1995 'n publieke maatskappy geword wat 'n waansin vir die web veroorsaak het en die [[dot-com-borrel]] begin het.<ref>{{cite web |last1=McCullough |first1=Brian |title=20 YEARS ON: WHY NETSCAPE'S IPO WAS THE "BIG BANG" OF THE INTERNET ERA |url=http://www.internethistorypodcast.com/2015/08/20-years-on-why-netscapes-ipo-was-the-big-bang-of-the-internet-era/ |website=www.internethistorypodcast.com |publisher=INTERNET HISTORY PODCAST |access-date=12 Februarie 2022}}</ref> [[Microsoft]] het gereageer deur sy eie blaaier, [[Internet Explorer]], te ontwikkel. Deur dit met Windows te bundel, het dit vir 14 jaar die dominante blaaier geword.<ref>{{cite magazine |last1=Calore |first1=Michael |title=Sept. 28, 1998: Internet Explorer Leaves Netscape in Its Wake |url=https://www.wired.com/2009/09/0928ie-beats-netscape/ |access-date=14 Februarie 2022 |magazine=Wired |date=28 September 2009}}</ref> Tim Berners-Lee het die World Wide Web Consortium (W3C) gestig wat XML in 1996 geskep het en aanbeveel het om HTML met strenger XHTML te vervang.<ref>{{cite news |last1=Daly |first1=Janet |title=World Wide Web Consortium Issues XHTML 1.0 as a Recommendation |url=https://www.w3.org/2000/01/xhtml-pressrelease |access-date=8 Maart 2022 |publisher=W3C |date=26 Januarie 2000}}</ref> Intussen het ontwikkelaars 'n IE-funksie genaamd XMLHttpRequest begin ontgin om Ajax-toepassings te maak en die Web 2.0-revolusie van stapel gestuur. Mozilla, Opera en Apple het XHTML verwerp en die WHATWG geskep wat HTML5 ontwikkel het.<ref>{{cite web |last1=Hickson |first1=Ian |title=WHAT open mailing list announcement |url=https://whatwg.org/news/start |website=whatwg.org |publisher=WHATWG |access-date=16 Februarie 2022}}</ref> In 2009 het die W3C XHTML <ref>{{cite news |last1=Shankland |first1=Stephen |title=An epitaph for the Web standard, XHTML 2 |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/an-epitaph-for-the-web-standard-xhtml-2/ |access-date=17 Februarie 2022 |publisher=CNet |date=9 Julie 2009}}</ref> toegegee en laat vaar en in 2019 beheer oor die HTML-spesifikasie aan die WHATWG afgestaan.<ref>{{cite web |title=Memorandum of Understanding Between W3C and WHATWG |url=https://www.w3.org/2019/04/WHATWG-W3C-MOU.html |website=w3.org |publisher=W3C |access-date=16 Februarie 2022}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wereldwye web}} [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Inligtingstydperk]] 1z2srilnxu7v4ii4fi0z65z53wlqcdx 0 67788 2920817 2916780 2026-08-01T14:48:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920817 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Sunette Viljoen | beeld = [[Lêer:Sunette Viljoen 2010.jpg|240px]] | byskrif = Sunette Viljoen in Zürich, 2010 | land = Suid-Afrika | vollenaam = Sunette Stella Viljoen | lewe = waar | vroulik = waar | geboortedag = 6 | geboortemaand = 10 | geboortejaar = 1983 | geboorteplek = [[Rustenburg]] | geboorteland = [[Suid-Afrika]] | sterfdag = | sterfmaand = | sterfjaar = | sterfplek = | sterfland = | bynaam = | lengte = | kolf = Regshandig | boul = Regterarm mediumvinnig | rol = Veelsydig | familie = | internasionaal = ja | eentoets = true | toetsdebuutdatum = 19 Maart | toetsdebuutjaar = 2002 | toetsdebuutvir = Suid-Afrika | toetsdebuutteen = Indië | toetsno = 36 | laastetoetsdatum = | laastetoetsjaar = | laastetoetsvir = | laastetoetsteen = | toetshemp = | edidebuutdatum = 20 Junie | edidebuutjaar = 2000 | edidebuutvir = Suid-Afrika | edidebuutteen = Engeland | edino = 26 | laasteedidatum = 16 Maart | laasteedijaar = 2002 | laasteedivir = Suid-Afrika | laasteediteen = Indië | edihemp = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = | jaar1 = | klubnommer1 = | klub2 = | jaar2 = | klub3 = | jaar3 = | klub4 = | jaar4 = | klub5 = | jaar5 = | klub6 = | jaar6 = | columns = 2 | column1 = [[Toetskrieket|Toets]] | wedstryde1 = 1 | lopies1 = 88 | kolfgem1 = 44.00 | 100s/50s1 = 0/1 | hoogtelling1 = 71 | aflewerings1 = – | paaltjies1 = – | boulgem1 = – | vyfin1 = – | tienin1 = – | besteboul1 = –/– | vang/stonk1 = 0/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 17 | lopies2 = 198 | kolfgem2 = 16.50 | 100s/50s2 = 0/1 | hoogtelling2 = 54* | aflewerings2 = 228 | paaltjies2 = 5 | boulgem2 = 33.20 | vyfin2 = 0 | tienin2 = n/a | besteboul2 = 3/27 | vang/stonk2 = 3/– | column3 = | wedstryde3 = | lopies3 = | kolfgem3 = | 100s/50s3 = | hoogtelling3 = | aflewerings3 = | paaltjies3 = | boulgem3 = | vyfin3 = | tienin3 = | besteboul3 = | vang/stonk3 = | datum = 31 Mei | jaar = 2020 | bron = https://www.espncricinfo.com/cricketers/sunette-viljoen-54597 ESPNcricinfo }} '''Sunette Stella Viljoen''' ([[Rustenburg]], [[6 Oktober]] [[1983]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse voormalige [[atleet]] wat in [[spiesgooi]] spesialiseer. Sy het ook vanaf 2000 tot 2002 in internasionale [[krieket]] vir die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Proteas se vrouespan]] gespeel en onder meer tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]] vir Suid-Afrika verskyn. Sy verteenwoordig haar vaderland tydens die [[Olimpiese Somerspele 2004|Olimpiese Speles van 2004]] in [[Athene]], [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] in [[Beijing]], [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]] in [[Londen]] en [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] in [[Rio de Janeiro]]. == Atletiek loopbaan == Viljoen het goud gewen by die 2009 Summer Universiade byeenkoms in [[Belgrado]] met 'n afstand van 62,52 meter in die spiesgooi vir vroue. Tydens die kwalifiseringsronde het sy 'n nuwe Afrikarekord van 65,46 meter opgestel, wat haar landgenoot Justine Robbeson se rekord van 63,49 m, wat in Februarie 2008 in Potchefstroom opgestel is, oorskry.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=51625.html |title=65.46m African record in the Javelin Throw for Viljoen in Belgrade – World University Games Day 1 |publisher=IAAF |date=8 Julie 2009 |accessdate=8 Julie 2009 |archive-date= 9 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090709100904/http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=51625.html |url-status=dead }}</ref> Op 14 Junie 2010 verbeter Viljoen haar eie rekord deur 66,38 m by die Josef Odložil gedenkbyeenkoms in [[Praag]] te gooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sport24.co.za/OtherSport/Athletics/Viljoen-breaks-African-record-20100614 |title=Viljoen breaks African record |publisher=[[Nuus24]] |date=14 Junie 2010 |accessdate=14 Junie 2010}}</ref> Viljoen verower 'n silwermedalje tydens die IAAF Wêreldkampioenskappe in [[Daegu]], [[Suid-Korea]] op 2 September 2011. Met 'n gooi van 68,38 m verbeter sy die Afrikarekord. Later verbeter sy weer die Afrikarekord na 69,35 m tydens die Adidas Grand Prix byeenkoms in [[New York]] in Junie 2012.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.diamondleague-newyork.com/Live-StartlistsResults/Overview/Womens-Javelin-Throw/ |title=Women's Javelin Throw |accessdate=11 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611023412/http://www.diamondleague-newyork.com/Live-StartlistsResults/Overview/Womens-Javelin-Throw/ |archive-date=11 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Olimpiese Spele 2012 behaal sy 'n vierde plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/sunette-viljoen-1.html |title=Sunette Viljoen Bio, Stats, and Results |publisher=Olympics at Sports-Reference.com |accessdate=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417163213/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/sunette-viljoen-1.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/athletics/javelin-throw-w |title=javelin throw women results - Athletics - London 2012 Olympics |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |accessdate=3 Julie 2015}}</ref> By die 2013 Wêreldatletiekkampioenskap in [[Moskou]] het Viljoen die sesde plek behaal met 'n afstand van 63,58 meter. In 2014 was sy tweede op die Statebondspele. Later in dieselfde jaar wen sy die Afrikakampioenskappe met 'n afstand van 65,32 m.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/feature/marharyta-dorozhon-javelin-israel |title=Dorozhon cautiously optimistic of her medal chances in Beijing |publisher=[[Wêreldatletiek]] |author=Mike Rowbottom |date=13 Junie 2015 |accessdate=13 Junie 2015}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] in Rio wen sy die silwermedalje in die spiesgooi vir vroue.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/story/1047719.html |title=Former cricketer Sunnette Viljoen bags silver in javelin at Olympics |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=19 Augustus 2016}}</ref> == Titels == * Afrikakampioenskappe: Spiesgooi – 2004, 2008, 2010 * [[Statebondspele]]: Spiesgooi – 2006, 2010 * [[Universiade]] Kampioenskappe: Spiesgooi – 2009, 2011 * Suid-Afrikaanse Kampioenskappe: Spiesgooi – 2003, 2004, 2006, 2009 == Persoonlike rekords == {| class="wikitable" !Item !Afstand !Datum !Plek |- |Spiesgooi |69,35&nbsp;m (AR) |9 Junie 2012 |[[New York]] |} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://www.iaaf.org/athletes/south-africa/sunette-viljoen-187418 Sunette Viljoen] se IAAF-profiel * {{en}} [http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/10/10940/10940.html Sunette Viljoen] by CricketArchive * {{en}} [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/54597.html Sunette Viljoen] by ESPNcricinfo {{Proteas (2000 Vrouekrieketwêreldbeker)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Viljoen, Sunette}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse atlete]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vrouekrieketspelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] s30eb8g8ap0l7blh108mhlpr8bvbedq 0 68441 2920894 2854008 2026-08-01T18:04:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920894 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Teotihuacán | beeld = View from Pyramide de la luna.jpg | onderskrif = Die Laan van die Dooies en die [[Piramide van die Son]], soos gesien van die [[Piramide van die Maan]] af. | koördinate = 19°41′33″N 98°50′38″W | plaaslik = | land = [[Mexiko]] | soort = Antieke stad | streek1 = Teotihuacán-munisipaliteit | bouer = | stigter = | gestig = | periodes = Laat voorklassiek tot laat klassiek | kulture = | uitgrawings = | bewoners = | deelvan = | oppervlakte = 3 381,71 ha | tipe = | kriteria = Kultureel: i, ii, iii, iv, vi | verwysings = [https://whc.unesco.org/en/list/414 414] | inskripsie = 1987 (11de sitting) | toestand = | streek = [[Meso-Amerika]] | beskrywing =Voor-Spaanse stad Teotihuacán | unesco = <span style="margin:0.5em; color:#555;">† [http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region Streek soos deur Unesco geklassifiseer.]<br /><span style="margin:0.5em; color:#555;">* [http://whc.unesco.org/en/list Naam soos op die Wêrelderfenislys]</span> }} '''Teotihuacán''' ([[Nahuatl]]: ''Tēotīhuacān'', {{Audio|Teotiwakan.ogg|luister}}; [[Spaans]]: ''Teotihuacán'', [teotiwa'kan], {{Audio|TeotihuacanPronunciation.ogg|luister}}) is 'n antieke [[Meso-Amerika]]anse stad in 'n subvallei<ref>{{cite news |title= Teotihuacan Valley |trans-title=Teotihuacan Valley |url= https://mexicanroutes.com/teotihuacan-valley/ |publisher= Mexican Routes |date=2024-12-30 |accessdate=30 December 2024 |language=English }}</ref> van die Vallei van Mexiko. Die vallei is geleë 40&nbsp;km noordoos van die huidige [[Mexikostad]]<ref>{{Cite web|title=Pre-Hispanic City of Teotihuacan {{!}} Whizzed Net|url=https://www.whizzed.net/mexico/pre-hispanic-city-of-teotihuacan/|access-date=2023-11-04|website=www.whizzed.net|date=28 October 2023 }}</ref> in die [[Mexiko|Mexikaanse]] [[Deelstate van Mexiko|deelstaat]] México. [[Lêer:Location Teotihuacan.png|duimnael|links|240px|Ligging van Teotihuacán in Mexiko.]] [[Lêer:Teotihuacán - Modell Stadt 2.jpg|duimnael|links|240px|'n Model van Teotihuacán.]] Teotihuacán is vandag bekend as die terrein van baie van die belangrikste Meso-Amerikaanse [[piramide]]s wat in die [[Amerikas]] van voor [[Christophorus Columbus|Columbus]] gebou is, naamlik die [[Piramide van die Son]] en die [[Piramide van die Maan]]. Hoewel Teotihuacán naby Mexikostad lê, was dit nie 'n [[Asteke|Asteekse]] stad nie. Dit bestaan van baie eeue voor die [[Asteekse Ryk]]. Op sy hoogtepunt, miskien in die eerste helfte van die 1ste millennium (1-500 n.C.), was Teotihuacán die grootste stad in die Amerikas, met 'n bevolking van minstens 25&nbsp;000.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Pre-Hispanic City of Teotihuacan |url=https://whc.unesco.org/en/list/414/ |access-date=2024-09-14 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> Dit word op 125&nbsp;000 of meer geraam,<ref name="Teotihuacan">{{cite web|title=Teotihuacan|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/teot/hd_teot.htm|work=Heilbrunn Timeline of Art History|date=March 2024 |publisher=Department of Arts of Africa, Oceania, and the Americas, The Metropolitan Museum of Art}}</ref><ref>Millon, p. 18.</ref> wat dit sowat die sesde grootste stad ter wêreld in sy tydperk maak.<ref>Millon, p. 17, wat sê dit was die sesde grootste stad in 600&nbsp;v.C.</ref> Die stad se oppervlakte was 21&nbsp;km² en het 80 tot 90&nbsp;persent van die vallei se bevolking gehuisves. Benewens die piramides is Teotihuacán ook [[antropologie]]s belangrik vir sy komplekse woongeboue vir veelvoudige gesinne; sy Laan van die Dooies; en sy helderkleurige, goed bewaarde muuskilderings. Die stad het ook verfynde gereedskap van [[lawaglas]] uitgevoer wat deur die hele Meso-Amerika ontdek is. Teotihuacán is omstreeks 100&nbsp;v.C. gebou, met groot monumente wat deurlopend opgerig is tot omstreeks 250&nbsp;n.C.<ref name="Teotihuacan"/> Die stad het dalk bestaan tot tussen die 7de en 8ste eeu, maar sy grootste monumente is omstreeks 550 stelselmatig geplunder en afgebrand. Teotihuacán het omstreeks die eerste eeu&nbsp;n.C. ’n godsdienssentrum op die Mexikaanse Plato geword: die grootste en digs bevolkte sentrum in die Amerikas voor Columbus. Dit het meerverdiepingwoonstelle gehad om die groot bevolking te huisves.<ref name="Teotihuacan" /> Hoewel daar gedebatteer word oor of Teotihuacán die middelpunt van ’n staatsryk was, is sy invloed deur Meso-Amerika goed gedokumenteer. Bewyse van ’n Teotihuacán-teenwoordigheid is by talle terreine in [[Veracruz]] en die [[Maja|Maja-streek]] gevind. Die latere [[Asteke]] het hierdie indrukwekkende ruïnes gesien, aanspraak op ’n gemeenskaplike herkoms met die Teotihuacane gemaak en elemente van hulle kultuur aangepas en oorgeneem. Die etnisiteit van die inwoners van Teotihuacán is onseker. Moontlike kandidate is die etniese groepe Nahua, Otomi en Totonac. Ander navorsers het voorgestel Teotihuacán was multi-etnies vanweë die ontdekking van kulturele elemente wat met ander volke verbind word. Dit is duidelik dat baie verskillende kultuurgroepe in Teotihuacán gewoon het tydens die hoogtepunt van sy mag, met migrante wat van oral gekom het.<ref name=":02">{{Citation |last1=SPENCE |first1=MICHAEL W. |title=Past Lives in Different Places |date=2006-12-31 |url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctvdjrqh6.9 |work=Settlement, Subsistence, and Social Complexity |pages=155–197 |publisher=Cotsen Institute of Archaeology Press |access-date=2022-02-22 |last2=WHITE |first2=CHRISTINE D. |last3=RATTRAY |first3=EVELYN C. |last4=LONGSTAFFE |first4=FRED J.|doi=10.2307/j.ctvdjrqh6.9 |url-access=subscription }}</ref><ref name=":13">{{Cite journal |last1=Price |first1=T.Douglas |last2=Manzanilla |first2=Linda |last3=Middleton |first3=William D. |date=October 2000 |title=Immigration and the Ancient City of Teotihuacan in Mexico: a Study Using Strontium Isotope Ratios in Human Bone and Teeth |url=http://dx.doi.org/10.1006/jasc.1999.0504 |journal=Journal of Archaeological Science |volume=27 |issue=10 |pages=903–913 |doi=10.1006/jasc.1999.0504 |bibcode=2000JArSc..27..903P |issn=0305-4403|url-access=subscription }}</ref> Ná die ineenstorting van Teotihuacán is Sentraal-Mexiko deur meer streekmoondhede oorheers. Die stad en argeologiese terrein is geleë in wat nou die San Juan Teotihuacán-munisipaliteit in die staat Mexiko is, ongeveer 40&nbsp;km noordoos van Mexikostad. Die terrein beslaan ’n totale oppervlakte van 83&nbsp;km² en is in 1987 as ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]] aangewys.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/414|title=Pre-Hispanic City of Teotihuacan|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|language=en|access-date=2018-02-08}}</ref> Dit was in 2024 die tweede mees besoekte argeologiese terrein in Mexiko, met 1&nbsp;313&nbsp;321 besoekers.<ref name=visitors>{{cite web |url=https://www.posta.com.mx/mexico/cuales-son-las-zonas-arqueologicas-mas-visitadas-en-mexico/vl1720976 |title=¿Cuáles son las zonas arqueológicas más visitadas en México? |date=January 2021 |language=es |publisher=POSTA |access-date=17 April 2025}}</ref> ==Etimologie== Die naam "Teōtīhuacān" is eeue ná die val van die stad omstreeks 550&nbsp;n.C. deur die [[Nahuatl]]sprekende [[Asteke]] aan die stad gegee. Die term is verklaar as “geboorteplek van die gode” of “plek waar die gode gebore is”,<ref>Archaeology of Native North America by Dean R. Snow.</ref> wat die Asteke se skeppingsmites weerspieël wat sou plaasgevind het in Teotihuacán. Die Nahuatlkenner Thelma D. Sullivan vertolk die naam as “plek van dié wat die pad van die gode het.”<ref>Millon (1993), p. 34.</ref> Dit is omdat die Asteke geglo het die gode het die heelal op daardie plek geskep. Die oorspronklike naam van die stad is onbekend, maar dit verskyn in geskrifte uit die Majastreek as ''puh'', of “Plek van Riete.”<ref>Mathews and Schele (1997, p. 39)</ref> Dit dui daarop dat Teotihuacán in die Majabeskawing van die klassieke tydperk beskou is as ’n plek van riete, soortgelyk aan ander postklassieke Sentraal-Mexikaanse nedersettings. Sedert 23 Januarie 2018 is die naam "Teotihuacán" onder heroorweging deur kundiges, wat nou meen die terrein se naam is moontlik in die 16de eeu deur Spaanse koloniseerders verander. Die argeoloog Verónica Ortega van die Nasionale Instituut vir Antropologie en Geskiedenis verklaar die stad is oorspronklik waarskynlik "Teohuacan" genoem, wat “Stad van die Son” beteken eerder as “Stad van die Gode”, soos die huidige naam aandui.<ref>{{cite news|date=January 23, 2018|title=Mexico's Teotihuacan ruins may have been ''Teohuacan''|work=National Post|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/mexicos-teotihuacan-ruins-may-have-been-teohuacan|access-date=24 January 2018}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Teotihuacan_Sun_Front.jpg|240px|thumb|Die voorkant van die [[Piramide van die Son]].]] [[Beeld:Pyramid of the sun teotihuacan with crowd.jpg|240px|thumb|Die linkerkant van die Piramide van die Son.]] Die eerste menslike nedersetting in die Teotihuacán-gebied dateer uit 600&nbsp;v.C., en tot 200&nbsp;v.C. het die terrein uit verspreide klein dorpe bestaan. Die geskatte totale bevolking van die vallei in dié tyd was ongeveer 6&nbsp;000.<ref>{{Cite journal|last=Parsons|first=Jeffrey R.|date=1974|title=The Development of a Prehistoric Complex Society: A Regional Perspective from the Valley of Mexico|journal=Journal of Field Archaeology|volume=1|issue=1/2|pages=81–108|doi=10.2307/529707|issn=0093-4690|jstor=529707}}</ref> Van 100&nbsp;v.C. tot 750&nbsp;n.C. het Teotihuacán ontwikkel tot ’n enorme stedelike en administratiewe sentrum met kulturele invloede regdeur die breër Meso-Amerikaanse streek. Die geskiedenis van Teotihuacan word onderskei deur vier opeenvolgende tydperke: *'''Tydperk I''' het tussen 200 en 1&nbsp;v.C. geduur en merk die ontwikkeling van ’n duidelik stedelike gebied. In dié tydperk het Teotihuacán begin groei tot ’n stad toe plaaslike boere om sy oorvloedige fonteine begin saamtrek het.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Nichols|first=Deborah L.|date=2016|title=Teotihuacan|journal=Journal of Archaeological Research|volume=24|issue=1|pages=1–74|issn=1059-0161|jstor=43956797|doi=10.1007/s10814-015-9085-0|s2cid=254607946 }}</ref> *'''Tydperk II''' het tussen 1&nbsp;n.C. en 350&nbsp;n.C. geduur. In dié tyd het Teotihuacán ’n ontploffende groei getoon en gevorder tot die grootste metropool in Meso-Amerika. Faktore wat die groei beïnvloed het, sluit in die vernietiging van ander nedersettings as gevolg van vulkaniese uitbarstings en die ekonomiese aantrekking van die uitbreidende stad.<ref name=":1" /> Dié instroming van nuwe inwoners het gelei tot ’n herorganisasie van stedelike behuising in die unieke woonstelkomplekse wat kenmerkend is van Teotihuacán.<ref name=":1" /> Dié tyd is veral bekend vir sy monumentale argitektuur en beeldhouwerk, veral die bou van sommige van die bekendste terreine van Teotihuacán, naamlik die Piramides van die Son en die Maan.<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/teot2/hd_teot2.htm | title=''Teotihuacan'': Pyramids of the Sun and the Moon |website=www.metmuseum.org| date=October 2001 |access-date=2020-03-11}}</ref> Verder het die verskuiwing van politieke mag van die [[Tempel van die Geveerde Slang]] en die omliggende paleisstruktuur êrens tussen 250 en 350&nbsp;n.C. na die Kompleks van die Laan van die Dooies plaasgevind.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Cowgill|first=George L.|date=1997|title=State and Society at Teotihuacan, Mexico|journal=Annual Review of Anthropology|volume=26|pages=129–161|issn=0084-6570|jstor=2952518|doi=10.1146/annurev.anthro.26.1.129}}</ref> Sommige kenners glo dit het ’n verskuiwing van ’n gesentraliseerde, monargiese politieke stelsel na ’n meer gedesentraliseerde en burokratiese organisasie verteenwoordig.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Omstreeks 300&nbsp;n.C. is die Tempel van die Geveerde Slang ontwy, en bouwerk in die stad het in ’n meer egalitêre rigting voortgegaan, met die fokus op die oprigting van gerieflike klipwonings vir die bevolking.<ref name="auto">Graeber, David and Wengrow, David "The Dawn of Everything, A New History of Humanity" (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2021), pp. 342–343</ref> *'''Tydperk III''' het van 350 tot 650&nbsp;n.C. geduur en staan bekend as die klassieke tydperk van Teotihuacán, toe die stad die hoogtepunt van sy invloed in Meso-Amerika bereik het. Sy bevolking word op minstens 125&nbsp;000 geraam, en die stad was een van die grootstes in die antieke wêreld, met 2&nbsp;000 geboue binne ’n gebied van 18&nbsp;km².<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Sanders|first1=William T.|last2=Webster|first2=David|date=1988|title=The Mesoamerican Urban Tradition|journal=American Anthropologist|volume=90|issue=3|pages=521–546|issn=0002-7294|jstor=678222|doi=10.1525/aa.1988.90.3.02a00010}}</ref> Dit was ook in dié bloeitydperk dat Teotihuacán ongeveer die helfte van al die mense in die Vallei van Mexiko gehuisves het en so ’n soort hoofstad van Meso-Amerika geword het.<ref name=":3" /> In dié tyd het ’n grootskaalse herbouing van strukture plaasgevind, en die Tempel van die Geveerde Slang, wat uit die vorige tydperk dateer, is met ’n plein met ryk beeldhouversiering bedek.<ref name="auto"/> Tipiese kunsvoorwerpe uit dié tydperk is begrafnismaskers, meestal vervaardig uit groen klip en bedek met mosaïeke van turkoois, skulpe of lawaglas. Hierdie maskers was besonder eenvormig van aard. *'''Tydperk IV''' beskryf die tydperk tussen 650 en 750&nbsp;n.C. Dit dui die einde aan van Teotihuacán as ’n groot magsentrum in Meso-Amerika. Die stad se elite-woonkomplekse, wat rondom die Laan van die Dooies gegroepeer was, toon talle brandmerke, en argeoloë veronderstel die stad het interne onrus beleef wat sy verval versnel het.<ref>{{Cite journal|last1=Luján|first1=Leonardo López|last2=Nadal|first2=Laura Filloy|last3=Fash|first3=Barbara W.|last4=Fash|first4=William L.|last5=Hernández|first5=Pilar|date=2006|title=The Destruction of Images in Teotihuacan: Anthropomorphic Sculpture, Elite Cults, and the End of a Civilization|journal=RES: Anthropology and Aesthetics|volume=49–50|issue=49/50|pages=12–39|issn=0277-1322|jstor=20167692|doi=10.1086/RESvn1ms20167692|s2cid=193625763}}</ref> Faktore wat ook tot die verval van die stad bygedra het, sluit in die ontwrigting van heffings, toenemende sosiale stratifikasie en magskampe tussen die heersende en tussengangerselite.<ref name=":1" /> Ná hierdie verval het Teotihuacan steeds bewoon gebly, hoewel dit nooit weer sy vorige bevolkingsvlakke bereik het nie. ===Oorsprong en stigting=== Die vroeë geskiedenis van Teotihuacán is redelik geheimenisvol, en die oorsprong van sy stigters is onseker. Omstreeks 300&nbsp;v.C. het mense uit die sentrale en suidoostelike dele van Meso-Amerika begin om in groter nedersettings saam te kom.<ref name=":0">{{Cite book|title = Worlds Together Worlds Apart Volume 1 Concise Edition|last1 = Pollard|first1 = Elizabeth|publisher = W.W. Norton & Company|year = 2015|isbn = 978-0-393-91847-2|location = New York|pages = 292|last2 = Rosenberg|first2 = Clifford|last3 = Tignor|first3 = Robert}}</ref> Teotihuacán was die grootste stedelike sentrum van Meso-Amerika voor die Asteke, sowat 1&nbsp;000 jaar voor hulle tydperk.<ref name=":0" /> Die stad was reeds in puin teen die tyd van die Asteke. Baie jare lank het argeoloë geglo dit is deur die [[Tolteke]] gebou. Dié geloof was gebaseer op tekste uit die koloniale tydperk wat die terrein aan die Tolteke toegeskryf het. Die Nahuatlwoord ''Toltec'' beteken egter oor die algemeen “ambagsman van die hoogste vlak” en verwys nie noodwendig na die Tolteekse beskawing wat in Tula, Hidalgo, gesentreer was nie. Aangesien die Tolteekse beskawing eeue ná Teotihuacán gebloei het, kon hulle nie die stigters van die stad gewees het nie. In die Laat Vormingstydperk het verskeie stedelike sentrums in Sentraal-Mexiko ontstaan. Die prominentste hiervan was blykbaar Cuicuilco, aan die suidelike oewer van die Texcocomeer. Navorsers het bespiegel dat die uitbarsting van die Xitle-vulkaan moontlik ’n massaemigrasie uit die sentrale vallei na Teotihuacán kon veroorsaak het. Hierdie setlaars kon die stigting of versnelde groei van die stad veroorsaak het.<ref>Secrets of the Dead, episode ''Teotihuacan's Lost Kings'', PBS, 30 October 2018</ref> Ander geleerdes het voorgestel die Totonacvolk was die stigters van Teotihuacán. Hulle het aangevoer dat Teotihuacán ’n multi-etniese staat was, aangesien daar uiteenlopende kulturele elemente gevind is wat verbind word met die Maja- en ander beskawings.<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/ancient-americas/teotihuacan|title = Teotihuacan| date=23 June 2023 }}</ref> Die bouers van Teotihuacán het voordeel getrek uit die geografie van die Bekken van Mexiko. Uit die moerasagtige grond het hulle verhoogde landerye, genaamd ''chinampas'', gebou wat hoë landbouproduktiwiteit moontlik gemaak het ten spyte van ou landboutegnieke.<ref name=":0" /> Dit het die vorming van kanale, en gevolglik kanoverkeer, moontlik gemaak om voedsel vanaf plase rondom die stad te vervoer. Die vroegste geboue in Teotihuacán dateer uit ongeveer 200&nbsp;v.C. en die grootste piramide, die [[Piramide van die Son]], is teen 100&nbsp;n.C. voltooi.<ref>Millon (1993), p. 24.</ref> ===Verowering van Tikal=== Geen bewyse van 'n koning of ander outoritêre leier is in Teotihuacán gevind nie, anders as in ander stede. Baie kenners glo die stad is lank deur 'n soort gesamentlike raad regeer.<ref>Graeber, David and Wengrow, David "The Dawn of Everything, A New History of Humanity" (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2021), pp. 330–332</ref> In Januarie 378 het die krygsheer Sihyaj K'ahk' (letterlik "uit vuur gebore" in die taal van die Maja, hoewel sy oorspronklike naam onbekend is) [[Tikal]], amper 1 000 km van Teotihuacán af, verower en die Majakoning vervang, soos aangeteken op monumente in die Majastreek. In dié tyd is die heerser "die Spiesgooiende Uil" ook met die Teotihuacán-kultuur verbind.<ref>{{Cite web|url=https://mayadecipherment.com/2014/05/12/naachtuns-stela-24-and-the-entrada-of-378/|title=Naachtun's Stela 24 and the Entrada of 378|first=David|last=Stuart|date=May 12, 2014|website=Maya Decipherment}}</ref> ===Verowering van Copán and Quiriguá=== In 426 is die [[Copán]]-heersersdinastie geskep met K'inich Yax K'uk' Mo' as die eerste koning. Die dinastie het 16 heersers gehad.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JhivGOEv9D8C&q=In+426%2C+K%27inich+Yax+K%27uk%27+Mo%27+takes+over+as+king+of+Cop%C3%A1n+in+present-day+Honduras&pg=PT396|title=Honduras and the Bay Islands|last=Fiallos|first=Maria|date=2006|publisher=Hunter Publishing, Inc|isbn=9781588436023|language=en}}</ref> Copán is geleë in die hedendaagse Honduras.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WAxZCwAAQBAJ&q=In+426%2C+K%27inich+Yax+K%27uk%27+Mo%27+takes+over+as+king+of+Cop%C3%A1n+in+present-day+Honduras&pg=PA69|title=The Legacy of Mesoamerica: History and Culture of a Native American Civilization|last1=Carmack|first1=Robert M.|last2=Gasco|first2=Janine L.|last3=Gossen|first3=Gary H.|date=2016-01-08|publisher=Routledge|isbn=9781317346791|language=en}}</ref> Kort daarna het Yax K'uk' Mo' vir Tok Casper aangestel as koning van [[Quiriguá]], sowat 50&nbsp;km noord van Copán. ===Hoogtepunt=== Die stad het sy hoogtepunt in 450&nbsp;n.C. bereik toe dit die sentrum was van ’n magtige kultuur waarvan die invloed oor groot dele van die Meso-Amerikaanse streek gestrek het. Op hierdie tydstip het die stad meer as 30&nbsp;km{{sup|2}} beslaan en moontlik ’n bevolking van 150&nbsp;000 gehad, met een raming selfs tot 250&nbsp;000. Verskeie distrikte in die stad het mense uit die hele Teotihuacán-streek van invloed gehuisves, wat so ver suid as [[Guatemala]] gestrek het. Opvallend afwesig in die stad is versterkings en militêre strukture. [[Beeld:Piramide de la Luna 072006.jpg|thumb|links|260px|Uitsig vanaf die Piramide van die Son na die Piramide van die Maan.]] Die aard van die politieke en kulturele interaksies tussen Teotihuacán en die sentrums van die Majastreek (sowel as elders in Meso-Amerika) is ’n langdurige onderwerp van debat. Beduidende uitruiling en interaksie het oor die eeue heen plaasgevind, van die Preklassieke tot die Middelklassieke tydperk. “Teotihuacán-geïnspireerde ideologieë” en motiewe het by Majasentrums voortgeduur tot in die Laat Klassieke tyd, lank nadat Teotihuacán self verval het.<ref>Braswell (2003, bl. 7)</ref> Geleerdes verskil egter oor die omvang en graad van Teotihuacán se invloed. Sommige glo dit het direkte en militaristiese oorheersing uitgeoefen, terwyl ander die aanvaarding van “vreemde” kenmerke beskou as deel van ’n selektiewe, doelbewuste kulturele tweerigtingvermenging. Nuwe ontdekkings dui daarop dat Teotihuacán se interaksie met ander sentrums nie veel verskil het van dié van latere ryke soos die Tolteke en Asteke nie.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0610/feature5/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105021158/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0610/feature5/index.html|url-status=dead|archive-date=5 Januarie 2008|title=Mexico's Pyramid of Death|work=National Geographic]|date=2006|access-date=2008-02-26}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2004/12/041203084345.htm|title=Sacrificial Burial Deepens Mystery At Teotihuacan, But Confirms The City's Militarism|website=ScienceDaily|date=2004|access-date=2008-02-26}}</ref> [[Beeld:MW-Teotihuacan8.jpg|thumb|240px|Platform aan die Laan van die Dooies wat die "talud-tablero"- argitektoniese styl toon]] [[Beeld:Facade of the Temple of the Feathered Serpent (Teotihuacán).jpg|thumb|240px|'n Gerekonstrueerde deel van Teotihuacán-argitektuur wat die tipiese Meso-Amerikaanse gebruik van rooi verf toon, gekomplementeer deur goue en jadeversiering op marmer en graniet.]] Argitektoniese style wat prominent in Teotihuacán was, word wydverspreid op verskeie verafgeleë Meso-Amerikaanse terreine aangetref, wat sommige navorsers as bewyse beskou van Teotihuacán se wye interaksies en politieke of militaristiese oorheersing.<ref>Sien byvoorbeeld Cheek (1977, ''passim.''), wat argumenteer dat baie van Teotihuacán se invloed voortspruit uit direkte militaristiese verowering.</ref> ’n Styl wat veral met Teotihuacán verbind word, staan bekend as "talud-tablero", waarin die buitevlak van ’n struktuur (''talud'') wat na binne hel, gekroon word deur ’n reghoekige paneel (''tablero''). Variante van dié algemene styl word op ’n aantal terreine in die Majastreek aangetref, insluitend [[Tikal]], [[Copán]], Becan en Oxkintok, veral in die sentrale hooglande van die huidige [[Guatemala]].<ref>Sien Laporte (2003, bl. 205); Varela Torrecilla en Braswell (2003, bl. 261).</ref> Die "talud-tablero"-styl dateer van voor sy vroegste verskyning in Teotihuacán tydens die Vroeë Klassieke periode; dit kom blykbaar oorspronklik uit die Tlaxcala-Puebla-streek.<ref>Braswell (2003, bl. 11)</ref> Ontledings het die ontwikkeling na plaaslike variante van die styl opgespoor op terreine soos Tikal, waar die gebruik daarvan die 5de-eeuse verskyning van ikonografiese motiewe wat met Teotihuacán gedeel is, voorafgaan. Die styl het oor die algemeen deur Meso-Amerika versprei van die einde van die Preklassieke tydperk, en nie spesifiek deur Teotihuacán-invloed nie. Dit is onduidelik hoe of van waar die styl in die Majastreek versprei het. Gedurende sy hoogtepunt is die hoofstrukture van Teotihuacán, insluitend die piramides, in indrukwekkende skakerings van donkerrooi geverf, met sommige klein kolle wat tot vandag toe oorbly.<ref>Braswell (2003, bl. 11); vir die ontleding by Tikal, sien Laporte (2003, bl. 200–205)</ref> Die stad was ’n nywerheidsentrum en die tuiste van talle pottebakkers, juweliers en ambagslui. Teotihuacán is bekend vir die vervaardiging van ’n groot aantal lawaglasartefakte. Geen antieke Teotihuacán-tekste wat nie-ideografies is, bestaan sover bekend of het bestaan nie. Opskrifte uit Majastede toon Teotihuacán-edeles het na verafgeleë plekke soos [[Honduras]] gereis, en het moontlik plaaslike heersers verower. Maja-inskripsies noem ’n individu wat deur geleerdes "die Spiesgooiende Uil" genoem word, blykbaar ’n heerser van Teotihuacán wat langer as 60 jaar regeer het en sy familielede as heersers van Tikal en Uaxactun in Guatemala aangestel het. Geleerdes het interpretasies van Teotihuacán se kultuur gebaseer op sy argeologie, muurskilderings wat die terrein versier en hiërogliefinskripsies deur die Maja wat hulle ontmoetings met Teotihuacán-veroweraars beskryf. Die skepping van muurskilderings – moontlik tienduisende daarvan – het sy hoogtepunt bereik tussen 450 en 650&nbsp;n.C. Die vaardigheid van die skilders was ongeëwenaard in Meso-Amerika en is vergelyk met dié van skilders in die [[Florence]] van die [[Renaissance]].<ref>Davies, bl. 78.</ref> ===Verval=== [[Beeld:Cabeza_de_felino,_Teotihuacán,_México,_2013-10-13,_DD_03.JPG|thumb|links|220px|'n [[Kat]] se kop, Teotihuacán, Mexiko.]] [[Beeld:Teotihuacán mask.jpg|thumb|240px|'n Masker in 'n Teotihuacán-styl, Klassieke Tydperk. Walterskunsmuseum, [[Maryland]].]] Geleerdes het oorspronklik gedink indringers het die stad in die 7de of 8ste eeu aangeval, dit geplunder en aan die brand gesteek. Meer onlangse bewyse dui egter daarop dat die brand beperk was tot die strukture en wonings wat hoofsaaklik met die regerende klas verbind is.<ref name = "Manz1">{{cite journal | doi = 10.1073/pnas.1419881112 | pmid=25775567 | pmc=4522775 | volume=112 | title=Cooperation and tensions in multiethnic corporate societies using Teotihuacan, Central Mexico, as a case study | year=2015 | journal=Proc Natl Acad Sci U S A | pages=9210–5 | last1 = Manzanilla | first1 = LR| issue=30 | bibcode=2015PNAS..112.9210M | doi-access=free }}</ref> Sommige meen dit dui daarop dat die brand die gevolg van ’n interne opstand was, en dat die invalsteorie gebrekkig is omdat vroeë argeologiese ondersoeke uitsluitlik op die paleise en tempels gefokus het – plekke wat deur die hoër klasse gebruik is. Die vernietiging was gekonsentreer op groot burgerlike strukture aan die Laan van die Dooies. Die beeldhouwerke binne paleisagtige strukture, soos Xalla, is verpletter.<ref>Manzanilla L. (2003) The abandonment of Teotihuacan. The Archaeology of Settlement Abandonment in Middle America, Foundations of Archaeological Inquiry, reds. Inomata T, Webb RW (Univ of Utah Press, Salt Lake City), pp 91–101/</ref> Geen spore van ’n buitelandse inval is op die terrein sigbaar nie.<ref name = "Manz1" /> Bewyse van ’n bevolkingsafname wat omstreeks die 6de eeu begin het, ondersteun gedeeltelik die hipotese van interne onrus. Die agteruitgang van Teotihuacán is in verband gebring met langdurige [[droogte]]s wat verband hou met die uiterse [[Weer (meteorologie)|weerstoestande]] van 535-'36. Dit is moontlik veroorsaak deur die uitbarsting van die Ilopango-[[vulkaan]] in [[El Salvador]]. Dié teorie van ekologiese agteruitgang word ondersteun deur argeologiese oorblyfsels wat ’n toename toon in die persentasie jong skedels met tekens van [[wanvoeding]] gedurende die 6de eeu – verdere steun vir die hipotese dat hongersnood een van die waarskynlikste redes vir Teotihuacán se verval was. Die verstedelikte Teotihuacane was waarskynlik afhanklik van landbougewasse soos [[mielie]]s, [[boontjie]]s, [[tamatie]]s en [[pampoen]]e. As klimaatsverandering die oesopbrengs beïnvloed het, sou die oeste onvoldoende gewees het om Teotihuacán se groot bevolking te voed.<ref>{{Cite web|url=http://www.historiacultural.com/2010/10/cultura-teotihuacana.html|title=Cultura Teotihuacana|website=www.historiacultural.com|access-date=2017-09-16}}</ref> Die twee hoofhipoteses sluit mekaar egter nie uit nie. ’n Droogte wat tot hongersnood gelei het, kon tot invalle deur kleiner omliggende beskawings sowel as interne onrus gelei het.<ref>Kaufman (2001, bl. 4)</ref> Namate Teotihuacán in plaaslike belangrikheid afgeneem het, het ander nabygeleë sentrums soos Cholula, [[Xochicalco]] en Cacaxtla meegeding om die magsvakuum te vul. Hulle kon selfs saam die geleentheid aangegryp het om Teotihuacán se invloed en mag verder te verswak. Die kuns en argitektuur by dié terreine boots Teotihuacán-vorme na, maar toon ook ’n eklektiese mengsel van motiewe en ikonografie uit ander dele van Meso-Amerika, veral uit die Majastreek. Die skielike vernietiging van Teotihuacán was algemeen onder Meso-Amerikaanse stadstate van die Klassieke en Epiklassieke periodes. Baie Majastate het in daaropvolgende eeue soortgelyke lotgevalle ondergaan. In die nabygeleë Morelosvallei is Xochicalco in 900 geplunder en aan die brand gesteek, en Tula het omstreeks 1150 ’n soortgelyke lot getref.<ref>{{Cite book|last=Snow|first=Dean R.|title=Archaeology of Native North America|date=2010|publisher=Prentice Hall|page=156}}</ref> ==Kultuur== [[Beeld:Incensario Lid,Teotihuacan style, 400-700 C.E.,75.148.jpg|thumb|Bouwerk in die Teotihuacán-styl, 400-700 n.C. (Brooklynmuseum).]] Argeologiese bewyse dui daarop dat Teotihuacán ’n multi-etniese stad was, en hoewel die oorheersende taal of tale wat daar gebruik is verlore gegaan het, blyk vroeë vorme van Totonak en [[Nahuatl]] hoogs waarskynlik te wees.<ref name=":6">{{Cite journal|last=Grove|first=David|date=March 1994|title=Art, Ideology, and the City of Teotihuacan: A Symposium at Dumbarton Oaks, 8th and 9th October 1988 . Janet Catherine Berlo.|journal=American Anthropologist|volume=96|issue=1|pages=215–216|doi=10.1525/aa.1994.96.1.02a00570|issn=0002-7294}}</ref> Dié duidelik streeksuiteenlopende bevolking van Teotihuacán kan teruggevoer word na ’n natuurramp wat voor die bevolkingsontploffing plaasgevind het. Omstreeks 100&nbsp;v.C. het die berg Xitle, ’n aktiewe vulkaan, uitgebars en Cuicuilco sowel as die landbougrond wat dit ondersteun het, swaar getref. Daar word geglo die daaropvolgende eksponensiële groei van Teotihuacán se bevolking was te danke aan die migrasie van die mense wat deur dié of 'n vroeëre uitbarsting (van Popocatépetl in die middel van die eerste eeu) ontheem is.<ref name=":6" /><ref name=":8">{{Cite journal|last=Nichols|first=Deborah L.|date=March 2016|title=Teotihuacan|journal=Journal of Archaeological Research|language=en|volume=24|issue=1|pages=1–74|doi=10.1007/s10814-015-9085-0|s2cid=254607946 |issn=1059-0161}}</ref> Omtreeks 1-150&nbsp;n.C. het Teotihuacán ’n bevolkingsgroei ervaar van tot tussen 60&nbsp;000 en 80&nbsp;000 mense, waarvan die meeste glo uit die Mexikaanse bekken afkomstig was.<ref name=":7">{{Cite journal|last=Cowgill|first=George L.|title=State and Society at Teotihuacan, Mexico|date=1997-10-21|journal=Annual Review of Anthropology|volume=26|issue=1|pages=129–161|doi=10.1146/annurev.anthro.26.1.129|issn=0084-6570}}</ref> Teotihuacán se woonkomplekse toon bewyse van verdeling in drie klasse: die hoë elite, die middelklas-elite en die werkersklas.<ref name=":4">{{Citation|last=Cowgill|first=George L.|title=Central Mexico Classic |date=2001|encyclopedia=Encyclopedia of Prehistory|pages=12–21|publisher=Springer US|doi=10.1007/978-1-4615-0525-9_2|isbn=978-1-4684-7132-8}}</ref> Huise verskil klaarblyklik in hulle kunsvaardigheid en kompleksiteit.<ref name=":4" /> Gebaseer op die gehalte van boumateriaal, grootte van kamers en die verskeidenheid van gevonde voorwerpe, blyk dit dat wonings wat uit die sentrale distrik en langs die Laan van die Dooies uitstraal, deur individue van 'n hoër status bewoon is.<ref name=":4" /> Die komplekse van die hoër elite was dikwels versier met uitgebreide muurskilderings. Tematiese elemente van die muurskilderings was optogte van luuks geklede priesters, jaguars, die stormgod, en ’n anonieme godin wie se hande geskenke van mielies, edelstene en water was.<ref name="Miller1973">{{cite book |last1=Miller |first1=Arthur G. |title=The mural painting of Teotihuacán |date=1973 |publisher=Trustees for Harvard University |location=Washington, D.C. |isbn=9780884020493 |url=https://www.doaks.org/resources/publications/books/the-mural-painting-of-teotihuaca-n |access-date=31 August 2022}}</ref><ref name="Berrin1988">{{cite book |last1=Berrin |first1=Kathleen |title=Feathered serpents and flowering trees : reconstructing the murals of Teotihuacán |date=1988 |publisher=Fine Arts Museums of San Francisco |location=San Francisco |isbn=9780295967035 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/abs/feathered-serpents-and-flowering-trees-reconstructing-the-murals-of-teotihuacan-kathleen-berrin-editor-the-fine-arts-museums-of-san-francisco-1988-238-pp-appendix-index-3995-cloth/7A76C70D7B5D17D5C465693DF9B6B96B |access-date=31 August 2022 |language=en}}</ref> Afwesig in Teotihuacán se kuns is geskrewe taal, ten spyte daarvan dat die stad noue kontak met die geletterde Maja gehad het.<ref name="Langley1986">{{cite book |last1=Langley |first1=James C. |title=Symbolic notation of Teotihuacan : elements of writing in a Mesoamerican culture of the classic period |date=1986 |publisher=B.A.R Publishing |location=Oxford, England |isbn=9780860544005 |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/1j92g901w |access-date=31 August 2022}}</ref> Die werkersklasse, self ook gestratifiseer, het bestaan uit boere, gespesialiseerde ambagslui en die perifere landelike bevolking.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Manzanilla|first=Linda R.|date=2015-03-16|title=Cooperation and tensions in multiethnic corporate societies using Teotihuacan, Central Mexico, as a case study|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=30|pages=9210–9215|doi=10.1073/pnas.1419881112|pmid=25775567|pmc=4522775|bibcode=2015PNAS..112.9210M|issn=0027-8424|doi-access=free}}</ref> Die verskillende soorte ambagslui het in woonstelkomplekse gewoon wat oor die stad versprei was, bekend as buurt- of gemeenskapsentrums, en bewyse toon dat hierdie sentrums die ekonomiese en kulturele enjins van Teotihuacán was.<ref name=":5" /> Die sentrums, wat deur die elite gestig is om die luukse goedere wat die ambagslui vervaardig het te vertoon, het die uiteenlopendheid van produkte weerspieël wat verder versterk is deur die hoë konsentrasie immigrante uit verskillende streke van Meso-Amerika.<ref name=":5" /> Saam met argeologiese bewyse wat toon dat tekstiele een van die primêre handelsitems was, het ambagslui hulle vaardigheid getoon in skilder, bouwerk, musiekuitvoerings en militêre opleiding.<ref name=":5" /> Die buurtsentrums het dikwels gelyk soos afsonderlike woonkomplekse, omring deur fisiese grense wat hulle van ander geskei het. Op hierdie manier het Teotihuacán ’n interne ekonomiese mededinging ontwikkel wat produktiwiteit aangevuur en ’n unieke sosiale struktuur geskep het wat van die groter stedelike orde verskil het.<ref name=":5" /> Die herhalende handelinge van die ambagslui het hulle fisiese merk gelaat.<ref name=":5" /> Op grond van slytasie aan tande kon argeoloë bepaal dat sommige individue met vesels tussen hulle voortande gewerk het, wat aandui dat hulle nette gemaak het, soos dié wat in muurskilderings uitgebeeld word.<ref name=":5" /> Vroulike skelette toon bewyse dat hulle moontlik vir lang tydperke handwerk gedoen of geskilder het – wat ooreenstem met die hoofbedekkings wat geskep is, asook die pottebakkery wat gebak en geverf is. Slytasie aan sekere gewrigte dui op die dra van swaar voorwerpe oor lang tydperke. Die wonings van die landelike bevolking was in enklawes tussen middelklaswonings of aan die buitewyke van die stad geleë, terwyl kleiner nedersettings gevul met erdewerk uit ander streke daarop dui dat handelaars ook in hulle eie nedersettings gewoon het.<ref name=":4" /> ===Godsdiens=== In ''An Illustrated Dictionary of the Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya'' lys Miller en Taube agt gode:<ref>Miller & Taube, pp. 162–63.</ref> *Die Stormgod<ref>In plaas van "Stormgod" noem Miller en Taube hierdie godheid "Tlaloc", die naam van die veel later Asteekse stormgod. Coe (1994), p. 101, gebruik dieselfde term. Die gebruik van Nahuatl-Asteekse name om na Teotihuacán-godhede te verwys, het egter afgeneem (sien Berlo, p. 147).</ref> *Die [[Groot Godin van Teotihuacán|Groot Godin]] *Die Geveerde Slang.<ref>In plaas van "die Geveerde Slang" noem Miller en Taube hom "Quetzalcoatl", die naam van die veel later Asteekse geveerde slanggod.</ref> ’n Belangrike godheid in Teotihuacán; veral verbind met die Tempel van die Geveerde Slang. *Die Ou God *Die Oorlogslang. Taube het twee verskillende slanggodhede onderskei wie se uitbeeldings op die Geveerde Slang-piramide afwissel: die Geveerde Slang en wat hy die “Oorlogslang” noem. Ander navorsers is meer skepties.<ref>Sugiyama (1992), p. 220.</ref> *Die Netjaguar *Die Pulque-god (pulque is 'n gegiste drank uit Mexiko)<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''Pulque''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 7 November 2025 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> *Die Vet God. Veral bekend uit beeldjies en dus vermoedelik verbind met huishoudelike rituele.<ref name = "Pasztory 1997, p. 84">Pasztory (1997), p. 84.</ref> Esther Pasztory voeg nog een by:<ref>Pasztory (1997), pp. 83–84.</ref> *Die Afgeslagte God. Veral bekend uit beeldjies en dus vermoedelik verbind met huishoudelike rituele.<ref name = "Pasztory 1997, p. 84" /> [[Beeld:Great Goddess of Teotihuacan (T Aleto).jpg|right|thumb|300px|’n Muurskildering wat geïdentifiseer is as die Groot Godin van Teotihuacán.]] Die algemene siening onder geleerdes is dat die primêre godheid van Teotihuacan die Groot Godin was.<ref>Cowgill (1997), p. 149. Pasztory (1992), p. 281.</ref> Die oorheersende burgerlike argitektuur is die piramides. Politiek was gebaseer op die staatsgodsdiens, en godsdiensleiers was ook die politieke leiers.<ref>Sugiyama, p. 111.</ref> Godsdiensleiers sou kunstenaars opdrag gee om religieuse kunswerke vir seremonies en rituele te skep. Die kunswerke waarvoor waarskynlik opdrag gegee is, was muurskilderings of [[wierook]]houers wat gode soos die Groot Godin of die Geveerde Slang uitbeeld. Wierookhouers sou tydens godsdienstige rituele aangesteek word om die gode aan te roep, insluitend rituele wat mense-offerandes behels het.<ref>{{Cite book|title=Teotihuacan : art from the city of the gods|last=Manzanilla|first=Linda|publisher=Thames and Hudson|year=1993|isbn=978-0500277676|editor-last=Berrin|editor-first=Kathleen|location=New York, New York|pages=95|editor-last2=Pasztory|editor-first2=Esther}}</ref> Soos blyk uit menslike en dierlike oorskot wat tydens opgrawings van die piramides in die stad gevind is, het die Teotihuacane mense geoffer. Geleerdes glo mense-offerandes is gebring as deel van ’n inwyding wanneer geboue uitgebrei of opgerig is. Die slagoffers was waarskynlik vyandelike krygers wat in gevegte gevang en na die stad gebring is vir rituele offerandes om te verseker die stad kon voorspoedig wees.<ref>Coe (1994), p. 98.</ref> Sommige mans is onthoof, ander se hart is verwyder, party is doodgeslaan met verskeie houe oor die kop en sommige is lewend begrawe. Diere wat as heilig beskou is en mitiese kragte of militêre simbole voorgestel het, is ook lewend begrawe of gevang en in hokke aangehou – soos poemas, wolwe, arende, valke, uile en selfs giftige slange.<ref>Sugiyama: 109, 111</ref> Talle klipmaskers is by Teotihuacan gevind, en daar is algemeen geglo dat hulle tydens begrafnisrituele gebruik is.<ref name=BMA>{{cite book|author=Birmingham Museum of Art|title=Birmingham Museum of Art : guide to the collection|date=2010|publisher=Birmingham Museum of Art|location= Birmingham, AL |isbn = 978-1-904832-77-5 |page =83|url= http://artsbma.org/}}</ref> Ander navorsers bevraagteken dit egter en merk op dat die maskers “nie lyk of hulle uit begrafnisse kom nie”.<ref>Pasztory (1993), p. 54.</ref> ===Lawaglaswerkwinkels=== [[Beeld:Teotihuacan Obsidian Blade.jpg|thumb|'n Voorbeeld van 'n lawaglaslem uit Teotihuacán, [[Metropolitan Museum of Art|Metropolitan-kunsmuseum]], [[New York]].]] Die verwerking van obsidiaan, of lawaglas, was die bes ontwikkelde kunsvorm en die belangrikste bron van rykdom in Teotihuacán. Die werkwinkels het gereedskap of voorwerpe van lawaglas vir verskillende gebruike en soorte (swart en grys kleure) vervaardig wat bedoel was vir vir verhandeling buite die geografiese grense van die stad, met stede soos Tikal in Guatemala en sommige Majastate.<ref>{{Cite web |title='Astounding new finds' suggest ancient empire may be hiding in plain sight |url=https://www.science.org/content/article/astounding-new-finds-suggest-ancient-empire-may-be-hiding-plain-sight |access-date=2023-04-30 |website=www.science.org |language=en}}</ref> Beeldjies, lemme, pylpunte, meshandvatsels, juweliersware, maskers en ornamente was van die noemenswaardigste en algemeenste voorwerpe wat vervaardig is. Obsidiaan het hoofsaaklik uit die myne van Pachuca (Teotihuacán) gekom en die verwerking daarvan was die belangrikste bedryf in die stad, wat die monopolie in die handel van obsidiaan in die breër Middel-Amerikaanse streek verkry het.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2694078.pdf|jstor = 2694078|title = The Obsidian Industry of Teotihuacan|last1 = Spence|first1 = Michael W.|journal = American Antiquity|year = 1967|volume = 32|issue = 4|pages = 507–514|doi = 10.2307/2694078|s2cid = 54083199}}</ref> Die staat het ook die handel, beweging en vervaardiging van obsidiaangereedskap streng gemonitor, aangesien dit so ’n belangrike bedryf in die stad was dat dit beperk is tot die streekwerkwinkels waar die gereedskap vervaardig is.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/280105.pdf|jstor = 280105|title = Obsidian Production and the State in Teotihuacan|last1 = Spence|first1 = Michael W.|journal = American Antiquity|year = 1981|volume = 46|issue = 4|pages = 769–788|doi = 10.2307/280105|s2cid = 164044287}}</ref> Dié bros, maar sterk rots is hoofsaaklik in voorwerpe gevorm deur stukke van ’n groter keël af te kap. Hout- en beengereedskap is ook ontdek wat in die proses gebruik is.<ref>{{Cite web |last=Cartwright |first=Mark |date=August 24, 2022 |title=Obsidian in Mesoamerica |url=https://www.worldhistory.org/article/2060/obsidian-in-mesoamerica/ |website=World History Encyclopedia}}</ref> ==Argeologiese terrein== Kennis van die groot ruïnes van Teotihuacan het nooit heeltemal verlore gegaan nie. Ná die val van die stad het verskeie plakkers op die terrein gewoon. Gedurende die Asteke se tyd was die stad ’n pelgrimsoord en is dit verbind met die mite van Tollan, die plek waar die son geskep is. Vandag is Teotihuacán een van die bekendste argeologiese besienswaardighede in Mexiko. ===Opgrawings en ondersoeke=== [[Beeld:SunPyramid.jpg|thumb|350px|Die Piramide van die Son en die Teotihuacán-diorama in die Teotihuacán-museum.]] In die laat 17de eeu het Carlos de Sigüenza y Góngora (1645-1700) enkele opgrawings rondom die Piramide van die Son gedoen.<ref>{{Cite web|url=http://www.milenio.com/node/501242|title=Tunnel under Pyramid of the Feathered Serpent under exploration in 2010|access-date=2021-11-24|archive-date=2012-09-07|archive-url=https://archive.today/20120907021755/http://www.milenio.com/node/501242|url-status=bot: unknown}}</ref> Klein argeologiese opgrawings is in die 19de eeu uitgevoer. In 1905 het die Mexikaanse argeoloog en regeringsamptenaar Leopoldo Batres ’n groot opgrawings-en-restourasieprojek gelei. Die Piramide van die Son is gerestoureer om die 100-jarige herdenking van die Mexikaanse Vryheidsoorlog in 1910 te vier. Die terrein van Teotihuacán was die eerste een wat vir die nasionale erfenis onteien is ingevolge die wet op monumente (1897), wat wetlike jurisdiksie aan die Mexikaanse staat verleen het om beheer oor te neem. Boere op die terrein is gelas om te vertrek en die regering het eindelik ’n mate van vergoeding aan hulle betaal.<ref>Bueno, ''The Pursuit of Ruins'', pp. 80, 192–95,</ref> ’n Aansluitende spoorlyn is in 1908 na die terrein gebou, wat die doeltreffende vervoer van materiaal uit die opgrawings moontlik gemaak en later toeriste na die terrein vervoer het.<ref>Bueno, ''The Pursuit of Ruins'', pp. 199–200.</ref> In 1910 het die Internasionale Kongres van Amerikaniste in Mexiko vergader; dit het saamgeval met die eeufeesvierings en die vooraanstaande afgevaardigdes is die pas voltooide opgrawings gewys.<ref>Bueno, ''The Pursuit of Ruins'', 206–207.</ref> Verdere opgrawings by die ''Ciudadela'' onder toesig van Manuel Gamio is in die 1920’s uitgevoer. Tussen 26 April en 29 Julie 1932 het die Sweedse antropoloog/argeoloog Sigvald Linné, sy vrou en ’n klein span opgrawings in die Xolalpan-gebied uitgevoer.<ref>{{cite book |last1=Linné |first1=Sigvald |title=Archaeological Researches at Teotihuacan, Mexico |date=2003 |publisher=University of Alabama Press |location=Tuscaloosa |isbn=9780817350055 |page=xiii |url=https://www.uapress.ua.edu/9780817350055/archaeological-researches-at-teotihuacan-mexico/}}</ref> Ander gedeeltes van die terrein is in die 1940’s en '50’s opgegrawe. Die eerste terreinwye projek van restourasie en opgrawings is tussen 1960 en 1965 onder toesig van Jorge Acosta uitgevoer. Die doel van dié onderneming was om die Laan van die Dooies skoon te maak, die strukture wat daaraan grens te konsolideer en die Paleis van Quetzalpapalotl op te grawe.<ref>Acosta, Jorge R. "Archaeological Explorations in Teotihuacan." Artes De México, no. 134 (1970): 11–18. Accessed September 13, 2020. http://www.jstor.org/stable/24316098.</ref> <gallery mode="packed" caption="Sigvald Linné se ondersoeke van 1932"> Beeld:Dr o fru Linné tvättar krukskärvor - SMVK - 0307.a.0053.tif Beeld:Från utgrävningarna vid Xolalpan - SMVK - 0307.a.0185.tif Beeld:Från utgrävningarna vid Thomas Palmas hus - SMVK - 0307.a.0038.tif Beeld:Från utgrävningarna vid Xolalpan - SMVK - 0307.a.0149.tif </gallery> Tydens die installasie van ’n klank-en-ligvertoning in 1971 het werkers die ingang na ’n tonnel-en-grotstelsel onder die Piramide van die Son ontdek.<ref>Heyden (1975, p. 131)</ref> Hoewel geleerdes lank gedink het dit is ’n natuurlike grot, het meer onlangse ondersoeke vasgestel dit is heeltemal deur mense gemaak.<ref>Šprajc (2000), p. 410</ref> Die binnekant van die Piramide van die Son is nog nooit volledig opgegrawe nie. In 1980-'82 is nog ’n groot program van opgrawings en restourasie by die Piramide van die Geveerde Slang en die Laan van die Dooies-kompleks uitgevoer. Die mees onlangse reeks opgrawings was by die Piramide van die Maan. ====Onlangse ontdekkings==== [[Beeld:Teotihuacan-Temple_of_the_Feathered_Serpent-3035.jpg|thumb|left|250px|Die tempel van die Geveerde Slang: argitektoniese detail aan die regterkant van die trap.]] Laat in 2003 is ’n tonnel onder die Tempel van die Geveerde Slang per ongeluk deur Sergio Gómez Chávez en Julie Gazzola, argeoloë van die nasionale instituut vir antropologie en geskiedenis (INAH), ontdek. Ná dae van swaar reënval het Gómez Chávez opgemerk daar het ’n sinkgat van byna 'n meter breed naby die voet van die tempelpiramide ontstaan.<ref name="INAH-2010-08-03">National Institute of Anthropology and History (INAH), Mexico. Press release, 3 Augustus 2010. [https://universes.art/art-destinations/mexico/tour/teotihuacan-tunnel Teotihuacan tunnel – entrance located. Archaeologists Locate the Entrance to Teotihuacan Tunnel], ''Universes in Universe – Worlds of Art'', 3 Augustus 2010</ref><ref name="Smithsonian-2016-06">Matthew Shaer, Janet Jarman (photos). [http://www.smithsonianmag.com/history/discovery-secret-tunnel-mexico-solve-mysteries-teotihuacan-180959070 A Secret Tunnel Found in Mexico May Finally Solve the Mysteries of Teotihuacán], ''Smithsonian Magazine'', Junie 2016</ref> Met ’n swaar tou om sy middel vasgemaak, het sy kollegas Gómez laat sak, en toe hy onder aankom, het hy besef dit is ’n perfek silindriese skag. Onder het hy op ’n duidelik antieke konstruksie afgekom – ’n mensgemaakte tonnel wat in albei rigtings met enorme klippe versper is. Gómez het geweet argeoloë het voorheen ’n smal tonnel onder die Piramide van die Son ontdek en het vermoed hy kyk nou na ’n soortgelyke tonnel wat na ’n ondergrondse kamer onder die Tempel van die Geveerde Slang lei. Hy het aanvanklik besluit om ’n duidelike hipotese te formuleer en goedkeuring te verkry om uitgrawings te doen. Intussen het hy ’n tent oor die sinkgat opgeslaan om dit te beskerm teen die honderdduisende toeriste wat Teotihuacán besoek. Navorsers het berig die tonnel is glo in 200&nbsp;n.C. verseël.<ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="Laity-Guardian">Paul Laity. [https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/sep/24/teotihuacan-pyramids-treasures-secret-de-young-museum-san-francisco Lakes of mercury and human sacrifices – after 1,800 years, Teotihuacan reveals its treasures], ''The Guardian'', 24 September 2017 18.52 BST</ref><ref name="De_Young2017">De Young Museum. [https://digitalstories.famsf.org/teo Teotihuacan: City of Water, City of Fire. De Young Museum, September 30, 2017 – February 11, 2018], ''De Young Museum'', 2017</ref><ref>The Associated Press. [https://phys.org/news/2010-12-experts-ancient-mexicans-crossbred-wolf-dogs.html Experts: Ancient Mexicans crossbred wolf-dogs], Phys.org (Science X network), 16 Desember 2010</ref><ref>Deutsche Presse-Agentur GmbH. [https://phys.org/news/2011-05-tunnel-temple-mexico.html Tunnel found under temple in Mexico], Phys.org (Science X network), 30 Mei 2011</ref> Die voorlopige beplanning van die ondersoek en geldinsameling het meer as ses jaar geduuur.<ref name="INAH-2010-08-03"/> Voor die begin van die opgrawings, aan die begin van 2004, het Victor Manuel Velasco Herrera van die UNAM-instituut vir geofisika met behulp van grondpenetrerende radar en ’n span van sowat 20 argeoloë en werkers, die benaderde lengte van die tonnel en die teenwoordigheid van interne kamers bepaal. Hulle het die grond onder die Ciudadela skandeer en elke middag die resultate op Gómez se rekenaar gelaai. [[Beeld:Teotihuacán,_México,_2013-10-13,_DD_48.JPG|thumb|300px|Die Laan van die Dooies in Teotihuacán.]] Teen 2005 was die digitale kaart voltooi. Die argeoloë het die tonnel met ’n afstandsbeheerde robot ondersoek: Dit was toegerus met ’n infrarooikamera en ’n laserskandeerder wat [[3D]] visualisering genereer om ’n 3D opname van die ruimtes onder die tempel te maak. ’n Klein opening in die tonnelmuur is gemaak en die skandeerder het die eerste beelde vasgelê, 37&nbsp;meter binne die gang.<ref name="INAH-2010-08-03"/><ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="ArtDaily-2010-11-12">[http://artdaily.com/news/42504/First-Images-of-the-Interior-of-Teotihuacan-Tunnel-Captured-by-Camera-on-Small-Robot First Images of the Interior of Teotihuacan Tunnel Captured by Camera on Small Robot], ''ArtDaily'', 12 November 2010</ref><ref name="Rossella_Lorenzi">Rossella Lorenzi. [http://science.nbcnews.com/_news/2013/04/30/17989110-robot-finds-mysterious-spheres-in-ancient-temple?lite Robot finds mysterious spheres in ancient temple], ''NBCNews.com'', 30 April 2013</ref> In 2009 het die regering aan Gómez toestemming gegee om te grawe. Teen die einde van 2009 het argeoloë van die INAH die ingang van die tonnel opgespoor wat na galerye onder die piramide lei, waar die oorblyfsels van heersers van die antieke stad moontlik geplaas is. In Augustus 2010 het Gómez Chávez aangekondig INAH se ondersoek van die tonnel – wat byna 1&nbsp;800 jaar tevore deur die inwoners van Teotihuacán verseël is – sou voortgaan. Die INAH-span, bestaande uit sowat 30 mense, ondersteun deur nasionale en internasionale adviseurs op die hoogste wetenskaplike vlak, het beplan om die tonnel in September tot Oktober 2010 binne te gaan. Hierdie opgrawing, die diepste wat nog op die voor-Spaanse terrein uitgevoer is, was deel van die 100ste herdenking van argeologiese opgrawings by Teotihuacán en sy opening vir die publiek.<ref name="INAH-2010-08-03"/><ref name="Smithsonian-2016-06"/> [[Beeld:Teotihuacan-Vasija_coyotlatelco.JPG|thumb|links|220px|'n Houer uit die tonnel.]] Daar is genoem dat die ondergrondse gang onder die Tempel van die Geveerde Slang deur loop en dat die werklike ingang ’n paar meter van die tempel af op die verwagte plek geleë is. Dit is byna 2&nbsp;000 jaar gelede met groot rotse verseël. Die gat wat tydens die 2003-storms verskyn het, was nie die werklike ingang nie. ’n Vertikale skag van byna 5&nbsp;meter breed bied toegang tot die tonnel. Op 'n diepte van 14&nbsp;meter lei die ingang na ’n byna 100&nbsp;meter lange gang wat in ’n reeks ondergrondse galerye in die rots eindig. Byna 1&nbsp;000 ton grond en puin is uit die tonnel verwyder. Groot spiraalskulpe, katbene, erdewerk en fragmente van menslike vel is ontdek. Die ryk verskeidenheid voorwerpe wat opgegrawe is, het ingesluit houtmaskers bedek met ingelegde klip soos jade en kwarts, ingewikkelde halssnoere, ringe, groensteenkrokodiltande en menslike beeldjies, kristalle in die vorm van oë, kewervlerke in ’n houer gerangskik, beelde van jaguars, en honderde gemetalliseerde sfere. Die geheimsinnige sfere het in beide die noordelike en suidelike kamers gelê. Die balle was van 40 tot 130&nbsp;millimeter breed; die kerne van [[klei]] was bedek met geel jarosiet wat gevorm is deur die [[oksidasie]] van [[piriet]]. Volgens George Cowgill van die Universiteit van Arizona is die sfere ’n fassinerende ontdekking: "Piriet is beslis deur die Teotihuacane en ander antieke Meso-Amerikaanse samelewings gebruik. Oorspronklik sou die sfere glansend gelyk het. Hulle is inderdaad uniek, maar ek het geen idee wat dit is nie."<ref name="Rossella_Lorenzi"/> Al hierdie artefakte is doelbewus en met betekenis geplaas, asof dit offerandes was om die gode te paai.<ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="Laity-Guardian"/> [[Beeld:Teotihuacán_-_Menschenopfer_2.jpg|thumb|240px|Geofferde menslike oorlyfsels onder die Ciudadela.]] Een van die merkwaardigste ontdekkings in die tonnelkamers was ’n miniatuurberglandskap, 17&nbsp;meter ondergronds, met klein poele van vloeibare [[kwik]] wat mere voorstel.<ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="Laity-Guardian"/><ref>Alan Yuhas. [https://www.theguardian.com/world/2015/apr/24/liquid-mercury-mexican-pyramid-teotihuacan Liquid mercury found under Mexican pyramid could lead to king's tomb], ''The Guardian'', 24 April 2015</ref> Aan die einde van die gang het Gómez Chávez se span vier groensteenbeelde ontdek, geklee met gewade en krale; hulle oop oë sou geglinster het met kosbare minerale. Twee van die beeldjies was nog in hulle oorspronklike posisies, effens agteroor geleun en asof hulle opkyk na die as waar die drie vlakke van die heelal ontmoet – hulle was waarskynlik die stigter-sjamane van Teotihuacán wat pelgrims na die heiligdom gelei het en bondels heilige voorwerpe vir rituele gedra het, insluitend hangers en pirietspieëls wat beskou is as portale na ander wêrelde.<ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="Laity-Guardian"/> Nadat elke nuwe segment skoongemaak is, het die 3D skandeerder die vordering gedokumenteer. Teen 2015 is byna 75&nbsp;000 artefakfragmente ontdek, bestudeer, gekatalogiseer, ontleed en, waar moontlik, gerestoureer.<ref name="Smithsonian-2016-06"/><ref name="Laity-Guardian"/><ref name="ArtDaily-2010-11-12"/><ref name="Rossella_Lorenzi"/> Die nuwe ontdekkings is in ’n groot uitstalling by die De Young-museum in [[San Francisco]] aan die publiek bekendgestel. Dit is laat in September 2017 geopen.<ref name="Laity-Guardian"/><ref name="De_Young2017"/> Die onlangse ontdekking van ’n 1&nbsp;800 jaar oue ruiker blomme is in 2021 gemaak. Die blomme, wat ontdek is in die tonnel onder die Tempel van die Geveerde Slang, dateer uit ongeveer 1 tot 200&nbsp;n.C. Dit is die eerste keer dat sulke goed bewaarde plantmateriaal by Teotihuacán ontdek is.<ref>{{Cite web|last=Gershon|first=Livia|title=1,800-Year-Old Flower Bouquets Found in Tunnel Beneath Teotihuacán Pyramid|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/1800-year-old-flower-bouquets-found-below-temple-teotihuacan-180978518/|access-date=2021-08-31|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-14|title=Nearly intact 1,800-year-old bouquets of flowers found in Teotihuacan|url=https://arkeonews.net/nearly-intact-1800-year-old-bouquets-of-flowers-found-in-teotihuacan/|access-date=2021-08-31|website=Arkeonews|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-27|title=1,800-Year-Old Flower Bouquets Found in Tunnel Beneath Teotihuacán Pyramid|url=https://madghosts.com/historybuff/1800-year-old-flower-bouquets-found-in-tunnel-beneath-teotihuacan-pyramid/|access-date=2021-08-31|website=MadGhosts|language=en-US}}</ref> ===Terreinuitleg=== Die stad se breë sentrale laan, genaamd die "Laan van die Dooies" (’n vertaling van sy Nahuatl-naam, ''Miccaotli''), word omring deur indrukwekkende seremoniële argitektuur, insluitend die enorme [[Piramide van die Son]] (die derde grootste piramide in die wêreld wat volume betref). Die [[Piramide van die Maan]] en die Ciudadela met die [[Tempel van die Geveerde Slang]] is aan die twee teenoorgestelde punte van die laan geleë. Die Paleismuseum Quetzalpapálot, die vierde basiese struktuur van die terrein, lê tussen die twee piramides. Aan die laan is daar ook baie kleiner "talud-tablero"-platforms. Die Asteke het geglo dit is grafte, en dit het aanleiding gegee tot die naam van die laan. Kenners het nou vasgestel hierdie strukture was seremoniële platforms wat met tempels bedek was. [[Beeld:Teotihucan layout.gif|thumb|200px|’n Herskepping van ’n kaart van die stad wat in die Junie 1967-uitgawe van ''Scientific American'' verskyn het, met die onderskrifbron by.]] Die Laan van die Dooies is ongeveer 40&nbsp;m breed en 4&nbsp;km lank.<ref>{{Cite web|url=http://pueblosoriginarios.com/meso/valle/teotihuacan/muertos.html|title=Calzada de los Muertos. Zona arqueológica de Teotihuacan|website=pueblosoriginarios.com|access-date=2017-09-16}}</ref> Verder af in die laan, ná ’n klein rivier, lê die gebied bekend as die Sitadel (Ciudadela), wat die verwoeste Tempel van die Geveerde Slang bevat. Dit was ’n groot plein, omring deur tempels wat die godsdienstige en politieke sentrum van die stad gevorm het. Die naam “Sitadel” is deur die Spanjaarde daaraan gegee, omdat hulle gedink het dit was ’n fort. Die meeste van die gewone mense het in groot woonstelgeboue gewoon wat oor die stad versprei was. Baie van die geboue het werkwinkels bevat waar ambagslui erdewerk en ander goedere vervaardig het. Die stedelike uitleg van Teotihuacan toon twee effens verskillende oriëntasies, wat voortspruit uit beide astronomiese en topografiese oorwegings. Die sentrale deel van die stad, insluitend die Laan van die Dooies, stem ooreen met die oriëntasie van die Sonpiramide, terwyl die suidelike deel die oriëntasie van die Ciudadela weerspieël. Die twee konstruksies het sonsopkomste en sonsondergange op spesifieke datums aangedui, wat die gebruik van ’n waarnemingskalender moontlik gemaak het. Die oriëntasie van die Sonpiramide was bedoel om “die sonsopkomste op 11 Februarie en 29 Oktober en die sonsondergange op 30 April en 13 Augustus aan te teken. Die tydperk van 11 Februarie tot 29 Oktober, sowel as van 13 Augustus tot 30 April, is presies 260 dae.”<ref>{{cite journal |last1=Šprajc |first1=Ivan |title=Astronomical alignments at Teotihuacan, Mexico |journal=Latin American Antiquity |date=2000 |volume=11 |issue=4 |pages=406|doi=10.2307/972004 |jstor=972004 |s2cid=55054050 }}</ref> Die aangetekende intervalle is veelvoude van 13 en 20 dae, wat elementêre tydperke van die Meso-Amerikaanse kalender was. Verder is die Sonpiramide in lyn met die [[berg]] Cerro Gordo in die noorde, wat beteken dit is doelbewus op ’n plek gebou waar ’n struktuur met ’n reghoekige grondplan beide topografiese en astronomiese vereistes kon bevredig. Die kunsmatige grot onder die piramide getuig verder van die belangrikheid van hierdie plek.<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=Šprajc |first1=Ivan |title=Astronomy, Architecture, and Landscape in Prehispanic Mesoamerica |journal=Journal of Archaeological Research |date=2018 |volume=26 |issue=2 |pages=197–251 |doi=10.1007/s10814-017-9109-z |s2cid=149439162 }}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal |last1=Šprajc |first1=Ivan |title=Astronomical alignments at Teotihuacan, Mexico |journal=Latin American Antiquity |date=2000 |volume=11 |issue=4 |pages=403–415|doi=10.2307/972004 |jstor=972004 |s2cid=55054050 }}</ref> Nog ’n voorbeeld van kunsmatige landskapwysigings is die loop van die San Juanrivier, wat aangepas is om om die strukture te buig terwyl dit deur die middel van die stad vloei. Dit sluit eindelik weer buite Teotihuacán by sy natuurlike koers aan.<ref>{{cite book |last1=Aveni |first1=Anthony |title=Skywatchers |date=2001 |publisher=University of Texas Press |location=VSA|page=223}}</ref> [[Beeld:Panoramic_view_of_Teotihuacan.jpg|thumb|400px|links|Uitsig van die Piramide van die Maan af, met die Piramide van die Son links in die middel.]] Deur die hele stad en omliggende streke heen is daar gekapte kruissirkels wat as ’n manier gedien het om die stedelike rooster te ontwerp en hulle kalender van 260 dae te lees. Die stedelike rooster het groot betekenis vir die stadsbeplanners gehad toe Teotihuacán gebou is, aangesien die kruise op spesifieke plekke in die Sonpiramide en elders in Teotihuacán in presiese grade en hoeke oor drie kilometer ingekap is. Die uitleg van hierdie kruismerke dui daarop dat dit as ’n rooster vir die uitleg van die stad gedien het, aangesien hulle in ’n reghoekige vorm gelê is wat na die Laan van die Dooies front. Dié gekapte kruissirkels kom nie net in Teotihuacan voor nie, maar regdeur Meso-Amerika. Die Ciudadela is tydens die Miccaotli-fase voltooi, en die Sonpiramide het ’n ingewikkelde reeks toevoegings en restourasies ondergaan. Die Groot Kompleks is dwarsoor die Laan van die Dooies, wes van die Ciudadela, gebou. Dit was waarskynlik die stad se markplein. Die bestaan van ’n groot mark in ’n stedelike sentrum van hierdie omvang is 'n sterk bewys van staatsorganisasie. Die Ciudadela is ’n groot ingeslote plein wat 100&nbsp;000 mense kon huisves. Ongeveer 700&nbsp;000 m³ materiaal is gebruik om sy geboue te konstrueer. Die sentrale kenmerk daarvan is die Tempel van Quetzalcoatl, wat deur woonstelle van die hoër klas omring is. {{Panorama|CiudadelaTeotihuacan.jpg|900px|{{center|Die Ciudadela, aan die teenoorgestelde punt van die Laan van die Dooies as die Maanpiramide.}}}} {{Panorama|Teotihuacan-360degree-Panorama.jpg|900px|{{center|Die Laan van die Dooies, en die Son- en Maanpiramide}}}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leesstof == {{refbegin|2}} * {{en}} {{cite book |author=Berrin, Kathleen |author2=Esther Pasztory |date=1993 |title = Teotihuacan: Art from the City of the Gods |location=New York |publisher=Thames and Hudson|isbn=0-500-23653-4 | oclc = 28423003}} * {{en}} {{cite journal |author=Cowgill, George |date=1997 |title=State and Society at Teotihuacan, Mexico |journal=Annual Review of Anthropology |url= http://www.latinamericanstudies.org/teotihuacan/teotihuacan.pdf|format=PDF aanlyn-reproduksie |volume=26 |issue=1 |pages=129–161|location=Palo Alto, CA |publisher=Annual Reviews Inc. |doi=10.1146/annurev.anthro.26.1.129 |oclc=202300854}} * {{en}} {{cite book |author=Millon, René |date=1993 |chapter=The Place Where Time Began: An Archaeologist's Interpretation of What Happened in Teotihuacan History |title=Teotihuacan: Art from the City of the Gods |editor=Berrin, Kathleen |editor2=Esther Pasztory |location=New York |publisher=Thames and Hudson|pages=16–43|isbn=0-500-23653-4 |oclc=28423003}} * {{en}} {{cite book |author=Sugiyama, Saburo |date=2003 |title=Governance and Polity at Classic Teotihuacan; in Julia Ann Hendon, Rosemary A. Joyce, "Mesoamerican archaeology" | publisher=Wiley-Blackwell}} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Teotihuacan|Teotihuacán}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Teotihuacan|title=Teotihuacán|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=6 Oktober 2018}} {{Geskiedenis van Mexiko}} {{Normdata}} [[Kategorie:Teotihuacán| ]] [[Kategorie:Argeologiese vindplekke in Meksiko]] cq272t4kairtnuxj01gdpbq7phix5g3 0 70479 2920809 2705660 2026-08-01T14:35:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920809 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Eilande | naam = Suideiland | beeld naam = Turbid Waters Surround New Zealand - crop.jpg | beeld byskrif = [[Nasa]]-Satellietbeeld van [[Nieu-Seeland]] se Suideiland | beeld grootte = | liggingkaart = | inheemse naam = ''South Island'' ([[Engels]])<br />''Te Wai Pounamu'' en ''Te Waka a Māui'' ([[Maori (taal)|Maori]]) | inheemse naam skakel = | bynaam = | ligging = [[Nieu-Seeland]], [[Oseanië]] en [[Stille Oseaan]] | koördinate = {{Koördinate|43|59|S|170|27|O|aansig=inlyn,titel}} | argipel = Nieu-Seeland | totale eilande = | hoofeilande = | oppervlak = 150&nbsp;437 [[Vierkante kilometer|vk km]] | hoogste berg = [[Mount Cook|Aoraki/Mount Cook]] | hoogte = 3&nbsp;754 m | land = Nieu-Seeland | land admin afdelingstitel = | land admin afdelings = | land admin afdelingstitel 1 = | land admin afdelings 1 = | land admin afdelingstitel 2 = | land admin afdelings 2 = | land hoofstad = | land grootste stad = | land grootste stad bevolking = | land leiertitel = | land leiernaam = | bevolking = 1&nbsp;135&nbsp;500 | bevolking as of = 2018 | digtheid = 7,5/vk km | etniese groepe = [[Europa|Europeërs]] en [[Maori]] | addisionele inligting = Die wêreld se twaalfde grootste eiland en die grootste eiland van [[Nieu-Seeland]] }} Die '''Suideiland''' ([[Engels]]: ''South Island'', [[Maori (taal)|Māori]]: ''Te Wai Pounamu'' en ''Te Waka a Māui''<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11138153 |title=Two official options for NZ island names |first=Staff |last=Reporter |work=The New Zealand Herald |date=16 Oktober 2013 |accessdate=28 April 2019 |archive-date=29 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629171040/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11138153 |url-status=dead }}</ref>) vorm saam met die [[Noordeiland]] die twee hoof[[eiland]]e van [[Nieu-Seeland]]; hulle word deur die [[Straat van Cook|Cookstraat]] van mekaar geskei. Die Suideiland het 'n oppervlakte van 150&nbsp;437&nbsp;km² en 'n bevolking van 1&nbsp;135&nbsp;500 in 2018 gehad. Dit is die 12de grootste eiland ter wêreld, die grootste van Nieu-Seeland en die tweede mees bevolkte eiland van die [[eilandstaat]]. [[Lêer:NZSouthIsland.png|duimnael|links|Kaart van die Suideiland]] Die Suideiland grens in die weste aan die [[Tasmansee]] en in die ooste aan die oop Suidelike [[Stille Oseaan]]. Oorkant die Tasmansee is [[Australië]] geleë. Die Māoriname van die eiland beteken "[[Jade]][[water]]" (''Te Wai Pounamu'') en "die [[kanovaart|kano]] van die Māui" (''Te Waka a Māui''), wat van die vorm van die eiland afgelei is. Die twee grootste stede op die Suideiland is [[Christchurch]] (363&nbsp;200) en [[Dunedin]] (126&nbsp;900). Van Nieu-Seeland se hoogste bergpieke is in die [[Nieu-Seelandse Alpe]] op die Suiderland geleë. [[Mount Cook]] is met 3&nbsp;724&nbsp;meter bo seevlak die hoogste bergpiek van Nieu-Seeland, gevolg deur [[Mount Tasman]] met 3&nbsp;497&nbsp;meter. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|South Island, New Zealand|Suideiland}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Island-New-Zealand|title=South Island|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 April 2019}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eilande van Nieu-Seeland]] 4ejedb4r2wcgk74hczh8izjoak03pvr 0 72462 2920951 1891128 2026-08-01T19:37:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920951 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Tiberius III |kleur = #FFCC33 |titel = ''Keiser van die Bisantynse Ryk'' |beeld = Solidus-Tiberius III-sb1360.4.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = ’n Muntstuk wat Tiberius III uitbeeld. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = [[698]]–[[705]] |opskrif2 = |2 = |opskrif3 = Tydperk |3 = 20 jaar van anargie |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Oorlede |5 = [[15 Februarie]] [[706]] |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Leontios van Bisantium|Leontios]] |opskrif7 = Opvolger |7 = [[Justinianus II van Bisantium|Justinianus II]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = }} '''Tiberius III''' ([[Grieks]]: Τιβέριος Γ', ''Tiberios''; oorl. 15 Februarie 706)<ref>{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | title = Oxford Dictionary of Byzantium | publisher = Oxford University Press | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6}}</ref> was die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] keiser van 698 tot 21 Augustus 705. Hy was ’n offisier met die naam '''Apsimaros''' (Αψίμαρος),<ref>{{citation | last = Canduci | first = Alexander | title =Triumph & Tragedy: The Rise and Fall of Rome's Immortal Emperors | publisher = Pier 9 | year = 2010 | isbn = 978-1-74196-598-8}}</ref> wat ’n opstand gelei het waarin keiser [[Leontios van Bisantium|Leontios]] se bewind in 698 omvergewerp is. == Bewind == Hy het militêre suksesse behaal en die militêre administrasie versterk.<ref>[http://www.roman-emperors.org/TiberII.htm Moore, R. Scott, "Tiberius III(II) (698–705 A.D.)", ''De Imperatoribus Romanis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430141119/http://www.roman-emperors.org/TiberII.htm |date=30 April 2011 }} (1999)</ref> Intussen het [[Justinianus II van Bisantium|Justinianus II]], wat deur Leontios onttroon en na die [[Krim]] verban is, ontsnap. Met die hulp van die [[Bulgare|Bulgaarse]] en die [[Slawiese]] leër het hy in 705 na [[Konstantinopel]] opgeruk en die stad deur ’n verlate waterpyp binnegegaan.<ref>{{citation | last = Norwich | first = John Julius | title =Byzantium: The Early Centuries | publisher = Penguin | year = 1990 | isbn = 0-14-011447-5}}</ref> Tiberius het gevlug en is ’n paar maande later gevange geneem. Hy, Leontios en van die militêre bevelvoerders is daarna gehang.<ref>Bury, J.B., ''A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene, Vol. II'', MacMillan & Co., 1889</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tiberius III}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Tiberios III|Engelse Wikipedia]] {{Bisantynse keisers}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bisantynse keisers]] [[Kategorie:Sterftes in 705]] ik38np1hge2wwmhh2k1ddo15z77us9k 0 76198 2920834 2866418 2026-08-01T15:41:21Z JackyM59 198437 /* Na Parys */ Photograph updated 2920834 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | agtergrondkleur = #76A8FF | naam = Henri Matisse | beeld = Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg | opskrif = Foto van Henri Matisse deur Carl Van Vechten, 1933 | geboortenaam = Henri-Émile-Benoît Matisse | geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1869|12|31}} | geboorteplek = Le Cateau-Cambrésis, [[Nord]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|df=yes|1869|12|31|1954|11|3}} | plekvandood = [[Nice]], [[Alpes-Maritimes]] | nasionaliteit = Frans | veld = Skilderkuns, afdrukmakery, beeldhouwerk, teken, collage | opleiding = Académie Julian, William-Adolphe Bouguereau, Gustave Moreau | beweging = Fauvisme, [[modernisme]], [[impressionisme]] | werke = ''Vrou met hoed (Madame Matisse)'', 1905 '''in museums''': * Museum of Modern Art * Barnes-stigting | beskermhere = Gertrude Stein, Etta Cone, Claribel Cone, Michael en Sarah Stein, Albert C. Barnes | beïnvloed_deur = John Peter Russell, Paul Cézanne, Paul Gauguin, [[Vincent van Gogh]], Paul Signac | beïnvloed = Hans Hofmann, David Hockney, Tom Wesselmann | toekennings = }} '''Henri-Émile-Benoît Matisse''' ({{IFA|ɑ̃ʁi matis}}; [[31 Desember]] [[1869]] – [[3 November]] [[1954]]) was 'n Franse kunstenaar, bekend vir sy gebruik van kleur en sy vloeiende en oorspronklike ontwerptekenkuns. Hy was 'n tekenaar, afdrukmaker en beeldhouer, maar is primêr bekend as 'n skilder.<ref>{{cite journal|last=Myers|first=Terry R.|title=The Brooklyn Rail|date=Julie–Augustus 2010|url=http://brooklynrail.org/2010/07/artseen/matisse-on-the-move}}</ref> Matisse word algemeen beskou, saam met [[Pablo Picasso]] en Marcel Duchamp, as een van die drie kunstenaars wat gehelp het om die rewolusionêre ontwikkelings in die [[beeldende kunste]] te definieer tydens die aanvangsdekades van die twintigste eeu, verantwoordelik vir beduidende ontwikkeling in die skilderkuns en beeldhouwerk.<ref>{{cite web |url=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/matisse-picasso |title=Tate Modern: Matisse Picasso |publisher=Tate.org.uk |access-date=16 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509234924/https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/matisse-picasso |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |author=Adrian Searle |url=http://www.guardian.co.uk/culture/2002/may/07/artsfeatures |title=Searle, Adrian, ''A momentous, tremendous exhibition'', The Guardian, Dinsdag 7 Mei 2002 |work=Guardian |location=UK |date=7 Mei 2002 |access-date=13 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017075411/http://www.guardian.co.uk/culture/2002/may/07/artsfeatures |archive-date=17 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/matisse.html |title=Trachtman, Paul, ''Matisse & Picasso'', Smithsonian, Februarie 2003 |publisher=Smithsonianmag.com |access-date=13 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021201014/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/matisse.html |archive-date=21 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm |title=Duchamp's urinal tops art survey |publisher=news.bbc.co.uk |access-date=10 Desember 2010 |date=1 Desember 2004 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509234934/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hoewel hy aanvanklik gebrandmerk is as 'n Fauve ([[Frans]] vir wilde dier), is hy in die 1920's toenemend geprys as 'n fakkeldraer van die klassieke tradisie in die Franse skilderkuns.<ref>Wattenmaker, Richard J.; Distel, Anne, et al. (1993). ''Great French Paintings from the Barnes Foundation''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|0-679-40963-7}}. p. 272</ref> Sy bemeestering van die ekspressiewe taal van kleur en tekenwerk, vertoon in 'n versameling van werke wat oor 'n halwe eeu strek, verwerf vir hom erkenning as 'n leidende figuur in moderne kuns.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/mati/hd_mati.htm Magdalena Dabrowski Department of Nineteenth-Century, Modern, and Contemporary Art, The Metropolitan Museum of Art Source: Henri Matisse (1869–1954) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art] Verkry: 30 Junie 2010</ref> == Vroeë jare en opvoeding == Matisse is gebore in Le Cateau-Cambrésis, Nord, Frankryk, as die oudste seun van 'n welvarende graanhandelaar.<ref>Spurling, Hilary (2001). ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse: The Early Years, 1869–1908''. University of California Press, 2001. {{ISBN|0-520-22203-2}}. pp. 4–6</ref> Hy word groot in Bohain-en-Vermandois, Picardie, Frankryk. In 1887 vetrek hy na Parys om in die regte te studeer. Na hy sy kwalifikasie bekom hy werk as 'n hof administrateur in Le Cateau-Cambrésis. Hy het eers in 1889 begin skilder, na sy ma vir hom kunsbenodigdhede gebring het gedurende 'n hersteltydperk weens blindedermontsteking. Hy ontdek "'n tipe paradys" soos hy dit later beskryf,<ref>Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, p.9.</ref> en besluit om 'n kunstenaar te word, tot sy pa se diepe teleurstelling.<ref name="kuester">Bärbel Küster. "Arbeiten und auf niemanden hören." ''Süddeutsche Zeitung'', 6 Julie 2007. {{de}}</ref><ref name=unknown>[http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm The Unknown Matisse, pp 352–553...], ABC Radio National, 8 Junie 2005</ref> In 1891, keer hy terug na Parys om in die [[kuns]]te te studeer te Académie Julian en word 'n student van William-Adolphe Bouguereau en Gustave Moreau. Aanvanklik skilder hy stillewes en landskappe in 'n tradisionele styl, waarin hy 'n redelike vlak van vaardigheid bereik. Matisse word beïnvloed deur die werke van vroeëre meesters soos Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Nicolas Poussin en Antoine Watteau, asook moderne kunstenaars soos [[Édouard Manet]] en die Japannese kuns. Chardin was een van Matisse se mees bewonderende skilders; as kunsstudent het hy afdrukke gemaak van vier Chardin skilderye in die [[Louvre]].<ref>Spurling, Hilary. ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, the Early Years, 1869–1908''. p.86. aanlyntoegang 15 Julie 2007</ref> In 1896 en 1897, besoek Matisse die Australiese skilder John Peter Russell op die eiland Belle Île langs die kus van [[Bretagne]]. Russell stel hom bekend aan [[Impressionisme]] en die werk van [[Vincent van Gogh|van Gogh]], wat 'n vriend van Russell was maar op daardie tydstip nog totaal onbekend. Matisse se styl verander heeltemal, en hy sou laterjare sê "Russell was my leermeester, en Russell het die kleurteorie aan my verduidelik." <ref name=unknown /> In 1896 stal Matisse vyf skilderye uit in die salon van die Société Nationale des Beaux-Arts. Twee daarvan is deur die staat aangekoop.<ref>[http://www.cosmopolis.ch/english/cosmo2/matisse.htm Henri and Pierre Matisse] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120724064029/http://www.cosmopolis.ch/english/cosmo2/matisse.htm |date=24 Julie 2012 }}, ''Cosmopolis'', No 2, Januarie 1999</ref> [[Lêer:Henri + Amélie Matisse Portrait 1898.jpg|duimnael|upright|links|Portert van Henri en Amélie, 1898, gedurende hul huwelik]] Hy kry 'n dogter, Marguerite (gebore 1894), by die model Caroline Joblau. In 1898 trou hy met Amélie Noellie Parayre; die twee maak Marguerite saam groot en het saam ook twee seuns, Jean (gebore 1899) en Pierre (gebore 1900). Marguerite en Amélie het gereeld as modelle geposeer vir Matisse.<ref>[http://www.xs4all.nl/~androom/biography/p018905.htm Marguerite Matisse] Verkry Desember 13, 2010</ref> In 1898, onder advies van Camille Pissarro, gaan hy Londen toe om die skilderye van [[J.M.W. Turner|J. M. W. Turner]] te bestudeer en gaan op 'n reis na [[Korsika]].<ref name="Oxford">Oxford Art Online, "Henri Matisse"</ref> Met sy terugkeer in Parys in Februarie 1899, werk hy langs Albert Marquet en saam met André Derain, Jean Puy,<ref name="UCLA10" /> en Jules Flandrin.<ref>[http://books.google.com/books?id=crcOQXhtobsC&printsec=frontcover&dq=jules+flandrin&source=bl&ots=dbFVRpY9ae&sig=dYAoIIrRkGM5-oYD4LA5o_kjUDk&hl=en&ei=pAWrS5HMC8qWtgewppi2Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBIQ6AEwAg#v=onepage&q=matisse&f=false]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op bladsy 23 van Google-boek skakel</ref> Matisse verdiep homself in die werk van ander en beland in die skuld weens die aankoop van werke van skilders wat hy bewonder. Die werke wat hy in sy huis gehang en vertoon het sluit in 'n gipsborsbeeld deur Auguste Rodin, 'n skildery van Paul Gauguin, 'n tekening deur [[Vincent van Gogh]] en Paul Cézanne se ''Drie baaiers''. In Cézanne se insig van prentstruktuur en kleur, vind Matisse sy vernaamste inspirasie.<ref name="UCLA10">Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, p.10.</ref> Baie van Matisse se skilderye van 1898 tot 1901 maak gebruik van 'n Divisionistiese tegniek wat hy aangeneem het na die lees van Paul Signac se essay, "D'Eugène Delacroix au Néo-impressionisme".<ref name="Oxford" /> Sy skilderye van 1902–1903, 'n tydperk van materiële swaarkry vir die kunstenaar, is betreklik droewig en openbaar 'n besorgdheid met vorm. Met sy eerste probeerslag in die beeldhoukuns, 'n replika van Antoine-Louis Barye, in 1899, dompel hy baie van sy energie in kleiwerk, en voltooi ''Die Slaaf'' in 1903.<ref>Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, pp.19–20.</ref> == Fauvisme == <!--{{Hoofartikel|Fauvisme}}--> Fauvisme as 'n styl het omstreeks 1900 begin en tot ná 1910 geduur. Die beweging self was net 'n paar lank jaar aktief, 1904–1908, en daar was drie uitstallings.<ref name=elderfield13>{{citation|first=John|last=Elderfield|title=The ''"Wild Beasts" Fauvism and Its Affinities,''|date=1976|place=Museum of Modern Art|pages=13|isbn=0-87070-638-1}}</ref><ref>{{citation|last=Freeman|first=Judi|last2=et al.|titel=''The Fauve Landscape''|date=1990|publisher=Abbeville Press|pages=13|isbn=1-55859-025-0}}</ref> Die leidende figure in die beweging was Matisse en André Derain.<ref name=elderfield13 /> Matisse se eerste solo-uitstalling was by Ambroise Vollard se galery in 1904,<ref name="UCLA10" /> en sonder veel sukses. Sy liefde vir helder en ekspressiewe kleur het eers meer duidelik kenbaar na vore getree na die somer van 1904 waartydens hy in [[Saint-Tropez]] geskilder het saam met die neo-impressioniste Signac en Henri Edmond Cross.<ref name="Oxford" /> In daardie jaar lewer hy sy belangrikste neo-impressionistiese werk, ''Luxe, Calme et Volupté''.<ref name="Oxford" /> In 1905 reis hy weer suidwaarts om in Collioure saam met André Derain te werk. Sy skilderye uit die tydperk is gekenmerk deur plat vorms en gekontroleerde lyne. Hy gebruik ook pointillisme in 'n minder gestrenge mate as voorheen. In 1905 stal Matisse en 'n groep kunstenaars, nou bekend as "Fauves," saam uit in 'n kamer in die Salon d'Automne. Die werke druk emosie uit met wilde en dikwels strydige kleure, sonder agting vir die onderwerp se natuurlike kleure. Matisse stal ''Die oop venster'' en ''La femme au chapeau (Vrou met die hoed)'' uit by die Salon. Kritikus Louis Vauxcelles beskryf die werk met die opmerking "[[Donatello]] parmi les fauves!" (Donatello tussen die wilde diere), verwysend na 'n [[Renaissance]]-agtige beeldhouwerk wat die kamer met hulle versameling gedeel het.<ref name=oup-fauvism>{{citation|last=Chilver|first=Ian (Ed.)|url=http://www.enotes.com/oxford-art-encyclopedia/fauvism "Fauvism"|title=The Oxford Dictionary of Art|publisher=Oxford University Press|year=2004|dateaccessed=26 Desember 2007|access-date=18 Mei 2013|archivedate= 9 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111109091224/http://www.enotes.com/oxford-art-encyclopedia/fauvism}}</ref> Sy opmerking verskyn op 17 Oktober 1905 in ''Gil Blas'', 'n dagblad, en word 'n destydse populêre sêding.<ref name=elderfield13 /><ref name=oup-fauvism /> Die uitstalling ontvang wrang kritiek—"'n Blik verf is in die gesig van die publiek gegooi" sê die kritikus Camille Mauclair—maar ook enkele gunstige resensies.<ref name=oup-fauvism /> Wanneer die skildery wat uitgesonder is vir spesiale afkeuring, Matisse se ''Vrou met 'n hoed'', gekoop word deur Gertrude en Leo Stein, verbeter die beleërde kunstenaar se moraal aansienlik.<ref name=oup-fauvism /> Matisse word erken as die leier van die Fauves, saam met André Derain; die twee was vriendskaplike mededingers, elk met sy eie volgelinge. Ander lede was Georges Braque, [[Raoul Dufy]] en Maurice de Vlaminck. Die simbolis Gustave Moreau (1826–1898) was die beweging se inspiratoriese leermeester; as 'n professor by die École des Beaux-Arts in Parys, het hy studente gedruk om buite die lyne van formaliteit te dink en hulle eie sienings te volg. In 1907 het Guillaume Apollinaire, na kommentaar oor Matisse in 'n artikel gepubliseer in La Falange, gesê, "Ons is nie hier in die teenwoordigheid van 'n oordadige of ekstreme onderneming nie: Matisse se werk is uiters redelik." <ref>{{citation|title=''Picasso and Braque pioneering cubism''|first=William|last=Rubin|publisher=Museum of Modern Art|place=New York|year=1989|isbn=0-87070-676-4|pages=348}}</ref> Maar Matisse se werk uit daardie tyd het ook heftige kritiek ontlok, en dit was vir hom moeilik om vir sy gesin te sorg.<ref name=unknown /> Sy opspraakwekkende 1907 skildery ''Nu bleu'' was in beeld verbrand by die Armory Show in Chicago in 1913.<ref name=eb>{{citation|title="Matisse, Henri.|publisher=" Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online.|dateaccess=30 Julie 2007}}</ref> Die agteruitgang van die Fauvistiese beweging na 1906 het geen uitwerking op Matisse se opgang gehad nie; heelwat van sy beste werke is gelewer tussen 1906 en 1917, as aktiewe deelnemer van die groot samekoms van kunstalent in Montparnasse, selfs al het hy nie heeltemal ingepas met sy konserwatiewe voorkoms en streng [[Bourgeoisie|bourgeois]] werksetiek nie. Hy het aangehou met die absorbeer van nuwe invloede: hy reis na [[Algerië]] in 1906 om Afrikaanse kuns en primitivisme te bestudeer; na besigtiging van 'n groot uitstalling Islamitiese kuns in [[München]] in 1910, spandeer hy twee maande in Spanje om Moorse kuns te bestudeer. Hy besoek [[Marokko]] in 1912 en weer in 1913, en terwyl hy skilder in Tangier maak hy verskeie innoverende veranderings aan sy werk, insluitende sy gebruik van swart as 'n kleur.<ref>{{citation|url=http://www.moma.org/collection/object.php?object_id=79588|title=''The Moroccans''|publisher=MoMA}}</ref><ref>{{citation|http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/1990/matisse_morocco.html|title=''Matisse in Morocco: The Paintings and Drawings, 1912–1913''|publisher=NGA|dateaccessed=18 Mei 2013}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.nytimes.com/1990/06/22/arts/review-art-matisse-and-the-mark-left-on-him-by-morocco.html?pagewanted=all&src=pm|title=Review: John Russell, ''Matisse and the Mark Left On Him By Morocco''|publisher=NY Times}}</ref>Die effek daarvan op Matisse se [[kuns]] word beskryf as 'n nuwe vrymoedigheid met die gebruik van intense, ongereguleerde kleur, soos met ''L'Atelier Rouge'' (1911).<ref name="Oxford" /> Matisse het 'n lang verbintenis met die Russiese kunsversamelaar Sergei Shchukin gehad. Hy skilder een van sy vernaamste werke, ''La Danse (Die dans)'', spesiaal vir Shchukin as deel van 'n tweedelige-skilderopdrag, waarvan die ander skildery ''Musiek'' (1910) is. 'n Vroeëre weergawe van ''La Danse'' (1909) is in die versameling van die Museum of Modern Art in New York. == Gertrude Stein, Académie Matisse en die Cone susters == [[Lêer:Henri Matisse photo taken by Carl Van Vechten.jpg|duimnael|links|upright|Henri Matisse in Parys, 13 Augustus, 1913. Geneem deur Carl Van Vechten]] Rondom April 1906 ontmoet hy [[Pablo Picasso]], wat twaalf jaar jonger as Matisse was.<ref name=unknown /> Die twee word lewenslange vriende asook mededingers en word dikwels vergelyk; 'n belangrike verskil tussen hulle was dat Matisse uit die natuur geneem en geskilder het, terwyl Picasso veel meer geneig was om vanuit sy verbeelding te werk. Die onderwerpe die meeste deur die twee kunstenaars geskilder was vrouens en stillewes, met Matisse wat meer eerder sy figure in 'n ten volle gerealiseerde interieur sou plaas. Matisse en Picasso is die eerste keer saamgebring by die salon van Gertrude Stein en haar metgesel Alice B. Toklas. Gedurende die eerste dekade van die twintigste eeu was Amerikaners in Parys— Gertrude Stein, haar broers Leo Stein, Michael Stein en Michael se vrou Sarah Stein—belangrike versamelaars en ondersteuners van Matisse se skilderye. Benewens Gertrude Stein se twee Amerikaanse vriende van [[Baltimore]], het die Cone susters, Claribel en Etta, groot beskermhere geword van Matisse en Picasso, en versamel honderde van hul skilderye en tekeninge. Die Cone-versameling word nou in die Baltimore Museum of Art uitgestal.<ref>{{citation|url=http://www.artbma.org/collection/overview/cone.html|title=Cone Collection|publisher=Baltimore Museum of Art|accessdate=29 Julie 2007|archivedate=19 Oktober 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019145733/http://www.artbma.org/collection/overview/cone.html}}</ref> Terwyl talle kunstenaars die Stein-salon besoek het, is heelwat van hierdie kunstenaars nooit verteenwoordig teen die mure van 27 Rue de Fleurus nie. Waar Renoir, Cézanne, Matisse en Picasso se werke Leo en Gertrude Stein se versamelings oorheers het, het Sarah Stein se versameling Matisse veral benadruk.<ref>(MoMA, 1970 by 28)</ref> As tydgenote van Leo en Gertrude Stein het Matisse en Picasso deel geword van hulle sosiale kringe en gereeld die byeenkomste bygewoon wat op Stardagaande by 27 Rue de Fleurus plaasgevind het. Gertrude skryf die begin van die Saterdagaandbyeenkomste toe aan Matisse en maak die opmerking: : ''Meer en meer geredelik het mense begin besoek aflê om Matisse se werke te besigtig—en die Cézanne’s: "Matisse het mense gebring, almal het iemand gebring en hulle het enige tyd ingeloer, dit het begin lastig raak, en dit is hoe die Saterdagaande begin het." <ref>(Mellow, 1974, p. 84)</ref>'' Onder Pablo Picasso se kennisse wat ook gereeld die Saterdagaande bygewoon het, was: Fernande Olivier (Picasso se minnares), Georges Braque, André Derain, die digters Max Jacob en Guillaume Apollinaire, Marie Laurencin (Apollinaire se minnares en kunstenaar in eie reg) en Henri Rousseau.<ref>(Mellow, 1974, p. 94-95)</ref> Sy vriende het die ''Académie Matisse'' in Parys op die been gebring en gefinansier, 'n private nie-kommersiële skool waar Matisse jong kunstenaars onderrig het. Dit was in werking van 1907 tot 1911. Hans Purrmann en Sarah Stein was onder sy verskeie mees lojale studente. Matisse spandeer sewe maande in [[Marokko]] van 1912 tot 1913 en lewer ongeveer 24 skilderye en heelwat tekeninge. Sy gereelde orientalistiese onderwerpe van latere werke, soos odaliske, kan teruggetrek word na die periode.<ref>{{cite book | title=Matisse in Morocco: The Paintings and Drawings, 1912–1913|authors=Jack Cowart, Pierre Schneider, John Elderfield|year=1990}}</ref> == Na Parys == [[Lêer:WoonhuisMatisseNicewkped04.JPG|duimnael|regs|upright|Matisse se huis in Nice (2004)]] In 1917 verhuis Matisse na Cimiez aan die [[Franse Riviera]], 'n voorstad van [[Nice]]. Sy werke van die dekade wat volg op sy verhuising, toon 'n versagting en meer ontspanne benadering. Hierdie "terugkeer na orde" is kenmerkend van baie kunswerke in die tydperk na die [[Eerste Wêreldoorlog]], en kan vergelyk word met die neoklassisme van Picasso en Igor Stravinsky, en die terugkeer na die tradisionalisme van Derain. Sy orientalistiese odalisk-skilderye is kenmerkend van die tydperk; terwyl die werk gewild was, het sommige kontemporêre kritici dit oppervlakkig en dekoratief gevind.<ref>{{citation|first=Jack|last=Cowart|first2=Dominique|last2=Fourcade|title=''Henri Matisse: The Early Years in Nice 1916–1930''|publisher=Henry N. Abrams, Inc.|year=1986|pages=47|isbn=978-0-8109-1442-1}}</ref> In die laat 1920's het Matisse weer merkbaar betrokke geraak by aktiewe samewerking met ander kunstenaars. Hy werk nie net saam met Fransmanne, Nederlanders, Duitsers en Spanjaarde nie, maar ook 'n paar Amerikaners en onlangse Amerikaanse immigrante. [[Lêer:Odalisque à la culotte rouge d'Henri Matisse.jpg|duimnael|189x189px|Odalisque in Rooi Panties, 1924-1925, Musée de l'Orangerie]] Na 1930 het 'n nuwe ywer en dapperder vereenvoudiging in sy werk verskyn. Die Amerikaanse kunsversamelaar Albert C. Barnes oortuig hom om 'n groot muurskildery te verf vir die Barnes-stigting, ''La Danse II (Die dans II)'', wat in 1932 afgehandel is; die stigting besit 'n paar dosyn ander Matisse skilderye. Hierdie skuif na vereenvoudiging en 'n voorskaduwing van die uitknipseltegniek is ook bemerkbaar in sy skildery ''Large Reclining Nude'' (1935). Matisse verf etlike maande aan hierdie skildery en dokumenteer sy vordering met 'n reeks van 22 foto’s wat hy aan Etta Cone stuur.<ref>{{citation|url=http://www.thejewishmuseum.org/site/pages/uploaded_media/cone/matisse/index.html|title=Henri Matisse Photographic documentation of 22 progressive states of Large Reclining Nude|year=1935|publisher=The Jewish Museum|access-date=20 Mei 2013|archivedate=29 Mei 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130529094429/http://www.thejewishmuseum.org/site/pages/uploaded_media/cone/matisse/index.html}}</ref> == Die oorlogsjare == Na 41 jaar is Matisse en sy vrou uitmekaar in 1939. In 1941 ondergaan hy chirurgie waartydens 'n kolostomie uitgevoer word. Na die operasie begin hy 'n rystoel gebruik, en word hy tot met sy afsterwe versorg deur 'n Russiese vrou, Lydia Delektorskaya, een van sy voormalige modelle. Met die hulp van assistente begin hy papierknipsel-collages ''(gouaches découpés)'' maak en gereeld op groot skaal. Sy Nue bleu (Blou naak)-reeks is 'n uitstekende voorbeeld van sy tegniek wat hy "verf met 'n skêr" doop. Dit demonstreer sy vermoë om sy oog vir kleur en geometrie oor te dra na 'n nuwe medium van volkome eenvoud, maar met 'n speelse en genotryke krag. In die 1940's werk hy ook as grafiese kunstenaar by die Mourlot-studio’s in Parys en lewer swart-en-wit illustrasies vir verskeie boeke en oor die honderd oorspronklike steendrukplate. Matisse word bewonder en herhaaldelik na verwys deur die Griekse digter en Nobelpryswenner Odysseas Elytis. Elytis is aan Matisse bekendgestel deur hulle gemeenskaplike vriend Tériade, tydens sy werk aan die ''uitknipsels''. Matisse het die eetkamermuur geverf in Tériade se huis, die ''Villa Natacha'' in Saint-Jean-Cap-Ferrat, wat Elytis ook in sy gedigte noem. Matisse, deur en deur nie-polities, was geskok na die nuus dat sy dogter Marguerite, wat aktief was in die Résistance gedurende die oorlog, gemartel is (amper tot die dood) in 'n Rennes-gevangenis en gevonnis is na die Ravensbrück-konsentrasiekamp.<ref name=kuester /> (Marguerite spring verdere gevangeskap vry deur te ontsnap van 'n trein op pad na Ravensbrück, wat gestop is na 'n Geallieerde lugaanval; sy oorleef in die woud tot met haar redding deur mede-versetters.<ref>{{citation|last=Heftrig|first=Ruth|firstt2=Olaf|last2=Peters|first3=Barbara Maria|last3=Schellewald|year=2008|title=''Kunstgeschichte im "Dritten Reich": Theorien, Methoden, Praktiken'', Akademie Verlag|pages=429}}</ref><ref>{{citation|last=Spurling|first=Hilary|title=''Matisse the Master: A Life of Henri Matisse, the Conquest of Colour, 1909–1954''|pages=424}}</ref>) Matisse se student Rudolf Levy is 1944 dood in die Auschwitz-konsentrasiekamp.<ref name="Gilbert02">{{cite book|last=Gilbert|first=Martin|authorlink=Martin Gilbert|title=The Routledge Atlas of the Holocaust|url=http://books.google.com/books?id=pYs5OSnsrHwC&printsec=frontcover&dq=The+Routledge+atlas+of+the+Holocaust&hl=en&ei=VjZYTf2UO4Sq8AaSr9GABw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=snippet&q=Rudolf%20Levy&f=false|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-28145-4|page=10}}</ref><ref name="Ruhrberg">{{cite book|last=Ruhrberg|first=Karl|title=Twentieth Century art: Painting and Sculpture in the Ludwig Museum|url=http://books.google.com/books?ei=61RbTffWD8KC8gbAk43KDQ&ct=result&id=VqRPAAAAMAAJ&dq=%22rudolf+levy%22+aushwitz&q=%22rudolf+levy%22+#search_anchor|year=1986|publisher=Rizzoli|isbn=978-0-8478-0755-0|page=55}}</ref> In 1947 publiseer Matisse ''Jazz'', 'n beperkte oplaag van 'n kunstenaarsboek van ongeveer honderd afdrukke van kleurvolle papierknipsel-collages, vergesel van sy geskrewe gedagtes. Tériade, 'n bekende twintigste-eeuse kunste-uitgewer reël om Matisse se knipsels uit te gee as pochoir (sjabloon)-afdrukke. == Laaste jare == [[Lêer:Nice-Cimiez-MATISSE tombe1.jpg|duimnael|links|Grafsteen van Henri Matisse en sy vrou Noellie, begraafplaas van die Monastère Notre Dame de Cimiez, Cimiez, Franckryk]] In 1951 handel Matisse 'n vier-jaar projek af vir die ontwerp van die binnekant, die glasvensters en dekorasies van die Chapelle du Rosaire de Vence, wat dikwels na verwys word as ''die Matisse-kapel''. Die projek is die gevolg van 'n noue vriendskap tussen Matisse en Suster Jacques-Marie, ten spyte van die feit dat hy 'n ateïs was.<ref>{{cite book|title=Henri Matisse: Modernist Against the Grain|year=2009|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03512-3|author=Catherine Bock-Weiss|page=147|quote=Natural enough, since he was surrounded by priests and nuns during his later illnesses and while working on the Venice Chapel, even though he remained a convinced atheist.}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.nytimes.com/2005/09/29/arts/design/29jacques.html|title=Sister Jacques-Marie Influence for Matisse's Rosary Chapel, Dies|publisher=NY Times|date= 29 September 2005|dateaccess=27 Julie 2010}}</ref> Hy het haar aangestel as verpleegster en model in 1941 voor sy 'n dominikaanse non geword het. Hulle ontmoet weer in Vence en begin hul samewerking volgens 'n storie oorvertel in haar boek van 1992 ''Henri Matisse: La Chapelle de Vence'' en in die dokumentêr van 2003 "A Model for Matisse".<ref>{{citation|url=http://www.cmu.edu/cmnews/extra/030630_matisse.html|title=French Professor Directs "Model for Matisse"|publisher=Carnegie Mellon Today|date=30 Junie 2003|accessdate=30 Julie 2007}}</ref> In 1952 vestig hy 'n museum gewy aan sy werk, die Matisse Museum in Le Cateau. Die museum hou tans die derde grootste versameling van Matisse se werke in Frankryk. Volgens [[David Rockefeller]], is Matisse se laaste werk die ontwerp van 'n gebrandskilderde glasvenster geïnstalleer by die Union Church of Pocantico Hills naby die Rockefeller-landgoed, noord van New York. "Dit was sy finale artistieke skepping; die maket was teen sy kamermuur tydens sy dood in November 1954" skryf Rockefeller. Die installasie was afgehandel teen 1956.<ref>{{citation|first=David|last=Rockefeller|url=http://www.hudsonvalley.org/content/view/80/145/|title=It is a pleasure to welcome you to the Union Church of Pocantico Hills|publisher=Union Church of Pocantico Hills se webwerf|accessdate=30 Julie 2010|archivedate=26 Julie 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726002826/http://www.hudsonvalley.org/content/view/80/145/}}</ref> Matisse sterf aan 'n [[hartaanval]] op die ouderdom van 84 in 1954. He is begrawe in die begraafplaas van Monastère Notre Dame de Cimiez, naby Nice. == Nalatenskap == Die eerste skildery van Matisse wat deur 'n openbare versameling verkry is, was ''Stillewe met malvas'' (1910), uitgestal in die Pinakothek der Moderne.<ref name=nyt-pin>{{citation| last=Butler| first=Desmond| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B07E2D8133EF933A25752C1A9649C8B63| title=Art/Architecture; A Home for the Modern In a Time-Bound City| publisher=The New York Times| date=10 November 2002| dateaccessed=25 Desember 2007}}</ref> Die pruimbloeisels, 'n 1948 skildery deur Henri Matisse, is op 8 September 2005 aangekoop vir die Museum of Modern Art deur Henry Kravis en die museum se nuwe president, Marie-Josée Drouin. Die beraamde prys was Amer. $25&nbsp;miljoen. Dit is sedert 1970 nie deur die publiek te siene gekry nie.<ref>{{citation| url=http://www.nytimes.com/2005/09/08/arts/design/08muse.html| title=The Modern Acquires a 'Lost' Matisse| publisher=The New York Times| date=8 September 2005}}</ref> In 2002 word 'n Matisse-beeldhouwerk ''Nu couché I'' vir Amer. $9.2&nbsp;miljoen verkoop, 'n rekord vir een van die kunstenaar se beeldhouwerke. Matisse se dogter Marguerite het gereeld Matisse-studente bygestaan met insig oor sy werksmetodes en sy werke. Sy sterf in 1982 terwyl sy besig was met die samestelling van 'n katalogus van haar pa se werke.<ref>{{citation| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=980DE5D61539F930A35757C0A964948260| title=Marguerite Duthuit, a Model In Art of Matisse, Her Father| publisher=The New York Times| date=3 April 1982}}</ref> Matisse se seun, Pierre Matisse (1900–1989), open 'n belangrike moderne kunsgalery in New York gedurende die 1930's. Die Pierre Matisse-galery, wat aktief was van 1931 tot 1989, verteenwoordig en vertoon talle Europese kunstenaars en 'n aantal Amerikaners en Kanadese in New York, dikwels vir die eerste keer. Hy stal [[Joan Miró]], [[Marc Chagall]], Alberto Giacometti, [[Jean Dubuffet]], André Derain, [[Yves Tanguy]], [[Le Corbusier]], Paul Delvaux, Wifredo Lam, Jean-Paul Riopelle, Balthus, Leonora Carrington, Zao Wou Ki en Sam Francis uit, asook beeldhouers Theodore Roszak, Raymond Mason en Reg Butler, en verskeie ander belangrike kunstenaars, insluitend die werk van Henri Matisse.<ref>{{citation|last=Russell| first=John|date=1999| title=Matisse, Father & Son. New York: Harry N. Abrams|pages=387-389|isbn=0-8109-4378-6}}</ref><ref>{{citation|title=Metropolitan Museum exhibition of works from the Pierre Matisse Galery|accessdate=20 Junie 2007| url=http://www.metmuseum.org/special/Matisse/collection_more.htm}}</ref> Henri Matisse se kleinseun, Paul Matisse, is 'n kunstenaar en uitvinder en bly in [[Massachusetts]]. Matisse se agterkleindogter Sophie Matisse is ook 'n kunstenaar. Les Heritiers Matisse tree op as die amptelike boedel. Die Amerikaanse kopieregverteenwoordiger vir Les Heritiers Matisse is die Artists Rights Society.<ref>{{citation| url=http://arsny.com/requested.html| title=Most frequently requested artists list of the Artists Rights Society| access-date=20 Mei 2013| archivedate= 6 Februarie 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206001342/http://www.arsny.com/requested.html}}</ref> == Gedeeltelike lys van werke == <!--{{Hoofartikel|Lys van werke deur Henri Matisse}}--> {| class="wikitable" ! Jaar ! Naam ! Franse naam ! Tegniek ! Afmetings ! Stad ! Galery |- | 1894 | ''[http://www.henri-matisse.net/paintings/aa.html Die lesende vrou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804123204/http://www.henri-matisse.net/paintings/aa.html |date= 4 Augustus 2013 }}'' | | Olie op doek | | [[Parys]] | Musée National d'Art Moderne Parys |- | 1898 | ''[http://www.culture.gouv.fr/Wave/savimage/mnr/r5pn.jpg Landskap, die pienk muur]'' | Le Mur Rose | Olie op doek | | | Privaat versameling |- | 1902 | ''[http://www.albrightknox.org/collection/search/piece:81/ 'n Glimps van die Notre Dame op 'n mooi middag]'' | Notre-Dame, une fin d'après-midi | Olie op doek | 72,5 × 54,5 cm | [[Buffalo, New York]] | Albright Knox-kunsgallery |- | 1905 | ''[http://www.smk.dk/udforsk-kunsten/highlights/henri-matisse-portraet-af-madame-matisse-den-groenne-stribe/ Die groen streep] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131123090332/http://www.smk.dk/udforsk-kunsten/highlights/henri-matisse-portraet-af-madame-matisse-den-groenne-stribe/ |date=23 November 2013 }}'' | La Raie Verte | Olie en [[tempera]] op doek | 40,5 × 32,5 cm | [[Kopenhagen]] | Statens Museum for Kunst |- | 1905 | ''[http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=PICTURE_EN&PID=GJ-8997&numView=1&ID_NUM=78&thumbFile=%2Ftmplobs%2FE7KXCO56GG6J_40A_40Q6.jpg&embViewVer=last&comeFrom=quick&sorting=no&thumbId=6&numResults=188&tmCond=matisse&searchIndex=TAGFILEN&author=Matisse%2C%26%2332%3BHenri Uitsig van Collioure]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Les toits de Collioure | Olie op doek | 59,5 × 73 cm | [[Sint Petersburg]] | [[Hermitage|Hermitage-museum]] |- | 1905 | ''[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?object_id=79542 Landskap by Collioure]'' | | Olie op doek | 38,8 × 46,6 cm | [[New York Stad|New York]] | Museum of Modern Art |- | 1905-6 | ''[http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/7199/le-bonheur-de-vivre-also-called-the-joy-of-life?searchTxt=matisse&submit=submit&rNo=4 Die vreugde van die lewe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221004539/http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/7199/le-bonheur-de-vivre-also-called-the-joy-of-life?searchTxt=matisse&submit=submit&rNo=4 |date=21 Desember 2013 }}'' | Le bonheur de vivre | Olie op doek | 38,8 × 46,6 cm | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1906 | ''[http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/210010233 Die jong matroos II]'' | | Olie op doek | 101,6 × 81,9&nbsp;cm | [[New York Stad|New York]] | The Museum of Modern Art |- | 1906 | ''[http://www.smk.dk/udforsk-kunsten/highlights/henri-matisse-selvportraet/ Selfportret in gestreepte t-hemp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325025710/http://www.smk.dk/udforsk-kunsten/highlights/henri-matisse-selvportraet/ |date=25 Maart 2016 }}'' | | Olie op doek | 30 × 23 cm | [[Kopenhagen]] | Statens Museum for Kunst |- | 1907 | ''[http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6365/red-madras-headdress-le-madras-rouge?searchTxt=matisse&submit=submit&rNo=13 Rooi madras hooftooisel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319112038/http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6365/red-madras-headdress-le-madras-rouge?searchTxt=matisse&submit=submit&rNo=13 |date=19 Maart 2015 }}'' | Madras Rouge | Olie op doek | 99,4 × 80,5 cm | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1907 | ''[http://xroads.virginia.edu/~Museum/Armory/galleryH/matisse.blue.html Blou naak (Souvenir de Biskra)]'' | Nu bleu: Souvenir de Biskra | Olie op doek | 92 × 140 cm | [[Baltimore]] | Baltimore Museum of Art |- | 1908 | ''[http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=PICTURE_EN&PID=GJ-9660&numView=1&ID_NUM=65&thumbFile=%2Ftmplobs%2FLB_23_23Q6POE2K0QRZ76.jpg&embViewVer=last&comeFrom=quick&sorting=no&thumbId=6&numResults=188&tmCond=matisse&searchIndex=TAGFILEN&author=Matisse%2C%26%2332%3BHenri Die nagereg: Harmonie in rooi (Die rooi kamer)]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | Olie op doek | 180 × 220 cm | [[Sint Petersburg]] | [[Hermitage|Hermitage-museum]] |- | 1908 | ''[http://www.slam.org/emuseum/code/emuseum.asp?style=Browse&currentrecord=1&page=search&profile=objects&searchdesc=matisse&quicksearch=matisse&newvalues=1&newstyle=single&newcurrentrecord=1 Baaiers met 'n skilpad]'' | | Olie op doek | 179 × 220 cm | [[St. Louis]] | Saint Louis Art Museum |- | 1910 | ''[http://www.pinakothek.de/en/henri-matisse/still-life-cranesbills Stil lewe met malvas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806083056/http://www.pinakothek.de/en/henri-matisse/still-life-cranesbills |date= 6 Augustus 2011 }}'' | | Olie op doek | 180 × 220 cm | [[München]] | Pinakothek der Moderne |- | 1911 | ''[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A3832&page_number=52&template_id=1&sort_order=1 Die rooi ateljee]'' | L'Atelier Rouge | Olie op doek | 162 × 130 cm | [[New York Stad|New York]] | The Museum of Modern Art |- | 1908-12 | ''[http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=PICTURE_EN&Query_Exp=WOA_AUTHOR+%3D%3D+%22Matisse%2C+Henri%22&PID=GJ-6521&numView=1&ID_NUM=31&thumbFile=%2Ftmplobs%2FMJNTUIJ7RPBSM8L06.jpg&embViewVer=last&comeFrom=simil&check=false&sorting=WOA_AUTHOR%5EWOA_NAME&thumbId=6&numResults=181&author=Matisse%2C%26%2332%3BHenri Die gesprek]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | Olie op doek | 1177 × 85⅜ cm | [[Sint Petersburg]] | [[Hermitage|Hermitage-museum]] |- | 1912 | ''Zorah op die terras'' | | Olie op doek | 116 × 100 cm | [[Moskou]] | Pushkin Museum |- | 1912–1913 | ''[http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6969/seated-riffian-le-rifain-assis?artistID=243&rNo=14 Gesete Riffyn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404164138/http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6969/seated-riffian-le-rifain-assis?artistID=243&rNo=14 |date= 4 April 2013 }}'' | Le Rifain assis | Olie op doek | 200 × 160 cm | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1912 | ''Venster by Tangier'' | | Olie op doek | | [[Moskou]] | Pushkin Museum |- | 1915 | ''[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A3832&page_number=100&template_id=1&sort_order=1 Die geel gordyn]'' | Le rideau jaune | Olie op doek | 146 × 97 cm | [[New York Stad|New York]] | The Museum of Modern Art |- | 1916 | ''[http://www.dia.org/object-info/141cdae5-636b-4e39-b4bd-ca44ea1638ba.aspx?position=1 Die venster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208001705/http://www.dia.org/object-info/141cdae5-636b-4e39-b4bd-ca44ea1638ba.aspx?position=1 |date= 8 Desember 2013 }}'' | La Fenêtre | Olie op doek | 146,1 × 116,8 cm | [[Detroit]] | Detroit Institute of Arts |- | 1917 | ''[http://www.clevelandart.org/art/1972.225 Die windskerm, op die pad na Villacoublay]'' | | Olie op doek | 38,2 × 55,2 cm | [[Cleveland]] | Museum of art |- | 1917 | ''[http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/5699/the-music-lesson?artistID=243&rNo=22 Die musiekles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319154602/http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/5699/the-music-lesson?artistID=243&rNo=22 |date=19 Maart 2015 }}'' | La leçon de musique | Olie op doek | 245,1 × 210,8 cm | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1917 | ''[http://www.cnac-gp.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-932b75ea93815ad1ca8596d8d77aa5d9&param.idSource=FR_O-733ea532518aafb7328c8ee1aaeb545d Die skilder en sy model]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Le peintre dans son atelier | Olie op doek | 146,5 × 97 cm | [[Parys]] | Musée National d'Art Moderne Parys |- | 1923 | ''[http://www.clevelandart.org/art/1946.444 Fees van blomme]'' | Fête des fleurs | Olie op doek | 65,5 × 92,7 | [[Cleveland]] | Museum of art |- | 1923 | ''[http://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46642.html Odalisk met haar arms opgelig]'' | Odalisque assise aux bras levés, fauteuil rayé vert | Olie op doek | 65,1 × 50,2 cm | [[Washington, D.C.]] | National Gallery of Art |- | 1926 | ''[http://www.gallery.ca/en/see/collections/artwork.php?mkey=4458 Geel odalisk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017204400/http://www.gallery.ca/en/see/collections/artwork.php?mkey=4458 |date=17 Oktober 2013 }}'' | | Olie op doek | 55,1 × 80,8 cm | [[Ottawa]] | National Gallery of Canada |- | 1932 | ''[https://web.archive.org/web/20111001010502/http://blogs.princeton.edu/wri152-3/jholt/archives/001911.html Die dans II]'' | | Muurskildery | 14&nbsp;m × 4,6 m | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1937 | ''[http://www.wikipaintings.org/en/henri-matisse/woman-in-a-purple-coat-1937 Vrou in 'n pers jas]'' | | Olie op doek | 81 × 65,2 cm | [[Houston]] | Museum of Fine Arts |- | 1940 | ''Die droom van 1940'' | Le Rêve de 1940 | Olie op doek | | | Private versameling |- | 1940 | ''[http://www.cnac-gp.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-b44366a4e93b598eecc3aea32ad5&param.idSource=FR_O-ea56653886f472fc36ff51165ed53b2 La Blouse Roumaine]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | La Blouse Roumaine | Olie op doek | 92 × 73 cm | [[Parys]] | Musée National d'Art Moderne Parys |- | 1940 | ''[http://www.clevelandart.org/art/1952.153?f&#91;0&#93;=field_artist%3AHenri%20Matisse%20%28French%2C%201869-1954%29 Interieur met 'n Etruskiese vaas]'' | Intérieur au vase étrusque | Olie op doek | 73,7 × 108 cm | [[Cleveland]] | Museum of art |- | 1944 | ''[http://honolulumuseum.org/art/5429-annelies-white-tulips-and-anemonesa_z Annelies, wit tulpe en anemone]'' | | Olie op doek | 60 × 73 cm | [[Honolulu]] | Honolulu Museum of Art |- | 1946 | ''[http://www.henri-matisse.net/paintings/ega.html Asië] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923104233/http://www.henri-matisse.net/paintings/ega.html |date=23 September 2013 }}'' | L'Asie | Olie op doek | 116 × 81 cm | | Private versameling |- | 1947 | ''[http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6505/two-young-girls-in-a-red-and-yellow-interior-deux-fillettes-fond-jaune-et-rouge?artistID=243&rNo=0 Twee meisies in 'n geel en rooi interieur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404173146/http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/6505/two-young-girls-in-a-red-and-yellow-interior-deux-fillettes-fond-jaune-et-rouge?artistID=243&rNo=0 |date= 4 April 2013 }}'' | Deux fillettes, fond jaune et rouge | Olie op doek | 61 × 49,8 cm | [[Philadelphia]] | Barnes-stigting |- | 1948 | ''[http://honolulumuseum.org/art/5429-annelies-white-tulips-and-anemonesa_z Pruimbloeisels]'' | | Olie op doek | 115,9 × 88,9 cm | [[Honolulu]] | Honolulu Museum of Art |- | 1952 | ''[http://www.cnac-gp.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-606d6cc79b7efcfd68aebf5af361d5c0&param.idSource=FR_O-b13af42df01b9bd5126fb2b331a5bd Smart van die koning]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | La tristesse du roi | Gouache | 292 × 383cm | [[Parys]] | Musée National d'Art Moderne Parys |- | 1952 | ''[http://www.cnac-gp.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-982893848b401fc3d7b176d3c94069&param.idSource=FR_O-ebd1965d22c5599bb827e687a870116e Blou naak II]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Nu bleu II | Gouache découpée | 116,2 × 88,9 cm | [[Parys]] | Musée National d'Art Moderne Parys |- | 1953 | ''[http://www.tate.org.uk/art/artworks/matisse-the-snail-t00540 Die slak]'' | L'Escargot | Gouache op papier | 286,4 × 287 cm | [[Londen]] | Tate |} == Vertolkings in die media en letterkunde == ; Rolprentvertolkings * Veteraan Amerikaanse akteur [[Al Pacino]] is aangewys om Henri Matisse te vertolk in 'n toekomstige rolprent gedoop "Masterpiece", wat handel oor die baanbrekende Franse kunstenaar en sy verhouding met sy verpleegster en model Monique Bourgeois.<ref>{{cite news |last=Child |first=Ben |title=Al Pacino to play Henri Matisse |url=http://www.guardian.co.uk/film/2011/feb/14/al-pacino-to-play-henri-matisse |access-date=29 April 2012 |newspaper=The Guardian |date=14 Februarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017075745/http://www.guardian.co.uk/film/2011/feb/14/al-pacino-to-play-henri-matisse |archive-date=17 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regie word behartig deur Deepa Mehta, wie se vorige werk rolprente insluit soos 2003 se ''Bollywood Hollywood'' en ''Water'' in 2006. * Matisse verskyn ook kortstondig saam met ander kunstenaars in ''Midnight in Paris''. ; Letterkunde * Die [[Ray Bradbury]] kortverhaal "The Watchful Poker Chip of H. Matisse" bevat 'n verwysing na die kunstenaar wat 'n oog op 'n pokerskyfie verf vir 'n Amerikaner, om as monokel te gebruik. == Boeke/Essays == * Notes of a Painter,1908 * Painter's Notes on Drawing,1930. * ''Jazz (Henri Matisse)|Jazz'', 1947 * ''Matisse on Art'', versamel deur Jack D. Flam, 1973. {{ISBN|0-7148-1518-7}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Alfred H. Barr, Jr., ''Matisse: His Art and His Public'' New York: The Museum of Modern Art, 1951. {{ISBN|0-87070-469-9}}; {{ISBN|978-0-87070-469-7}}. * Olivier Berggruen and Max Hollein, Editors. ''Henri Matisse: Drawing with Scissors: Masterpieces from the Late Years''. Prestel Publishing, 2006. {{ISBN|978-3-7913-3473-8}}. * F. Celdran, R.R. Vidal y Plana. ''Triangle : Henri Matisse – Georgette Agutte – Marcel Sembat'' Paris, Yvelinedition, 2007. {{ISBN|978-2-84668-131-5}}. * Jack Cowart and Dominique Fourcade. ''Henri Matisse: The Early Years in Nice 1916–1930''. Henry N. Abrams, Inc., 1986. {{ISBN|978-0-8109-1442-1}}. * Raymond Escholier. ''Matisse. A Portrait of the Artist and the Man.'' London, Faber & Faber, 1960. * Lawrence Gowing. ''Matisse.'' New York, Oxford University Press, 1979. {{ISBN|0-19-520157-4}}. * Hanne Finsen, Catherine Coquio, et al. ''Matisse: A Second Life''. Hazan, 2005. {{ISBN|978-2-7541-0043-4}}. * David Lewis. "Matisse and Byzantium, or, Mechanization Takes Command" in Modernism/modernity 16:1 ([http://muse.jhu.edu/journals/modernism-modernity/toc/mod.16.1.html Januarie 2009)], 51–59. * John Russell. ''Matisse, Father & Son,'' published by Harry N. Abrams, NYC. Copyright John Russell 1999, {{ISBN|0-8109-4378-6}} * Pierre Schneider. ''Matisse.'' New York, Rizzoli, 1984. {{ISBN|0-8478-0546-8}}. * Hilary Spurling. ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, Vol. 1, 1869–1908''. London, Hamish Hamilton Ltd, 1998. {{ISBN|0-679-43428-3}}. * Hilary Spurling. ''Matisse the Master: A Life of Henri Matisse, Vol. 2, ''The Conquest of Colour'' 1909–1954''. London, Hamish Hamilton Ltd, 2005. {{ISBN|0-241-13339-4}}. * Alastair Wright. ''Matisse and the Subject of Modernism'' Princeton, Princeton University Press, 2006. {{ISBN|0-691-11830-2}}. == Verdere naslaanwerk == * Nancy Marmer, "Matisse and the Strategy of Decoration," ''Artforum,'' Maart 1966, pp.&nbsp;28–33. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * 21 [http://www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/artists/henri-matisse Skilderye deur Henri Matisse] op die [[:en:Your Paintings|BBC Your Paintings]] webwerf {{en}} * [http://www.arsny.com/ Artists Rights Society, Matisse se Amerikaanse Kopiereg verteenwoordigers] {{en}} * [http://www.itnsource.com/compilation/S20100901/#25 Filmateriaal van Henri Matisse in Vence, Frankryk besig om te werk aan die Nuwe Kapel van Vence] {{en}} * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=95 Henri Matisse Galery op MuseumSyndicate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512161351/http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=95 |date=12 Mei 2013 }} {{en}} * [http://www.henri-matisse.net/ Henri Matisse: Life and Work] 500 hoë-definisie beelde {{en}} * [http://www.nytimes.com/interactive/2010/07/11/arts/20100711-matisse-bathers-moma.html?ref=multimedia Matisse's ‘Bathers by the River’] – interaktiewe skyfievertoning deur ''[[The New York Times]]'' {{en}} * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=127745865 Matisse: Radical Invention NPR, audio] {{en}} * [http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=3832 Henri Matisse] by die [[:en:Museum of Modern Art|Museum of Modern Art]] {{en}} * [http://www.musee-matisse-nice.org/ Musée Matisse Nice] {{fr}}{{en}} * [http://www.morozov-shchukin.com/html/matisse.html The Morozov-Shchukin collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019034820/http://www.morozov-shchukin.com/html/matisse.html |date=19 Oktober 2013 }} {{ru}}{{en}} * [http://www.historia-del-arte-erotico.com/1903_matisse/home.htm The nude in Matisse] * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=henri+matisse&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500017300 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] ULAN Full Record Display for Henri Matisse. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los Angeles, California. {{en}} * [http://archrecord.construction.com/inTheCause/0702MenOfParis/MenOfParis1.asp Gelett Burgess, ''The Wild Men of Paris, Matisse, Picasso and Les Fauves,'' 1910] {{en}} {{en-vertaal|Henri Matisse}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Matisse, Henri}} [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1869]] [[Kategorie:Sterftes in 1954]] 421r6y4oiy025ahe37wy7gmc3wqe1wi 0 77803 2921055 2872865 2026-08-02T00:56:55Z BurgertB 2401 Taal 2921055 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Roetsterretjie | image = Sterna fuscata.JPG | image_width = 260px | image_caption = ''Onychoprion fuscatus nubilosus'' (of ''O. f. oahuensis'') | status = LC | status_system = iucn3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | subordo = [[Lari]] | familia = [[Sternidae]] | genus = ''[[Onychoprion]]'' | species = '''''O. fuscatus''''' | binomial = ''Onychoprion fuscatus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = 2 tot 9 variante is aangeteken | synonyms = ''Onychoprion fuscata'' <small>(''[[lapsus]]'')</small><br /> ''Sterna fuscata'' <small>Linnaeus, 1766</small><br /> ''Sterna fuscata fuscata'' <small>Linnaeus, 1766</small><br /> ''Sterna fuscata nubilosa'' }} Die '''roetsterretjie''' (''Onychoprion fuscatus'', vroeër ''Sterna fuscata''<ref>Bridge ''et al.'' (2005)</ref>) is 'n algemene [[voël]]. Dis 'n somerbesoeker aan die kus langs [[Mosambiek]] en Noord-[[KwaZulu-Natal]] uit tropiese [[Indiese Oseaan]]-kolonies. Hulle woon meestal ver van vastelande en broei op eilande in die ewenaargordel. Die voël is 40 tot 44&nbsp;cm lank, weeg 160 tot 220&nbsp;g en het 'n vlerkspan van 90&nbsp;cm. In [[Engels]] staan dit bekend as die ''sooty tern''. == Fotogalery == <gallery> Sooty tern on nest.jpg|Op sy [[nes]] Onychoprion fuscatus -Phillip Island, Norfolk Island group, Australia -egg-8.jpg|Eier Sooty Tern chick.JPG|Kuiken Sooty tern flying.JPG|In vlug Bird flocks Bird Island Seychelles.jpg|Swerm </gallery> == Sien ook == {{commons|Onychoprion fuscatus}} {{wikispecies|Onychoprion fuscata}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sterretjies]] 9joamgthttjrge7anfb5ei2h7xe2ep4 0 80339 2921168 2364029 2026-08-02T11:47:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921168 wikitext text/x-wiki {{Oscar-aand | naam = <big>60</big>ste Oscar-toekenningsaand | beeld = | onderskrif = | datum = [[11 April]] [[1988]] | plek = Shrine Auditorium, <br />[[Los Angeles]] | aanbieder = Chevy Chase | rolprent = ''The Last Emperor'' | meestepryse = ''The Last Emperor'' (9) | benoemings = ''The Last Emperor'' (9) }} Die '''60ste Oscar-toekenningsaand''' is op [[11 April]] [[1988]] deur die Academy of Motion Picture Arts and Sciences in [[Los Angeles]] gehou om erkenning te gee aan die rolprente van 1987. Die aanbieder was [[Chevy Chase]]. Die Skrywersgilde van Amerika se staking, wat op 7 Maart begin het, is ’n paar keer tydens die seremonie genoem, soos toe Chase gesê het sy "hele monoloog is goedgunstig geskenk deur vyf vragmotorbestuurders".<ref name="trib">[https://web.archive.org/web/20121023030541/http://www.chicagotribune.com/topic/env-1988oscarshow,0,6182419,print.story ''Last Emperor'' Reigns Over Oscar Ceremonies], ''Chicago Tribune''</ref> Die seremonie is oorheers deur die prente ''The Last Emperor'', wat al nege sy benoemings gewen het, en ''Moonstruck'', wat ses benoemings gekry en drie [[Oscar]]s gewen het. ''The Last Emperor'' het die rekord van ''Gigi'' van 1959 geëwenaar van die meeste benoemings waarvan almal gewen is. Dit was ook die eerste prent ná ''Gigi'' wat die [[Oscar]] vir beste prent gewen het sonder om enige benoemings vir toneelspel te kry. == Pryse == {{Kombi-beeld|Michael Douglas WEF 2007.jpg|Cher - Casablanca.jpg|Sean Connery 1999.jpg| |align=right |width=150px |caption1=Michael Douglas |caption2=Cher |caption3=Sean Connery }} Hier volg ’n lys van die belangrikste wenners en benoemdes (die wenners word eerste genoem en is in vet druk):<ref name="Oscars1988">{{cite web |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/60th-winners.html |title=The 60th Academy Awards (1988) Nominees and Winners |access-date=16 Oktober 2011 |work=oscars.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001073353/https://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/60th-winners.html |archive-date=1 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {| class=wikitable |- ! style="background:#FAF0BE; width:50%" | Beste rolprent ! style="background:#FAF0BE; width:50%" | Beste regisseur |- | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' ''' ** ''Broadcast News'' ** ''Fatal Attraction'' ** ''Hope and Glory'' ** ''Moonstruck'' | valign="top" | * '''Bernardo Bertolucci – ''The Last Emperor''''' ** John Boorman – ''Hope and Glory'' ** Lasse Hallström – ''My Life as a Dog'' ** Norman Jewison – ''Moonstruck'' ** Adrian Lyne – ''Fatal Attraction'' |- ! scope="col" style="background:#FAF0BE;" ! style="width="50%" | Beste akteur ! scope="col" style="background:#FAF0BE;" ! style="width="50%" | Beste aktrise |- | valign="top" | * '''[[Michael Douglas]] – ''Wall Street''''' ** [[William Hurt]] – ''Broadcast News'' ** [[Marcello Mastroianni]] – ''Dark Eyes'' ** [[Jack Nicholson]] – ''Ironweed'' ** [[Robin Williams]] – ''Good Morning, Vietnam'' | valign="top" | * '''[[Cher]] – ''Moonstruck''''' ** [[Glenn Close]] – ''Fatal Attraction'' ** [[Holly Hunter]] – ''Broadcast News'' ** [[Sally Kirkland]] – ''Anna'' ** [[Meryl Streep]] – ''Ironweed'' |- ! scope="col" style="background:#FAF0BE;" ! style="width="50%" | Beste manlike byspeler ! scope="col" style="background:#FAF0BE;" ! style="width="50%" | Beste vroulike byspeler |- | valign="top" | * '''[[Sean Connery]] – ''The Untouchables''''' ** [[Albert Brooks]] – ''Broadcast News'' ** [[Morgan Freeman]] – ''Street Smart'' ** [[Vincent Gardenia]] – ''Moonstruck'' ** [[Denzel Washington]] – ''Cry Freedom'' | valign="top" | * '''[[Olympia Dukakis]] – ''Moonstruck''''' ** [[Norma Aleandro]] – ''Gaby: A True Story'' ** [[Anne Archer]] – ''Fatal Attraction'' ** [[Anne Ramsey]] – ''Throw Momma from the Train'' ** [[Ann Sothern]] – ''The Whales of August'' |- ! style="background:#FAF0BE" | Beste oorspronklike draaiboek ! style="background:#FAF0BE" | Beste verwerkte draaiboek |- | valign="top" | * '''''Moonstruck'' – John Patrick Shanley''' ** ''Broadcast News'' – James L. Brooks ** ''Au revoir les enfants'' – Louis Malle ** ''Hope and Glory'' – John Boorman ** ''Radio Days'' – Woody Allen | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' – Mark Peploe, Bernardo Bertolucci''' ** ''The Dead'' – Tony Huston ** ''Fatal Attraction'' – James Dearden ** ''Full Metal Jacket'' – Stanley Kubrick, Michael Herr, Gustav Hasford ** ''My Life as a Dog'' – Lasse Hallström, Reidar Jonsson, Brasse Brannstrom, Per Berglund |- ! style="background:#FAF0BE" | Beste buitelandse rolprent ! style="background:#FAF0BE" | Beste kort animasieprent |- | valign="top" | * '''''Babette's Feast'' ([[Denemarke]])''' ** ''Au Revoir Les Enfants'' ([[Frankryk]]) ** ''Course Completed'' ([[Spanje]]) ** ''La famiglia'' ([[Italië]]) ** ''Pathfinder'' ([[Noorweë]]) | valign="top" | * '''''The Man Who Planted Trees'' – Frédéric Back''' ** ''George and Rosemary'' – Eunice Macaulay ** ''Your Face'' – Bill Plympton |- ! style="background:#FAF0BE" | Beste oorspronklike musiek ! style="background:#FAF0BE" | Beste oorspronklike liedjie |- | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' – David Byrne, Cong Su, Ryuichi Sakamoto''' ** ''Cry Freedom'' – George Fenton, [[Jonas Gwangwa]] ** ''Empire of the Sun'' – John Williams ** ''The Untouchables'' – Ennio Morricone ** ''The Witches of Eastwick'' – John Williams | valign="top" | * '''"(I've Had) The Time of My Life" uit ''Dirty Dancing'' – Frankie Previte, John DeNicola, Donald Markowitz, Franke Previte''' ** "Cry Freedom" uit ''Cry Freedom'' – George Fenton, Jonas Gwangwa ** "Nothing's Gonna Stop Us Now" uit ''Mannequin'' – Albert Hammond, Diane Warren ** "Shakedown" uit ''Beverly Hills Cop II'' – Harold Faltermeyer, Keith Forsey, Harold Faltermeyer, Keith Forsey, Bob Seger ** "Storybook Love" uit ''The Princess Bride'' – Willy DeVille |- ! style="background:#EEDD82" | Beste rolprentredigering ! style="background:#EEDD82" | Visuele effekte |- | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' – Gabriella Cristiani''' ** ''Broadcast News'' – Richard Marks ** ''Empire of the Sun'' – Michael Kahn ** ''Fatal Attraction'' – Michael Kahn, Peter E. Berger ** ''RoboCop'' – Frank J. Urioste | valign="top" | * '''''Innerspace'' – Dennis Muren, Bill George, Harley Jessup, Kenneth Winston''' ** ''Predator'' – Joel Hynek, Robert M. Greenberg, Richard Greenberg, Stan Winston |- ! style="background:#FAF0BE" | Beste kunsredigering ! style="background:#FAF0BE" | Beste kinematografie |- | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' – Ferdinando Scarfiotti, Bruno Cesari, Osvaldo Desideri''' ** ''Empire of the Sun'' – Norman Reynolds, Harry Cordwell ** ''Hope and Glory'' – Anthony D. G. Pratt, Joanne Woollard ** ''Radio Days'' – Santo Loquasto, Carol Joffe, Leslie Bloom, George DeTitta jr. ** ''The Untouchables'' – Patrizia von Brandenstein, William A. Elliott, Hal Gausman | valign="top" | * '''''The Last Emperor'' – Vittorio Storaro''' ** ''Broadcast News'' – Michael Ballhaus ** ''Empire of the Sun'' – Allen Daviau ** ''Hope and Glory'' – Philippe Rousselot ** ''Matewan'' – Haskell Wexler |- |} === Irving G. Thalberg-gedenkprys === * Billy Wilder === Spesiale Prestasieprys === * ''RoboCop'' – Stephen Flick en John Pospisil == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Academy Awards|Oscars}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:60th Academy Awards|Engelse Wikipedia]] {{Oscar-aande}} [[Kategorie:Oscars|60]] s5lerdhd4bgy1knxgpkimhrha9m7wo2 6 80350 2921028 2918880 2026-08-01T21:47:19Z JMK 649 weergawe 2921028 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. ds. [[Paul Roux]] |bron=''Hooyvlakte'' |datum=Omstreeks 1910 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[lêer:Genl_ds_PH_Roux, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-herskepping]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 4nx9brh7fmu4vquxn2l6nwwlldndyfg 2 80353 2921048 2711672 2026-08-01T23:37:24Z Pathoschild 1869 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 2921048 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|af-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> i6byju7te4r2gjq7xa1nav87j4lf1p8 3 80355 2921041 2711671 2026-08-01T23:02:12Z Pathoschild 1869 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 2921041 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 0 84564 2920758 2620429 2026-08-01T12:13:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920758 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = St. James’ Park | bynaam = SJP, Gallowgate | beeld = [[Lêer:Aerial view of St James Park - geograph.org.uk - 472327 (cropped).jpg|250px]] | byskrif = Lugbeeld van St. James’ Park | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]], [[Engeland]] | koördinate = {{Koördinate|54|58|32|N|1|37|18|W|type:landmark|display=inline,title}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = 1892 | renovasie = | uitgebrei = 1998-2000 | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = TTH Architects, Gateshead UK | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Newcastle Rangers FC (1880–1882, 1884)<br />Newcastle West End FC (1886–1892)<br />Newcastle East End FC (1892)<br />Newcastle United FC (1892–hede) | sitplekke = 52&nbsp;405<ref name="Premier">{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premierliga Handboek Seisoen 2013/14 |format=PDF |access-date=17 Augustus 2013 |work=Premierliga |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |archive-date=31 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} '''St. James’ Park''' is ’n [[stadion]] in [[Newcastle upon Tyne]] in [[Engeland]]. Dit is die tuisveld van [[Newcastle United FC]] wat in die [[Premier League]] speel. Die stadion het sitplek vir 52&nbsp;405 mense.<ref name="Premier"/> St. James’ Park is sedert 1892 die tuisveld van Newcastle United en word sedert 1880 vir [[sokker]]wedstryde aangewend.<ref name=officialsitestadiumpage>{{en}} [http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Stadium/0,,10278,00.html Newcastle United official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202617/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Stadium/0,,10278,00.html |date=16 Mei 2008 }} Stadium Information page</ref> Regdeur die geskiedenis van die stadion het die opgradering en uitbreiding daarvan konflik veroorsaak tussen plaaslike inwoners en die stadsraad.<ref name=officialsitehistory1>{{en}} [http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/StJamesParkDetail/0,,10278~224162,00.html Newcastle United amptelike webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430102936/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/StJamesParkDetail/0,,10278~224162,00.html |date=30 April 2008 }} St. James’ Park Storie, deel 1</ref> Dit het in die laat 1960’s gelei tot twee voorstelle om die stadion te skuif<ref name=officialsitehistory2>{{en}} [http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/StJamesParkDetail/0,,10278~224170,00.html Newcastle United amptelike webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224072050/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/StJamesParkDetail/0,,10278~224170,00.html |date=24 Februarie 2008 }} St. James’ Park Storie, deel 2</ref><ref name=toonarama1970>{{en}} [http://www.toonarama.co.uk/seasons/1970s/1970-71/united_fans_1970-71.html toonarama.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621162457/http://www.toonarama.co.uk/seasons/1970s/1970-71/united_fans_1970-71.html/ |date=21 Junie 2017 }} 1970–17-seisoen, ‘Stadia’</ref> en ’n kontroversiële voorstel in 1995 om dit na die nabygeleë Leazes Park te verskuif. Die weiering om te skuif het gelei tot die kenmerkende onewewigtige voorkoms van die huidige stadion se asimmetriese paviljoene.<ref name=worldstadiaddotcom>{{en}} [http://worldstadia.com/stadium/england/st._james'_park/87.php worldstadia.com St. James’ Park-oorsig] Lugfoto van die stadion en algemene inligting.</ref> Buiten klubsokker is St. James’ Park ook al gebruik vir internasionale sokker as deel van die [[Olimpiese Somerspele 2012]]<ref name=sjp2012venue>[https://web.archive.org/web/20091016074634/http://www.london2012.com/venues/football-stadia-uk-wide.php 2012 Amptelike webblad] Sokkerstadions, URL besoek op 15 April 2008</ref> en internasionale [[rugby]] as deel van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]. Tesame met professionele sokker het die stadion ook gasheer gespeel vir liefdadigheidsgebeure en konserte en was dit ook die stel vir realiteitstelevisie en rolprente. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Bulgaria Romania Euro 96 A.jpg|Wedstryd tussen Bulgarye en Roemenië tydens die Europese Sokkerkampioenskap 1996 Lêer:New Zealand vs Tonga 2015 RWC (2).jpg|Wedstryd tussen Nieu-Seeland en Tonga tydens die Rugbywêreldbeker 2015 </gallery> == Wedstryde == === Sokker === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" |- !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- | 18 Maart 1901 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 6–0 || {{vlagland|Wallis}} || British Home Championship |- | 6 April 1907 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 1–1 || {{vlagland|Skotland}} || British Home Championship |- | 15 November 1933 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 1–2 || {{vlagland|Wallis}} || British Home Championship |- | 9 November 1938 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 4–0 || {{vlagland|Noorweë}} || Vriendelik |- | 10 Junie 1996 || {{vlagland|Roemenië}} ||align=center| 0–1 || {{vlagland|Frankryk}} || [[Europese Sokkerkampioenskap 1996]] |- | 13 Junie 1996 || {{vlagland|Bulgarye}} ||align=center| 1–0 || {{vlagland|Roemenië}} || [[Europese Sokkerkampioenskap 1996]] |- | 18 Junie 1996 || {{vlagland|Frankryk}} ||align=center| 3–1 || {{vlagland|Bulgarye}} || [[Europese Sokkerkampioenskap 1996]] |- | 5 September 2001 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 2–0 || {{vlagland|Albanië}} || [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]]-kwalifisering |- | 18 Augustus 2004 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 3–0 || {{vlagland|Oekraïne}} || Vriendelik |- | 30 Maart 2005 || {{vlagland|Engeland}} ||align=center| 2–0 || {{vlagland|Azerbeidjan}} || [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]]-kwalifisering |- | 26 Julie 2012 || {{vlagland|Meksiko}} ||align=center| 0–0 || {{vlagland|Suid-Korea}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |- | 26 Julie 2012 || {{vlagland|Gaboen}} ||align=center| 1–1 || {{vlagland|Switserland}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |- | 29 Julie 2012 || {{vlagland|Japan}} ||align=center| 1–0 || {{vlagland|Marokko}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |- | 29 Julie 2012 || {{vlagland|Spanje}} ||align=center| 0–1 || {{vlagland|Honduras}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |- | 1 Augustus 2012 || {{vlagland|Brasilië}} ||align=center| 3–0 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |- | 4 Augustus 2012 || {{vlagland|Brasilië}} ||align=center| 3–2 || {{vlagland|Honduras}} || [[Olimpiese Somerspele 2012]] |} === Rugbywêreldbeker 2015 === :''Hoofartikel: [[Rugbywêreldbeker 2015]]''. {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" |- !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 3 Oktober 2015 || 16:45 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 34–16 || {{SCOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 50&nbsp;900 |- | 9 Oktober 2015 || 20:00 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 47–9 || {{TGAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 50&nbsp;985 |- | 10 Oktober 2015 || 14:30 || {{SAMru}} || style="text-align:center;"| 33–36 || {{SCOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 51&nbsp;982 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|St James' Park}} {{Rugbywêreldbekerstadions 2015}} [[Kategorie:Rugbystadions in Engeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Engeland]] 43xqzzr96lg3pur8zr8hgxcbrgj3zxr 0 85136 2920865 2899349 2026-08-01T17:38:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920865 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Crazy_ink_on_pierced_girl_lying_back.jpg|duimnael|180px|Tatoes is onder vroue ook gewild.]] [[Beeld:Jeremy_Meeks_Mug_Shot.jpg|duimnael|180px|Jeremy Meeks, ’n oudgevangene en deesdae model, het talle tatoes, onder meer ’n [[traantatoe]] by sy linkeroog.]] ’n '''Tatoeëermerk''' of '''tatoe''' is ’n vorm van liggaamsmodifisering waar ’n naald gebruik word om [[ink]] onder die opperhuid aan te bring om die vel se pigment te verander. Tatoekunstenaars bring inkontwerpe aan deur middel van verskeie metodes en tegnieke, soos tradisionele metodes waar die prieminstrument met 'n hamertjie gekap word en moderne tatoes wat met masjiene aangebring word. Tatoeëring word al duisende jare lank deur baie kulture oor die wêreld heen beoefen, en die simboliek en impak daarvan verskil grootliks van plek tot plek en kultuur tot kultuur. Die term kom waarskynlik van die [[Polinesiese tale|Polinesiese]] woord ''tatau'', wat streep of vlek beteken,<ref name="somoa">{{Citation|url=http://www.polynesia.com/samoa/samoan-tattoos.html|publisher=Polynesian Cultural Center|title=Samoa: Samoan Tattoos|access-date=18 Februarie 2014|archivedate= 7 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061107231027/http://www.polynesia.com/samoa/samoan-tattoos.html}}</ref> en is deur matrose na [[Europa]] gebring. Van daar het dit moontlik na die res van die wêreld versprei.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.bartleby.com/61/89/T0058900.html |title=Tattoo 2 |encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language |edition=fourth |year=2000 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202095239/http://bartleby.com/61/89/T0058900.html |date= 2 Februarie 2009 }}</ref> Tatoes kan dekoratief wees (met geen spesifieke betekenis nie), simbolies (met 'n persoonlike betekenis vir die draer), of beeldend ('n beeld van 'n spesifieke persoon of voorwerp). Baie tatoes word in [[deurgangsrite]]s gebruik, om status en rang aan te dui, as simbole vir godsdienstige en spirituele toewyding, merke van liefde of dapperheid, armbande en talismans, beskerming of as strafmaatreël, soos vir uitgeworpenes, slawe of gevangenes. Uitgebreide kosmetiese tatoeëring word ook deur baie vroue laat aanbring. Die tatoekuns bestaan al minstens sedert die lewe van die eerste bekende gatatoeëerde mens, [[Ötzi]], sowat 3330&nbsp;v.C., en tog het die mening van gemeenskappe oor tatoes deur die eeue gewissel. In die 20ste eeu is tatoes oor feitlik die hele wêreld verbind met 'n sekere soort "rowwe" lewenstyl, veral van matrose en gevangenes. Vandag kies mense om verskeie redes om getatoeëer te word: kunstig, kosmeties, sentimenteel, godsdienstig en spiritueel, of om hulle identifisering met sekere groepe (insluitende etniese en misdadigergroepe) te toon. Tatoes kan wys hoe iemand oor 'n familielid (gewoonlik 'n ouer of kind) of oor 'n onverwante persoon voel.<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Frankie J |year=2007 |title=Tattooing: Mind, Body And Spirit. The Inner Essence Of The Art |journal=Sociological Viewpoints |volume=23 |pages=45–61}}</ref> ==Terminologie== Die woord "tatoe" is 'n [[leenwoord]] uit die [[Polinesiese tale|Polinesiese taal]] Tahitiaans<ref>"Tatoe" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 17 Maart 2023.</ref> of Samoaans,<ref name="covered"/><ref name="samoa2">{{cite web |title=Meaning of Tatau 1 |url=https://pasefika.com/Culture/Article/19/sa/Meaning-of-Tatau-1 |publisher=Pasefika Design}}</ref> vanaf ''tatau''. Die [[Japannees|Japannese]] woord ''irezumi'' beteken "invoeging van ink", en kan dui op die tradisionele Japannese handmetode, 'n masjienmetode in 'n Westerse styl of enige metode wat die invoeging van ink behels. Die algemeenste woord vir tradisionele Japannese tatoe-ontwerpe is ''horimono''.<ref name="onitattoo">{{Cite web |title=History Of Irezumi/Horimono |url=https://irezumihorimonodesign.weebly.com/history-of-irezumihorimono.html |access-date=17 August 2018 |website=Oni Tattoo Design}}</ref> Japannese kan die woord "tatoe" gebruik vir enige nie-Japannese metode. ==Soorte tatoeëermerke== ===Amateur- en professionele tatoes=== [[Lêer:Chest_Mechanics.jpg|duimnael|180px|links|Tatoes wat ’n groot deel van die liggaam bedek, is algemeen.]] Die simboliek van die tatoe wissel van plek tot plek en van kultuur tot kultuur. Baie tatoes is tekens van passie, status of rang, godsdiens, dapperheid, seksualiteit, liefde, beskerming of assosiasie. Dit is ook dikwels tekens van uitgeworpenes, slawe en gevangenes. Baie gevangenes en misdaadbendes gebruik tatoes om inligting oor hul oortredings te vertoon of aan te dui tot watter bende hulle behoort.<ref>{{Citation|author=Andrew Lichtenstein|url=http://www.foto8.com/issue01/dprisontattoos/prisontattoos1.html|title=Texas Prison Tattoos|accessdate=2007-12-08}}</ref> In ’n studie is gevind 72&nbsp;persent van die deelnemers met tatoes aan die gesig, nek, hande of vingers het meer as drie dae in die tronk deurgebring, in vergelyking met 6&nbsp;persent van dié sonder tatoes.<ref name=Laumann-Derick>{{cite journal |last=Laumann |first=Anne E. |first2=Amy J. |last2=Derick |title=Tattoos and Body Piercings in the United States: A National Data Set |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |volume=55 |issue=3 |pages=413–421 |date=September 2006 |pmid=16908345 |doi=10.1016/j.jaad.2006.03.026}}</ref><ref>{{citation|author=Joshua Adams|year=2012|title=The Relationship between Tattooing and Deviance in Contemporary Society|work=Deviance Today|pages=137–145}}</ref> Vandag laat baie mense hulle tatoeëer vir bloot artistieke redes of om te wys hulle behoort tot ’n sekere groep soos misdaadbendes of ’n etniese groep. In sekere lande word geglo tatoeëermerke het towerkragte wat die draer daarvan beskerm. Artistieke tatoes sluit in [[kneukeltatoe]]s, [[genitale tatoe]]s, [[moutatoe]]s, [[traantatoe]]s, [[haartatoe]]s en [[vollyftatoe]]s. [[Lêer:Roberts_Tattoos_(8055263897).jpg|duimnael|240px|’n Tradisionele Indiaanse tatoe.]] Onder [[Sowjetunie|Sowjetmisdadigers]] van die 20ste eeu was daar ’n kultuur van [[Russiese misdadigertatoes|tatoeëermerke]] om iemand se misdaadloopbaan aan te dui, asook sy rang in die [[Rusland|Russiese]] misdaad- en tronkgemeenskap. Veral vir diegene in die [[Goelag]]stelsel van die Sowjetera het die tatoes gedien om te onderskei tussen wie hoog aangeskryf was (’n "dief volgens die wet") en wie ’n politieke gevangene was.<ref name="Fuel">{{cite book|last1=Sidorov|first1=Danzig Baldaev. Vol. 3 / introduction by Alexander|title=Russian criminal tattoo encyclopedia|date=2008|publisher=Fuel|location=Londen|isbn=978-0-9550061-9-7}}</ref> ===Gedwonge tatoeëring=== [[Lêer:Auschwitz survivor displays tattoo detail.jpg|duimnael|240px|’n Identifikasienommer wat op ’n Auschwitz-gevangene se arm getatoeëer is.]] In sommige gevalle in die geskiedenis is mense ook al teen hul wil gatatoeëer. ’n Bekende voorbeeld is die identifikasienommers wat op [[Jood|Jode]] in [[konsentrasiekamp]]e aangebring is onder die [[Nazi-Duitsland|Nazi]]-stelsel. Die Nazi's het die praktyk in 1941 in [[Auschwitz]] begin om die liggame van geregistreerde gevangenes in die kampe te identifiseer. In die [[Zhou-dinastie]] het [[China|Chinese]] owerhede tatoes op mense se gesigte aangebring as ’n straf vir sekere oortredings of om gevangenes of slawe te merk. Ook in die [[Romeinse Ryk]] moes soldate, [[gladiator]]s en slawe tatoeëermerke dra. Deels vanweë ’n [[Bybel]]se uitspraak teen die merk van die liggaam, het keiser [[Konstantyn die Grote]] die tatoeëring van gesigte omstreeks [[330|330 n.C.]] verbied, en die [[Tweede Konsilie van Nicea]] het in [[787]] die tatoeëring van enige deel van die liggaam as ’n heidense gebruik verbied.<ref name="Mayor">{{cite news |author=Adrienne Mayor |url=http://www.archaeology.org/9903/abstracts/tattoo.html |title=People Illustrated |journal=Archaeological Institute of America |volume=52 |number=2 |date=1 April 1999 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927150030/http://www.archaeology.org/9903/abstracts/tattoo.html |archive-date=27 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===Kosmetiese redes === Al hoe meer tatoes word gebruik vir kosmetiese doeleindes, soos permanente grimering of om velverkleurings te verbloem. Eersgenoemde sluit die tatoeëring van lippe en oogwenke (omlyner), ooglede (omlyner) en selfs moesies in. Natuurlike kleure word gewoonlik daarvoor gebruik omdat dit veronderstel is om soos grimering te lyk. ’n Toenemende neiging is ook om tatoes aan te bring op merke ná ’n operasie soos ’n [[mastektomie]].<ref>Locke, Katherine. 2013. [http://www.theguardian.com/society/2013/aug/07/mastectomy-tattoo-breast-cancer "Women choose body art over reconstruction after cancer battle: Undergoing a mastectomy is a harrowing experience, but tattoos can celebrate the victory over cancer."] ''The Guardian''. 7 Augustus 2013.</ref> Die tatoeëring van tepels op gerekonstrueerde borste is ook gewild.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/magazine-25366749</ref> ===Mediese redes=== Mediese tatoes word byvoorbeeld gebruik om te verseker instrumente word op die regte plekke aangebring by herhaalde radioterapie of vir die [[areola]]s in sommige soorte borsrekonstruksie. [[Beeld:Man with armpit tattoo. Razor Neva, blood type, birth year. Color.jpg|thumb|220px|links|'n Mediese tatoe met die persoon se bloedgroep.]] Dit is ook al gebruik om mediese inligting oor die draer daarvan oor te dra, soos ’n persoon se [[bloedgroep]] of ’n mediese toestand. [[Alzheimersiekte|Alzheimerpasiënte]] se name kan op hulle getatoeëer word om hulle te identifiseer as hulle vermis raak.<ref>Hürriyet Daily News: [http://www.hurriyetdailynews.com/tattooist-offers-to-tattoo-names-of-alzheimer-patients-in-izmir.aspx?pageID=238&nID=71786 Tattooist offers to tattoo names of Alzheimer patients in İzmir]</ref> Tatoes kan ook gebruik word om [[vitiligo]], 'n velpigmentsiekte, te bedek.<ref>{{Cite book |last1=Arndt |first1=Kenneth A. |url=https://books.google.com/books?id=CP27h0r-FjwC |title=Manual of Dermatologic Therapeutics |last2=Hsu |first2=Jeffrey T. S. |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2007 |isbn=978-0-7817-6058-4 |edition=illustrated |page=116 |access-date=6 September 2013}}</ref> Bloedgroeptatoes ([[Duits]]: ''Blutgruppentätowierung'') is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Nazi-Duitsland]] gedra deur lede van die [[Waffen-SS]]. Ná die oorlog is die tatoes dikwels gebruik as 'n (onperfekte) bewys dat iemand lid van die SS was, en dit kon tot potensiële inhegtenisneming en vervolging lei. 'n Paar SS-lede het hulle deur die arm geskiet om die tatoe te verwyder.<ref name="lepre">{{Cite book |last=Lepre |first=George |title=Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945 |date=2004 |publisher=Schiffer Publishing Ltd |isbn=978-0-7643-0134-6 |page=310}}</ref> Tatoes is waarskynlik ook in antieke medisyne gebruik as deel van die pasiënt se behandeling. Die dokter Daniel Fouquet het in 1898 ’n artikel geskryf oor mediese tatoeëerpraktyke in [[Antieke Egipte]]. Hy beskryf daarin die tatoes op die vroulike liggame wat op die [[Deir el-Bahari]]-terrein gevind is. Hy het vermoed tatoes en ander letsels kon mediese of terapeutiese doeleindes gehad het.<ref>[http://blogs.ucl.ac.uk/researchers-in-museums/2012/12/10/tattooed-mummy-amunet/ Tattooing in Ancient Egypt Part 2: The Mummy of Amunet] by Gemma Angel, op 10 Desember 2012.</ref> [[Ötzi]], die ysmummie wat sowat 5&nbsp;300 jaar gelede geleef het en in 1991 ontdek is, het sowat 60 tatoes aan sy lyf gehad. Dit is geskep deur insnydings in die vel waarin steenkoolpoeier gevryf is en daar word vermoed dit kon ’n behandeling vir sy gewrigslytasie gewees het.<ref>[http://radiology.rsnajnls.org/cgi/content/full/226/3/614 The Iceman: Discovery and Imaging - Murphy et al. 226 (3): 614 - Radiology]</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2000/sep/26/rorycarroll Iceman is defrosted for gene tests | World news | guardian.co.uk]</ref> Daar is ook tatoes aan die [[Siberiese Ysvrou]] gevind, wat tussen omstreeks die 6de en 2de eeu&nbsp;v.C. in die [[Siberië|Siberiese]] [[steppe]] gewoon het en wie se liggaam in 1993 ontdek is. ==Geskiedenis== [[Beeld:Whang-od tattooing.jpg|thumb|links|220px|Whang-od, die laaste ''mambabatok'' (tradisionele tatoeëerkunstenaar) van die provinsie Kalinga in die [[Filippyne]] doen 'n batek-tatoe.]] Tatoeëermerke op antieke [[mummie]]s wat bewaar gebly het, wys die tatoeëerkuns word al duisende jare lank oor die hele wêreld beoefen.<ref name="Oldest Tattoos">{{cite journal |last1=Deter-Wolf |first1=Aaron |last2=Robitaille |first2=Benoît |last3=Krutak |first3=Lars |last4=Galliot |first4=Sébastien |title=The World's Oldest Tattoos |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |date=February 2016 |volume=5 |pages=19–24 |doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007 |s2cid=162580662 |url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf}}</ref> In 2015 het 'n wetenskaplike herwaardering van die ouderdom van die twee oudste bekende gatatoeëerde mummies bepaal dat [[Ötzi]] die oudste bekende voorbeeld is. Sy liggaam, met sowat 60 tatoes, is in gletserys in die [[Alpe]] ontdek en dateer van omstreeks 3330&nbsp;v.C.<ref name="Oldest Tattoos" /><ref>{{cite news |last1=Scallan |first1=Marilyn |title=Ancient Ink: Iceman Otzi Has World's Oldest Tattoos |url=http://smithsonianscience.si.edu/2015/12/debate-over-worlds-oldest-tattoo-is-over-for-now/ |access-date=19 December 2015 |publisher=Smithsonian Science News |date=9 December 2015}}</ref> In 2018 is die oudste figuratiewe tatoes in die wêreld op twee Egiptiese mummies ontdek wat van tussen 3351 en 3017&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite news |last=Ghosh |first=Pallab |date=1 March 2018 |title='Oldest tattoo' found on 5,000-year-old Egyptian mummies |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-43230202 |work=BBC |access-date=8 March 2018}}</ref> Antieke tatoeëerkuns is die algemeenste beoefen onder die [[Austronesiese volke]]. Dit was een van die vroeë tegnologieë wat in [[Taiwan]] en aan die [[Suid-Chinese See|Suid-Chinese kus]] deur die Proto-Austronesiërs ontwikkel is voor minstens 1500&nbsp;v.C., voor die Austronesiese uitbreiding na die Indo-Pasifiese eilande.<ref name="kirch">{{cite book |author=Patrick Vinton Kirch |title=A Shark Going Inland Is My Chief: The Island Civilization of Ancient Hawai'i |publisher=University of California Press |year=2012 |pages=31–32 |isbn=978-0-520-27330-6 |url=https://books.google.com/books?id=VFJpUG5Nzh4C&pg=PA31}}</ref><ref name="fuery">{{cite book |last1=Furey |first1=Louise |editor=Lars Krutak & Aaron Deter-Wolf |title=Ancient Ink: The Archaeology of Tattooing |chapter=Archeological Evidence for Tattooing in Polynesia and Micronesia |publisher=University of Washington Press |year=2017 |pages=159–184 |isbn=978-0-295-74284-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RKZGDwAAQBAJ&pg=PT171}}</ref> Dit kon oorspronklik verband gehou het met [[koppesnellery]].<ref name="bald">{{cite book |last=Baldick |first=Julian |title=Ancient Religions of the Austronesian World: From Australasia to Taiwan |publisher=I.B.Tauris |year=2013 |page=3 |isbn=978-1-78076-366-8 |url=https://books.google.com/books?id=2c2KRnKqWgoC&pg=PA3}}</ref> Tatoeëertradisies, insluitende tatoes aan die gesig, word onder alle Austronesiese subgroepe aangetref, insluitende Taiwannese Aborigines, Suidoos-Asiatiese eilandbewoners, [[Mikronesië|Mikronesiërs]], [[Polinesië|Polinesiërs]] en [[Malgasse (volk)|Malgasse]]. Austronesiërs het die vel gepriem deur die gebruik van 'n klein hamer en 'n priemimplement wat van boomdorings, visbene of oesterskulpe gemaak is.<ref name="covered">{{Cite book |last=Thompson |first=Beverly Yuen |title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body |date=2015 |location=New York, New York USA |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-8920-9 |pages=35–64 |chapter="I Want to Be Covered": Heavily Tattooed Women Challenge the Dominant Beauty Culture |chapter-url=https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf |access-date=17 Maart 2023 |archive-date= 6 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406230928/https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="fuery" /><ref name=Maori.com>{{cite web |title=Maori Tattoo |url=http://www.maori.com/tattoo |website=Maori.com |publisher=Maori Tourism Limited |access-date=17 July 2015 |archive-date=20 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150720220252/http://www.maori.com/tattoo |url-status=dead}}</ref> Antieke tatoeëertradisies het ook voorgekom onder die [[Papoeas]] en [[Melanesië|Melanesiërs]], wat unieke priemers van vulkaanglas gebruik het. Sommige [[argeologie]]se terreine met dié toerusting word verbind met die Austronesiese migrasie na [[Papoea-Nieu-Guinee]] en Melanesië. Ander terreine is egter ouer as dié migrasie en word dateer van omstreeks 1650 tot 2000&nbsp;v.C. Dit lyk dus of daar 'n reeds bestaande tatoetradisie in die streek was.<ref name="fuery" /> Onder ander etnolinguistiese groepe wat ook die tatoeëerkuns beoefen het, tel die [[Ainoe]] van [[Japan]]; sommige [[Austro-Asiatiese tale|Austro-Asiate]] van [[Indo-China]]; [[Berbers|Berbervroue]] van [[Noord-Afrika]];<ref name="berber">{{cite web |url=http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/ |title=Facial Tattooing of Berber Women |last=Corbett |first=Sarah |date=6 February 2016 |magazine=Ethnic Jewels Magazine |access-date=18 May 2018 |archive-date= 6 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406085729/http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/ |url-status=dead }}</ref> die [[Joroeba (volk)|Joroeba-]], [[Fula (volk)|Fulani-]] en [[Hausa (volk)|Hausa]]volk van [[Nigerië]];<ref>{{cite journal |last1=Wilson-Fall |first1=Wendy |title=The Motive of the Motif Tattoos of Fulbe Pastoralists |journal=African Arts |date=Spring 2014 |volume=47 |issue=1 |pages=54–65 |doi=10.1162/AFAR_a_00122 |s2cid=53477985}}</ref> [[Indiane|inheemse Amerikaners]] van die [[Amerikas]] voor [[Christophorus Columbus|Columbus]];<ref name="Evans">Evans, Susan, Toby. 2013. Ancient Mexico and Central America: Archaeology and Culture History. 3rd Edition.</ref> en die [[Pikte]] van [[Brittanje]] in die [[Ystertydperk]].<ref name="carr">{{cite journal |last=Carr |first=Gillian |year=2005 |title=Woad, tattoing, and identity in later Iron Age and Early Roman Britain |journal=Oxford Journal of Archaeology |volume=24 |issue=3 |pages=273–292 |doi=10.1111/j.1468-0092.2005.00236.x}}</ref> ===Europa=== [[Beeld:Prince Giolo, Son to the King of Moangis a1528388.jpg|thumb|160px|Giolo (regte naam Jeoly) van die [[Filippyne]] wat deur William Dampier gevange geneem en in 1691 in [[Londen]] op 'n skou uitgestal is, totdat hy drie maande later aan [[pokke]] dood is. Dampier het 'n fortuin uit hom gemaak.<ref>{{Cite web |url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2 |title=The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford |website=Esquiremag.ph}}</ref><ref name="Etching of Prince Giolo">Savage, John (c. 1692). [http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 "Etching of Prince Giolo"]. State Library of New South Wales.</ref><ref name="auto" /><ref>{{cite journal |last=Barnes |first=Geraldine |year=2006 |title=Curiosity, Wonder, and William Dampier's Painted Prince |journal=Journal for Early Modern Cultural Studies |volume=6 |issue=1 |pages=31–50 |doi=10.1353/jem.2006.0002 |s2cid=159686056}}</ref>]] In 1566 het [[Frankryk|Franse]] matrose 'n [[Inuïete|Inuïtiese]] vrou en haar kind in die hedendaagse Labrador in [[Kanada]] gevange geneem en hulle na [[Antwerpen]] in die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande|Nederlandse Republiek]] gebring. Die ma was gatatoeëer, maar die kind nie. In Antwerpen is die twee in 'n plaaslike kroeg ten toon gestel tot minstens 1567. Pamflette wat die geleentheid adverteer, is in die stad versprei. In 1577 het die [[Engeland|Engelse]] [[Seerowery#Kaapvaarders|kaapvaarder]] Martin Frobisher twee Inuïte gevang en na Engeland gebring om uit te stal.<ref name="Krutak2">{{cite web |last1=Krutak |first1=Lars |title=Myth Busting Tattoo (Art) History |url=https://www.larskrutak.com/myth-busting-tattoo-art-history/ |website=Lars Krutak: Tattoo Anthropologist |date=22 August 2013 |access-date=25 February 2020}}</ref> In 1691 het William Dampier 'n getatoeëerde man van die [[Filippyne]], Jeoly of Giolo, na Londen gebring. Hy het Jeoly op 'n menslike skou ten toon gestel en 'n fortuin gemaak deur hom 'n "prins" te noem en groot skares te lok. Ten tyde van die uitstalling het Jeoly nog gerou oor sy ma, wat Dampier ook gevang het, maar op die reis ter see dood is. Drie maande later het Jeoly gesterf. Die vel is van sy liggaam gestroop en sy liggaam is daarna sonder die vel ten toon gestel. Die gatatoeëerde vel is verkoop en in Oxford uitgestal.<ref>Mangubat (2017). The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford. Esquire.</ref> [[Beeld:Joshua Reynolds - Portrait of Omai.jpg|thumb|links|160px|'n Portret van Omai, 'n getatoeëerde man van [[Raiatea]] wat deur kaptein [[James Cook]] na Europa gebring is.]] Daar word algemeen geglo die moderne gewildheid van tatoeëring kom van kaptein [[James Cook]] se drie vaarte in die laat 18de eeu na die Suid-Pasifiese eilande. Sy vaarte en die verspreiding van die tekste en beelde daarvan het wel bewustheid van tatoeëring aangehelp (en gelei tot die opname van die woord ''tatau'' in Westerse tale).<ref>{{Cite web |url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/captain-cook-sir-joseph-banks-and-tattoos-tahiti |title=Captain Cook, Sir Joseph Banks and tattoos in Tahiti |date=25 August 2015 |website=Royal Museums Greenwich |language=en |access-date=3 April 2020}}</ref> Ná Cook se eerste reis in 1768 het sy wetenskapbeampte en botanis, sir Joseph Banks, die kunstenaar Sydney Parkinson en baie ander bemanningslede met 'n groot belangstelling in tatoes teruggekeer na Engeland. Banks het baie daaroor geskryf<ref>{{Cite web |url=https://thedearsurprise.com/sir-joseph-banks-and-the-art-of-tattoo/ |title=Sir Joseph Banks and the Art of Tattoo |last=Knows |first=The Dear |date=6 June 2010 |website=The Dear Surprise |language=en-US |access-date=3 April 2020}}</ref> en Parkinson het vermoedelik self in [[Tahiti]] 'n tatoe gekry.<ref>{{Cite web |url=https://www.sundaypost.com/fp/forgotten-scots-explorer-and-artist-who-sketched-for-captain-cook-expedition-hailed/ |title=The story of Scots explorer and artist Sydney Parkinson, who joined Captain Cook's expedition armed with pencils and paint |last=Gallacher |first=Stevie |website=The Sunday Post |language=en-US |access-date=3 April 2020}}</ref> Banks was 'n hoog aanstaande lid van die Engelse [[aristokrasie]] en het sy posisie by Cook gekry deur 'n medefinansier van die vaart te wees. Op sy beurt het Cook 'n gatatoeëerde man van [[Raiatea]], Omai, teruggebring wat hy aan [[George III van die Verenigde Koninkryk|koning George]] en die Engelse hof gewys het. Op daaropvolgende vaarte is baie bemanningslede getatoeëer.<ref>{{cite web |url=http://tattoohistorian.com/2014/04/05/the-cook-myth-common-tattoo-history-debunked/ |title=The Cook Myth: Common Tattoo History Debunked |work=tattoohistorian.com |date=5 April 2014 |access-date=17 Maart 2023 |archive-date=22 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322231530/https://tattoohistorian.com/2014/04/05/the-cook-myth-common-tattoo-history-debunked/ |url-status=dead }}</ref> Die eerste aangetekende professionele tatoekunstenaar in Brittanje was Sutherland Macdonald, wat van begin 1894 af in 'n ateljee in Londen gewerk het.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html |archive-date=26 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=The man who started the tattoo craze in Britain is coming to a museum near you |work=The Independent |access-date=20 July 2018 |language=en-GB}}</ref> In Brittanje is tatoes nog in 'n groot mate verbind met matrose<ref>"The reason why sailors tattoo themselves has often been asked." The Times (Londen), 30 Januarie 1873, p. 10</ref> en die laer of selfs misdadigerklasse,<ref>''The Times'' (Londen), 3 April 1879, p. 9</ref> maar teen die 1870's het dit 'n mode onder sommige lede van die hoër stand geword, insluitende koninklikes,<ref name="Abington 2010">{{Cite encyclopedia |title=tattoo |encyclopedia=The Hutchinson Unabridged Encyclopedia with Atlas and Weather guide |publisher=Helicon |date=July 2021 |edition=Credo Reference. Web.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Broadwell |first=Albert H. |title=Sporting pictures on the human skin |journal=Country Life |date=27 January 1900}} Article describing work of society tattooist [http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/macdonald_sutherland.html Sutherland Macdonald] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103145504/http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/macdonald_sutherland.html |date=3 November 2013 }}</ref> en dit kon duur wees.<ref>''The Times'' (Londen), 18 April 1889, p. 12: "A Japanese Professional Tattooer".</ref> [[Beeld:BH Croats, Tattoo.jpg|thumb|160px|'n 19de-eeuse skets van 'n getatoeëerde vrou van [[Bosnië en Herzegowina]].]] Die tatoeëring van [[Katolieke]] vroue in [[Bosnië en Herzegowina]] tydens die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse bewind]] het algemeen geraak en dit het tot die middel 20ste eeu voortgeduur. Tatoeëermerke van [[kruis]]e is aan die hande, arms, bors en voorkop aangebring van meisies tussen ses en 16.<ref name="Medić Bošnjak">{{cite web |last1=Medić Bošnjak |first1=Marija |title=Stari običaj 'križićanje' ili "sicanje" izumire |url=https://www.ljportal.com/stari-obicaj-krizicanje-sicanje-izumire-10727/ |website=ljportal.com |date=20 February 2018}}</ref> Dit is gedoen om ontvoering en gedwonge bekering tot die [[Islam]] te voorkom.<ref name="Jukić">{{cite journal |last1=Jukić |first1=Monika |title=Tradicionalno tetoviranje Hrvata u Bosni i Hercegovini – bocanje kao način zaštite od Osmanlija |url=https://www.academia.edu/18927069 |website=academia.edu}}</ref> Etnograwe glo die gebruik het ontstaan voor die Slawiese migrasie na die Balkan en die verspreiding van die [[Christendom]], met bewyse wat terugwys na die prehistoriese Illiriese stamme.<ref name="Jukić" /> ===Noord-Amerika=== Baie [[Indiane|inheemse volke van Noord-Amerika]] het tatoeëring beoefen.<ref>{{Cite web |last=Root |first=Leeanne |date=13 September 2018 |title=How Native American Tattoos Influenced the Body Art Industry |url=https://indiancountrytoday.com/archive/native-american-tattoos-influenced-body-art-industry |access-date=12 June 2022 |website=Indian Country Today |language=en}}</ref> Europese [[Ontdekkingsreise|ontdekkingsreisigers]] en [[handel]]aars wat inheemse Amerikaners ontmoet het, het die tatoes raakgesien en 'n paar het hulle deur inheemse Amerikaners laat tatoeëer.<ref name="Friedman2012">{{cite book |type=PhD |last=Friedman Herlihy |first=Anna Felicity |title=Tattooed Transculturites: Western Expatriates among Amerindian and Pacific Islander Societies, 1500–1900 |date=June 2012 |publisher=University of Chicago |location=Chicago, IL |url=https://tattoohistorian.com/2017/01/07/tattooed-transculturites-read-my-phd-tattoo-history-dissertation-online/ |access-date=17 Maart 2023 |archive-date= 1 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601032146/https://tattoohistorian.com/2017/01/07/tattooed-transculturites-read-my-phd-tattoo-history-dissertation-online/ |url-status=dead }}</ref> Teen die tyd van die [[Amerikaanse Rewolusie]] was tatoes reeds algemeen onder Amerikaanse matrose.<ref name="Dye">{{Cite journal |last=Dye |first=Ira |date=1989 |title=The Tattoos of Early American Seafarers, 1796–1818 |url=https://www.jstor.org/stable/986875 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=133 |issue=4 |pages=520–554 |jstor=986875 |issn=0003-049X}}</ref> Tatoes is in beskermingsdokumente ('n bewys van Amerikaanse burgerskap) genoem om gedwonge opname in die [[Britse Vloot|Britse vloot]] te voorkom.<ref name="Dye" /> Swart matrose het dit ook gebruik om te bewys hulle is vrye mans.<ref>[https://books.google.com/books?id=fDsHKydL67kC&q=%22protection%20papers%22%20slavery&pg=PA305 Law in American History: Volume 1: From the Colonial Years Through the Civil War.] Page 305.</ref> [[Beeld:Tattooed sailor aboard the USS New Jersey.jpg|thumb|links|200px|'n Matroos tatoeëer 'n medematroos in 1944 op die USS New Jersey.]] Die eerste aangetekende professionele tatoeateljee in die VSA was dié van 'n Duitse immigrant, Martin Hildebrandt, in die vroeë 1870's.<ref>{{Cite web |last=Nyssen |first=Carmen |title=New York City's 1800s Tattoo Shops |url=https://buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/ |access-date=6 June 2022 |website=Buzzworthy Tattoo History |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Amer |first1=Aïda |last2=Laskow |first2=Sarah |date=13 August 2018 |title=Tattooing in the Civil War Was a Hedge Against Anonymous Death |url=http://www.atlasobscura.com/articles/civil-war-tattoos |access-date=5 June 2022 |website=Atlas Obscura |language=en}}</ref> Kort ná die Burgeroorlog het tatoes gewild geraak onder jong mans van die hoër stand. Dié neiging het voortgeduur tot aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]], maar het afgeneem met die uitvinding van die tatoemasjien. Die masjien het die tatoeëringsprosedure makliker en goedkoper gemaak, en dit het die statussimbool weggeneem wat tatoes vroeër ingehou het. Almal kon dit nou bekostig en dit het algemeen geword onder rebelle en misdadigers. Dit was egter steeds gewild in die Amerikaanse weermag, 'n neiging wat steeds voortduur. In 1975 was daar net 40 tatoekunstenaars in die land; in 1980 was daar meer as 5&nbsp;000<ref name="Think before you ink: Tattoo risks">{{Cite web |title=Think before you ink: Tattoo risks |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/tattoos-and-piercings/art-20045067 |access-date=26 April 2022 |website=Mayo Clinic |language=en}}</ref> as gevolg van 'n skielike toename in aanvraag.<ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/11/09/original-tattoo-artist-times-changing/99616353-ba75-477d-822c-4aeaf062d17a/ |title=Original Tattoo Artist: Times Changing |date=9 November 1980 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=5 March 2019 |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Sedert die 1970's het tatoes 'n hoofstroomdeel van die Westerse mode geword. Dit is algemeen onder mans én vroue, onder alle ekonomiese klasse<ref>{{Cite news |url=https://artsandculture.google.com/exhibit/history-ink/wQx72HUG |title=History, Ink – The Valentine |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=20 April 2020}}</ref> en onder van tieners tot middeljariges. Baie Amerikaners, veral jong mense, beskou tatoes nou as 'n aanvaarbare vorm van selfuitdrukking, eerder as 'n vorm van uittarting, soos vroeër.<ref>{{cite journal |last=Roberts |first=D. J. |title=Secret Ink: Tattoo's Place in Contemporary American Culture |journal=Journal of American Culture |volume=35 |number=2 |year=2012 |pages=153–65 |doi=10.1111/j.1542-734x.2012.00804.x |pmid=22737733}}</ref> ===Australië=== Tatoemerke is in die 17de en 18de eeu deur Europese owerhede gebruik om misdadigers te merk.<ref>Clare Andersen in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref> Die Britse owerhede het ook die praktyk gebruik om weermagdrosters en personeel wat in Australië voor 'n krygshof verskyn het te merk. In die 19de-eeuse Australië was tatoes meestal die gevolg van persoonlike eerder as Britse gesagsbesluite, maar Britse owerhede het begin om tatoes, littekens en ander liggaamsmerke aan te teken om gevangenes te beskryf en hanteer wat vir transpotasie aangedui is.<ref name="auto">Maxwell-Stewart, Hamish, in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref> [[Beeld:Fred Harris Tattoo Studio slnsw.jpg|thumb|220px|Fred Harris-tatoeateljee in [[Sydney]], 1937.]] Die praktyk van tatoeëring was blykbaar 'n grootliks niekommersiële onderneming tydens die gevangenetydperk in Australië. James Ross beskryf byvoorbeeld in die Hobart-almanak van 1833 hoe gevangenes op die skepe algemeen tyd bestee het om hulleself met [[buskruit]] te tatoeëer.<ref name="auto" /> Uit 'n studie van die rekords van 10&nbsp;180 gevangenes wat tussen 1823 en 1853 na die destydse Van Diemenland (nou [[Tasmanië]]) vervoer is, het sowat 37% van alle mans en 15% van alle vroue met tatoes aangekom. Dit het Australië destyds die Engelssprekende land met die meeste tatoes gemaak.<ref>{{Cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2016-08-30/convict-tattoos-tasmanias-inked-history-explored-in-book/7798044 |title=Tattoo trend goes back to Tasmania's convict era, author finds |newspaper=ABC News |date=30 August 2016}}</ref> Teen die begin van die 20ste eeu was daar nie baie tatoeateljees in Australië nie. Tussen 1916 en 1943 was die Sydney-ateljee van Fred Harris blykbaar die enigste een in dié stad.<ref>PIX MAgazine, Vol. 1 No. 4 (19 February 1938)</ref> Teen 1937 was Harris een van Sydney se bekendste tatoekunstenaars en het hy sowat 2&nbsp;000 tatoes per jaar in sy atelje gedoen.<ref>Fred Harris Tattoo Studio Sydney, 1916–1943, State Library of New South Wales</ref> In die moderne Australië is 'n gewilde tatoe-ontwerp die [[Suiderkruis]]-motief of variasies daarvan.<ref name="Think before you ink: Tattoo risks" /> Daar is tans meer as 2&nbsp;000 amptelike tatoekunstenaars in Australia en meer as 100 geregistreerde ateljees en klinieke. Die aanvraag na tatoes in die land het oor die afgelope dekade met meer as 440% toegeneem.<ref>{{Cite web |url=https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double. |title=Tattoo Removal Stats and Facts |access-date=17 Maart 2023 |archive-date=17 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317190751/https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double. |url-status=dead }}</ref> ==Proses== [[Lêer:Fullbodytattoo.jpg|duimnael|280px|’n Vrou kry nog ’n tatoe.]] Tatoeëring behels die inspuiting van pigment in die vel se dermis, die laag velweefsel net onder die epidermis. Die pigment word versprei deur ’n gehomogeniseerde beskadigde laag deur die epidermis en boonste dermis, waar die teenwoordigheid van ’n vreemde stof die [[immuunstelsel]] se fagosiete aktiveer om die pigmentdeeltjies op te neem. Terwyl heling plaasvind, skilfer die beskadigde epidermis weg terwyl korrelweefsel dieper in die vel vorm; dit word later omgesit in [[bindweefsel]] deur kollageengroei. Dit heel die boonste dermis, waar pigment vasgevang bly binne-in fibroblaste en eindelik konsentreer in ’n laag net onder die dermis/epidermis-grens.<ref name=kilmer>[http://www.emedicine.com/derm/topic563.htm#section~histology Tattoo lasers / Histologie], Suzanne Kilmer, eMedicine</ref> Die teenwoordigheid van die pigment daar is stabiel, maar is oor 'n lang tyd (dekades) geneig om dieper in die dermis in te beweeg. Dit verduidelik die dowwer detail van ou tatoes.<ref name=kilmer/> Sommige tradisionele stamme skep tatoes deur die ontwerp in die vel te sny en dan ink, as of ’n ander stof daarin te vryf. So word dikwels ook verhewe letsels gevorm. Die algemeenste metode in die moderne tyd is met ’n elektriese tatoeëermasjien, wat die ink deur ’n naald of naalde in die vel spuit deur middel van ’n vibrerende eenheid. Die eenheid dryf die naalde vinnig in en uit die vel, gewoonlik 80 tot 150 keer per sekonde. Die naalde word net een keer gebruik en word individueel verpak. Die tatoeëerkunstenaar moet handskoene dra en die toerusting moet gesteriliseer word. Die wond moet herhaaldelik met ’n nat, weggooibare soort doek afgevee word. ==Openbare mening== [[Lêer:Tattoo artist with latex gloves.jpg|duimnael|160px|Tatoeëerkunstenaars dra deesdae handskoene en steriliseer hul toerusting ná elke gebruik.]] Tatoeëermerke het in historiese [[China]] ’n negatiewe konnotasie gehad omdat misdadigers dikwels getatoeëer is om hulle te merk.<ref name=dem7-61>{{cite book|last=DeMello|first=Margo|title=Encyclopedia of body adornment|year=2007|publisher=Greenwood Press|location=Westport|isbn=978-0-313-33695-9|page=61}}</ref><ref>{{cite book|last=Dutton|first=Michael|title=Streetlife China|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-63141-6|pages=163 & 180}}</ref> Dit is vandag steeds ’n taboe in Chinese gemeenskappe.<ref>{{cite book|last=Dutton|first=Michael|title=Streetlife China|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-63141-6|page=180}}</ref> Die verbinding van tatoes met misdadigers het ook na [[Japan]] oorgespoel.<ref name=dem7-61/> Die Japannese regering het tatoes in die 19de eeu verbied en die verbod is eers in 1948 opgehef.<ref>Ito, Masami, "[https://web.archive.org/web/20110907100605/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100608i1.html Whether covered or brazen, tattoos make a statement]", ''Japan Times'', 8 Junie 2010, p. 3</ref> In [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] word die mening oor tatoeëermerke steeds beïnvloed deur stereotipes wat gebaseer is op afwykende sosiale groepe van die 19de en 20ste eeu. In die 1960's en 1970's het mense tatoes begin verbind met mense soos motorfietsryers en gevangenes.<ref>''Bodies of Inscription: A Cultural History of the Modern Tattoo Community''. Margo DeMello. Durham, NC: Duke University Press, 2000. vii + 222 pp., photographs, notes, bibliography, index.</ref> Dit lyk egter of die openbare mening al hoe positiewer word. Baie ondersoeke is al gedoen oor wat die publiek van tatoes dink. In Junie 2006 het die Amerikaanse Akademie van Dermatologie die resultate van ’n telefoonopname in 2004 gepubliseer. Daarvolgens het 36% van Amerikaners tussen 18 en 29 tatoes gehad, 24% van dié tussen 30 en 40, en 15% van dié tussen 41 en 51.<ref name=Laumann-Derick/> In Januarie 2008 het Harris Interactive ’n opname gedoen en bevind 14% van alle [[volwassene]]s in Amerika het ’n tatoe, effens minder as die 16% in 2003. Mans is effens meer geneig om tatoes te hê as vroue. ==Gesondheidsgevare== Omdat die vel binnegedring word, hou tatoeëring die gevaar van ontsteking en allergiese reaksies in. [[Beeld:QuantaDiscoveryPicoLaser.tif|thumb|links|160px|'n Voorbeeld van 'n apparaat vir die verwydering van tatoes met laserlig.]] Moderne kunstenaars verminder die risiko's deur naalde net een keer te gebruik en instrumente ná elke gebruik te steriliseer. Baie owerhede vereis dat hulle opleiding in bloedbesmetting ondergaan. In amateur-tatoeëring, soos in tronke, is daar egter steeds groot gevare aan verbonde. Met ongesteriliseerde toerusting kan ontsteking ontstaan of sekere siektes oorgedra word soos sekere vorme van [[hepatitis B|hepatitis]], [[Herpes simplex|herpes]], [[MIV]] en [[tuberkulose]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/tattoos-and-piercings/MC00020 |title=Tattoos: Risks and precautions to know first |publisher=MayoClinic.com |date=2012-03-20 |accessdate=2012-04-05}}</ref> Nie baie mense toon ’n allergiese reaksie op die tatoeëer-ink nie,<ref name="kilmer"/> maar dit is tog moontlik. Mense kan veral met spesifieke kleure ink ’n allergie toon. Dit is soms weens die teenwoordigheid van [[nikkel]] in ’n inkpigment, wat ’n algemene metaalallergie veroorsaak. Kneusmerke kan ook veroorsaak word deur die beskadiging van ’n aar. ==Tatoeverwydering== Hoewel tatoes as permanent beskou word, kan dit tog soms gedeeltelik of heeltemal verwyder word deur laserbehandeling.<ref>{{citation|title=Images of Tattoo removal procedure|url=http://www.tattoo-bewertung.de/content/aktuelle-laserbehandlung|accessdate=2011-01-12}}</ref> Swart en sommige kleure ink kan makliker verwyder word as ander kleure. Die koste en pyn om dit te verwyder is gewoonlik groter as met die aanbring daarvan. ==Tydelike tatoes== [[Beeld:Lower leg Tattoo.jpg|thumb|right|160px|'n Tatoe word met skadelose henna aangebring.]] 'n Tydelike tatoe is 'n tatoe wat amper soos 'n regte een lyk, maar nie permanent is nie. Dit is 'n vorm van liggaamsverfkuns en kan geteken, geverf of gespuitverf word.<ref>{{Cite web |date=2 March 2021 |title=Temporary Vs. Permanent Tattoos: Which One Should You Get? - Saved Tattoo |url=https://www.savedtattoo.com/temporary-vs-permanent-tattoos/ |access-date=26 April 2022 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=How to remove temporary tattoos |date=15 July 2021 |url=https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos |access-date=22 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815134614/https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos/ |archive-date=15 August 2022}}</ref> ===Soorte=== ====Dekalkomanie==== Tydelike tatoes wat aangedruk word, kan enige deel van die liggaam versier. Hulle hou van 'n dag tot langer as 'n week.<ref>{{cite web |url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductsIngredients/Products/ucm108569.htm |title=Temporary Tattoos, Henna/Mehndi, and "Black Henna" |work=FDA |access-date=3 August 2015}}</ref> Goedgekeurde kleurstowwe is heeltemal veilig, maar ander stowwe kan 'n allergiese reaksie veroorsaak. ====Foelie==== Foelietatoes is 'n dekalkomanie-tipe tatoe met 'n foelieafdruktegniek in plaas van met ink.<ref>{{Cite book |last=Baldwin |first=Pepper |url=https://books.google.com/books?id=a4uaCwAAQBAJ&dq=foil+temporary+tattoo&pg=PA28 |title=DIY Temporary Tattoos: Draw It, Print It, Ink It |date=5 April 2016 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-250-08770-6 |pages=28 |language=en}}</ref> Die foeliebeeld is 'n spieëlbeeld van wat op jou liggaam sal verskyn. ====Spuitverf==== Hoewel spuitverftatoes baie gewild geword het, is die kans kleiner dat 'n realistiese voorkoms met 'n verfspuit (''airbrush'') verkry sal word. Hulle lyk nie baie soos 'n regte tatoe nie en hou korter as die aandruktipe. Die soort spuitverf wat vir kuns of klere vervaardig is, moet nooit aan die vel gebruik word nie. Hulle kan allergenies of giftig wees. [[Beeld:Dermititis black henna.JPG|thumb|160px|Dermatitis weens 'n tydelike dolfyntatoe met swart henna.]] ====Henna==== Henna kom van plante en bevat gewoonlik geen bymiddels nie. As dit aan die vel aangewend word, vlek dit die vel rooi-oranje tot bruin. Dit neem lank om aan te wend en lyk nie so realisties soos aandruktipes nie. Allergiese reaksies is baie skaars. As sekere kleurstowwe bygevoeg word, kan henna wel 'n allergiese reaksie veroorsaak. Veral swart of vooraf gemengde henna moet vermy word, want hulle kan skadelike stowwe bevat, soos [[silwernitraat]], karmynsuur, pirogallussuur en [[chroom]]. Swart henna se kleur kom van parafenileendiamien, 'n tekstielkleurstof wat net vir die kleur van hare goedgekeur word.<ref>{{cite web |url=http://www.foxnews.com/health/2013/03/26/fda-warns-consumers-about-dangers-temporary-tattoos/ |title=FDA warns consumers about dangers of temporary tattoos |work=Fox News |date=26 March 2013 |access-date=3 August 2015}}</ref> In Kanada is die gebruik van die stof aan die vel verbied. Dit kan lei tot talle gesondheidsprobleme, soos allergiese reaksies en chroniese ontsteking, selfs lank nadat dit aangewend is. == Galery == <gallery widths="140px" heights="140px"> Lêer:Leg_Tattoo_(5694642409).jpg|’n Wapen wat agter op ’n been aangebring is. Lêer:Nice_Dermagraphics_(6843829136).jpg|’n Man se hele arm is getatoeëer. Lêer:Piel_Lienzo_(4854899068).jpg|Tatoeëermerke aan die gesig en nek is nog seldsaam en het dikwels negatiewe konnotasies. Lêer:Tibetan_Medicine_Buddha_mantra_circle_tattoo.jpg|’n Tibettaanse mantrasirkel op ’n man se bors. Lêer:Vivian_gets_inked_14.jpg|’n Man kry ’n tatoe. Lêer:Kutia kondh inde 02 05b.jpg|Tradisionele gesigtatoes van ’n Indiese vrou. Lêer:Jesus is So Cool.jpg|’n Christelike paartjie met eenderse kruise aan die gewrig. Lêer:Diana na 2de beh.JPG|Getatoeëerde lipgrimering. Lêer:PBS_Homeboy.jpg|Die naam PlayBoy word op ’n man se rug getatoeëer. Lêer:DSCN0743_(5900112196).jpg|’n Man spog met sy tatoes. Lêer:Tattoo of Hand of Fatima, model Casini.jpg|’n Simboliese tatoe: die [[Hamsa|Hand van Fatima]] op die model Casini. Lêer:Anchor_tattoo_and_sketch.jpg|’n Tou-en-anker-tatoe en die oorspronklike skets van die ontwerp. </gallery> ==Sien ook== *[[Russiese misdadigertatoes]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://video.pbs.org/video/2219469018 Tattoos, The Permanent Art] Dokumentêr deur Off Book * [http://mytattoocare.com Die versorging van tatoes] {{Commons-kategorie inlyn|tattoos}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Tatoeëermerke| ]] djmsuwf44p4oi98atqrhd26cg0bvpkm 0 85735 2921144 2896645 2026-08-02T10:09:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921144 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Zimbabwe | beeld = Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan.svg | byskrif = Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan | bynaam = ''The Chevrons''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |title=How our cricketers became Chevrons |publisher=Zimbabwe Independent |date=7 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=31 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731004643/https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/chevrons-stars-happy-to-be-back-playing-cricket-again/ |title=Chevrons stars Happy to be back playing cricket again |publisher=New Zimbabwe |date=28 September 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | konferensie = [[Zimbabwe Krieket]] (ZC) | toetskaptein = [[Craig Ervine]] | edi-kaptein = [[Sean Williams]] | t20i-kaptein = [[Sikandar Raza]] | afrigter = {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Justin Sammons]] | toetsstatusjaar = 1992 | ikr_status = Assosiaatlid | ikr_aansluiting = 1982 | ikr_status2 = Volle lid | ikr_aansluiting2 = 1992 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = 11de | beste_toetsrang = 8ste | edi-rang = 11de | beste_edi-rang = 8ste | t20i-rang = 11de | beste_t20i-rang = 9de | eerste_toets = t {{Cr-IN}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 18–22 Oktober 1992 | mees_onlangse_toets = t {{Cr-AF}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 20–22 Oktober 2025 | aantal_toetse = 129 | aantal_toetse_vanjaar = 0 | toetsrekord = 15/84 (11,63%)<br />(0 gelykop, 30 onbeslis) | toetsrekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wtk_verskynings = 0/4 | wtk_eerste = | wtk_beste = | eerste_edi = t {{Cr-AU}} op [[Trent Bridge]], [[Nottingham]]; 9 Junie 1983 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-LK}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 31 Augustus 2025 | aantal_edis = 583 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 154/405 (26,42%)<br />(8 gelykop, 16 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 9/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] | wb_beste = Super Ses (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 5 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Kampioen (in 1982, 1986 en 1990) | kt_verskynings = 5/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 1998|1998]] | kt_beste = Kwarteindrondte (in [[Kampioenetrofee 2000|2000]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op Sheikh Abu Naser-stadion, [[Khulna]]; 28 November 2006 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-ZA}} op [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]]; 1 Maart 2026 | aantal_t20is = 192 | aantal_t20is_vanjaar = 6 | t20i-rekord = 68/119 (35,42%)<br />(2 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 3/3<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 7/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Tweede rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) | wt20k-verskynings = 2 | eerste_wt20k = 2022 | beste_wt20k = Kampioen (in 2022 en 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = _collar | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = FFFFF6 | h_liggaam = FFFFF6 | h_regterarm = FFFFF6 | h_broek = FFFFF6 | a_patroon_la = _yellowborder | a_patroon_b = _zim_odi23 | a_patroon_ra = _yellowborder | a_patroon_broek = _goldsides | a_linkerarm = FF0000 | a_liggaam = FF0000 | a_regterarm = FF0000 | a_broek = FF0000 | t_patroon_la = _redborder | t_patroon_b = _zim_t20wc26 | t_patroon_ra = _redborder | t_patroon_broek = _goldsides | t_linkerarm = FFB600 | t_liggaam = FFB600 | t_regterarm = FFB600 | t_broek = FF0000 }} Die '''Zimbabwiese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Zimbabwe national cricket team''), met die bynaam ''The Chevrons'', is die nasionale [[krieket]]span wat [[Zimbabwe]] in [[toetskrieket|toets-]] en kitskrieket verteenwoordig. Dit word beheer en geadministreer deur [[Zimbabwe Krieket]] (''ZC'', van Engels: ''Zimbabwe Cricket''), voorheen bekend as die Zimbabwiese Krieketunie (''Zimbabwe Cricket Union'', ''ZCU''). Zimbabwe is sedert 1992 die tweede volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) in [[Afrika]] ná [[Proteas|Suid-Afrika]] met toets-, [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]- en [[Twintig20|T20I]]-status. Zimbabwe is tans (Februarie 2026) elfde op die IKR-toetsranglys, elfde op die eendagranglys en elfde op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/test |title=Men's Test Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=17 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217055817/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het reeds aan nege [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem, met hul beste prestasie in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], waar hulle die Super Ses gehaal het. In 2003 het Zimbabwe saam met [[Suid-Afrika]] en [[Kenia]] die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). Zimbabwe het ook reeds aan vyf [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]] deelgeneem en in [[Kampioenetrofee 2000|2000]] hul beste verskyning gemaak, toe hulle die kwarteindrondte gehaal het; in onlangse jare het hulle egter nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie, omdat hulle nie meer onder die agt beste spanne in die IKR se EDI-ranglys is nie. Saam met [[Namibië]] en Suid-Afrika sal Zimbabwe ook die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied. Weens Zimbabwe se swak ekonomiese en politieke stabiliteit in onlangse jare het die Zimbabwiese nasionale krieketspan agteruitgegaan, veral omdat belangrike spelers dié land verlaat en teenstanders weens veiligheidkwessies geweier het om in Zimbabwe te speel. Dit lei tot ’n gebrek aan beide ervaring en kundigheid, waarvolgens Zimbabwe nie meer kan meeding met lande wat elke jaar baie krieketwedstryde speel nie. Hul laagtepunt was die opskorting deur die IKR in 2019, maar Zimbabwe is intussen weer gerehabiliteer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/49038834 |title=ICC suspend Zimbabwe Cricket for political interference |publisher=[[BBC]] |date=18 Julie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Een voormalige Zimbabwiese speler is in die Internasionale Krieketraad se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Zimbabwe Krieket}} Zimbabwe Krieket (Engels: ''Zimbabwe Cricket'', ''ZC'') is in 1898 gestig as Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”), in 1980 hernoem in Zimbabwiese Krieketunie (Engels: ''Zimbabwe Cricket Union'', ZCU) en het in 1992 sy huidige naam aangeneem. Dit is verantwoordelik vir die reël van krieket in Zimbabwe.<ref name="Facelift">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-union-given-a-facelift-141479 |title=Zimbabwe Cricket Union given a facelift |publisher=ESPNcricinfo |date=22 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Op 21 Julie 1981 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit en sedert 6 Julie 1992 is Zimbabwe ’n volle lid en mag dus toetskrieket speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-zimbabwe |title=Cricket Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Zimbabwiese beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Zimbabwe Krieket bestuur al die Zimbabwe-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van toets-, EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die ZC verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Zimbabwiese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Zimbabwe oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe A is die tweede nasionale span van Zimbabwe en van hul wedstryde geniet [[Eersterangse krieket|eersterangse]] of A-lys-status. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van krieket === [[Lêer:Fort-victoria-1952.jpg|duimnael|links|Fort Victoria in 1952, waar op 16 Augustus 1890 die eerste krieketwedstryd in die destydse Rhodesië beslis is]] In 1890 het die Pionierskolom, ’n deur [[Cecil John Rhodes]] en die [[British South Africa Company]] (BSAC) saamgestelde mag huursoldate, vanuit die [[Kaapkolonie]] die gebiede noord van die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] bereik. Op 16 Augustus 1890, kort nadat Rhodes dié nedersetting laat stig het, is naby [[Masvingo|Fort Victoria]] op ’n kolfblad van skaars twee en twintig treë die eerste bekende krieketwedstryd in Rhodesië beslis. Toe die huursoldate gekies is, het die koloniale amptenare, wat hul opleiding hoofsaaklik aan Britse openbare skole ontvang het, groot waarde aan sportprestasies geheg. Hulle het daarin belanggestel om Britse balsporte in die nuwe kolonie te vestig. Dienooreenkomstig het [[rugby]] en krieket ’n prominente rol gespeel, aangesien hulle ’n ideale verbinding met die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] sou vorm. Volgens die koloniste se siening het dié twee sportsoorte in ’n besondere mate “imperiale ideologieë van die Britte se mag en van manlikheid, wat uitgedruk is in sportprestasies” bevorder. In dié kolonie se beginjare, wat veral deur militêre konflikte ([[Jameson-inval]], [[Matabele-opstand]], [[Tweede Vryheidsoorlog]]) gekenmerk was, het die BSAC gepoog om deur gereelde sportverslae in die Suid-Afrikaanse en Britse pers ’n soort normaliteit voor te gee om die toestroming van nog setlaars aan die gang te hou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Rhodes het na ’n geruime tyd besef dat die BSAC alleen nie in staat was om die deur die setlaars verkiesde suidelike deel van Rhodesië doeltreffend te administreer nie. In 1897 het hy dus sy vriend [[William Henry Milton]] as administrateur van die gebied [[Masjonaland]] (van 1901 af ook van [[Matabeleland]] en dus van die hele Suid-Rhodesië) aangestel om ’n siviele administrasie te vestig. Milton het in 1874/75 vir die [[Engelse nasionale rugbyspan]] uitgedraf en was van 1889 tot 1892 [[Kaptein (sport)|kaptein]] van die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oldmiltonians.com/history/schoolname.html |title=Sir William Milton |publisher=Milton High School Bulawayo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens sy ampstermyn, wat tot 1914 geduur het, het hy onder meer strukture geskep vir sportaktiwiteite, byvoorbeeld deur die bekendstelling van skoolsport. Vir die setlaars was die beoefening van sport ’n belangrike manier vir sosiale akkulturasie, aangesien dit die interaksie tussen betreklik ver afgeleë nedersettings bevorder en tot die skepping van ’n eenvormige “wit” kultuur bygedra het. Die vorming van ’n uitsluitende setlaaridentiteit was glo noodsaaklik vir die handhawing van die oppergesag en beheer oor die veel groter inheemse bevolking.<ref name="novak">{{en}} {{cite web |author=Andrew Novak |title=Sport and Racial Discrimination in Colonial Zimbabwe: A Reanalysis |work=The International Journal of the History of Sport |url=https://www.rhodesianservices.org/user/image/sport-and-racial-discrimination-in-colonial-zimbabwe.pdf |year=2012 |edition=29 |volume=6 |doi=10.1080/09523367.2011.642550}}</ref> Milton se [[Rassisme|rassistiese]] invloed was aansienlik en hy was meer as enige ander verantwoordelik vir die skepping van ’n gesegregeerde speelprogram. Gevolglik is krieket feitlik uitsluitlik deur “wit” mense gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=586 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die middel-1890’s was die belangrikste wedstryd van die Rhodesiese krieketseisoen die wedstryde tussen [[Harare|Salisbury]] en [[Bulawayo]]. Die eerste [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse verteenwoordigende span]], aangevoer deur Lord Hawke, het Rhodesië in 1898/99 besoek, en die wedstryde is op ’n matkolfblad gespeel.<ref name="zimhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-zimbabwe-cricket-259980 |title=A brief history of Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=John Ward |date=19 September 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Rhodesiese krieket === [[Lêer:Denis Tomlinson c1935.jpg|duimnael|links|upright|Denis Tomlinson het in 1935 Rhodesië se eerste toetskrieketspeler geword]] Toe die spoorlyn in 1897 Bulawayo bereik het, het dit die vestiging van gereelde sportverhoudings met [[Suid-Afrika]] vergemaklik. In 1898 is die beheerliggaam Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”) gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=307}}</ref> Toe hulle aan die Suid-Afrikaanse Curriebeker deelgeneem het, is in 1904/05 vir die eerste keer [[eersterangse krieket]] in Rhodesië gespeel. Op 15–16 Maart 1905 is in [[Johannesburg]] die eerste eersterangse wedstryd teen die [[Transvaal]]se krieketspan gespeel, wat Rhodesië met ’n beurt en 170 lopies verloor het. Ná hierdie kort verskyning het Rhodesië vir ’n kwarteeu nie meer aan die Curriebeker deelgeneem nie. Vanaf 1931/32 het hulle weer aan die Curriebeker deelgeneem en vier van hul vyf wedstryde gewen, maar hulle moes die beker weens die destydse puntestelsel aan die Westelike provinsie afstaan. Die Rhodesiese span het vanaf 1946/47 op ’n gereelde vlak begin deelneem, maar hulle “tuiswedstryde” is in Suid-Afrika aangebied, sodat die Suid-Afrikaanse spanne nie lang moes reis nie. In die tussentyd het Denis Tomlinson Rhodesië se eerste toetskrieketspeler geword, nadat hy in 1935 vir die [[Proteas|Suid-Afrikaanse span]] benoem is om saam na Engeland te toer. [[Chris Duckworth]] was die tweede tydens die Engelse toer in 1955 en [[Tony Pithey]] die derde teen Engeland in die tuisreeks van 1956/57. Ander goeie spelers soos [[Colin Bland]] het ook internasionale krieket vir Suid-Afrika gespeel.<ref name="zimhistory" /> Die sedert 1953 bestaande [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] is tien jaar later ontbind, waarmee die RRVU sy verantwoordelikheid vir die nuwe onafhanklike lande [[Zambië]] en [[Malawi]] kwyt was. Die “wit” minderheid van Suid-Rhodesië het destyds oor ’n groot mate aan selfregering beskik en hulle wou hul bevoorregte posisie behou, wat vir die Britte weens die toenemende dekolonisasie egter onaanvaarbaar was. Nadat onderhandelinge oor die “swart” meerderheid se politieke gelykstelling misluk het, het die regering onder [[Ian Smith]] op 11 November 1965 eensydig [[Rhodesië]] se onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk verklaar. Die Britse regering onder [[Harold Wilson]] het dié gebeurtenis as ’n opstandige daad bestempel en talle pogings op internasionale vlak aangewend om die Rhodesiese regering enige internasionale legitimiteit te ontsê. Dit het spoedig die sportwêreld ingesluit en van 1967 af het die Britse regering aangevoer dat verbindinge op sportvlak ’n vorm van “ondersteuning vir die onwettige regime in Rhodesië” sou wees.<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles Little |title=The sports boycott against Rhodesia reconsidered |series=Sports in Society |edition=14 |volume=2 |publisher=Routledge |location=Londen |date=Maart 2011 |url=https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=2&sid=459f3b7a-58a2-4d74-8754-8b5903e33935%40redis |pages=196}}</ref> Die boikotpogings was nie op die rasseskeiding per se gemik nie, dit was egter uitdruklik gefokus op die onwettigheid van die Smith-administrasie. In teenstelling met Suid-Afrika was die diskriminasie van die bevolkingsmeerderheid in Rhodesië nie op ’n staatsbepaalde en georganiseerde apartheid gegrond nie, veral as sulks in Rhodesië weens ’n gebrek aan die nodige veiligheidsmagte in elk geval nie afdwingbaar was nie. Dit was eerder ’n uitdrukking van uitsluiting op sosiale en ekonomiese vlak. Op die gebied van sport het dit op verskillende maniere gemanifesteer. Sportsoorte wat duur toerusting en fasiliteite of spesiale afrigtingsmetodes vereis het, is oorheers deur die gegoede “wit” setlaargemeenskap, terwyl baie “swart” Rhodesiërs uitgesluit was bloot weens ’n gebrek aan finansiële middele. In sportsoorte sonder sulke vereistes was reeds sedert die 1950’s ’n afbreek van skeidende hindernisse waarneembaar, wat veral die geval in [[sokker]] en [[atletiek]] was. Daarenteen het sportsoorte soos rugby en krieket, wie se beheerliggame noue verbindinge met hul Suid-Afrikaanse eweknieë gehandhaaf het, ’n hoë mate aan segregasie getoon.<ref name="novak" /> Die jaarlikse Loganbeker was minder gesog, maar dit het aansienlik bygedra tot die kondisionering van die Rhodesiese spelers.<ref name="novak" /> Dit is as ’n naweektoernooi tussen die vier destydse provinsies [[Matabeleland]], [[Masjonaland]], [[Manicaland]] en [[Midlands (provinsie)|Midlands]] van stapel gestuur, en het later [[Noord-Rhodesië]] (nou [[Zambië]]) ingesluit. Gedurende die [[winter]]maande het die ''Sunday Country Districts'' se krieket meer geword. Daarbenewens het die Straggler, saamgestel uit spelers van Masjonaland, in die laat 1950’s en vroeë 1960’s, in daardie wintermaande vir naweekwedstryde teen [[Njassaland]] (nou [[Malawi]]) op matkolfblaaie na [[Blantyre]] getoer. In die 1961-wedstryd het Chris Duckworth 91 lopies in 58 minute aangeteken. Sedert die 1993/94-seisoen geniet die Loganbekertoernooi eersterangse status.<ref name="zimhistory" /> In Oktober 1961 het [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] aan die begin van hul Suid-Afrikaanse toer Rhodesië besoek. Hulle het twee driedaagse eersterangse wedstryde teen Rhodesië gespeel, waarvan die eerste in Bulawayo en die tweede in Salisbury. Albei wedstryde het onbeslis geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25183.html |title=Rhodesia v New Zealanders |publisher=Cricket Archive |accessdate=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127192516/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25183.html |archive-date=27 Januarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25190.html |title=Rhodesia v New Zealanders |publisher=Cricket Archive |accessdate=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127191415/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25190.html |archive-date=27 Januarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[David Lewis (krieketspeler)|David Lewis]] was van 1953/54 tot 1963/64, vir tien jaar, die kaptein van die Rhodesiese span. Aan die einde van die 1970’s is die span deur [[Mike Procter]] aangevoer. Ondanks hierdie rykdom aan talent het Rhodesië nooit daarin geslaag om die Curriebeker te wen nie. Altesaam 242 spelers het Rhodesië in eersterangse en A-lys-krieket verteenwoordig. Rhodesië is nie genooi om aan die eerste twee [[krieketwêreldbeker]]toernooie (in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]]) deel te neem nie, aangesien hulle as ’n nieonafhanklike land geen lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) was nie. Die span het in 1979/80 as “[[Zimbabwe-Rhodesië]]” opgetree, en, nadat Zimbabwe amptelik onafhanklik geword het, het hulle die Curriebeker ná die afsluit van dié seisoen eindelik verlaat. Tot onafhanklikheidwording in 1980 kon Rhodesiese toetskrieketspelers vir die Suid-Afrikaanse span gekies word.<ref name="zimhistory" /> === Ná onafhanklikheidwording === [[Lêer:Duncan Fletcher 2015.jpg|duimnael|upright|Duncan Fletcher, wat tydens die openingswedstryd van die [[Krieketwêreldbeker 1983]] teen Australië beslissende bydraes gelewer het om Zimbabwe die wedstryd te laat beklink]] Ná die sluiting van die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]] het die land op 18 April 1980 sy onafhanklikheid verkry en is hernoem in Zimbabwe wat ook die einde van die “wit” minderheidsheerskappy ingelui het. Dienooreenkomstig het die Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'') sy naam verander in Zimbabwiese Krieketunie (''Zimbabwe Cricket Union'', ZCU).<ref name="zimhistory" /> Vanweë die groot internasionale druk om die Suid-Afrikaanse apartheidsregime te boikot, het die Zimbabwe al sy verbindings met die Suid-Afrikaanse krieket afgebreek en aan die Curriebeker asook ander toernooie onttrek. In ruil daarvoor is die ZCU in die internasionale strukture ingesluit. Die enigste eersterangse krieketwedstryde tydens die 1980/81- en 1981/82-seisoene het Zimbabwe teen toerende spanne gespeel. Zimbabwe het op 21 Julie 1981 ’n assosiaatlid van die Internasionale Krieketraad geword en eersterangse krieketwedstryde tydens hul eerste Engelse toer in 1982 gespeel. Zimbabwe het die IKR-trofee in 1982 gewen, wat as eerste stap tot hul toetsstatus beskou kan word. Daarmee het Zimbabwe vir die [[Krieketwêreldbeker 1983|Krieketwêreldbeker in 1983]] in Engeland gekwalifiseer en onverwags [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] in die openingswedstryd verslaan. Zimbabwe het 239 lopies vir die verlies van ses paaltjies in 60 boulbeurte aangeteken, waartoe hul kaptein Duncan Fletcher ’n onoorwonne 69 lopies bygedra het. Fletcher het toe sy loopbaanbeste boulwerk gelewer en vier paaltjies vir 42 lopies geneem om Australië op 226 lopies vir sewe paaltjies te beperk, waardeur Zimbabwe een van die mees verrassende oorwinnings in die krieketgeskiedenis aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/505154/duncan-s-day |title=Duncan's day |publisher=The Cricket Monthly |author=Simon Lister |date=13 Maart 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het egter laaste in hul groep geëindig, nadat hulle al die ander vyf wedstryde verloor het. Die Zimbabwiese span is verswak, nadat “wit” Zimbabwiërs soos [[Graeme Hick]] die land verlaat het om hul loopbane elders voort te sit.<ref name="zimhistory" /> Ná sy oorwinning tydens die IKR-trofee 1986 het Zimbabwe aan die [[Krieketwêreldbeker 1987]] in Indië en Pakistan deelgeneem, maar is in al die ses groepwedstryde verslaan, hoewel hulle baie naby aan ’n oorwinning oor Nieu-Seeland was. Hulle het ’n teiken van 243 lopies in 50 boulbeurte gejaag, en hul [[paaltjiewagter]]-kolwer David Houghton het 142 lopies bygedra, maar Zimbabwe is op 239 lopies in die laaste boulbeurt uitgeboul en sodoende met drie lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/forgotten-classics-new-zealand-v-zimbabwe-hyderabad-1987-799455 |title=Houghton takes on New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Holme |date=16 November 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het met sy oorwinning tydens die IKR-trofee 1990 vir die [[Krieketwêreldbeker 1992]] in Australië en Nieu-Seeland gekwalifiseer, maar hulle het versuim om tot die volgende rondte te vorder, nadat hulle ses van hul agt wedstryde verloor het, ondanks twee noemenswaardige prestasies. In hul eerste wedstryd teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] het Zimbabwe sy destyds hoogste telling van 312 lopies vir die verlies van vier paaltjies aangeteken, waartoe die paaltjiewagter-kolwer Andy Flower ’n onoorwonne 115 lopies bygedra het. Sri Lanka het hierdie teiken egter gehaal en sodoende met drie paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ask-steven-does-jason-gillespie-have-the-lowest-average-of-any-test-double-centurion-1214443 |title=Does Jason Gillespie have the lowest average of any Test double-centurion? |publisher=ESPNcricinfo |author=Steven Lynch |date=28 Januarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In hul laaste wedstryd, wat nie meer beslissend was nie, het Zimbabwe teen Engeland, wat alreeds sy plek in die halfeindstryd bespreek het, te staan gekom. Zimbabwe is op 134 uitgeboul. [[Eddo Brandes]] het toe ’n uitstekende vier paaltjies vir 21 lopies geneem en Graham Gooch met sy eerste aflewering uitgeboul. Engeland het op 125 lopies al sy paaltjies verloor, waardeur Zimbabwe ’n verrassende oorwinning met nege lopies aangeteken het. Hierdie 22 krieketwêreldbekerwedstryde was Zimbabwe se enigste internasionale wedstryde in dié tydperk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/zimbabwe/engine/records/team/match_results_year.html?class=2;id=9;type=team |title=Zimbabwe / Records / One-Day Internationals / List of match results (by year) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Die jong toetsland === In 1992 is die beheerliggaam in [[Zimbabwe Krieket]] hernoem en op 6 Julie dieselfde jaar is Zimbabwe as negende land deur die Internasionale Krieketraad toetsstatus toegeken.<ref name="Facelift" /> In Oktober 1992 het Zimbabwe sy eerste toetswedstryd, onder kaptein David Houghton, teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] op Harare Sportklub gespeel. Dié wedstryd het onbeslis geëindig en Zimbabwe het sodoende die eerste span geword om ’n nederlaag in sy eerste toetswedstryd te vermy, sedert Australië in die heel eerste toetswedstryd in 1877 Engeland verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1118312/grant-flower-one-thing-zimbabweans-do-is-they-deal-well-with-adversity |title='One thing Zimbabweans do is, they deal well with adversity' |publisher=The Cricket Monthly |author=Danyal Rasool |date=31 Augustus 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe se daaropvolgende toetswedstryde het egter teleurstellend verloop, waardeur hul toetsstatus in twyfel getrek is. Zimbabwe het sy eerste oorwinning in 1995 tuis teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] met ’n beurt aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-1994-95-61490/zimbabwe-vs-pakistan-1st-test-63672/full-scorecard |title=1st Test, Harare, Jan 31 – Feb 4 1995, Pakistan tour of Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In EDI-krieket het Zimbabwe ook gesukkel. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka is hulle weer vroeg uitgeskakel, nadat Zimbabwe net [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] verslaan het. Aan die einde van die jaar het hulle egter in die EDI-reeks teen Engeland verrassend met 3–0 geseëvier.<ref name="zimhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-v-england-1996-97-153944 |title=Zimbabwe v England 1996–97 |publisher=ESPNcricinfo |date=15 April 1998 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Kort goue tydperk === [[Lêer:Grant Flower.jpg|duimnael|upright|[[Grant Flower]], die broer van Andy Flower]] Ten spyte van sy span se moeilikhede is die paaltjiewagter-kolwer Andy Flower as een van die wêreld se beste kolwers beskou; sy kolfgemiddelde was in 2000 en 2001 meer as 80. Destyds het Zimbabwe ook krieketspelers opgelewer soos Flower se broer [[Grant Flower|Grant]], asook die veelsydiges [[Andy Blignaut]] en [[Heath Streak]] (wat later kaptein van die nasionale span sou word). [[Murray Goodwin]] was ook ’n kolwer van ’n wêreldgehalte; ná sy uittrede uit internasionale krieket het hy vir [[Sussex]] baie lopies aangeteken. ’n Ander kolwer van ’n wêreldgehalte was [[David Houghton]], wat die Zimbabwiese rekord vir die hoogste individuelle toetstelling van 266 teen Sri Lanka in 1994/95 aangeteken het. Die partykeer kaptein en middelordekolwer [[Alistair Campbell]], die veelsydige beendraaier [[Paul Strang]], [[Eddo Brandes]], en die snelbouler/aanvangskolwer [[Neil Johnson]] was ander belangrike bydraers vir Zimbabwe op die destydse wêreldverhoog. Met die verskyning van hierdie kwaliteitspelers is in die laat 1990’s ’n deurbraak bereik in terme van mededinging en die Zimbabwiese span het toetswedstryde teen ander lande begin wen, insluitende ’n reeksoorwinning in Pakistan. Zimbabwe het tydens die [[Krieketwêreldbeker 1999]] uitgeblink, die vyfde plek in die Super Ses gehaal en die halfeindstryd net misgeloop omdat hulle ’n swakker lopietempo as Nieu-Seeland gehad het. Tydens die groepfase het Zimbabwe Indië met drie lopies verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-1999-61046/india-vs-zimbabwe-8th-match-65200/full-scorecard |title=8th Match, Leicester, May 19 1999, ICC World Cup |publisher=ESNcricinfo |date=19 Mei 1999 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> voordat hulle teen hul buurland Suid-Afrika te staan gekom het. Zimbabwe het in sy beurt 233 lopies vir die verlies van ses paaltjies aangeteken, met ’n goeie 76 deur die aanvangskolwer [[Neil Johnson]]. In antwoord het Suid-Afrika vir 40 lopies ses paaltjies verloor, voordat beide [[Lance Klusener]] en [[Shaun Pollock]] vyftigtalle aangeteken en die teiken op 48 lopies verminder het. Dit was Suid-Afrika se eerste nederlaag teen Zimbabwe en een van Zimbabwe se vernaamste oorwinnings. Neil Johnson het ook met die bal uitgeblink, drie paaltjies geneem en is as speler van die wedstryd benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/top-world-cup-performances-all-round-neil-johnson-stuns-south-africa-281598 |title=All-round Johnson stuns South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=27 Februarie 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná hierdie toernooi egter ophou speel vir Zimbabwe. Gedurende hierdie tydperk het Zimbabwe al die toetslande (behalwe vir Australië) gereeld geklop. Zimbabwe het in 2000/01 Nieu-Seeland beide tuis en weg verslaan. Die span het ook eindstryde van baie multinasionale eendagtoernooie gehaal. In 2001 was Zimbabwe gasheer van die Coca-Cola-beker, waaraan ook Indië en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] deelgeneem het. Zimbabwe is in al sy groepwedstryde verslaan, waarvolgens Indië en Wes-Indië die eindstryd uitgespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/7th-match-final-india-v-west-indies-coca-cola-cup-statistical-highlights-101327 |title=7th Match (Final), India v West Indies, Coca Cola Cup, Statistical Highlights |publisher=ESPNcricinfo |author=Rajneesh Gupta |date=8 Julie 2001 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Tekens van agteruitgang === [[Lêer:Andy Flower.png|duimnael|upright|Die Zimbabwiese speler Andy Flower het saam met Henry Olonga tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] swart armbande in “rou oor die dood van demokrasie” in Zimbabwe gedra]] Die toenemende politisering van krieket, insluitende die keusebeleid van spelers volgens etniese kwotas, saam met die dalende politieke situasie in Zimbabwe, het die [[Krieketwêreldbeker 2003]], wat Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia aangebied het, ontwrig. Engeland het sy wedstryd in Zimbabwe verbeur en sodoende hul eie vordering tydens dié toernooi gewaag. Engeland se amptelike rede was die beweerde gebrek aan veiligheid, hoewel die politieke situasie ook ’n rede was.<ref name=Protest>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/great-world-cup-moments-henry-olonga-and-andy-flower-mourn-the-death-of-democracy-281633 |title=Zimbabwe's black armband protest |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=28 Februarie 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref name=espncricinfo>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155838.html |title=Wisden – England v Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Februarie 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref name=theguardian>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2003/feb/11/cricketworldcup2003.cricketworldcup2 |title=England snub Zimbabwe |publisher=The Guardian |author=Sean Ingle |date=11 Februarie 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Beide die Zimbabwiese speler Andy Flower en die snelbouler Henry Olonga het tydens die eerste wedstryd teen [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] swart armbande in “rou oor die dood van demokrasie” in Zimbabwe gedra. Albei spelers in onmiddellik uit die span geskors en het oorsee om politieke asiel gevra. Hierdie openbare politieke protes het ’n aansienlike verleentheid met die medegashere veroorsaak en ook die spanharmonie ontwrig.<ref name=Protest /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/statement-of-andy-flower-and-henry-olonga-126517 |title=Statement of Andy Flower and Henry Olonga |publisher=ESPNcricinfo |date=27 April 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het, ook danksy die verbeurde wedstryd teen Engeland, wat as ’n oorwinning vir hulle geag is, weer die Super Ses gehaal, maar hulle is ná nederlae teen Nieu-Seeland, Kenia en Sri Lanka uitgeskakel. Ná afloop van die Krieketwêreldbeker 2003 het van Zimbabwe se beste spelers hul internasionale loopbane vroeg beëindig en ’n nuwe span het begin ontwikkel. Alhoewel hulle nie vroeër suksesse kon herhaal nie, het hierdie nuwe geslag van oorwegend multi-gedissiplineerde spelers ’n stewige ruggraat vir ’n mededingende, maar meestal nie suksesvolle span begin vorm. In laat 2003 het Zimbabwe na Australië vir ’n twee-wedstrydreeks getoer. Dit word veral onthou vir die Australiese aanvangskolwer Matthew Hayden se beurt in die eerste toets, waartydens hy ’n rugspanning oorkom en toe ’n destydse rekord van 380 lopies aangeteken het; Zimbabwe het egter swak vertoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/3179152.stm |title=Hayden smashes Test record |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Onttrekking en herbegin === [[Lêer:Elton Chigumbura fielding.jpg|duimnael|Elton Chigumbura, lid van die Zimbabwiese span tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] en later kaptein van die nasionale span]] In 2004 het die Zimbabwiese Krieketunie (nou Zimbabwe Krieket) geweier om die kaptein Heath Streak vir die span te benoem. Vervolgens het 14 spelers geweier om vir Zimbabwe te speel en hulle is toe ook nie deur die beheerliggaam gekeur nie. Hierdie verswakking van die span het Zimbabwe gedwing om van sy toetswedstryde in 2004 af te las, maar hul toetsstatus het onangetas gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/zimbabwe-not-to-play-test-cricket-in-2004-say-icc/ |title=Zimbabwe not to play Test cricket in 2004, say ICC |publisher=The Indian Express |date=2 Julie 2004 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ’n Beplande besoek deur Sri Lanka het voortgegaan, maar dit was ’n eensydige saak, aangesien Zimbabwe deur onervare spelers verteenwoordig is wat nie oor internasionale ervaring beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-was-not-an-easy-tour-141206 |title='Zimbabwe was not an easy tour' |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Mei 2004 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nadat Zimbabwe in 2005 weer toetskrieket begin speel het, het weens die onttrekking deur baie ervare spelers ’n aantal hoë nederlae gevolg. In Maart 2005 het Zimbabwe twee toetswedstryde in Suid-Afrika elk met ’n beurt verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/six-for-zondeki-as-zimbabwe-are-routed-146093 |title=Six for Zondeki as Zimbabwe are routed |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=13 Maart 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nog erger uitslae het in Augustus tuis teen Nieu-Seeland gevolg, nadat hulle ’n toetswedstryd binne twee dae verloor het. Zimbabwe was net die tweede toetsspan (ná Indië in 1952) wat twee keer op dieselfde dag uitgeboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-2005-144150/zimbabwe-vs-new-zealand-1st-test-215253/match-report |title=Hopeless Zimbabwe crushed inside two days |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In September dieselfde jaar het die span albei toetswedstryde teen Indië tuis verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pathan-it-has-been-a-wonderful-series-for-me-219932 |title=Pathan: 'It has been a wonderful series for me' |publisher=ESPNcricinfo |date=22 September 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná dié toetsreeks het Streak sy uittrede uit internasionale krieket aangekondig en sodoende die beleërde span nog ’n terugslag toegedien. Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms bereik, waarvolgens afvallige spelers weer in die Zimbabwiese nasionale span opgeneem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&t=396&start=0&sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&view=print |title=Rebels consider peace plan |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426011143/http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&t=396&start=0&sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&view=print |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met die goedkeuring van die IKR het Zimbabwe sy deelname aan verdere toetswedstryde vir die jaar 2006 opgeskort.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/zimbabwe/4625900.stm |title=Zimbabwe revokes 2006 Test status |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/cricket/international/zimbabwe-cricket-team-info |title=Zimbabwe Cricket Team SuperSport Profile |publisher=[[SuperSport]] |accessdate=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901161112/https://supersport.com/cricket/international/zimbabwe-cricket-team-info |archive-date=1 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe was gasheer van die Drienasiesreeks in 2005/06, waaraan ook Indië en Nieu-Seeland deelgeneem het. Die gasheer is in al die vier wedstryde verslaan, waarvolgens Indië en Nieu-Seeland die eindstryd uitgespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/videocon-triangular-series-2005-216614/zimbabwe-vs-india-6th-match-217979/match-report |title=Yuvraj and Dhoni take India home |publisher=ESPNcricinfo |author=Dileep Premachandran |date=4 September 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië is Zimbabwe vroeg uitgeskakel, nadat hulle net teen [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] gelykop gespeel het. Tydens die eerste [[T20I-wêreldbeker 2007|T20I-wêreldbeker]] in Suid-Afrika het Zimbabwe in sy openingswedstryd Australië verrassend met vyf paaltjies verslaan, maar hulle is nogtans vroeg uitgeskakel. In aanloop tot die volgende toernooi in [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] het beide Engeland en Suid-Afrika om politieke redes daarop aangedring dat Zimbabwe aan dié toernooi onttrek, waarin hulle ingestem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/07/04/sports/04iht-cricket.1.14239687.html |title=Zimbabwe agrees to withdraw from Twenty20 World Cup |publisher=[[The New York Times]] |date=4 Julie 2008 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober 2007 was daar belowende aankondigings, waarvolgens Zimbabwe aan al drie binnelandse kompetisies in Suid-Afrika sou kon deelneem as deel van die pogings om die krieketgehalte in Zimbabwe te verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.co.za/cricket/article.aspx?id=233227&headline=Zim%20to%20compete%20in%20all%20SA%60s%20domestic%20competitions |title=Zim to compete in all SA's local competitions |publisher=[[SuperSport]] |date=22 Oktober 2007 |accessdate=14 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514033825/http://www.supersport.co.za/cricket/article.aspx?id=233227&headline=Zim%20to%20compete%20in%20all%20SA%60s%20domestic%20competitions |archive-date=14 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hul deelname aan die toernooie is egter in twyfel getrek toe die planne uitgestel is hangende ’n raadsvergadering van [[Krieket Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 |title=Zimbabwe's Place In South African Cricket Delayed |publisher=Cricket World |accessdate=26 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026152947/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 |archive-date=26 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Laat in November 2007 is ’n kompromie bereik, waarvolgens Zimbabwe aan die MTN Binnelandse Kampioenskap en die Standard Bank Pro 20-reeks sou kon deelneem, maar nie aan die SuperSport-reeks soos oorspronklik beplan nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 |title=Zimbabwe's Place In SA Franchise Cricket Confirmed |publisher=Cricket World |accessdate=1 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201015055/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 |archive-date=1 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pleks daarvan het hulle drie eersterangse vierdaagse wedstryde teen ’n saamgestelde Suid-Afrikaanse span, bestaande uit konsessie- en provinsiale spelers, gespeel. Zimbabwe het die drie wedstryde in [[Paarl]], [[Potchefstroom]] en [[Kimberley]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |title=Utseya Leads Zimbabwe To Challenge Clean Sweep |publisher=Cricket World |date=6 Januarie 2008 |accessdate=7 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107140510/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |archive-date=7 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen hierdie wedstryde het Zimbabwe Wes-Indië vir ’n EDI-reeks van vyf wedstryde gehuisves en ’n verrassende oorwinning in die openingswedstryd behaal,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995 |title=Chanderpaul Ton in Vain As Zimbabwe Open With Win |publisher=Cricket World |date=30 November 2007 |accessdate=25 Mei 2011 |archive-url=https://archive.today/20110525230956/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995 |archive-date=25 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat die gaste dié reeks met 3–1 beklink het. Die laaste wedstryd is weens reën afgelas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |title=Last Zimbabwe-West Indies One-Dayer Abandoned |publisher=Cricket World |date=9 Desember 2007 |accessdate=13 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213122915/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |archive-date=13 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Terugkeer op internasionale vlak === In 2010 het Zimbabwe die Driehoekige reeks aangebied, waaraan ook Indië en Sri Lanka deelgeneem het. Zimbabwe het drie van hul vier wedstryde gewen, maar hulle is in die eindstryd deur Sri Lanka verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-triangular-series-2010-452140/zimbabwe-vs-sri-lanka-final-452152/match-report |title=Dilshan century drives Sri Lanka to title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=9 Junie 2010 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Met sy deelname aan beide die [[T20I-wêreldbeker 2010]] en die [[Krieketwêreldbeker 2011]] het Zimbabwe na internasionale toernooie teruggekeer, maar hulle is in albei toernooie vroeg uitgeskakel, alhoewel hulle by laasgenoemde die assosiaatlede verslaan het. In Augustus dieselfde jaar het Zimbabwe ook sy eerste toetswedstryd ná sy onttrekking in 2006 gespeel en Bangladesj met 130 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-tour-of-zimbabwe-2011-504002/zimbabwe-vs-bangladesh-only-test-522245/match-report |title=Zimbabwe triumphant on Test return |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná die toetswedstryd het Zimbabwe en Bangladesj ’n EDI-reeks van vyf wedstryde gespeel. Zimbabwe het dié reeks met 3–2 gewen en sodoende sy eerste reeks teen ’n toetsland sedert 2006 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-tour-of-zimbabwe-2011-504002/zimbabwe-vs-bangladesh-3rd-odi-522248/match-report |title=Zimbabwe overcome Mushfiqur to take series |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=16 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van November 2011 was Zimbabwe op die punt om Nieu-Seeland tuis in ’n toetswedstryd te verslaan. Hulle het 366 lopies in hul tweede beurt gejaag en was op ’n goed geplaaste 265 lopies vir die verlies van drie paaltjies, nadat Taylor 117 lopies aangeteken het. Die span het egter ineengestort en aan Nieu-Seeland ’n oorwinning met 34 lopies besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-2011-12-527008/zimbabwe-vs-new-zealand-only-test-527017/match-report-5 |title=New Zealand outlast Brendan Taylor to win thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Nitin Sundar |date=5 November 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Januarie en Februarie 2012 het Zimbabwe vir ’n enkele toets, drie EDI- en twee T20I-wedstryde na Nieu-Seeland getoer, maar al die ses hul wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-new-zealand-2011-12-520581/new-zealand-vs-zimbabwe-2nd-t20i-520596/match-report |title=Williamson blitz wins thriller for NZ |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fernando |date=14 Februarie 2012 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die toetswedstryd is hulle twee keer op die derde dag uitgeboul – op 51 lopies (hul laagste toetstelling) en op 143 lopies – en hulle is met ’n beurt en 301 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/551285.html |title=New Zealand bowl out Zimbabwe twice in a day |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fernando |date=28 Januarie 2012 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Finansiële probleme === Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2012]] in Sri Lanka is Zimbabwe vroeg uitgeskakel, nadat hulle deur beide die gasheer en Suid-Afrika verslaan is. In Augustus en September 2013 het Zimbabwe Pakistan vir twee toets-, drie EDI- en twee T20I-wedstryde gehuisves. Pakistan het albei T20Is gewen, voordat hulle ook die EDI-reeks met 2–1 beklink het. Die gaste het ook die eerste toetswedstryd gewen, nadat [[Younis Khan]] ’n tweehonderdtal (200 lopies) in die tweede beurt aangeteken het. Zimbabwe het egter die tweede toetswedstryd met 24 lopies gewen – sedert 2001 hul eerste oorwinning oor ’n ander span as Bangladesj – en die toetsreeks met 1–1 geëwenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2013-659535/zimbabwe-vs-pakistan-2nd-test-659557/match-report-5 |title=Zimbabwe square series with historic win |publisher=ESPNcricinfo |author=Devashish Fuloria |date=14 September 2013 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In 2013/14 het die finansiële situasie van Zimbabwe Krieket toenemend vererger. Die IKR moes inspring en ’n finasiële hupstoot gee, maar die gebruik van geldelike voordele is bevraagteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-mismanaged-icc-loan-724593 |title=Zimbabwe Cricket mismanaged $6m ICC loan |publisher=ESPNcricinfo |authors=Tristan Holme, Liam Brickhill |date=3 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-turns-down-proposed-icc-bail-out-738959 |title=ZC turns down proposed ICC bail-out |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 April 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwiese spelers het herhaaldelik met boikot gedreig en ’n spelersvereniging gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-players-extend-boycott-717839 |title=Zimbabwe players extend boycott |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Februarie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Zimbabwiese span het gesukkel om borge te lok, wat die plaaslike struktuur geraak en tot die kansellasie van baie toernooie soos die Pro40 gelei het. ’n Aantal konsessies aan die spelers is ook afgelas. Verskeie toere is vertraag, ingetrek of gekanselleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-a-tour-of-bangladesh-put-on-hold-753249 |title=Zimbabwe A tour of Bangladesh put on hold |publisher=ESPNcricinfo |authors=Firdose Moonda, Mohammad Isam |date=17 Junie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-s-zimbabwe-tour-cancelled-708291 |title=Afghanistan's Zimbabwe tour cancelled |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=9 Januarie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2014]] se groepfase het hulle beide [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] verslaan, maar Nederland het weens sy beter lopietempo tot die volgende rondte gevorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2013-14-628368/ireland-vs-netherlands-12th-match-first-round-group-b-682919/match-report |title=Netherlands stun rivals to qualify |publisher=ESPNcricinfo |author=Kanishkaa Balachandran |date=21 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie 2014 het Zimbabwe [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] vir ’n EDI-reeks van vier wedstryde gehuisves. Hulle het die eerste twee wedstryde gewen, voordat die Afghane die laaste twee wedstryde gewen het om dié reeks te ewenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2014-756017/zimbabwe-vs-afghanistan-4th-odi-756041/match-report |title=Seamers help Afghanistan square series |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Julie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die volgende maand het Zimbabwe Suid-Afrika vir ’n eenmalige toetswedstryd en drie EDI-wedstryde gehuisves, maar hulle het al hul vier wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-zimbabwe-2014-736425/zimbabwe-vs-south-africa-3rd-odi-736441/match-report |title=South Africa complete comfortable clean sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=21 Augustus 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Australië het by die twee spanne aangesluit om die Driereeks 2014 uit te speel. Nadat Zimbabwe sy eerste twee wedstryde teen onderskeidelik Australië en Suid-Afrika verloor het, het hulle in die vierde wedstryd ’n verrassende oorwinning oor Australië aangeteken. Dit was die eerste keer in 31 jaar wat Zimbabwe daarin geslaag het om Australië te verslaan; die laaste Zimbabwiese oorwinning oor Australië was tydens die [[Krieketwêreldbeker 1983]] in Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-triangular-series-2014/content/story/776347.html |title=Zimbabwe beat Australia after 31 years |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=31 Augustus 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks dié oorwinning het Zimbabwe sy laaste wedstryd verloor en is uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-triangular-series-2014-736429/zimbabwe-vs-south-africa-6th-match-736453/match-report |title=Du Plessis' third century puts South Africa in final |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=4 September 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Laat in 2014 het Zimbabwe vir drie toets- en vyf EDI-wedstryde na Bangladesj getoer, maar hulle is in al hul agt wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-resurgence-bangladesh-waited-a-year-for-806625 |title=The resurgence Bangladesh waited a year for |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=2 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarna is Stephen Mangongo as afrigter afgedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mangongo-sacked-as-zimbabwe-coach-811617 |title=Mangongo sacked as Zimbabwe coach |publisher=ESPNcricinfo |authors=Firdose Moonda, Liam Brickhill |date=18 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In laat Desember 2014 het Zimbabwe Krieket hom met Dav Whatmore vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/13239/9622435/international-cricket-whatmore-appointed-zimbabwe-coach |title=Dav Whatmore appointed Zimbabwe coach |publisher=Sky Sports |date=29 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/coach-dav-whatmore-looks-to-lift-zimbabwe-in-world-cup/526838-78.html |title=Coach Dav Whatmore looks to lift Zimbabwe in World Cup |publisher=IBNLive |date=6 Februarie 2015 |accessdate=17 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217130105/http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/coach-dav-whatmore-looks-to-lift-zimbabwe-in-world-cup/526838-78.html |archive-date=17 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Swak toernooiprestasies === [[Lêer:West Indies v Zimbabwe World Cup of Cricket The national anthems (16629621122).jpg|duimnael|Nasionale volksliedere voor die wedstryd van Zimbabwe teen Wes-Indië tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in [[Canberra]]]] Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland het Zimbabwe net daarin geslaag om die Verenigde Arabiese Emirate te verslaan en hulle is vervolgens in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-denied-by-millimetres-845335 |title=Zimbabwe denied by millimetres |publisher=ESPNcricinfo |author=Brydon Coverdale |date=7 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2014-15-509587/india-vs-zimbabwe-39th-match-pool-b-656475/match-report |title=Raina, Dhoni ensure clean slate |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=14 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende die toernooi het Brendan Taylor sy aftrede van Zimbabwiese krieket aangekondig,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/steadfast-brendan-taylor-bows-to-circumstance-848997 |title=Steadfast Taylor bows to circumstance |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=13 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> nadat hy tydens die toernooi 433 lopies en twee honderdtalle aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-familiar-despair-marks-brendan-taylor-s-farewell-850259 |title=A familiar despair marks Taylor's farewell |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=14 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná afsluit van die toernooi was Taylor onder die voorste lopiemakers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=6537;type=tournament |title=ICC World Cup, 2014/15 / Records / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Mei 2015 was Zimbabwe ná die 2009-aanval op die Sri Lankaanse span in Lahore die eerste volle lid wat na Pakistan getoer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-confirms-pakistan-tour-868453 |title=Zimbabwe Cricket confirms Pakistan tour |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die T20I-reeks met 0–2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-pakistan-2015-868505/pakistan-vs-zimbabwe-2nd-t20i-868725/match-report |title=Tight win helps Pakistan take series 2–0 |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=24 Mei 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en die EDI-reeks met dieselfde uitslag verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-pakistan-2015-868505/pakistan-vs-zimbabwe-3rd-odi-868731/match-report |title=Pakistan take series 2-0 after washout |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=31 Mei 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie dieselfde jaar het hulle Indië gehuisves, maar hulle is in die EDI-reeks met 0–3 verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-3rd-odi-885967/match-report |title=Jadhav, Pandey set up 3–0 India sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=14 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> terwyl die T20I-reeks met 1–1 onbeslis geëindig het, insluitende Zimbabwe se eerste T20I-oorwinning in Harare.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-s-first-t20i-win-in-harare-900751 |title=Zimbabwe's first T20I win in Harare |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=19 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2015 het Zimbabwe Nieu-Seeland vir ’n EDI-reeks van drie wedstryde gehuisves en die eerste wedstryd gewen, maar hulle het die reeks nogtans met 1–2 verloor,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-and-south-africa-2015-848811/zimbabwe-vs-new-zealand-3rd-odi-894291/match-report |title=Williamson sweeps awards in series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Arun Venugopal |date=7 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> asook die eenmalige T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-and-south-africa-2015-848811/zimbabwe-vs-new-zealand-only-t20i-894293/match-report |title=Worker debut fifty sets up crushing NZ win |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=9 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Laat in September het Pakistan aangekom, nadat hulle besluit het om hul toer uit te stel om nie hul kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2017 met moontlike nederlae te waag nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-zimbabwe-put-limited-overs-series-on-hold-903009 |title=Pakistan, Zimbabwe put limited-overs series on hold |publisher=ESPNcricinfo |author=Umar Farooq |date=25 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Pakistan het die T20I-reeks met 2–0 en die EDI-reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-904331/zimbabwe-vs-pakistan-3rd-odi-919611/match-report |title=Bilal Asif five-for gives Pakistan series |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=5 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná die reeks teen Pakistan het Zimbabwe in Oktober die destydse assosiaatlede Ierland en Afghanistan gelyktydig gehuisves. Zimbabwe het Ierland in die EDI-reeks met 2–1 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-tour-of-zimbabwe-2015-16-919599/zimbabwe-vs-ireland-2nd-odi-919615/match-report |title=Ervine ton gives Zimbabwe series |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=11 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Afghanistan het Zimbabwe egter met 3–2 verslaan en sy EDI-reeks gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-924621/zimbabwe-vs-afghanistan-5th-odi-924635/match-report |title=Afghanistan defend 245 in historic series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=24 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Dit was die eerste keer wat ’n assosiaatlid ’n volle lid tydens ’n bilaterale reeks verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-the-fastest-associate-off-the-blocks-933113 |title=Afghanistan, the fastest Associate off the blocks |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=24 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe is toe ook in die T20I-reeks deur Afghanistan met 2–0 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-924621/zimbabwe-vs-afghanistan-2nd-t20i-924639/match-report |title=Ghani, Naib fifties secure landmark series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=28 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná ’n reeks verlore wedstryde op eie bodem het Zimbabwe in November na Bangladesj getoer. Die span het egter verdere nederlae gely, nadat hulle die EDI-reeks met 0–3 verloor het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-2015-16-931380/bangladesh-vs-zimbabwe-3rd-odi-931394/match-report |title=Mustafizur five-for seals Bangladesh's 3–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=11 November 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> terwyl die T20I-reeks met 1–1 onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-2015-16-931380/bangladesh-vs-zimbabwe-2nd-t20i-931398/match-report |title=Waller and Madziva pull off heist |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=15 November 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Rondom die jaarwisseling van 2015 en 2016 het Zimbabwe in ’n EDI-reeks van vyf en ’n T20I-reeks van twee wedstryde teen Afghanistan in die Verenigde Arabiese Emirate te staan gekom. Tot in die vierde wedstryd was die EDI-reeks gelykop, voordat hulle met 2–3 verloor het; Zimbabwe is ook in albei T20I-wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16-953329/afghanistan-vs-zimbabwe-5th-odi-953343/match-report |title=Naib heroics lift Afghanistan to thrilling series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Nikhil Kalro |date=6 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16-953329/afghanistan-vs-zimbabwe-2nd-t20i-953347/match-report |title=Belligerent Shahzad ton propels Afghanistan to series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Nikhil Kalro |date=10 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het toe vir ’n T20I-reeks van vier wedstryde na Bangladesj getoer, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-jan-2016-2015-16-958411/bangladesh-vs-zimbabwe-4th-match-958421/match-report |title=Masakadza, Madziva help Zimbabwe level series |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=22 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nadat Chigumbura as kaptein bedank het, het in 2016 Hamilton Masakadza by hom oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hamilton-masakadza-named-zimbabwe-captain-967519 |title=Hamilton Masakadza named Zimbabwe captain |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=31 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië is Zimbabwe in die eerste rondte uitgeskakel, nadat hulle met 59 lopies deur Afghanistan verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981483.html |title=Afghanistan progress to main draw with thumping win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=12 Maart 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het beide afrigter Whatmore en kaptein Hamilton Masakadza afgedank voordat Indië in middel-2016 Zimbabwe besoek het. Die boulafrigter [[Makhaya Ntini]] is voorlopig as hoofafrigter aangestel, terwyl die voorheen benoemde adjunkkaptein Graeme Cremer, wat die T20I-wêreldbeker 2016 misgeloop het, as tussentydse kaptein aangewys is. Lance Klusener is as voltydse kolfafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/sports/zimbabwe-axe-coach-ahead-of-india-tour/story-J2X8Wdb1am27rsMPUUaTTM.html |title=Zimbabwe axe coach ahead of India tour |publisher=Hindustan Times |date=1 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Indië se besoek was die vierde in ses jaar en hulle het ’n EDI- en ’n T20I-reeks met drie wedstryde elk gespeel. Die Indiese keurders het die meeste van hul ervare spelers laat rus. Zimbabwe is in die EDI-reeks met 0–3 platgeloop, wat tot woedende reaksies van die ondersteuners gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/when-the-music-stopped-at-harare-s-castle-corner-1026131 |title=When the music stopped at Harare's Castle Corner |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=13 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is verskeie Zimbabwiese sleutelspelers voor of tydens die T20I-reeks beseer. Desondanks het Zimbabwe daarin geslaag om die eerste T20I-wedstryd met twee lopies te wen, voordat hulle in die tweede wedstryd verslaan is. Dié reeks was ná twee wedstryde met 1–1 gelykop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2016-1007647/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-1007657/match-report |title=Sran and Bumrah wreck Zimbabwe as India level series |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=20 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die laaste wedstryd het Zimbabwe met drie lopies en die reeks sodoende met 1–2 verloor. ’n Maand later het Nieu-Seeland vir twee toetswedstryde na Zimbabwe getoer en albei toetse sterk gewen; hierdie was Zimbabwe se sesde agtereenvolgende nederlaag teen die Black Caps.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zim-2016-1024039/zimbabwe-vs-new-zealand-2nd-test-1024043/match-report-5 |title=NZ spinners cap off Zimbabwe capitulation for 2–0 win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Augustus 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sixth-straight-loss-for-zimbabwe-against-new-zealand-1044495 |title=Zimbabwe's sixth straight loss to New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=10 Augustus 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Herbegin en klein suksesse === Voor die Sri Lankaanse besoek in Zimbabwe in laat September is Streak as hoofafrigter van Zimbabwe benoem en Ntini as boulafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/heath-streak-appointed-zimbabwe-head-coach-succeeding-dav-whatmore-1061193 |title=Streak appointed Zimbabwe head coach |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=11 Oktober 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het op 29 Oktober 2016 in sy 100ste toetswedstryd teen Sri Lanka gespeel, maar hulle is met 225 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hope-rises-again-for-zimbabwe-cricket-1063593 |title=Hope rises again for Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Holme |date=27 Oktober 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-tour-of-zimbabwe-2016-17-1059701/zimbabwe-vs-sri-lanka-1st-test-1059702/match-report-5 |title=Sri Lanka overcome Zimbabwe's resistance in last-hour win |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=2 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die toetsreeks van twee wedstryde teen Sri Lanka met 0–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-tour-of-zimbabwe-2016-17-1059701/zimbabwe-vs-sri-lanka-2nd-test-1059703/match-report-5 |title=Herath caps series sweep with 13-for |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=10 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Sri Lanka het vir die Driereeks 2016/17 aangebly, waaraan ook Wes-Indië deelgeneem het. Ná ’n nederlaag, ’n gelykop, ’n onbesliste wedstryd en ’n oorwinning het Zimbabwe tot die eindstryd gevorder, maar hulle is deur Sri Lanka met ses paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tri-nation-series-2016-17-1059705/zimbabwe-vs-sri-lanka-final-1059716/match-report |title=Mendis, Tharanga steer Sri Lanka to title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sirish Raghavan |date=27 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In vroeg 2017 het Afghanistan Zimbabwe in ’n EDI-reeks met 3–2 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-v-afg-2016-17-1079242/zimbabwe-vs-afghanistan-5th-odi-1079250/match-report |title=Afghanistan raze Zimbabwe for 54 to seal series |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe se daaropvolgende EDI-reeks in middel-2007 in [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] het met 1–1 onbeslis geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-v-scot-2017-1089417/scotland-vs-zimbabwe-2nd-odi-1089420/match-report |title=Zimbabwe level series courtesy Cremer's five-wicket haul |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=17 Junie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná 15 jaar het Zimbabwe in Junie 2017 vir vyf EDI-wedstryde en ’n enkele toetswedstryd weer na Sri Lanka getoer. In die eerste wedstryd op 30 Junie 2017 in [[Galle]] het Zimbabwe sy eerste EDI-oorwinning in Sri Lanka aangeteken; dit is ook hul eerste oorwinning oor Sri Lanka in enige krieket. Solomon Mire het ’n beslissende honderdtal aangeteken en Zimbabwe suksesvol ’n teiken van 319 gejaag; dit was ook hul eerste suksesvolle jaag van meer as 300 lopies in Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-ace-first-successful-300-plus-chase-in-sri-lanka-1107602 |title=Zimbabwe ace first successful 300-plus chase in Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |author=Gaurav Sundararaman |date=30 Junie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks dié oorwinning het Zimbabwe die twee volgende wedstryde verloor, maar hulle het herstel en die vierde natgereëne wedstryd gewen. Die vyfde wedstryd het hulle met drie paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-v-zim-2017-1104471/sri-lanka-vs-zimbabwe-5th-odi-1104482/match-report |title=Raza stars in historic series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=10 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/four-reasons-why-this-is-a-historic-win-for-zimbabwe-1110378 |title=Four reasons why this is a historic win for Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=10 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe is in die volgende eenmalige toetswedstryd met vier paaltjies verslaan, deels weens ’n omstrede stonkbeslissing op die vyfde dag van dié toets.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/95922/graeme-cremer-questions-niroshan-dickwella-stumping-zimbabwe-cricket-team-tour-of-sri-lanka-2017 |title=Cremer questions Dickwella stumping |publisher=Cricbuzz |author=Rex Clementine |date=19 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober het die voormalige spelers Brendan Taylor en Kyle Jarvis ná ’n onderbreking van twee jaar by die nasionale span heraangesluit en in die twee-toetsreeks teen Wes-Indië gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/west-indies-in-zimbabwe/taylor-jarvis-to-resume-test-careers-for-zimbabwe-against-west-indies/articleshow/61151246.cms |title=Taylor, Jarvis to resume Test careers for Zimbabwe against West Indies |publisher=The Times of India |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die eerste wedstryd en sodoende die twee-toetsreeks met 0–1 verloor. Hul onbesliste uitslag in die tweede toetswedstryd was hul eerste in meer as twaalf jaar en hulle het hul eerste punte op die IKR-ranglys ingepalm, nadat hulle hul reeks van tien agtereenvolgende nederlae beëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wi-in-zim-2017-18-1122735/zimbabwe-vs-west-indies-2nd-test-1122887/match-report |title=Cremer, Chakabva script Zimbabwe's great escape |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=2 November 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === Aan die Drienasiesreeks 2018 in Zimbabwe het Australië en Pakistan deelgeneem, wat, ná vier nederlae deur Zimbabwe, ook in die eindstryd ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-t20-tri-series-2018-1142907/australia-vs-pakistan-final-1142919/match-report |title=Fakhar Zaman's 91 seals record chase to give Pakistan the title |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=8 Julie 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Maart het Zimbabwe tydens die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] nege ander spanne gehuisves om die twee oorblywende plekke van die hooftoernooi in Engeland en Wallis uit te speel. Zimbabwe is in Groep B saam met Afghanistan, [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] en Skotland geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22639394/zimbabwe-last-big-job |title=Zimbabwe's last big job |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die Super Ses gehaal, nadat hulle Nepal,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-nepal-3rd-match-group-b-1133000/match-report |title=Raza, Taylor tons power Zimbabwe to massive win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Afghanistan<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-afghanistan-7th-match-group-b-1133004/match-report |title=Zimbabwe hang on to clinch two-run thriller |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en Hongkong verslaan<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-hong-kong-15th-match-group-b-1133012/match-report |title=Zimbabwe make it three wins in three |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=10 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en teen Skotland gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-scotland-20th-match-group-b-1133017/match-report |title=Muzarabani holds nerve to give Zimbabwe thrilling tie |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=12 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het Ierland in die eerste wedstryd van die Super Ses verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-ireland-25th-match-super-sixes-1133022/match-report |title=Sikandar Raza and spinners subdue Ireland |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=16 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> maar hulle het die tweede teen Wes-Indië verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-west-indies-29th-match-super-sixes-1133026/match-report |title=Holder, Samuels take West Indies closer to World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=19 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die laaste, beslissende wedstryd het hulle ’n verrassende nederlaag teen die Verenigde Arabiese Emirate met drie lopies gely en sodoende die toernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-united-arab-emirates-32nd-match-super-sixes-1133029/match-report |title=UAE all but end Zimbabwe's World Cup dream |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=22 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Dit is die eerste keer sedert 1979 wat Zimbabwe versuim het om vir ’n krieketwêreldbekertoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/live-cricket-score-zimbabwe-vs-uae-icc-world-cup-qualifiers-2018-super-six-harare/story-v0K4NDjN5pGSvu4Ccu539N.html |title=UAE stun Zim |publisher=Hindustan Times |date=22 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie mislukking het Zimbabwe Krieket die hele nasionale afrigtingspersoneel, die nasionale kaptein, die o/19-afrigter en die nasionale keurderbeamptes van hul poste verwyder. Tydens ’n perskonferensie het ZK voorgestel dat Brendan Taylor die span se leierskap sal oorneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-sacks-captain-cremer-and-all-coaching-staff-1142049 |title=Zimbabwe Cricket sacks captain Cremer and all coaching staff |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Mei 2018 het ZK die aanstelling van Lalchand Rajput as voorlopige hoofafrigter bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/691619 |title=Zimbabwe appoint Lalchand Rajput as interim head coach |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Mei 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2018 is hy as voltydse hoofafrigter benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/lalchand-rajput-confirmed-as-zimbabwe-head-coach-1156538 |title=Lalchand Rajput confirmed as Zimbabwe head coach |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Augustus 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> 2019 het vir Zimbabwe erg begin, nadat Graeme Cremer sy loopbaan stopgesit<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/cremer-temporarily-quits-zim-cricket-cites-family-commitments/ |title=Cremer temporarily quits Zim cricket; cites family commitments |publisher=New Zimbabwe |date=11 Januarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en beplande toere deur beide Indië en Afghanistan afgelas moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1094623 |title=Afghanistan's proposed tour of Zimbabwe called off |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 Maart 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/india-zimbabwe-series-in-doubt-due-to-ipl-2019-schedule/ |title=India-Zimbabwe series in doubt due to IPL 2019 schedule |publisher=Cric Tracker |date=14 Januarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het Hamilton Masakadza as kaptein in al die krieket heraangestel en Peter Moor is as onderkaptein benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricketnext/news/hamilton-masakadza-named-zimbabwe-skipper-across-all-formats-2041953.html |title=Hamilton Masakadza Named Zimbabwe Skipper Across All Formats |publisher=News18 |date=19 Februarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Beide Masakadza en Taylor het die reeks teen die Verenigde Arabiese Emirate egter weens beserings misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/zimbabwe-vs-uae-2019-injured-hamilton-masakadza-and-brendan-taylor-out-of-uae-odis-826203 |title=Injured Masakadza and Taylor out of UAE ODIs |publisher=Cricket Country |date=8 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Moor het die span tydens Masakadza se afwesigheid aangevoer. Onder Moor het Zimbabwe sy eerste skoonskipreeks in meer as ’n dekade aangeteken, nadat hulle die Verenigde Arabiese Emirate met 4–0 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/uae-tour-of-zimbabwe-2019-1179269/zimbabwe-vs-united-arab-emirates-4th-odi-1179275/match-report |title=Kyle Jarvis, Timycen Maruma star as Zimbabwe wrap up 4–0 whitewash |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=16 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Masakadza het saam met Taylor by die Zimbabwiese span vir die toer na Nederland heraangesluit. Zimbabwe het die EDI-reeks met 0–2 verloor. Nadat Nederland die eerste T20I-wedstryd gewen het, het die tweede wedstryd in ’n gelykop geëindig. Zimbabwe het die Superboulbeurt gewen en sodoende die reeks met 1–1 geëwenaar. Gedurende dié toer is die Zimbabwiese Krieketraad opgeskort en deur ’n voorlopige raad vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/zimbabwe-cricket-board-suspended/articleshow/69899851.cms |title=Zimbabwe cricket board suspended |publisher=The Times of India |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Hernude skorsing en hertoelating === Weens politieke inmenging deur die regering en die vrees dat geldmiddele vir die nasionale beheerliggaam aan die regering gaan, het die IKR op 18 Julie 2019 Zimbabwe van IKR-toernooie geskors. Dié besluit deur die IKR het ’n aantal spelers gefrustreerd gelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |title="One Decision Has Ended So Many Careers," Cricketer Tweets After ICC Suspends Zimbabwe Cricket |publisher=NDTV |date=19 Julie 2019 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=19 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719062636/https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-Zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |url-status=dead }}</ref> Vervolgens kon Zimbabwe nie aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-kwalifisering deelneem nie (hulle is deur [[Nigerië]] vervang)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/nigeria-replace-zimbabwe-t20-world-cup-qualifier-1783081 |title=Nigeria replace Zimbabwe in T20 World Cup Qualifier |publisher=The Daily Star |date=7 Augustus 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en het dié toernooi misgeloop. Die Zimbabwiese Krieketraad is kort daarna deur die regering heringestel, maar hul skorsing het bly staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/zimbabwe-cricket-board-reinstated-team-still-suspended-119080901148_1.html |title=Zimbabwe cricket board reinstated, team still suspended |publisher=Business Standard India |date=9 Augustus 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie tydperk het beide Solomon Mire en kaptein Hamilton Masakadza (onder wie Zimbabwe al sy 25 EDI-wedstryde verloor het) hul bedankings aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketer.com/Topics/zimbabwe/zimbabwe_captain_hamilton_masakadza_retire_international_cricket.html |title=Zimbabwe captain Hamilton Masakadza to retire from international cricket |publisher=The Cricketer |date=3 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks sy skorsing het Zimbabwe Krieket bevestig dat hulle steeds aan die Drienasiesreeks in Bangladesj sou kon deelneem, aangesien hulle kan voortgaan om wedstryde teen ander IKR-lede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-tour-bangladesh-for-tri-series-in-september-1196931 |title=Zimbabwe to tour Bangladesh for tri-series in September |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=7 Augustus 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Drienasiesreeks het op 13 September afgeskop en die eindstryd is op 24 September uitgespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://circleofcricket.com/category/Latest_news/38990/bangladesh-to-host-afghanistan-and-zimbabwe-for-a-triangular-t20i-series-in-september-2019 |title=Bangladesh to host Afghanistan and Zimbabwe for a Triangular T20I Series in September 2019 |publisher=Circle of Cricket |author=Rashmi Nanda |date=27 Junie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/bangladesh-to-host-afghanistan-and-zimbabwe-for-a-t20i-tri-series-in-september/ |title=Bangladesh to host Afghanistan and Zimbabwe for a T20I tri-series in September |publisher=Crictracker |date=13 Februarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.daily-sun.com/post/402749/2019/06/27/Bangladesh-to-host-Afghanistan-Zimbabwe-for-T20-triseries |title=Bangladesh to host Afghanistan, Zimbabwe for T20 tri-series |publisher=The Daily Sun |date=27 Junie 2019 |accessdate=3 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703023807/https://www.daily-sun.com/post/402749/2019/06/27/Bangladesh-to-host-Afghanistan-Zimbabwe-for-T20-triseries |archive-date=3 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Masakadza se laaste toernooi vir Zimbabwe het ná een oorwinning in vier wedstryde met hul uitskakeling geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-t20-series-2019-1197136/afghanistan-vs-zimbabwe-5th-match-1197144/match-report |title=Hamilton Masakadza bids farewell with match-winning 71 |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=20 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe voorlopige kaptein Sean Williams en die gebreek aan baie van hul sleutelspelers het Zimbabwe na [[Singapoer]] getoer om in die Drienasiesreeks sonder ’n eindstryd teen die gasheer en Nepal te speel. Zimbabwe het Nepal in die eerste wedstryd verslaan, maar teen Singapoer in die tweede wedstryd verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/cricket-singapore-shock-zimbabwe-in-a-four-run-win-at-tri-nations-t20-series |title=Cricket: Singapore shock Zimbabwe in a four-run win at Tri-Nations T20 Series |publisher=The Straits Times |author=David Lee |date=30 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die volgende twee wedstryde gewen en sodoende hul eerste reeksoorwinning in die T20I-formaat aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/singapore-twenty20-tri-2019-20-1201676/singapore-vs-zimbabwe-6th-match-1201685/match-report |title=Zimbabwe ride on Moor 92* to avenge loss to Singapore |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Oktober 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober 2019 het die IKR Zimbabwe Krieket se skorsing gelig, waardeur hulle vir toekomstige toernooie weer toegelaat is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-and-nepal-readmitted-as-icc-members-1203756 |title=Zimbabwe and Nepal readmitted as ICC members |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=14 Oktober 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Heropkoms === [[Lêer:Sikandar Raza 2022.jpg|duimnael|upright|Onder hul kaptein [[Sikandar Raza]] het Zimbabwe tydens die [[T20I-wêreldbeker 2026]] die tweede rondte gehaal (hier tydens die [[T20I-wêreldbeker 2022]], waar hulle ook daarin geslaag het)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sikandar-raza-299572 |title=Sikandar Raza |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref>]] Zimbabwe het die jaar 2020 met ’n toetsreeks teen Sri Lanka tuis begin wat hulle met 0–1 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/112075/sri-lanka-claim-series-through-mendis-led-draw |title=Sri Lanka claim series through Mendis-led draw |publisher=Cricbuzz |date=1 Februarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n toetswedstryd, asook ’n EDI- en T20I-reeks in Bangladesj gevolg, maar Zimbabwe is in al hierdie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/112686/all-round-bangladesh-complete-all-format-whitewash |title=All-round Bangladesh complete all-format whitewash |publisher=Cricbuzz |date=11 Maart 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In 2021 het Zimbabwe sy eerste toetsreeks teen Afghanistan in die Verenigde Arabiese Emirate gespeel, wat met 1–1 gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-zimbabwe-2020-21-1252053/afghanistan-vs-zimbabwe-2nd-test-1252057/match-report-5 |title=Rashid Khan's 11 wickets set up series-levelling Afghanistan win |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=14 Maart 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het hulle Pakistan vir twee toetswedstryde en drie T20Is gehuisves. Ná twee swak nederlae in albei toetswedstryde het Zimbabwe sy eerste T20I-oorwinning oor Pakistan aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2021-1257180/zimbabwe-vs-pakistan-2nd-t20i-1257184/match-report |title=Pakistan lose seven for 21 as Zimbabwe end T20I losing streak |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 April 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nogtans is hulle in die T20I-reeks met 2–1 verslaan. In Mei 2022 het hulle vir die eerste keer ’n bilaterale T20I-reeks teen Namibië verloor (met 2–3).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/namibia-in-zimbabwe-2022-1310915/zimbabwe-vs-namibia-5th-t20i-1310942/match-report |title=Namibia earn historic T20I series win after successfully defending 127 against Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Mei 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie 2022 het Zimbabwe die T20I-wêreldbekerkwalifisering B vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië aangebied en dié kwalifisering onoorwonne gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2680977 |title=Final Groups and Fixtures confirmed for ICC Men's T20 World Cup 2022 as Zimbabwe win Qualifier B |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Julie 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbeker 2022 se eerste rondte het Zimbabwe Ierland en Skotland verslaan, terwyl hulle teen Wes-Indië verloor het, waarmee die Zimbabwiërs vir die eerste keer die Super 12 van ’n T20I-wêreldbekertoernooi gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/63341767 |title=T20 World Cup: Scotland out after loss to Zimbabwe in Hobart |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=21 Oktober 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die Super 12 moes Zimbabwe se wedstryd teen Suid-Afrika ná enkele boulbeurte weens reën afgelas word, waarvolgens dit onbeslis geëindig het. Daarna het hulle ’n verrassende oorwinning oor Pakistan aangeteken, maar daarna teen Bangladesj, Nederland en Indië verloor, waarmee die span uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-pak-t20-world-cup-2022-glass-half-full-for-bangladesh-as-small-mistakes-sink-their-campaign-1343659 |title=Glass half full for Bangladesh as small mistakes sink their T20 World Cup campaign |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 November 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2023]]-kwalifisering in Zimbabwe het die gasheer ná oorwinnings oor Nepal, Nederland, Wes-Indië en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] die Super Ses gehaal, waar hulle [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] verslaan het, maar teen beide Sri Lanka en Skotland verloor het, waarmee hulle die hooftoernooi in Indië misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-qualifier-2023-bulawayo-experiences-the-harare-hurt-as-zimbabwe-dream-comes-crashing-again-1385788 |title=Bulawayo experiences the Harare hurt as Zimbabwe's dream comes crashing again |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=4 Julie 2023 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Zimbabwiërs agter Namibië en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] in die derde plek afgesluit, nadat hulle deur dié twee spanne geklop is (deur Uganda vir die eerste keer ooit), waarmee hulle die hooftoernooi in [[Wes-Indië]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119 |title=Zimbabwe fail to qualify for 2024 T20 World Cup; Uganda make it |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 2023 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het die span tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] beter gevaar en vir hul sewende toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die Zimbabwiërs ná oorwinnings oor Oman, Australië en Sri Lanka, asook ’n uitgereënde wedstryd teen Ierland onoorwonne die Super 8 gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx2r7rv4y4eo |title=Zimbabwe stun Sri Lanka to finish top of Group B |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=19 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die Super 8 is die span egter ná drie nederlae teen Wes-Indië, Indië en Suid-Afrika uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-zimbabwe-48th-match-super-eights-group-1-1512766/match-report |title=India win big to set up knockout clash with West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=26 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Hul troosprys was die regstreekse kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] in Australië en Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-pakistan-complete-super-eight-line-up-1524905 |title=Pakistan complete Super Eight line-up for T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Spelerverlies === In Zimbabwe word krieket – net soos [[rugby]], maar anders as [[sokker]] – tot vandag toe beskou as ’n deur “wit” mense oorheersde sport, wat hoogstens die middelklas betrek. Dit het die sosiale status van dié sportsoort in verskeie opsigte verswak, aangesien die nasionale span vir sy ontwikkeling vir ’n lang tydperk op Suid-Afrikaanse toernooie staat moes maak en die integrasie van minderbevoorregte dele van die samelewing eers ná 1980 aangepak kon word. ’n Ander probleem is die fokus op privaat skole, waardeur krieket vir die meeste kinders van laer sosiale klasse grootliks ontoeganklik is. Ondanks die beskeie infrastruktuur en beperkte moontlikhede is die land tot op middelskoolvlak redelik mededingend. Daarna ontvang spelers egter min of geen salaris, waardeur klubkrieket onderontwikkel en die plaaslike liga onaantreklik is. Baie talentvolle spelers gaan na die buiteland om hul loopbane voort te sit – veral na Suid-Afrika.<ref name="novak" /> Van die bekendste Zimbabwiese krieketspelers tel onder dié uitgewekenes. Vir Suid-Afrika het onder andere [[Colin Bland]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/colin-bland-44084 |title=Colin Bland |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> [[Chris Duckworth]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/chris-duckworth-44727 |title=Chris Duckworth |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> asook [[David Pithey|David]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/david-pithey-46761 |title=David Pithey |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en [[Tony Pithey]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/tony-pithey-46760 |title=Tony Pithey |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> == Kleure, kenteken en bynaam == [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|links|Zimbabwiese spelers neem ’n pouse vir drankies in hul EDI-wedstryd teen Bangladesj op die Sher-e-Bangla-krieketstadion, [[Dhaka]], 23 Januarie 2009]] [[Lêer:Zimbabwe Bird.svg|duimnael|Die Zimbabwiese voël, Zimbabwe se nasionale simbool]] In toetskrieket dra Zimbabwe wit krieketklere met die Zimbabwiese voël op die linkerbors van die hemp en die borg se kenteken op die regterbors. Veldwerkers mag ’n donkergroen pet of ’n wit sonhoed dra, albei ook met die Zimbabwiese voël op. Die kolwers se helms is op ’n soortgelyke manier geverf. In EDI- en T20I-krieket dra Zimbabwiese spelers rooi truie, gewoonlik met geel aksente, of soms groen of swart. Veldwerkers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is donkergroen. Tydens IKR-toernooie is die borg se kenteken op die regtermou en die inskrif ''ZIMBABWE'' op die voorkant van die hemp. Tans word die truie deur Vega Sportswear vervaardig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sundaynews.co.zw/back-to-where-it-began-for-zimbabwe/ |title=Back to where it began for Zimbabwe |publisher=Sunday News |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Vorige verskaffers was [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] (2011–2013),<ref name=espncricinfo /> Ihsan Sports (2004–2007),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200412170316.html |title=Zimbabwe: Cricket deal sealed |publisher=All Africa |author=Paul Munyuki |date=17 Desember 2004 |accessdate=21 Februarie 2020}}</ref> Asics (1999) en International Sports Clothing (1992–1996). PPC Zimbabwe is sedert 2018 die borg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zim-cricket-ppc-100k-deal-unveiled/ |title=Zim Cricket PPC 100K deal unveiled |publisher=Chronicle |date=24 Februarie 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Vorige borge was [[Castle Lager]] (2013–2018),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.co.zw/light-shines-in-zim-cricket/ |title=Light shines in Zim cricket |publisher=The Herald |date=8 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> CBZ Limited (2010–2013),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003030050.html |title=Zimbabwe: CBZ Commits to National Cricket |publisher=All Africa |author=Edison Chikamhi |date=3 Maart 2010 |accessdate=12 Februarie 2021}}</ref> [[Old Mutual|Old Mutual Life Assurance]] (2002–2004)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/old-mutual-in-three-year-sponsorship-of-zimbabwe-cricket-114195 |title=Old Mutual in three-year sponsorship of Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Februarie 2002 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en Zimbabwe Sun.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apps.lords.org/lords/tours-and-museum/museum/searchthecollections/artefactdetails/Museum/25532?page=2 |title=Zimbabwe ODI Shirt of David Houghton, 1996–97 |publisher=[[Lord’s]] |accessdate=3 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Zimbabwe se bynaam ''The Chevrons'' is ontleen aan die sigsagpatroon in die mure by die ruïnestad [[Groot-Zimbabwe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/criclife/%e2%80%8bhow%e2%80%8b-zimbabwe%e2%80%8ban-cricket-team-%e2%80%8bgot-the-name%e2%80%8b-chevrons-504536/ |title=How Zimbabwean cricket team got the name ‘Chevrons’ |publisher=Cricket Country |date=1 Junie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pindula.co.zw/The_Zimbabwe_Chevrons |title=The Zimbabwe Chevrons |publisher=Pindula |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die kenteken toon ’n paaltjie links bo, ’n krieketveldfraiing regs bo, ’n krieketbal links onder en ’n [[Zimbabwe-voël]] regs onder. == Tuisstadions == {{Location map+ |Zimbabwe |caption=Zimbabwiese krieketstadions wat reeds toetswedstryde gehuisves het |places= {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Harare Sportklub]]</small>|position=top|lat=-17.814075|long=31.050578}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Bulawayo Athletic Club]]</small>|position=top|lat=-20.164836|long=28.593483}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Queens Sportklub]]</small>|position=bottom|lat=-20.145108|long=28.588944}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Takashinga-krieketklub]]</small>|position=bottom|lat=-17.888|long=30.991}} }} Net soos ander vername krieketlande soos Australië, Bangladesj, Engeland, Ierland, Indië, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka, Wes-Indië en Suid-Afrika beskik Zimbabwe oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Zimbabwiese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Zimbabwe. Die Zimbabwiese nasionale krieketspan het tot dusver vier tuisstadions tydens krieketwedstryde gebruik: {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Harare Sportklub]] (Salisbury Sportklub) | [[Harare]] | 18 Oktober 1992 |- | 2 | [[Bulawayo Athletic Club]] | [[Bulawayo]] | 1 November 1992 |- | 3 | [[Queens Sportklub]] | [[Bulawayo]] | 20 Oktober 1994 |- | 4 | [[Takashinga-krieketklub]] | [[Harare]] | 18 Junie 2023 |} === Krieketwêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2003|Krieketwêreldbeker 2027}} Zimbabwe het saam met die Afrikalande Suid-Afrika en Kenia die Krieketwêreldbeker 2003 aangebied. Zimbabwe het sy groepwedstryde tydens dié toernooi op óf Harare Sportklub in Harare óf Queens Sportklub in [[Bulawayo]] gespeel. Engeland het sy wedstryd teen Zimbabwe in Harare weens veiligheidskwessies egter verbeur.<ref name=espncricinfo /><ref name=theguardian /> Saam met Suid-Afrika en Namibië sal Zimbabwe die Krieketwêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> == Internasionale toere == Soos gebruiklik sedert die begin van internasionale krieket onderneem die Zimbabwiese nasionale krieketspan deels maandelange oorsese toere, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaasliksaamgestelde spanne en klubspanne speel. Eweneens huisves hulle ander nasionale spanne wat na Zimbabwe toer. Gedurende die plaaslike [[somer]] tree hulle as gasheer op of onderneem op hul beurt toere deur die ander krieketlande van die [[Suidelike Halfrond]] en gedurende die plaaslike [[winter]] onderneem hulle toere deur krieketlande van die [[Noordelike Halfrond]]. As deel hiervan ding Zimbabwe in toetskrieket sedert 1999–2000 teen Australië om die Southern Cross-trofee en sedert 2001 teen Wes-Indië om die Clive Lloyd-trofee mee. == Spelers == === Bekende spelers === Een voormalige Zimbabwiese speler is vir sy uitstekende prestasies in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers |title=ICC Hall of Famers |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler ! Posisie ! Inskrywing |- | [[Andy Flower]] || [[Paaltjiewagter]] || 2021 |} === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 137 spelers [[Toetskrieket|toets-]], 163 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 80 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Zimbabwe gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Zimbabwiese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Andy Flower]] | 1992–2002 | align=center | 63 | align=center | '''4&nbsp;794''' | [[Andy Flower]] | 1992–2003 | align=center | 213 | align=center | '''6&nbsp;786''' | [[Sikandar Raza]] | 2013–hede | align=center | 133 | align=center | '''3&nbsp;089''' |- | [[Grant Flower]] | 1992–2004 | align=center | 67 | align=center | '''3&nbsp;457''' | [[Brendan Taylor]] | 2004–hede | align=center | 207 | align=center | '''6&nbsp;704''' | [[Ryan Burl]] | 2018–hede | align=center | 118 | align=center | '''1&nbsp;948''' |- | [[Alistair Campbell]] | 1992–2002 | align=center | 60 | align=center | '''2&nbsp;858''' | [[Grant Flower]] | 1992–2010 | align=center | 221 | align=center | '''6&nbsp;571''' | [[Brian Bennett]] | 2023–hede | align=center | {{0}}58 | align=center | '''1&nbsp;888''' |- | [[Brendan Taylor]] | 2004–hede | align=center | 36 | align=center | '''2&nbsp;403''' | [[Hamilton Masakadza]] | 2001–2019 | align=center | 209 | align=center | '''5&nbsp;658''' | [[Sean Williams]] | 2006–hede | align=center | {{0}}85 | align=center | '''1&nbsp;805''' |- | [[Hamilton Masakadza]] | 2001–2018 | align=center | 38 | align=center | '''2&nbsp;223''' | [[Sean Williams]] | 2005–hede | align=center | 164 | align=center | '''5&nbsp;217''' | [[Hamilton Masakadza]] | 2006–2019 | align=center | {{0}}66 | align=center | '''1&nbsp;662''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Heath Streak]] | 1993–2005 | align=center | 65 | align=center | '''216''' | [[Heath Streak]] | 1993–2005 | align=center | 187 | align=center | '''237''' | [[Richard Ngarava]] | 2019–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''114''' |- | [[Ray Price]] | 1999–2013 | align=center | 22 | align=center | '''{{0}}80''' | [[Prosper Utseya]] | 2004–2015 | align=center | 164 | align=center | '''133''' | [[Sikandar Raza]] | 2013–hede | align=center | 133 | align=center | '''107''' |- | [[Paul Strang]] | 1994–2001 | align=center | 24 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Graeme Cremer]] | 2009–2018 | align=center | {{0}}96 | align=center | '''119''' | [[Blessing Muzarabani]] | 2018–hede | align=center | {{0}}89 | align=center | '''106''' |- | [[Henry Olonga]] | 1995–2002 | align=center | 30 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Tendai Chatara]] | 2013–2023 | align=center | {{0}}87 | align=center | '''115''' | [[Luke Jongwe]] | 2015–2024 | align=center | {{0}}65 | align=center | '''{{0}}66''' |- | [[Blessing Muzarabani]] | 2017–hede | align=center | 18 | align=center | '''{{0}}67''' | [[Grant Flower]] | 1992–2010 | align=center | 221 | align=center | '''104''' | [[Tendai Chatara]] | 2010–2024 | align=center | {{0}}60 | align=center | '''{{0}}65''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was 13 spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Zimbabwe tydens ’n toetswedstryd, 23 tydens ’n EDI en elf tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | Toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | David Houghton | 1992–1993 | Duncan Fletcher | 1983 | Prosper Utseya | 2006–2010 |- | 2 | Andy Flower | 1993–2000 | John Traicos | 1987 | Elton Chigumbura | 2010–2016 |- | 3 | Alistair Campbell | 1996–2002 | David Houghton | 1992–1993 | Brendan Taylor | 2011–2021 |- | 4 | Heath Streak | 2000–2004 | Andy Flower | 1993–2000 | '''Sikandar Raza''' | 2015–hede |- | 5 | Brian Murphy | 2001 | Alistair Campbell | 1996–2002 | Hamilton Masakadza | 2016–2019 |- | 6 | Stuart Carlisle | 2001–2002 | Heath Streak | 2000–2004 | Graeme Cremer | 2016–2018 |- | 7 | Tatenda Taibu | 2004–2005 | Grant Flower | 2001 | Sean Williams | 2019–2021 |- | 8 | Brendan Taylor | 2011–2021 | Guy Whittall | 2001 | Chamu Chibhabha | 2020 |- | 9 | Hamilton Masakadza | 2013–2018 | Brian Murphy | 2001 | Craig Ervine | 2021–2023 |- | 10 | Graeme Cremer | 2016–2017 | Stuart Carlisle | 2001–2002 | Regis Chakabva | 2022 |- | 11 | Sean Williams | 2020–2021 | Tatenda Taibu | 2004–2005 | Ryan Burl | 2023 |- | 12 | '''Craig Ervine''' | 2020–hede | Terry Duffin | 2006 |- | 13 | Johnathan Campbell | 2025 | Prosper Utseya | 2006–2010 |- | 14 | | | Hamilton Masakadza | 2008–2019 |- | 15 | | | Elton Chigumbura | 2010–2016 |- | 16 | | | Brendan Taylor | 2011–2021 |- | 17 | | | Graeme Cremer | 2016–2018 |- | 18 | | | Peter Moor | 2019 |- | 19 | | | Chamu Chibhabha | 2020 |- | 20 | | | '''Sean Williams''' | 2020–hede |- | 21 | | | Craig Ervine | 2021–2025 |- | 22 | | | Regis Chakabva | 2022 |- | 23 | | | Sikandar Raza | 2022–2023 |} == Rekords == === Toetsrekord teen ander lande === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Gespeel !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 5 || 2 || 2 || 0 || 1 || 40,00 || 6 Maart 2021 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 20 || 8 || 9 || 0 || 3 || 40,00 || 22 April 2001 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 7 || 0 || 4 || 0 || 3 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 11 || 2 || 7 || 0 || 2 || 18,18 || 10 Oktober 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 19 || 0 || 13 || 0 || 6 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 19 || 3 || 12 || 0 || 4 || 15,78 || 4 Februarie 1995 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 20 || 0 || 14 || 0 || 6 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 11 || 0 || 10 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 12 || 0 || 8 || 0 || 4 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''129''' || '''15''' || '''84''' || '''0''' || '''30''' || '''11,63''' || 4 Februarie 1995 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met toets #2616 op 4–8 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 3 Maart 2026.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Januarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Wêreldtoetskampioenskap === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|2019–2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023|2021–2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|2023–2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027|2025–2027]] || Nie gekwalifiseer nie |} === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 31 || 10 || 20 || 0 || 1 || 32,25 || 18 Julie 2014 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 33 || 3 || 29 || 0 || 1 || 9,09 || 9 Junie 1983 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 81 || 30 || 51 || 0 || 0 || 37,03 || 11 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 30 || 8 || 21 || 0 || 1 || 26,67 || 18 Maart 1992 |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 25 || 10 || 11 || 1 || 3 || 40,00 || 17 Oktober 2008 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 66 || 10 || 54 || 2 || 0 || 15,15 || 7 Februarie 1997 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 38 || 9 || 27 || 1 || 1 || 23,68 || 3 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 65 || 5 || 56 || 1 || 2 || 7,69 || 26 Februarie 1995 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 66 || 12 || 51 || 0 || 3 || 18,18 || 5 November 1994 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 41 || 2 || 38 || 0 || 1 || 4,87 || 29 Mei 1999 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 49 || 11 || 36 || 1 || 1 || 22,44 || 6 Julie 2000 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Mei 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Mei 2006 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Maart 2018 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 32 || 25 || 5 || 0 || 2 || 78,12 || 27 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 7 || 4 || 3 || 0 || 0 || 57,14 || 28 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Junie 2023 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 29 Junie 2023 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 4 || 1 || 2 || 1 || 0 || 25,00 || 17 Junie 2017 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 0 || 83,33 || 19 Februarie 2015 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 26 Junie 2023 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''583''' || '''154''' || '''405''' || '''8''' || '''16''' || '''26,42''' || 9 Junie 1983 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4942 op 27 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 3 Maart 2026. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Januarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie toegelaat nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie toegelaat nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Super 6 |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Super 6 |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Kwarteindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Kwalifiseringsrondte |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 21 || 2 || 19 || 0 || 0 || 9,52 || 20 September 2019 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 12 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 25 || 8 || 17 || 0 || 0 || 32,00 || 11 Mei 2013 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 18 || 8 || 8 || 0 || 2 || 44,44 || 14 Julie 2019 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 14 || 3 || 11 || 0 || 0 || 21,42 || 19 Julie 2015 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 23 || 3 || 20 || 0 || 0 || 13,04 || 23 April 2021 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 12 || 4 || 8 || 0 || 0 || 33,33 || 6 September 2025 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 9 || 0 || 8 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 4 Maart 2010 |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 28 September 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 8 Maart 2016 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 12 Julie 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 2 || 1 || 0 || 1 || 0 || 50,00 || 11 Oktober 2008 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 30 November 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 15 || 7 || 8 || 0 || 0 || 46,67 || 17 Mei 2022 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 5 || 2 || 2 || 1 || 0 || 40,00 || 19 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 September 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Nigerië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 29 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 9 Februarie 2026 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 November 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 10 Maart 2016 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 3 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Tanzanië}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 26 September 2025 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 14 Julie 2022 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''192''' || '''68''' || '''119''' || '''2''' || '''3''' || '''35,42''' || 12 September 2007 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3750 op 1 Maart 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Onttrek |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Super 12 |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Super 8 |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Zimbabwe national cricket team|Zimbabwiese nasionale krieketspan}} * {{en}} [https://zimcricket.org/ Amptelike webwerf van Zimbabwe Krieket] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/zimbabwe-9 Zimbabwe op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-zimbabwe Zimbabwe by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Zimbabwe]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] 3nxcxl6c6pvwr38dtgx6jnfaav1l80b 0 87105 2921159 2884810 2026-08-02T11:16:02Z AFM 21229 2921159 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Militêre Konflik-en |conflict=Slag van Rorke's Drift |image=[[Lêer:Alphonse de Neuville - The defence of Rorke's Drift 1879 - Google Art Project.jpg|300px|.]] |caption=''Die verdediging van Rorke's Drift'', deur [[Alphonse de Neuville]] (1882) |partof=[[Anglo-Zoeloe-oorlog]] |date=[[22 Januarie]] [[1879]] |place=Rorke's Drift, [[Natal]]provinsie |result=Britse oorwinning |combatant1=[[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|border|23px]] [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] |combatant2= [[Zoeloe-koninkryk]] |commander1=Lt. [[John Chard]]<br />Lt. [[Gonville Bromhead]] |commander2=Prins [[Dabulamanzi|Dabulamanzi kaMpande]] |strength1=139-141 Britse troepe, 11 Koloniale troepe en 4 siviele persone<ref>Knight, Ian. ''Zulu: Isandlwana and Rorke's Drift'', 1992, pp. 107–108.</ref><ref>Holme, Norman. ''The Noble 24th'', Savannah Publications, {{ISBN|1-902366-04-2}}, 1999, p. 265–369, 383.</ref><ref>Whybra, Julian. ''England's Sons'', Gift Ltd., 2004, pp. 68–69.</ref> |strength2=3&nbsp;000-4&nbsp;000 Zoeloes<ref>Estimates vary: Colenso, F.E. ''History of the Zulu War and Its Origin'', Londen, 1880, p. 305, dui 3&nbsp;000 aan; Knight, Ian. ''The Zulu War 1879'', Osprey, 2003, {{ISBN|1-84176-612-7}}, p. 37, Knight gee: "meer as 3&nbsp;000"; Lock, Ron; Quantrill, Peter (2005). ''Zulu Victory: The Epic of Isandlwana and the Cover-up''. Greenhill Books. pp. 231–232. {{ISBN|1-85367-645-4}}. dui 3&nbsp;000 aan, p. 231; Morris, Donald R. ''The Washing of the Spears'', Da Capo Press, 1998, dui meer as 4&nbsp;000 aan.</ref> * iNdluyengwe ibutho: 500 tot 700 man * uThulwana, iNdlondo, uDluko amabuthos: ''c.'' 3&nbsp;000 man<ref>Knight, Ian, ''Rorke's Drift 1879, "Pinned Like Rats in a Hole"''; Osprey Campaign Series #41, Osprey Publishing, 1996, {{ISBN|1-85532-506-3}}, p. 23.</ref> |casualties1=17 gedood |casualties2=351 gedood |}} Die '''Slag van Rorke's Drift''' het op [[22 Januarie]] [[1879]] plaasgevind tydens die [[Anglo-Zoeloe-oorlog]] by Rorke's Drift. 'n Zoeloemag van ongeveer 4000 manne het die geboue wat as 'n tydelike hospitaal gedien het, aangeval. == Agtergrond == Rorke's Drift is een van drie driwwe waar die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] gekruis kon word wat op daardie stadium die grens tussen [[Natal]] en [[Zoeloeland]] was. Die [[drif]] is vernoem na die Ier James Rorke wat sy huis hier gebou en geboer het aan die Natalkant van die rivier. Die huis was groot met verskeie vertrekke. Ná Rorke se dood het die sendeling Otto Witt, sy vrou en vier kinders in die huis getrek wat hy toe in 'n kerk omskep het. Toe die oorlog uitbreek in 1879 tussen die [[Britse Ryk]] en die Zoeloes, het [[Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford|lord Chelmsford]] die huis toegeëien en in 'n [[hospitaal]] laat omskep. 'n Gedeelte was ook gebruik as 'n stoor waar ammunisie, gewere en voorrade gestoor is. Toe die Zoeloemag die hospitaal aanval, was daar slegs 'n paar fikse soldate asook 39 siek mense in die hospitaal. Die slag het net ná die [[Slag van Isandlwana]] plaasgevind. == Die opbou == [[Lêer:Lieutenant J R Merriott Chard.jpg|duimnael|links|130px|Lt. John Chard]] [[Lêer:Lieutenant Gonville Bromhead.jpg|duimnael|links|130px|Lt. Gonville Bromhead]] Nadat die Britse magte Zoeloeland ingeval het op 10 Januarie 1879 was daar 104 soldate van die 2de Batteljon, 24ste Regiment en 39 siek manne en 300 lede van die ''Natal Native Contingent''. Die mees senior offisier was Majoor Henry Spalding en luitenant Gonville Bromhead was tweede in bevel. 'n Paar dae voor die slag het luitenant John Chard van die ''Royal Engineers'' daar gearriveer. Vroeg in die oggend van die 22ste kry kolonel Durnford 'n boodskap om by lord Chelmsford aan te sluit as bystand, die eerste aanduiding dat die eerste aksie in Zoeloeland begin het. Luitenant Chard het ook vroeg die oggend na Isandlwana vertrek om sy bevele met lord Chelmsford uit te klaar. Toe hy daar aankom, was hy ontsteld toe hy verneem dat die Zoeloes weswaarts in die rigting van Rorke's Drift vertrek het. Hy keer toe onmiddellik terug na Rorke's Drift. Later in die oggend is daar skote gehoor by Rorke's Drift en Spalding vertrek na [[Helpmekaar, KwaZulu-Natal|Helpmekaar]] om versterkings te kry. Dit laat Bromhead en Chard in bevel. 'n Assistent-offisier, James Langley Dalton, wys daarop dat dit beter sal wees om in die huis te bly as om te vlug. Hulle bou toe 'n versperring om die hospitaal uit koekiebokse en groot sakke mieliemeel. Die sakke het 90 kg elk geweeg. Intussen het die Zoeloes die Britte by Isandlwana verslaan en 4000 van hulle was op pad na Natal. By Rorke's Drift het van Durnford se soldate aangekom wat gevlug het van die Zoeloes by Isandlwana. Die 300 soldate van die ''Natal Native Contingent'' vlug toe hulle die nuus hoor. Dalton laat 'n tweede, kleiner versperring bou om die area wat verdedig moet word. == Die aanvalle == Net hierna het die eerste Zoeloe-aanval plaasgevind uit die rigting van berg Shiyane. Die aanval is afgeweer met groot verliese vir die Zoeloes. 'n Tweede aanval uit die weste was ook afgeweer. Die Zoeloes het hulself toe aan die weste hergroepeer, oorkant die stoep van die hospitaal waar hulle naby die hospitaal was. Elke vertrek met 'n buitedeur het versperrings voor gehad met slegs 'n gat waardeur die Britte kon skiet met hulle Martini-Henry gewere. Die aanvallers het daarin geslaag om in die gebou te kom maar die verdedigers het gate in die kleimure gemaak om te ontsnap na aangrensende vertrekke. Elke gat is met 'n bajonet verdedig totdat alle persone die vertrek verlaat het. Die Zoeloes het toe uit pure frustrasie die [[grasdak]] aan die brand gesteek maar die gras was nat en het stadig gebrand. Die Britte het uit die brandende gebou ontsnap deur 'n klein venstertjie onder dekking van hulle kollegas agter die buite versperrings. Vrywilligers het die siek mense uit die brandende hospitaal gedra na veiligheid. Die Zoeloes het regdeur die nag aanvalle geloods en selfs een keer daarin geslaag om in die beeskraal te kom. Hulle is met 'n bajonetstormloop verdryf. Geleidelik het die aanvalle deur die nag verminder. Teen dagbreek het die Britte die aanvallers op 'n nabygeleë heuwel sien saamdrom en hulself voorberei vir nog 'n aanval. Skielik het die Zoeloes net verdwyn. Die Zoeloes het egter Chelmsford en sy manne sien terugkeer vanaf Isandlwana en gevlug. == Ongevalle == Slegs 17 Britse soldate en oor die 800 Zoeloes het gesneuwel. Daar is 11 [[Victoriakruis]]e toegeken aan die Britte, die meeste ooit toegeken is aan 'n enkele regiment op een dag. ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] == Bronne == * Attwell, Eric: Rorke's Drift - on the day eleven Victoria Crosses were won. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 1, September 1975 * ''Field Guide to the BATTLEFIELDS of South Africa'' Nicki von der Heyde. 2013 {{ISBN|978 1 43170 100 1}} * Louw, Helena: Rorke's Drift - van grenspos tot kunssentrum. In: Lantern. Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 1, Februarie 1992 * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}} * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|28|21|29|S|30|32|12|O|type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Veldslae tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog|Rorke's Drift]] 312ffxqlih3fqjlouey4no2l69qxe5b 0 87984 2920983 2905667 2026-08-01T20:20:28Z CommonsDelinker 1161 "Gaborone_Airport.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]] 2920983 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 200 | caption = | IATA = GBE | ICAO = FBSK | type = Openbaar | owner = | operator = Regering | city-served = [[Gaborone]] | location = [[Gaborone]], [[Botswana]] | hub = Air Botswana | elevation-f = 3 299 | elevation-m = 1 006 | coordinates = | latd = 24 | latm = 33 | lats = 19 | latNS = S | longd = 025 | longm = 55 | longs = 06 | longEW = E | coordinates_type = | coordinates_region = BW | coordinates_notitle = | pushpin_map = Botswana | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Ligging in Botswana | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_label = GBE | pushpin_label_position = | pushpin_mark = | pushpin_marksize = | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = 08/26 | r1-length-f = 13 123 | r1-length-m = 4 000<ref>[http://www.caab.co.bw/caab-content.php?cid=253 Civil Aviation Authority of Botswana–Sir Seretse Khama International Airport (GBE)]</ref> | r1-surface = Beton | stat-year = 2020 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = {{decrease}} 117&nbsp;227<ref>[https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/2020%20Transport%20and%20Infrastrucutre%20Statistics%20Report.pdf Lughawe-statistiek]</ref> | footnotes = }} '''Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode]]: GBE, [[ICAO]]: FBSK), geleë 15 kilometer (9 myl) noord van [[Gaborone]], is die internasionale [[lughawe]] van die hoofstad van [[Botswana]]. Die lughawe is vernoem na Sir [[Seretse Khama]], die eerste president van Botswana.<ref name="botswana caa">{{cite web |url= http://www.dca.gov.bw/index.php?sectid=198 |title= Ministry of Works &amp; Transport. Department of Civil Aviation |accessdate= 5 September 2009 |year= 2005 |publisher= Department of Civil Aviation |archive-date= 3 Oktober 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081003090219/http://www.dca.gov.bw/index.php?sectid=198 |url-status= dead }}</ref> Dit is in 1984 geopen en bied goeie kapasiteit om streeks- en internasionale lugverkeer te hanteer en het die grootste passasiersbeweging in die land. == Klimaat == Die gebied rondom Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe is byna volledig omring deur woonhuise.<ref name = "nasalandcover"/> Die klimaat is oor die algemeen warm.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur was 23 °C. Die warmste maande is November op 30 °C, en koudste Junie, met 14 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 460 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember met 109 mm reën, en die droogste in Mei met slegs 2 mm. <ref name = "nasarain"/> == Lugrederye en bestemmings == [[Lêer:ZS-NMP FBSK 20090222.jpg|duimnael|regs|'n [[South African Express]] [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8-Q300]] by Sir Seretse Khama Lughawe.]] *Air Botswana — [[Kaapstad]], [[Francistown]], [[Harare]], [[Lanseria-lughawe]], [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], [[Johannesburg]], [[Kasane]], [[Lusaka]], [[Maun]], [[Jomo Kenyatta Internasionale Lughawe]], [[Nairobi]], [[Victoria-waterval]] *[[Airlink]] — [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], [[Johannesburg]] <ref>{{Cite web |url=http://www.news24.com/Travel/Flights/Airlink-launches-third-Botswana-route-20131107 |title=argiefkopie |access-date=20 Junie 2014 |archive-date= 3 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203043340/http://www.news24.com/Travel/Flights/Airlink-launches-third-Botswana-route-20131107 |url-status=dead }}</ref> *Kenya Airways — [[Jomo Kenyatta Internasionale Lughawe]], [[Nairobi]] *[[South African Express]] — [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], [[Johannesburg]] *TAAG Angola Airlines — [[Luanda]] == Botswana Weermag se lugvleuel == Die Botswana Weermag se "VIP Flight Wing" is by die lughawe gestasioneer. == Fotogalery == <gallery> Lêer:KhamaAirportExpansion.jpg|Konstruksiewerk aan die gaan Lêer:Air Botswana - Gaborone Airport.jpg|'n Air Botswana-vliegtuig land op S.S. Khama Lughawe, 2011 Lêer:KhamaInterior.jpg|Ou binnekant van Sir Seretse Khama Lughawe Lêer:Gaborone, Botswana - Sir Seretse Khama International Airport.jpg|Sir Seretse Khama Lughawe in 2019 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref> <ref name= "nasa">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |access-date=30 Januarie 2016 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name= "nasarain">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall |access-date=30 Januarie 2016 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name= "nasalandcover">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |access-date=30 Januarie 2016 |publisher=NASA/MODIS |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430094454/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} {{en-vertaal|Sir Seretse Khama International Airport}} [[Kategorie:Lughawens in Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Botswana]] f20tk7604kih1cjd9tqxke1kzj15zbt 2 93360 2921050 2712247 2026-08-02T00:15:18Z Pathoschild 1869 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 2921050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 93361 2921054 2712246 2026-08-02T00:55:26Z Pathoschild 1869 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 2921054 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 95519 2921008 2904925 2026-08-01T20:49:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921008 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Toyota Corolla | image = [[Lêer:Toyota Corolla (E210) sedan IMG 4190.jpg|260px]]<br/>[[Lêer:Toyota Corolla (E210) sedan IMG 4189.jpg|260px]] | caption = Toyota Corolla | manufacturer = [[Toyota|Toyota Motorkorporasie]]<br/>{{JPN}} | production = 1966–huidig | class = Subkompakte motor (1966–1991)<br />Kompakte motor (1991–huidig) | predecessor = Toyota Publica | related = [[Toyota Auris]] }} Die '''Toyota Corolla''' is 'n reeks kompakte [[motorvoertuig|motors]] wat reeds dekades lank deur [[Toyota]] vervaardig word. Die Corolla het sedert sy bekendstelling in 1966 daarin geslaag om die besverkoper motor wêreldwyd te word in 1974.<ref>{{cite web |last=Gasnier |first=Matt |title=World 1974: Toyota Corolla takes command |url=http://bestsellingcarsblog.com/1975/07/18/world-1974-toyota-corolla-takes-command/ |date=18 Julie 1975 |access-date=15 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709091721/http://bestsellingcarsblog.com/1975/07/18/world-1974-toyota-corolla-takes-command/ |archive-date=9 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1997 was die Corolla die besverkoperkenteken in die wêreld deur die [[Volkswagen Beetle]] verby te steek.<ref>{{cite web |url=http://www.toyota.com/vehicles/2006/corolla/key_features/history.html |title=History of the Corolla |publisher=Toyota |location=USA |access-date=20 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20060620034142/http://www.toyota.com/vehicles/2006/corolla/key_features/history.html |archive-date=20 Junie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Toyota bereik 'n mylpaal van 40 miljoen Corollaverkope oor elf geslagte in Julie 2013.<ref>{{cite news |url=http://www.autoblog.com/2013/09/07/toyota-says-you-might-have-40-millionth-corolla-ever-built/ |title=Toyota says you might have the 40-millionth Corolla ever built |author=Jeffrey N. Ross |work=Autoblog.com |date=7 September 2013 |access-date=7 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531205451/https://www.autoblog.com/2013/09/07/toyota-says-you-might-have-40-millionth-corolla-ever-built/ |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die reeks het verskeie groot herontwerpe ondergaan. Die volgende generasies is geproduseer: == Eerste generasie (E10; 1966) == [[Lêer:1966 Toyota Corolla 01.jpg|duimnael|250px|links|Eerste generasie Corolla]] Die eerste generasie Corolla is in 1966 vrygestel as opvolger vir die Toyota Publica. Die motor was aanvanklik alleenlik verkrygbaar met 'n 1,1 liter-enjin, wat in 1968 vervang is deur 'n kragtiger 1,2 liter-enjin. Die Corolla was beskikbaar in 'n [[sedan]]-, koepee- (ook "sprinter" genoem) en [[stasiewa]]variasie. {{clear}} == Tweede generasie (E20; 1970) == [[Lêer:1973 Toyota Corolla Deluxe coupé (KE25-D) 01.jpg|duimnael|250px|Tweede generasie Corolla]] Die tweede generasie Corolla is in 1970 vrygestel. Die model was effens groter en die bakvorm was ronder. Behalwe die bestaande 1,2 L-enjin word die Corolla ook toegerus met 'n 1,6 liter-enjin. In Mei 1970 is die E20 herstileer met 'n meer geronde bak. Die nou onderling-eksklusiewe Corolla- en Sprinter-name is gebruik om te onderskei tussen twee effens verskillende behandelings van plaatmetaal en afwerking. Die Corolla Levin- en Sprinter Trueno-name is as die verbeterde werkverrigting-weergawe van die Corolla en Sprinter onderskeidelik bekendgestel toe 'n dubbelbonokasweergawe van die [[Toyota T-enjin|2T-enjin]] in Maart 1972 (TE27) bekend gestel is. {{clear}} == Derde generasie (E30, E40, E50, E60; 1974) == [[Lêer:1976 Toyota Corolla.jpg|duimnael|250px|links|Derde generasie Corolla]] Die derde generasie Corolla word in 1974 vrygestel, alhoewel die E20 vir nog 'n paar jaar verkoop is. Daar was 'n 2-deur en 4-deur sedan, 2-deur koepee en 'n stasiewa beskikbaar. In 1976 word die eerste "liftback"variasie bekendgestel. April 1974 het ronder, groter en swaarder Corollas en Sprinters gebring. Die reeks is afgerond met die byvoeging van 'n tweedeur-"liftback". Die Corollas het E30-kodes gekry terwyl die Sprinters E40-kodes gekry het. In Maart 1976 is die meeste Corolla E30-modelle vervang deur ekwivalente E50-modelle en die meeste Sprinter E40-modelle is deur ekwivalente E60-modelle vervang. Die E30 Corolla was toegerus met terugrol-veiligheidsgordels aan die voorsitplekke. In Australië was die KE55 50 kg swaarder as gevolg van die byvoeging van kantbotsingsbeskerming in die deure, maar as gevolg van 'n verandering in die bakmetaal en naatseëling is hulle geneig om te roes. Later het KE55 ook bufferstawe met plastiek-kopkante gebruik in teenstelling met die volchroom-buffers van die vorige modelle, maar het vir die eerste keer 'n agterste swaaistaaf ingesluit. {{clear}} == Vierde generasie E70 (1979) == [[Lêer:Toyota Corolla E70 4 door sedan.jpg|duimnael|250px|Vierde generasie Corolla]] Die vierde generasie is in 1979 vrygestel. As basisenjin dien die nuwe [[Toyota E-enjin|4K-enjin]] met 'n silinderinhoud van 1,3 liter. Die [[sedan]] was as 'n 2- en 4-deur en die [[stasiewa]] as 'n 3- en 5-deur beskikbaar. 'n Groot herstyl in Maart 1979 het 'n vierkantige ontwerp gelewer. Die Corollas het 'n eenvoudiger behandeling van die rooster, hoofligte en agterligte gehad terwyl die Sprinter 'n effens meer komplekse, gebeeldhoude styl gehad het. Die nuwe A-reeks-enjins is by die reeks gevoeg as 'n lopende verandering. Dit was die laaste model wat die K "hicam" en T-reeks enjins gebruik het. Brandstofinspuiting is ingestel as 'n ekstra koste-opsie op Japannese mark- voertuie. Die stasiewa is tot Junie 1987 vervaardig nadat die res van die reeks deur die E80-generasie vervang is. {{clear}} == Vyfde generasie (E80; 1983) == {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = 400 | image1 = 1985 Toyota Corolla (AE80) S sedan (2015-07-09).jpg | caption1 = Vyfde generasie Corolla-sedan | image2 = Corolla XL EE80 hatch rear.jpg | caption2 = Vyfde generasie Corolla-luikrug }} De vyfde generasie pronk vanaf 1983 in die vertoonlokale. Aanvanklik was daar net 'n 4-deur sedan, 'n 5-deur liftback en 'n 2-deur koepee. Enjinopsies was 'n 1,3- en 1,6 liter-petrolenjin, asook 'n 1,8 liter-dieselenjin. Die koepee was toegerus met 'n spesiale 1,6 dubbelbonokasmotor met 16 kleppe (kode 4AGE). Met die uitsondering van die koepee was alle E8-modelle [[motordryfuitleg|voorwielaangedrewe]], tot op daardie stadium was alle Toyota Corolla’s [[motordryfuitleg|agterwielaangedrewe]]. {{clear}} == Sesde generasie (E90; 1987) == {{multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 750 | image1 = 1991 Toyota Corolla (AE92) CS sedan (2010-05-19).jpg | image2 = 1987-1989_Toyota_Corolla_GT_rear.jpg | caption1 = Sesde generasie sedan | caption2 = Sesde generasie sedan | image3 = 1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02 (2).jpg | caption3 = Sesde generasie luikrug }} 'n Ietwat meer geronde en aërodinamiese styl is gebruik vir die E90 wat op 15 Mei 1987 bekendgestel is. Oor die algemeen het hierdie generasie 'n meer verfynde gevoel as ouer Corollas en ander ouer subkompakte motors. Die meeste modelle was nou voorwielaangedrewe, met 'n paar as AWD. Verskeie enjins is op 'n wye reeks afwerkingsvlakke en modelle gebruik, wat wissel van die 1.3-liter 2E tot die 123 kilowatt superaangejaagde 4A-GZE. In die VSA is die E90 Sprinter gebou en verkoop as beide die Toyota Sprinter en die Geo Prizm. In Australië is die E90 Corolla gebou en verkoop as beide die Toyota Corolla en die Holden Nova. In Suid-Afrika is hierdie generasie tot in Augustus 2006 gebou.<ref>{{cite web |url=http://www.autowp.ru/toyota/tazz/ |title=Toyota Conquest 130 Carri |work=autowp |language=ru |access-date=2013-06-22 |archive-date=22 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922063709/http://www.autowp.ru/toyota/tazz/ |url-status=live }}</ref> == Sewende generasie (E100; 1991) == [[Lêer:1996-1999 Toyota Corolla (AE101R) CSi sedan (2011-06-15) 01.jpg|duimnael|Sewende generasie Corolla (E100; 1991)]]In Junie 1991 is die Corolla herontwerp om groter en swaarder te wees, en die volledig afgeronde, aërodinamiese vorm van die 1990's te hê. In die Verenigde State was die ietwat groter Corolla nou in die kompakte klas, eerder as subkompakte, en die coupé was steeds in sommige markte beskikbaar, bekend as die AE101 Corolla Levin. Vergassers is meestal met hierdie generasie weggedoen. Die produksie van die meeste modelle is in 1995 gestaak met die bekendstelling van die E110 Corolla, maar die stasiewaens en afleweringswaens is steeds tot 2002 gebou. == Agtste generasie (E110; 1995) == {{multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 800 | image1 = 1995-1997 Toyota Corolla.jpg | caption1 = Agtste generasie Corolla (Japan, Asië en Suid-Amerika) | image2 = 1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front (1).jpg | caption2 = Agtste generasie (na opkikkering) (Europa en Australasië) | image3 = 98-00 Toyota Corolla LE.jpg | caption3 = Agtste generasie Corolla (Noord-Amerika) }} Produksie van die E110 Corolla het in Mei 1995 begin. Die ontwerp van die motor is effens verander, maar het 'n voorkoms soortgelyk aan dié van die E100 behou. In 1998 het sommige nie-Japannese Corollas vir die eerste keer die nuwe 1ZZ-FE-enjin ontvang. Die 1ZZ-FE-enjin het 'n aluminium-enjinblok en aluminium-silinderkoppe gehad, wat modelle wat deur hierdie motor aangedryf is, ligter gemaak het as weergawes wat deur A-reeks-enjins aangedryf is, wat gietysterblokke met aluminiumkoppe gehad het. Die modelreeks het begin verander namate Toyota besluit het dat stileringsverskille verkope in verskillende markte sou verbeter. == Negende generasie (E120, E130; 2000) == {{multiple image | align = left | direction = horizontal | total_width = | image1 = 2003-2004 Toyota Corolla (ZZE122R) Conquest sedan 01.jpg | caption1 = Negende generasie Corolla, voor | image2 = 2003 Toyota Corolla D-4D Diesel Colln 2.0 Front.jpg | caption2 = Negende generasie Corolla Diesel }} In Augustus 2000 is die E120 negende generasie Corolla in Japan vrygestel, met 'n hoekiger stilering en meer tegnologie om die naamplaat in te lei in die 21ste eeu. Hierdie uitgawe is in Japan, Australasië, Europa en die Midde-Ooste bemark. {{clear}} == Tiende generasie E140 == Die tiende generasie E140 Corolla is in 2006 vrygestel. {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = | image1 = 2007-2010 Toyota Corolla (ZRE152R) Ascent sedan (2011-04-02).jpg | caption1 = Tiende generasie Corolla, voor | image2 = 2007-2010 Toyota Corolla (ZRE152R) Ascent sedan 01.jpg | caption2 = Tiende generasie Corolla, agter }} Vir internasionale markte is 'n wyer weergawe van die E140 met verskillende stilering as in Japan verkoop, met die Suidoos-Asiatiese, Pakistanse, Indiese en Taiwanese markte wat die Corolla Altis-handelsmerk behou het. Produksie het vanaf Junie 2014 tot 2020 in Suid-Afrika voortgeduur as die intreevlak Corolla Quest. In Australasië is die verwante eerste generasie [[Toyota Auris]] ook as die Corolla-luikrug sy-aan-sy met die sedanbakvorm van die E140 Corolla verkoop. {{clear}} == Elfde generasie (E160, E170, E180; 2012) == {{clear}} {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = 400 | image1 = 2016 Toyota Corolla Axio (NKE165) Hybrid sedan (2017-11-27) 01.jpg | caption1 = Elfde generasie Toyota Corolla (Japan), voor | image2 = 2016 Toyota Corolla Axio (NKE165) Hybrid sedan (2017-11-27) 03.jpg | caption2 = Elfde generasie Toyota Corolla (Japan), agter }} Die elfde generasie van die Corolla is in Mei 2012 in Japan te koop aangebied.<ref>{{cite press release | url = http://www2.toyota.co.jp/en/news/12/05/0511.html | title = TMC Launches Redesigned Corolla Series in Japan | publisher = Toyota | location = Japan | date = 2012-05-11 | access-date = 2013-06-08 | archive-date = 2 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190602200805/http://www2.toyota.co.jp/en/news/12/05/0511.html | url-status = live | archivedate = 2019-06-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190602200805/http://www2.toyota.co.jp/en/news/12/05/0511.html }}</ref> Die sedan word die Corolla Axio genoem terwyl die wa die Corolla Fielder genoem word. In Japan word albei vervaardig deur 'n Toyota-filiaal, Central Motors, in die Miyagi-prefektuur, Japan.<ref>{{cite news | url = http://www.wltz.com/story/18308852/toyota-launches-new-corolla-models | title = Toyota launches new Corolla models | publisher = wltz.com | date = 2012-05-11 | access-date = 2013-06-08 | archive-date = 31 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130731081006/http://www.wltz.com/story/18308852/toyota-launches-new-corolla-models | url-status = live }}</ref> Die herontwerpte model het effens kleiner buiteafmetings en is makliker om in nou stegies en parkeerterreine te ry vir die geteikende bejaarde bestuurders.<ref>{{cite web | url = http://tv.ibtimes.com/toyota-launches-new-models-recovering-northern-japan-expects-soaring-profits-4307 | archive-url = https://archive.today/20130615121414/http://tv.ibtimes.com/toyota-launches-new-models-recovering-northern-japan-expects-soaring-profits-4307 | url-status = dead | archive-date = 2013-06-15 | title = Toyota Launches New Models in Recovering Northern Japan, Expects Soaring Profits | date = 2012-05-11 | at = 1 min 23 seconds | work = International Business Times | last = Menton | first = Jessica }}</ref> Die nuwe Corolla Axio is beskikbaar met óf 'n 1,3 liter 1NR-FE óf 1,5 liter 1NZ-FE viersilinderenjins; voor- of vierwielaandrywing. Beide 5-gang-handrat- en CVT-ratkas word aangebied. Die 1.3-liter-enjin en vierwielaangedrewe variante is slegs beskikbaar met die CVT-transmissie.<ref>{{cite web | url = http://toyota.jp/corollaaxio/ |title = Corolla Axio | publisher = Toyota | location = Japan | access-date = 2013-06-08 | archive-date = 19 November 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171119235337/https://toyota.jp/corollaaxio/ | url-status = live }}</ref> Die Corolla Fielder is beskikbaar met 1,5 liter 1NZ-FE of 1,8 liter 2ZR-FAE viersilinderenjins wat met 'n CVT-transmissie gekoppel is. Die 1,5-liter is beskikbaar met voor- en vierwielaandrywing, die 1,8-liter word slegs in voorwielaandrywing aangebied.<ref>{{cite web | url = http://toyota.jp/corollafielder | title = Corolla Fielder | publisher = Toyota | location = Japan | access-date = 2013-06-08 | archive-date = 10 May 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120510212508/http://toyota.jp/corollafielder/ | url-status = live }}</ref> Sedert 2015 is daar 'n nuwe enjin 2NR-FKE, met sy VVT-ie tegnologie. == Twaalfde generasie (E210; 2018) == {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = 500 | image1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | caption1 = Twaalfde generasie Corolla-luikrug, voor | image2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | caption2 = Twaalfde generasie Corolla-luikrug, agter }} Die twaalfde generasie van die Corolla is sedert 2018 in drie bakstyle beskikbaar: ===Luikrug=== Die twaalfde generasie Corolla in [[luikrug]]bakstyl is in Maart 2018 by die [[Geneefse Internasionale Motorskou]] as 'n voorproduksiemodel as die [[Toyota Auris|Auris]] onthul.<ref>{{cite news |url=https://www.motorauthority.com/news/1115462_toyota-to-debut-2019-corolla-hatchback-at-geneva-motor-show |title=Toyota to debut 2019 Corolla hatchback at Geneva motor show |first=Sean |last=Szymkowski |work=Motor Authority |location=Australia |date=2018-02-26 |access-date=2018-02-28 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227153922/https://www.motorauthority.com/news/1115462_toyota-to-debut-2019-corolla-hatchback-at-geneva-motor-show |url-status=live }}</ref> Die produksieweergawe van die Corolla Hatchback vir die Noord-Amerikaanse mark is op 28 Maart 2018 by die New York Internasionale Motorskou onthul, met die amptelike besonderhede en foto's wat op 22 Maart 2018 bekend gemaak is. Die Corolla Hatchback is op 27 Junie 2018 in Japan bekendgestel as die Corolla Sport. Die Corolla Hatchback is in die middel van Julie 2018 in die Verenigde State te koop aangebied, en is later op 7 Augustus 2018 in Australië bekendgestel. Produksie van die Europese mark Corolla Hatchback het op 14 Januarie 2019 begin, en verkope het in Februarie 2019 in die VK begin en regoor Europa in Maart 2019.<ref>{{cite news |last1=Marinov |first1=Boyan |title=2019 Toyota Corolla price, specs and release date |url=https://www.carwow.co.uk/toyota/news/3948/2019-toyota-corolla-price-specs-and-release-date |access-date=6 January 2019 |date=7 December 2018 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207225255/https://www.carwow.co.uk/toyota/corolla |url-status=live }}</ref> ===Stasiewa=== {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = 400 | image1 = Toyota Corolla Touring Sports Hybrid (E210) IMG 2661.jpg | caption1 = Twaalfde generasie Corolla-stasiewa, voor | image2 = Toyota Corolla Touring Sports Hybrid (E210) IMG 2662.jpg | caption2 = Twaalfde generasie Corolla-stasiewa, agter }} Die stasiewa-variant van die twaalfde generasie Corolla, genaamd die Corolla Touring Sports (eenvoudig Corolla Touring genoem in Japan), is by die 2018 Parys Motorskou onthul.<ref name="2019 Corolla UK">{{cite press release |url=http://blog.toyota.co.uk/toyota-corolla-enters-an-exciting-new-era |title=Toyota Corolla enters an exciting new era |work=Toyota |location=UK |date=2018-08-28 |access-date=2018-08-31 |archive-date=31 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831141852/http://blog.toyota.co.uk/toyota-corolla-enters-an-exciting-new-era |url-status=live |archivedate=2018-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180831141852/http://blog.toyota.co.uk/toyota-corolla-enters-an-exciting-new-era }}</ref><ref name="2019 Corolla Europe">{{cite press release |url=https://www.toyota-europe.com/world-of-toyota/articles-news-events/2018/corolla-2019 |title=An exciting new era for Corolla |work=Toyota |location=Europe |date=2018-08-28 |access-date=2018-08-31 |archive-date=21 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321111405/https://www.toyota-europe.com/world-of-toyota/articles-news-events/2018/corolla-2019 |url-status=live |archivedate=2019-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321111405/https://www.toyota-europe.com/world-of-toyota/articles-news-events/2018/corolla-2019 }}</ref> Die amptelike beelde van die Corolla Touring Sports is op 4 September 2018 bekend gemaak. Die Corolla Touring Sports word ook deur [[Suzuki]] as die Swace in Europa verkoop.<ref>{{cite news |url=https://www.carscoops.com/2020/09/2021-suzuki-swace-is-another-toyota-corolla-touring-sports-for-europe/ |title=2021 Suzuki Swace Is Another Toyota Corolla Touring Sports For Europe |first=Dan |last=Mihalascu |work=Carscoops |date=2020-09-15 |access-date=2020-09-19 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116174430/https://www.carscoops.com/2020/09/2021-suzuki-swace-is-another-toyota-corolla-touring-sports-for-europe/ |url-status=live }}</ref> ===Sedan=== {{multiple image | align = | direction = horizontal | total_width = 400 | image1 = Toyota Corolla (E210) sedan IMG 4190.jpg | caption1 = Twaalfde generasie Corolla-sedan, voor | image2 = Toyota Corolla (E210) sedan IMG 4189.jpg | caption2 = Twaalfde generasie Corolla-sedan, agter }} Die sedan-variant van die Corolla is gelyktydig tussen 15 en 16 November 2018 in Carmel-by-the-Sea, [[Kalifornië]], Verenigde State, en in China by die 2018 Guangzhou Internasionale Motorskou onthul. Die model word in twee weergawes verkoop: Prestige (verkoop in China, Europa en ander lande) en Sporty (verkoop in Noord-Amerika, Japan, Australië en ander lande), en in China verkoop as die Levin. Die Prestige-model gebruik 'n ander voorfassie, wat meer soortgelyk is aan die XV70 Camry. Hierdie model word as die Corolla Altis in Taiwan en Suidoos-Asië verkoop.<ref>{{cite news |url=https://www.otosia.com/berita/all-new-toyota-corolla-altis-dirilis-di-taiwan-berikutnya-indonesia.html |title=All-New Toyota Corolla Altis Dirilis di Taiwan, Berikutnya Indonesia? |trans-title=All-New Toyota Corolla Altis Released in Taiwan, Next Indonesia? |first=Cornelius |last=Candra |work=Otosia |location=Indonesia |language=id |date=2019-03-30 |access-date=2019-06-20 |archive-date=11 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411151846/https://www.otosia.com/berita/all-new-toyota-corolla-altis-dirilis-di-taiwan-berikutnya-indonesia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://paultan.org/2019/06/20/new-toyota-corolla-altis-set-for-thailand-debut-in-aug/ |title=New Toyota Corolla Altis set for Thailand debut in Aug |first=Danny |last=Tan |work=paultan.org |location=Malaysia |date=2019-06-20 |access-date=2019-06-22 |archive-date=21 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621165055/https://paultan.org/2019/06/20/new-toyota-corolla-altis-set-for-thailand-debut-in-aug/ |url-status=live }}</ref> Die Sporty-model gebruik 'n soortgelyke voorkant as die luikrug- en wa-weergawes.<ref>{{cite press release|url=https://newsroom.toyota.co.jp/en/toyota/25357603.html|title=Toyota Unveils New Corolla Sedans at China's Guangzhou International Automobile Exhibition|publisher=Toyota|location=Japan|date=2018-11-16|access-date=2018-12-01|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085624/https://newsroom.toyota.co.jp/en/toyota/25357603.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://toyotanews.pressroom.toyota.com/releases/all+new+2020+toyota+corolla+ready+rock+sedan+world.htm|title=All-New 2020 Toyota Corolla Ready to Rock the Sedan World|publisher=Toyota|location=US|date=2018-11-15|access-date=2018-12-01|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085921/https://toyotanews.pressroom.toyota.com/releases/all+new+2020+toyota+corolla+ready+rock+sedan+world.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Ingram|first=Alex|date=2018-11-16|title=New 2019 Toyota Corolla Saloon joins hatch and estate|work=Auto Express|location=UK|url=https://www.autoexpress.co.uk/toyota/corolla/105252/new-2019-toyota-corolla-saloon-joins-hatch-and-estate|access-date=2018-12-01|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116073535/https://www.autoexpress.co.uk/toyota/corolla/105252/new-2019-toyota-corolla-saloon-joins-hatch-and-estate|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Halas|first=John|date=2018-11-15|title=New 2020 Toyota Corolla Sedan Is Here, All Sharpened Up|work=Carscoops|location=Australia|url=https://www.carscoops.com/2018/11/new-2020-toyota-corolla-sedan-sharpened/|access-date=2019-06-22|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085540/https://www.carscoops.com/2018/11/new-2020-toyota-corolla-sedan-sharpened/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Newton|first=Bruce|date=2018-11-16|title=New Toyota Corolla sedan revealed|work=Motoring|location=Australia|url=https://www.motoring.com.au/new-toyota-corolla-sedan-revealed-115593/|access-date=2019-06-22|archive-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202184102/https://www.motoring.com.au/new-toyota-corolla-sedan-revealed-115593/|url-status=live}}</ref> 'n Langasafstand-weergawe van die Prestige-model met 'n effens veranderde voorfassie word as die Allion in China verkoop, terwyl die langwielbasis Sporty-weergawe die Levin GT genoem word.<ref>{{Cite web|title=New Toyota Allion for China is really just a Corolla|url=https://www.formacar.com/en/news/view/31150.html|access-date=2020-11-20|website=FormaCar|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116180720/https://www.formacar.com/en/news/view/31150.html|url-status=live}}</ref> {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Toyotamodelle}} {{en-vertaal|Toyota Corolla}} [[Kategorie:Toyota|Corolla]] ny3yipohuefsruxsl1l0zff04u8d1t4 0 95641 2921070 2764472 2026-08-02T04:01:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921070 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Israel | Artikel = | Beeld = Flag of Israel.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = "Vlag van Sion" | Ander_byname = | Gebruik = 111000 | Simbool = | Verhouding = 8:11 | Goedgekeur_op = [[28 Oktober]] [[1948]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/il.html |title=Israel |publisher=Flags of the World |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000408144054/http://www.crwflags.com/fotw/flags/il.html |archive-date= 8 April 2000 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | Ontwerp = ’n Blou Dawidster tussen twee blou horisontale bane op ’n wit agtergrond. | Ontwerper = | Beeld2 = Naval Ensign of Israel.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = Vlootvaandel | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= 1948 | Ontwerp2 = ’n Wit driehoek aan die vlagpaalkant met ’n vlootblou Dawidster in op ’n vlootblou agtergrond. | Ontwerper2 = | Beeld3 = Civil Ensign of Israel.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = Vlootvaandel | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000100 | Simbool3 = | Verhouding3 = 2:3 | Goedgekeur_op3= 1948 | Ontwerp3 = ’n Wit sirkel naby die vlagpaalkant met ’n vlootblou Dawidster in op ’n vlootblou agtergrond. | Ontwerper3 = | Beeld4 = Air Force Ensign of Israel.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = Lugmagvaandel | Ander_byname4 = | Gebruik4 = | Simbool4 = | Verhouding4 = 2:3 | Goedgekeur_op4= 1948 | Ontwerp4 = ’n Hemelsblou-vlag met dun wit strepe met donkerblou grense naby die bo- en onderkant, met ’n lugmag-kokarde in die middel. | Ontwerper4 = }} Die '''nasionale [[vlag]] van [[Israel]]''' ([[Hebreeus]]: דגל ישראל, ''Degel Jisra'él''; [[Arabies]]: علم إسرائيل, ''ʿAlam Israʼīl'') is op [[28 Oktober]] [[1948]] amptelik goedgekeur, vyf maande nadat die [[Israel|Staat Israel]] tot stand gekom het. Dit verteenwoordig die staat, sy soewereiniteit, sy instansies en sy burgers, sowel in Israel asook in die wêreld. Die vlag vertoon ’n blou [[Dawidster]] tussen twee horisontale blou bane op ’n wit agtergrond. Die Israeliese vlagwetgewing bepaal die amptelike afmetings op 160 by 220&nbsp;cm. Daarom is die amptelike verhoudings 8:11. Variante met ’n wye verskeidenheid van verhoudings kan gevind word, met 2:3 wat algemeen is. [[Lêer:Western Wall - by Jacob Rask.jpg|duimnael|links|’n Tradisionele talliet met blou strepe, waarvolgens die vlag van Israel ontwerp is]] Die [[blou]] kleur word as “donker lugblou” beskryf<ref name=history>{{en}} {{cite web | url = http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/israelat50/pages/the%20flag%20and%20the%20emblem.aspx | title = Die vlag en die embleem | first = Alec | last = Mishory | publisher = Israelse Departement van Buitelandse Sake | format = html | date = 28 April 2003 | accessdate = 23 Desember 2018 }} Joseph Sprinzak, Speaker van die Tussentydse Raad van Staatsverklaring van die Vlag van die Staat Israel word aangehaal</ref> en wissel van vlag tot vlag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.science.co.il/israel/Flag.php |title=Flag of Israel |publisher=Israel Wetenskap en Tegnologie |date=9 Julie 2006 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322183327/https://www.science.co.il/israel/Flag.php |archive-date=22 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="history" /> Die vlag is in 1891 vir die Sionistiese Beweging ontwerp. Die basiese ontwerp herinner aan die ''talliet'' (טַלִּית), die [[Jode|Joodse]] gebedskleed, wat wit is met donker strepe. Die simbool in die middel verteenwoordig die ''Dawidster'' (מָגֵן דָּוִד, ''Maden David''), ’n Joodse simbool wat van Antieke tye dateer. Die vlag het in Risjon LeSion tydens die eerste alijá in 1885 verskyn en is in [[Basel]] deur die Eerste Sionistiese Kongres van 1897 aanvaar. Hierdie vlag is verkies bo die "Sewester-vlag" wat deur [[Theodor Herzl]] voorgestel is. Na die stigting van die Staat Israel het die Voorlopige Staatsraad die vlag van die staat bespreek. Die vlag van die Sionistiese beweging is amptelik gekies om vanaf 28 Oktober 1948 as vlag van die staat Israel te dien en het voorkeur geniet bo ander idees, hoofsaaklik as gevolg van die gewildheid onder die Joodse volk.<ref name="history" /> Die regstatus van die vlag is veranker in die Vlag- en Simboolwet 5719–2018 en het grondwetlike status in die Grondwet ontvang: Basiese wet: Israel as die nasiestaat van die Joodse volk. ’n Beduidende deel van die van die Staat Israel se Joodse bevolking, en van die Jode wat in ander lande woon, beskou die nasionale vlag as ’n simbool van die onafhanklikheid van die Staat Israel. Een van die mees algemene uitdrukkings hiervan is die opheffing van die vlag op huise en motors op Onafhanklikheidsdag. In die ultraortodokse sektor is daar ’n polemiek oor die houding jeens die vlag en sy plek in hierdie samelewings, veral omdat dit ’n Sionistiese simbool is, en in sommige Arabiese sektore is daar dieselfde polemiek omdat dit ’n Sionistiese en Joodse simbool is. In 2007 is ’n Israelse vlag van 660&nbsp;m by 100&nbsp;m met ’n gewig van 5,2&nbsp;ton naby die antieke Joodse vesting [[Masada]] onthul waar dit ’n wêreldrekord opgestel het vir die grootste vlag.<ref name="haaretz">{{en}} {{cite news |url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/927830.html |title=Reuse Israel-vlag stel rekord op vir grootste in wêreld |work=Haaretz |date=25 November 2007 |agency=Associated Press |accessdate=2 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917030950/http://www.haaretz.com/hasen/spages/927830.html |archive-date=17 September 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Dit is later deur ’n reuse-[[vlag van Libanon]] verbygesteek, wat in 2013 weer deur ’n reuse-[[vlag van Roemenië]] in Clinceni geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/worlds-biggest-flag-covers-field-in-romania-8633425.html |title='World's biggest flag' covers field in Romania – Europe – World |publisher=The Independent |date=27 Mei 2013 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122233/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/worlds-biggest-flag-covers-field-in-romania-8633425.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2013/may/27/worlds-biggest-flag-romania-guinness |title=World's biggest flag unfurled in Romania &#124; World news |publisher=The Guardian |date=27 Mei 2013 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231232518/https://www.theguardian.com/world/2013/may/27/worlds-biggest-flag-romania-guinness |archive-date=31 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-22681834 |title=Romania village of Clinceni claims largest flag record |publisher=[[BBC]] |date=27 Mei 2013 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228193805/https://www.bbc.com/news/world-europe-22681834 |archive-date=28 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/romanian-town-unfurls-worlds-largest-flag/news-story/3667799a8d3c3bc13e8973bb37c99c60 |title=Romanian town unfurls world's largest flag |publisher=The Herald Sun |date=28 Mei 2013 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122238/https://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/romanian-town-unfurls-worlds-largest-flag/news-story/3667799a8d3c3bc13e8973bb37c99c60 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{ro}} {{cite web | url = https://www.antena3.ro/romania/drapelul-romaniei/romania-are-cel-mai-mare-drapel-din-lume-antena-3-in-guinness-world-records-215625.html | title = România are cel mai mare drapel din lume! Antena 3, în GUINNESS WORLD RECORDS™ | publisher = antena3.ro | date = 27 Mei 2013 | accessdate = 23 Desember 2018 | archive-date = 26 Junie 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180626111514/https://www.antena3.ro/romania/drapelul-romaniei/romania-are-cel-mai-mare-drapel-din-lume-antena-3-in-guinness-world-records-215625.html | url-status = dead }}</ref> == Ontwerp == [[Lêer:Flag-of-Israel-1-Zachi-Evenor.jpg|duimnael|links|Volgrootte Israelse vlag]] [[Lêer:Declaration of State of Israel 1948.jpg|duimnael|links|Onafhanklikheidsverklaring op 5 Iljar 5708 (14 Mei 1948)]] Die vlag se vorm is in ’n amptelike verklaring van die Voorlopige Staatsrad (מועצת המדינה הזמנית) soos volg bepaal: {{Caanhaling|הדגל – 220 סנטימטרים אורכו, 160 סנטימטרים רוחבו. הרקע – לבן ועליו שני פסי תכלת כהה, 25 סנטימטרים רוחב הפס, נטויים לכל אורכו של הדגל מצלע אל צלע. הפס העליון – במרחק 15 סנטימטרים מצלע האורך התחתונה. באמצעיתו של הרקע הלבן, בין שני פסי התכלת ובמרחק שווה משניהם – מגן דוד עשוי שישה פסי תכלת 5.5 סנטימטרים רוחב האחד, המצטרפים לשני משולשים שווי צלעות, שבסיסותיהם מקבילים לשני פסי התכלת שלאורך הדגל }} {{Caanhaling|Die vlag: Lengte 220&nbsp;sentimeter, hoogte 160&nbsp;sentimeter. Die agtergrond: Wit, daarop twee donker hemelsblou strepe, elkeen 25 sentimeter breed, gestrek van kant tot kant, die hele lengte van die vlag. Die boonste streep: In ’n afstand van 15&nbsp;sentimeter van die bokant. In die middel van die wit agtergrond, tussen die twee hemelsblou strepe, in ’n gelyke afstand van altwee: ’n Dawidster bestaande uit ses hemelsblou strepe, elkeen 5,5&nbsp;sentimeter breed, saamgevoeg tot gelyksydige driehoeke wat se grondlyne parallel is met die twee hemelsblou strepe wat strek oor die lengte van die vlag.<ref>Staatskoerant, Nr. 32 10 Chesjwan 5709 (12 November 1948, bl. 62</ref>}} Die geldigheid van hierdie bepalings is vasgelê in die Vlagwet van 5709–1949. In vlagkundige terme is die vlag van Israel ’n reghoekige vlag in ’n verhouding van 8:11 tussen sy breedte en sy lengte met 5 afwisselende stroke van wit en blou. Die verhouding tussen die stroke is 3:5:16:5:3. In die middel van die sentrale strook is ’n heksagoon (Dawidster) wat se hoekpunte na die blou strepe wys. Die skakering van die kleur blou word in die wet omskryf as "donker hemelsblou" (כחול כהה, ''tgélet kehé'') wat gedefinieer word as ''Indanthren Calidon'' (afgekort: GCDN).<ref>{{he}} {{cite web |url=https://museum.imj.org.il/exhibitions/2008/blueonwhite/item2.asp?itemNum=142 |title=סיכום מישיבת ועדת המשנה לקביעת טיב הכחול של דגל המדינה – מיום |publisher=[[Israel-museum]] |date=18 Januarie 1950 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080846/https://museum.imj.org.il/exhibitions/2008/blueonwhite/item2.asp?itemNum=142 |archive-date=8 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vlag is spieëlsimmetries in breedte en lengte. Die strepe wat oor die vlag strek is afgelei van die ''talliet'' (טלית) die gestreepte gebedskleed van die Jode. Die kleure van die vlag is gebaseer op die ''tgélet'' (התכלת), waaruit die rok gemaak is wat deel was van die Hoëpriester se klere. In die praktyk wissel die skakering van die blou van vlag tot vlag en is nie vaas nie, soms donkerblou en soms ligblou. <center>[[Lêer:Construction sheet of Flag of Israel Equilateral Magen David.svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> == Kleure == [[Lêer:Flag-of-Israel-4-Zachi-Evenor.jpg|duimnael|Moderne foto van die vlag van Israel]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of Israel.svg|30px]]<br />Kleurskema ! style="background:#0038b8ff; width:200px" | {{Kleur|white|blou}} ! style="background:#FFFFFF; width:200px"| {{Kleur|black|wit}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>0/56/184</code> || <code>255/255/255</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimal]]''' | <code>#0038b8</code> || <code>#FFFFFF</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>100/70/0/28</code> || <code>0/0/0/0</code> |} === Interpretasie van kleure === {| class="wikitable" style="width:50%; margin-left:auto; margin-right:auto;" ! Skema ! Tekstielkleur |- ! style="background:#ffffff"| Wit | חֶסֶד‬, ''Gesed'' ("Goddelike welwillendheid")<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/536810/jewish/Why-the-Tallit-Barcode.htm |title=Waarom die talliet-strepieskode? |work=Chabad |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122234/https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/536810/jewish/Why-the-Tallit-Barcode.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- ! style="background: #0038b8"| <span style="color:#ffffff"> Blou </span> | Dit simboliseer die glorie van God, reinheid en ''Ghwoera'' (גבורה, "sterkte van God")<ref>{{en}} {{he}} {{cite web | url = https://www.sefaria.org/Bemidbar_Rabbah.14.3?lang=bi | title = Bamidbar Rabba 14:3 | publisher = Sefaria.org | accessdate = 23 Desember 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://steinsaltz.org/daf/hullin-89a-b-recognizing-the-blue-of-tzitzit/ |title=Tsjoelien 89a |publisher=Steinsaltz.org |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125244/https://steinsaltz.org/daf/hullin-89a-b-recognizing-the-blue-of-tzitzit/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=EXO&chapter=24&resnum=64186 | title = Eksodus 24,10 | work = [[Bybel]]: [[Eksodus]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = Hulle het die God van Israel gesien: onder sy voete was ’n plaveisel soos saffiersteen, so blou soos die hemel self.}}</ref><ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=EZK&chapter=1&resnum=82407 | title = Esegiël 1,26 | work = [[Bybel]]: [[Esegiël]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = Bokant die gewelf bo hulle koppe was daar iets soos saffier met die vorm van ’n troon, en daarop was ’n gestalte met die voorkoms van ’n mens, hoog daarbo.}}</ref> |} == Geskiedenis == === Gebruik van die vlag voor die totstandkoming van die Staat Israel === [[Lêer:Bodenheimer's and Herzl's drafts of the Zionist flag, compared to the final version used at the First Zionist Congress.png|duimnael|Bodenheimer en Herzl se 1897-konsepte van die Sionistiese vlag, in vergelyking met die finale weergawe wat gebruik is tydens die Eerste Sioniste Kongres in 1897]] [[Lêer:אבישי טייכר 208.jpg|duimnael|Die plek in Nes Siona waar Michael Halpern die vlag gehys het]] [[Lêer:PIoneers with flag 1940.png|duimnael|Kompanie 608 van die Pionierskorps (''Geil ha-Gapparim'') hys die Israeliese vlag, [[Egipte]] 1940]] [[Lêer:Asefathanivharim.jpg|duimnael|Die vlag van die Sionistiese beweging word vertoon by ’n byeenkoms van die Raad van Afgevaardigdes (''Beit ha-Niwgariem''), 1944]] [[Lêer:Degolim.jpg|duimnael|Die Joodse vlag word langs die Britse vlag gehys deur lede van die Polisie van die Hebreeuse Nedersettings (''Misjtéret ha-Jisjoewiem ha-Iwri'iem''), Mei 1945]] [[Lêer:Buchenwald-released-palestine-bound.gif|duimnael|Vrygelate gevangenes van [[Buchenwald]]-konsentrasiekamp toon ’n tuisgemaakte vlag op hul pad na Palestina, 5 Junie 1945]] [[Lêer:19450715 Buchenwald survivors arrive in Haifa.jpg|duimnael|Buchenwald-oorlewendes arriveer in [[Haifa]] om deur die Britte gearresteer te word, 15 Julie 1945]] [[Lêer:Flag of Israel postal stamp.jpg|duimnael|Die "vlag-seël" wat op 31 Maart 1949 uitgereik is, ontwerp deur P. Kraus]] [[Lêer:דגל ישראל באום5.JPG|duimnael|Die Israeliese vlag wat in 1949 by die [[Verenigde Nasies]] gehys is toe Israel by die Verenigde Nasies aangesluit het]] [[Lêer:Israeli Flag UN.jpg|duimnael|Die binnehof van die VN-gebou in [[New York Stad]]. Van links na regs: Die vlae van [[Hongarye]], [[Ysland]], [[Indië]], [[Indonesië]], [[Iran]], [[Irak]], [[Ierland]], [[Israel]], [[Italië]] en [[Jamaika]] (alfabeties gerangskik volgens dié lande se [[Engels]]e name)]] [[Lêer:IndepedenceDayDecorations001.jpg|duimnael|Israeliese vlae versier ’n woonstelgebou op Onafhanklikheidsdag]] [[Lêer:Jom Jeruschalajim.jpg|duimnael|Tienduisende marsjeer met Israeliese vlae in die "Dans van die Vlae" op Jerusalemdag]] [[Lêer:דגל פוניבז'.JPG|duimnael|’n Israeliese vlag wat oor die dak van die Ponevezj-''Jesjiwa'' waai op Onafhanklikheidsdag]] [[Lêer:Nazrat.jpg|duimnael|’n Reusagtige Israeliese vlag hang teen die hofgebou in Nazareth Illit "Bo-Nazaret") met uitsig op die Arabiese stad [[Nasaret]]]] Die blou bane is veronderstel om die strepe op ’n ''talliet'', die tradisionele Joodse gebedskleed, voor te stel. Die uitbeelding van die Dawidster op die vlag van die Staat Israel word wêreldwyd erken as ’n simbool van die Jode en [[Judaïsme]]. Die Dawidster as ’n Joodse simbool dateer uit Antieke tye. Volgens ’n legende het Keiser Karel IV in 1357 toestemming aan die Jode van [[Praag]] verleen om ’n vlag met ’n Dawidster te gebruik. Die Israeliete het ’n blou kleurstof genaamd ''tgélet'' gebruik; die kleurstof is gemaak van ’n [[Seeslakke|seeslak]] (''Murex trunculus'').<ref name="tgélet">{{en}} {{cite web |title=Historical Review of Tekhelet & the Hillazon |url=http://www.tekhelet.com/pdf/timeline.pdf |publisher=Ptil Tekhelet Organization |last=Navon |first=Mois |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080116/http://www.tekhelet.com/pdf/timeline.pdf |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kleurstof was baie belangrik in Joodse en nie-Joodse kulture van die tyd en is deur koninklikes en boklasse gebruik om klere, gordyne ens. mee te kleur. Die kleurstof van ’n verwante [[slak]] kan gebruik word om die [[purper]]kleur (''argaman'') te verkry. In die [[Bybel]] word die Israeliete beveel om een van die drade van hulle klossies (''tzitzit'') met ''tgélet'' te kleur: “As julle die klossies sien, moet julle dink aan al my gebooie sodat julle dit onderhou en nie die sondige begeertes van julle hart en oë navolg nie.” (Num. 15:39).<ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=NUM&chapter=15&resnum=66068 | title = Numeri 15,39 | work = [[Bybel]]: [[Numeri]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = As julle die klossies sien, moet julle dink aan al my gebooie sodat julle dit onderhou en nie die sondige begeertes van julle hart en oë navolg nie.}}</ref> ''Tgélet'' stem ooreen met die kleur van die goddelike openbaring (''Midrasj Bamidbar Rabbah vx''). Teen die einde van die Talmoediese era (500–600 n.C.) het die industrie wat die kleurstof vervaardig het ineengestort. Dit het al hoe skaarser geword en met verloop van tyd het die Joodse gemeenskap vergeet welke spesie van seeslak die spesifieke kleurstof vervaardig. Aangesien Jode nie in staat was om hierdie gebod na te kom nie het hulle die klossies wit gelos. In herinnering aan die gebod van die gebruik van ''tgélet''-kleurstof het dit algemene gebruik vir Jode geword om blou of pers strepe in die kleed van hulle ''talliet'' in te weef.<ref>{{en}} {{cite web |last=Simmons |first=Rabbi Shraga |url=http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_tallit.htm |title=Tallit stripes |publisher=About.com |work=Ask the Rabbi |accessdate=3 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723165531/http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_tallit.htm |archive-date=23 Julie 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die idee dat blou en wit – op 'n manier wat aan ’n vlag herinner – die nasionale kleure van die Jode was, is na alle waarskynlikheid eerste deur Ludwig August Frankl von Hochwart, ’n Oostenrykse digter, geopper.<ref>{{he}} {{cite book | author = Mordechai Ben Hillel HaCohen | title = עולמי [My wêreld] | location = Tel Aviv | year = 1929 | pages = 63 }}</ref> In sy gedig ''Juda's Farben'' ("Juda se kleure") wat in 1864 gepubliseer is na ’n besoek aan [[Jerusalem]] skryf hy:<ref>{{de}} {{cite book | last = Frankl | first = A. L. | chapter = Juda's Farben | title = Ahnenbilder | location = Leipzig | date = 1864 | pages = 127–8 | url = https://books.google.de/books?id=rV5QAAAAcAAJ&pg=PA127&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false }}</ref> {| | : '''Oorspronklike Duitse teks:''' : Anlegt er, wenn ihn Andacht füllt : Die Farben seines Landes; : Da steht er beim Gebet verhüllt, : Weiß schimmernden Gewandes. : Den Rand des weißen Mantels breit : Durchziehen blaue Streifen, : Sowie des Hohenpriesters Kleid : Die blauen Fädenschleifen. : Die Farben sind's des theuren Lands, : Weißblau sind Juda's Grenzen: : Weiß ist der priesterliche Glanz, : Und blau des Himmels Glänzen. | : '''Afrikaanse vertolking''' : Aanlê hy, wanneer gebed hom vul : Die kleure van sy land; : Daar staan hy tydens gebid gehul, : In ’n wit glansende gewand. : Die rand van die wit omhulsel breed : Deurweef met blou strepe, : Soos die Hoëpriester se kleed : Die blou draadslype. : Die kleure is van die geliefde land, : Witblou is Juda se grense: : Wit is die priesterdom se glans, : En blou die hemel se skyn. |} Die praktiese gebruik van hierdie vlag in sy bekende vorm dateer uit die dae van die eerste alijá ("opstyging" na Israel). Die skrywer Mordegai Ben Hillel Hakohén (מרדכי בן הלל) dokumenteer ’n fees ter ere van Mosje Montefiore (משה מונטיפיורי) se 100ste verjaarsdag in die jaar 1884 en skryf: "Vir die eerste keer het ons die nasionale kleure aan die algemene publiek geopenbaar, want baie het nie geweet dat blou en wit die kleure van ons mense is nie." Die keuse van kleure, sowel deur Frenkel asook deur mense van die eerste alijá, was nie toevallig nie, aangesien daar in die boek [[Numeri]] ("Bemidbar", מדבר), sprake is van die ''talliet'' (gebedskleed) met ’n hemelsblou draad: {{Caanhaling|Hulle moet ’n hemelsblou draad (פְּתִיל תְּכֵלֶת, ''p'tiel tgélet'') aan die hoekklossies (צִיצִת הַכָּנָף, ''tsietsiet ha-kanaf'') vasbind.<ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=NUM&chapter=15&resnum=66067 | title = Numeri 15,38 | work = [[Bybel]]: [[Numeri]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = “Sê vir die Israeliete hulle moet aan die some van hulle klere klossies vaswerk. Dit geld ook vir hulle nageslag. Hulle moet ’n blou toutjie aan die hoekklossies vaswerk.}}</ref>}} Die Dawidster-simbool wat opgeneem is in die vlag, word gevind in die kulture van talle volke vanaf die Oudheid, maar word sedertdien in baie kuns- en rituele voorwerpe met die Jodedom geïdentifiseer. In 1885 hys Israel Belkind (ישראל בלקינד), een van die stigters van die Bilu-beweging (תנועת ביל"ו), die vlag wat hy saam met Fanny Meirowitsj (פאני מאירוביץ') ontwerp het in ’n gedaante soortgelyk aan vandag s’n ("’n Stuk wit materiaal met twee hemelsblou strepe aan albei kante soos ons ''talliet'' en ’n blou Dawidster in die middel") by geleentheid van die driejaarsviering van die stigting van die [[landbou]]dorp Risjon LeSion. Hierdie vlag staan bekend as die "Risjon LeSion"-vlag.<ref>{{he}} {{cite web |url=http://www.hofesh.org.il/freeclass/history/magen-david/magen-david.html |title=מגן-דוד – סמל ודגל [Ster van Dawid – simbool en vlag] |author=Dan Mahler |publisher=Hofesh.org |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122236/http://www.hofesh.org.il/freeclass/history/magen-david/magen-david.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal | url = http://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html | title = The first families | first = Aviva | last = Bar-Am | work = The Jerusalem Post | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161018215539/https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html | date = 26 April 2002 | archivedate = 18 Oktober 2016 | via = Highbeam }}</ref> In 1891 het Michael Halperin (מיכאל הלפרן), een van die stigters van die landboudorp Nes Siona (נס ציונה), ’n soortgelyke vlag gebruik met ’n blou heksagram en die teks “נס ציונה” (Nes Siona, “’n banier na Sion toe”: ’n verwysing na [[Jeremia]] 4:6<ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=JER&chapter=4&resnum=80952 | title = Jeremia 4,6 | work = [[Bybel]]: [[Jeremia]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = Swaai die vaandel: Na Sion toe! Soek veiligheid, moenie talm nie! Ek, die Here, laat onheil uit die noorde kom, ’n groot ramp.}}</ref> wat later aanvaar is as die moderne naam van die stad, Nachalat Reuven). ’n Blou-en-wit vlag met die Dawidster en die Hebreeuse woord “Makkabeër” is in 1891 deur die "Orde van die Seuns van Sion" (מסדר בני ציון, ''Misdar Bnei Sion'') in [[Boston]] gebruik. Jacob Baruch Askowitsj en sy seun Charles het die “vlag van Juda” ontwerp wat op 24 Julie 1891 tydens die inwyding van die Sionsaal van die Orde van die Seuns van Sion in [[Boston]] gehys is. Die vlag was gebaseer op die tradisionele ''talliet'' met dun blou bane naby die bo- en onderkant en in die middel ’n sespuntige Dawidster met die woord “Makkabeër” in blou letters geverf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/from-the-american-scene-bostons-jewish-community-earlier-days/ |title=From the American Scene: Boston’s Jewish Community: Earlier Days |first=Charles |last=Reznikoff |work=Commentary |date=Mei 1953 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122237/https://www.commentarymagazine.com/articles/from-the-american-scene-bostons-jewish-community-earlier-days/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dis onmoontlik om te weet hoe goed hierdie gebeurtenisse bekend was aan die deelnemers van die Eerste Sionistiese Kongres te Basel in 1897, waar die vlag met twee blou strepe op ’n wit agtergrond en ’n Dawidster daarop aangeneem is en Theodor Herzl se voorstel verwerp is – ’n vlag met sewe goue sterre op ’n wit agtergrond wat die nuwe lewe van Israel (wat toe in 1897 mog nie bestaan het nie) sou versinnebeeld. Theodor Herzl beskryf sy idee van ’n vlag vir die nuwe Joodse tuisland in ''Der Judenstaat'' (1896) soos volg:<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.deutschestextarchiv.de/book/view/herzl_judenstaat_1896?p=76 |via=Deutsches Textarchiv |last=Herzl |first=Theodor |authorlink=Theodor Herzl |title=Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage. |publisher=Leipzig o. a. |date=1896 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118231428/http://www.deutschestextarchiv.de/book/view/herzl_judenstaat_1896?p=76 |archive-date=18 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Caanhaling|Wir haben keine Fahne. Wir brauchen eine. Wenn man viele Menschen führen will, muss man ein Symbol über ihre Häupter erheben. Ich denke mir eine weisse Fahne, mit sieben goldenen Sternen. Das weisse Feld bedeutet das neue, reine Leben; die Sterne sind die sieben goldenen Stunden unseres Arbeitstages. Denn im Zeichen der Arbeit gehen die Juden in das neue Land.}} {{Caanhaling|Ons het geen vlag nie. Ons benodig een. Indien ons baie mense wil lei moet ons ’n simbool bo hul kop hys. Ek dink aan ’n wit vlag met sewe goue sterre. Die wit veld verwys na die nuwe, suiwer lewe; die verwys na die sewe goue ure van die werksdag. Want in die naam van die werk gaan die Jode na die nuwe land.}} Hoewel hierdie vlag die Joodse geloofsimbole beklemtoon wou Theodor Herzl hê dat die vlag meer universele simbole moes bevat: 7 goue sterre vir die 7-uur werkskwota van die verligte te stigte staat, wat sosialistiese wetgewing sou bevorder.<ref name="scholem">{{en}} {{cite news |first=Gershom |last=Scholem |url=http://www.commentarymagazine.com/article/the-curious-history-of-the-six-pointed-starhow-the-%e2%80%9cmagen-david%e2%80%9d-became-the-jewish-symbol/ |title=The Curious History of the Six Pointed Star; How the 'Magen David' Became the Jewish Symbol |work=Commentary |date=September 1949 |page=243-251 |accessdate=19 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530062224/https://www.commentarymagazine.com/article/the-curious-history-of-the-six-pointed-starhow-the-%e2%80%9cmagen-david%e2%80%9d-became-the-jewish-symbol/ |archive-date=30 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> David Wolffsohn was ’n sakeman wat ’n prominente rol in die vroeë Sionistiese beweging gespeel en homself beskou het as die vader van die idee om die vlag na aanleiding van die ''talliet'' te ontwerp. Hy beskryf die omstandighede rondom die skepping van die Israeliese vlag – oorspronklik die vlag van die ontluikende Sionistiese beweging – met die ontwerp van Theodor Herzl wat min ondersteuning geniet het as volg:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-israeli-flag |title=The Israeli Flag |publisher=The Jewish Virtual Library – A Division of the American-Israeli Cooperative Enterprise |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004233315/https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-israeli-flag |archive-date=4 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Caanhaling|בפקודת מנהיגנו הרצל באתי לבזל, כדי לעשות את כל ההכנות לקונגרס הראשון. בין השאלות הרבות שהעסיקוני אז הייתה אחת... באיזה דגל נקשט את אולם הקונגרס? מה הם צבעיו? הן דגל אין לנו. הרעיון הזה הכאיבני מאוד. צריך ליצור את הדגל. ואולם באיזה צבעים נבחר? והנה הבהיק רעיון במוחי: הרי יש לנו דגל. לבן כחול. הטלית אשר בה נתעטף בתפילתנו – טלית זו היא סמלנו. נוציא נא את הטלית מנרתיקה ונגולל אותה לעיני ישראל ולעיני כל העמים. הזמנתי אז דגל כחול לבן ומגן דוד מצויר עליו. וכך בא לעולם דגלנו הלאומי.<ref>{{he}} {{cite web | url = http://beta.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=41738&pgnum=443 | title = כיצד נולד דגלנו הלאומי? [Hoe is ons nasionale vlag gebore?] | author = David Wolffsohn | publisher = HebrewBooks | pages = 432 | accessdate = 23 Desember 2018 }}</ref>}} {{Caanhaling|In opdrag van ons leier, Herzl, het ek na Basel gekom om die Eerste Kongres voor te berei. Onder die talryke vrae wat my opdraggewer gehad het, was: Met watter vlag moet die kongressaal versier word? Want het nie ’n vlag nie. Hierdie gedagte het ons baie gepla. ’n Vlag moet geskep word. Maar watter kleure sal ons kies? Toe skiet ’n gedagte deur my kop: Ons hét mos ’n vlag. Wit en blou. Die ''talliet'' waarmee ons toedraai wanneer ons bid! Hierdie gebeedskleed is ons simbool. Kom ons haal hierdie ''talliet'' uit sy sak en ontplooi dit voor die oë van Israel en voor die oë van alle volke. Toe bestel ek ’n blou-en-wit vlag waarop ’n Dawidster geteken is. En so het ons nasionale vlag in die wêreld gekom.}} In 1897 is die Eerste Sionistiese Kongres in [[Basel]], [[Switserland]], gehou om ’n tuisland vir die Jode in Palestina te oorweeg. Morris Harris, ’n lid van die New York Hovevei Sion het sy tentwinkel gebruik om ’n geskikte banier en versierings vir die ontvangs te maak en sy moeder, Lena, het die vlag gestik.<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.flag-of-israel.org | title = Ontstaan van die vlag van Israel | date = 1998 | accessdate = 23 Desember 2018 }}</ref> Die vlag was twee blou bane en ’n groot blou Dawidster in die middel. Die vlag was tien voet by ses voet – dieselfde as die [[vlag van die Verenigde State]] – en het bekend geword as die “Vlag van Sion”. Dit is as die amptelike Sionistiese vlag aanvaar gedurende die Tweede Sionistiese Kongres in Switserland in 1898 en Israel, as onafhanklike staat, het in 1948 dié ontwerp as sy amptelike vlag aanvaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war |title=Milestones: 1945–1952 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607114752/https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war |archive-date=7 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Vlag met blou en wit bane en ’n Dawidster in die middel het in 1904 saam met vlae van ander lande van een van die geboue by die [[Louisiana]] Wêreldtentoonstelling gehang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/15268-zionism |title=Sionisme (afdeling ''Verspreiding van Sionisme'') |first=Richard |last=Gottheil |publisher=Jewish Encyclopedia |date=1911 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103014521/http://www.jewishencyclopedia.com/articles/15268-zionism |archive-date= 3 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]], nadat die Jode wat uit [[Tel Aviv]] verdryf is van Kfar Saba na Jaffa teruggekeer het, het die leier van die gemeenskap, Rabbi Menagem Jitsgak klioner (מנחם יצחק קליונר), die idee gehad om die vlag te vertoon op die vensters van die huise waarnatoe die mense teruggekeer het. Hy teken toe 'n skets van die vlag soos dit vandag bekend is en bestel in 1920 ’n eerste handelshoeveelheid by ’n fabriek in [[Italië]].{{feit}} Ten tyde van die ''Jisjoew'' (היישוב; die Joodse gemeenskap in Palestina voor die totstandkoming van die Staat Israel) het die vlag die Sionistiese beweging gedien en is dit in die openbaar by amptelike plegtighede gehys. Soldate van die Pionierskorps (חיל החפרים, ''Geil ha-Gapparim''), een van die eerste eenhede van ''Jisjoew''-vrywilliges in die Britse leer tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], van wie baie in April 1941 as krygsgevangenes in die hande van die Nazi's geval het, het reeds in 1940 die ''Jisjoew''vlag onder die Britse vlag gehys toe hulle in die Westelike Woestyn ([[Egipte]]) gedien het. Verantwoordelik hiervoor was hulle leier Yosef Almogi (יוסף אלמוגי). Baie foto's wat hiervan getuig het in die nalatenskap behoue gebly van diegene wat uit die gevangeskap bevry is.<ref>{{he}} {{cite web |url=https://www.jewishpioneers.com/ |title=פדויי השבי – לוחמי חיל החפרים, סווארים, חילות ההנדסה, הקשר, התובלה והאויר במערכה על יוון |publisher=Jewishpioneers.com |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223150732/https://www.jewishpioneers.com/ |archive-date=23 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Joodse Brigade (הבריגדה היהודית, ''ha-Brighada ha-Jehoediet'') het ’n skouerkenteken gebruik wat aan die vlag se ontwerp en kleure herinner. Soldate van die Brigade het die vlag gereeld langs die Britse vlag gehys en sodoende met hulle Britse bevelvoerders gebots. Hulle het dit by amptelike seremonies van die Brigade gehys. Na die aankoms van die Joodse Brigade in Italië het Mosje Sjarét (משה שרת), hoof van die Politieke afdeling van die Joodse Agentskap (המחלקה המדינית של הסוכנות היהודית, ''ha-Sognoet ha-Jehoediet''), op 3 April 1945 ’n besoek aan hulle afgelê, ’n vlag aan die vegters oorhandig en by die vlaghysing ’n toespraak gehou wat bekend staan as "die Vlagtoespraak". Die Joodse Brigade was die eerste en enigste strydkrag wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog onder ’n Joodse vlag en as verteenwoordigers van die Joodse volk geveg het. Ten tyde van die onafhanklikheidsverklaring is die saal met ’n groot vlag versier wat agter die sprekers teen die muur pryk en die onafhanklikheid wat pas bereik is op ’n in die ooglopende manier beklemtoon. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Israel (1948).svg|{{FIAV|historical}} Die Israeliese vlag met ingekleurde Dawidster ("Inkvlag", 1948) Lêer:Herzl Flag.jpg|Benjamin Ze'ev Theodor Herzl se voorgestelde Sewe-sterre-vlag soos in sy dagboek geskets. Hoewel hy die Dawidster geteken het, het hy dit nie so beskryf nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/il%7Dz1896.html |title=Theodor Herzl 1896 (Zionist Flags, Israel) |publisher=Flags of the World |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611235839/https://www.fotw.info/flags/il%7Dz1896.html |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lêer:Herzl flag.svg|{{FIAV|reconstructed}} Moderne weergawe van Theodor Herz se voorgestelde vlag Lêer:Herzl's Zionist Flag.svg|{{FIAV|reconstructed}} ’n Ander weergawe van Theodor Herz se voorgestelde vlag Lêer:Flag of the First Zionist Congress 1897.svg|Vlag van die Eerste Sioniste Kongres in 1897 Lêer:Brigade tag.png|Die skouerkenteken van die Joodse Brigade se lede tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] </gallery></center> <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Ottoman Empire.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die [[Ottomaanse Ryk]] (1844–1923)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/FLAGS/tr-ottom.html |title=Ottoman Empire (Turkey, 1299–1923) |publisher=Flags of the World |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122234/https://www.crwflags.com/fotw/FLAGS/tr-ottom.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lêer:Flag of Hejaz (1917).svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die Arabiese Opstand (1917) Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|<small>1:2</small> {{FIAV|historical}} {{FIAV|000100}} [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] (1927–1948)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/mpe.html |title=British Mandate of Palestine 1923–1948 |publisher=Flags of the World |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508170755/https://www.crwflags.com/fotw/flags/mpe.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lêer:Emanuel ship's Hebrew flag.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die Hebreeuse skeepsmaatskappy (1933–1934) Lêer:Palestine-Mandate-Ensign-1927-1948.svg|<small>1:2</small> {{FIAV|historical}} {{FIAV|000100}} Vlag van die Britse mandaat van Palestina (1927–1948)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/mpe~c.html |title=Civil Ensign 1927–1948 (British Mandate of Palestine) |publisher=Flags of the World |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508151554/https://www.crwflags.com/fotw/flags/mpe~c.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> </gallery></center> === Aanneming van die vlag as vlag van die Staat Israel === Na die totstandkoming van die Staat Israel was daar kommer dat, indien die vlag van die Sionistiese beweging deur die Staat Israel aangeneem word, dit politieke en regsprobleme kon veroorsaak vir ondersteuners van die beweging wat burgers van ander lande was. Om dié rede is aanvanklik slegs die vlae vir gebruik op skepe bepaal – die vlootvaandel en die handelsvlag – terwyl die debat oor die algemene vlag uitgebrei is om verskeie ontwerpsvoorstelle te oorweeg. Die Wapen en Vlag-Komitee (ועדת הסמל והדגל) van die Voorlopige Staatsraad (מועצת המדינה הזמנית) het voorstelle gevra en ’n groot aantal idees vir die vlag se ontwerp ontvang. Die meeste was gebaseer op die Sionistiese beweging se vlag met geringe veranderings. Enkele veranderings wat voorgestel is: * Otte Wallisch se voorstel: Twee dik blou strepe en daartussen, op ’n wit agtergrond, sewe goue sterre wat soos Dawidsterre lyk, ter herinnering aan Theodor Herzl se voorstel vir ’n vlag in sy boek ''Der Judenstaat'' ("Die Staat van die Jode"). Hierdie voorstel is deur die komitee as die wenner gekies. * Verandering van die kleur van die Dawidster na geel ter nagedagtenis aan die slagoffers van die Sjoa ([[Holocaust]]). * Toevoeging van ’n afbeelding van die "Jongleeu van Juda" (גור אריה יהודה, ''Gur Arijé Jehoeda''; soos dit vandag in Jerusalem se stadsvlag en -wapen voorkom) in die middel van die Dawidster op ’n manier wat aan die wapen van die Eerste Sionistiese Kongres herinner. * Mordegai Nimtsa-Bi se voorstel in sy boek ''Ha-deghel'' (הדגל; "Die vlag"): Die integrasie van die Sionistiese vlag in die vlag van die staat, soortgelyk aan die integrasie van die Britse vlag in sommige vlae van die Statebond (destyds: [[Britse Statebond]]). Uiteindelik is besluit im die vlag van die Sionistiese beweging sonder veranderings aan te neem, hoofsaaklik as gevolg van die gewildheid wat dit onder die Joodse bevolking geniet het, en omdat buitelandse lande en organisasies dit reeds as die nasionale vlag van die Joodse volk begin identifiseer het. Dié besluit is geneem nadat Mosje Sjaret (משה שרת) met Joodse Sionistiese groepe dwarsdeur die wêreld gekorrespondeer het, veral met groepe in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], wat hul goedkeuring en selfs aanmoediging uitgespreek het, dat dié vlag ook as vlag van die Staat Israel moet dien. Die finale besluit oor die nasionale vlag is op 28 Oktober 1948 geneem. Daar was ’n voorneme om Herzl se sewe goue sterre in die sterre in te sluit, in plaas van op die vlag, maar uiteindelik is ’n wapen sonder sterre gekies, en die sewe goue sterre is vandag net in die wapens van ’n paar Israeliese stede te siene. In die Arabiese media is herhaaldelik beweer dat die twee strepe ’n verwysing is na Israel se strewe om alle gebiede tussen die [[Nylrivier]] en die [[Eufraat]] te verower.<ref>{{he}} {{cite web |url=http://www.palwatch.org.il/main.aspx?fi=157&doc_id=11032 |title=דובר פת"ח: הפסים על דגל ישראל מראים את מטרת ישראל לשלוט "מהנילוס לפרת [Fatah-woordvoerder: Die strepe op die Israeliese vlag wys Israel se doel om "van die Nyl tot die Eufraat" te beheer] |author=Itamar Marcus |publisher=Palestinian Media Watch |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607211925/https://www.palwatch.org.il/main.aspx?fi=157 |archive-date=7 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Die vlagwet == Die wettige en politieke status van die vlag van die Staat Israel en sy wapen word bepaal in die Vlag- en Wapenwet 5709–1949 (בחוק הדגל והסמל) wat op 24 Mei 1949 aangeneem is. Die wet bepaal die staat se vlag, sy wapen en sy nasionale volkslied. Die wet verbied die gebruik van die vlag vir kommersiële doeleindes, behalwe die vervaardiging en verkoop van vlae, en in gevalle waar die Minister van Binnelandse Sake toestemming verleen het. Die wet bepaal plekke waar dit verpligtend is om die vlag te hys (soos staatsdepartemente), en plaas ook ’n strafregtelike verbod op die aantasting van die vlag se eer. Die reëls vir die behoorlike gebruik van die nasionale vlag is oor die algemeen soortgelyk aan dié van ander lande, maar verskil in ’n paar wesenlike aspekte. In die Verenigde State word die verbrand of vernietiging van die vlag deur burgers as ’n uiting van ekstremisme beskou maar binne die raam van vryheid van spraak. Die Israeliese wet laat sulke dade nie toe nie. Aan die ander kant is die regulasies betreffende die gebruik van die vlag deur amptenare in die Verenigde State strenger as in Israel. Die Amerikaanse wet bepaal byvoorbeeld dat dit verbode is vir offisiële vlagdraers om die vlag die vloer te laat raak en dat amptenare daarvoor moet sorg dat ’n vlag wat op die grond geval het, begrawe moet word. In Israel is daar nie soortgelyke streng bepalings nie (afgesien van ’n bevel wat deur die Generale Staf aan soldate gegee is betreffende vlae wat aan die grond geraak het). In die [[Verenigde Koninkryk]] het baie burgers die gewoonte om voorwerpe met die nasionale vlag ("Union Jack") te versier, selfs sakkies in supermarkte of onderklere; in Israel is so iets onaanvaarbaar.<ref>{{he}} {{cite web |url=https://fs.knesset.gov.il//1/law/1_lsr_208225.PDF |title=חוק הדגל והסמל, תש"ט-1949 [Vlag- en Wapenwet 5709–1949] |publisher=[[Knesset]] |pages=37 |date=24 Mei 1949 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235355/http://fs.knesset.gov.il/1/law/1_lsr_208225.pdf |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{he}} {{cite web |url=https://www.idf.il/media/16817/330401.pdf |title=פ"מ 33.0401 דגל המדינה, דגל צה"ל ותמונות אישים [Staatsvlag, Israeliese Weermag-vlag en foto's van mense] |publisher=Israeliese Weermag |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122235/https://www.idf.il/media/16817/330401.pdf |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Israeliese wet bepaal die voorrang van die nasionale vlag indien dit saam met die vlae van institute en organisasies gehys word. Dit moet eerste gehys en laaste gestryk word. Wanneer die nasionale vlag saam met dié van ander lande getoon word, moet alle vlae gelyk behandel word. In ooreenstemming met ’n wysiging van die wet in 1997, wat op inisiatief van ’n Lid van die [[Knesset]], Limor Livnat, aangebring is, moet die vlag gehys word op die hofgebou of aan die voorkant van die hoofgebou van alle skole en opvoedkundige instellings wat deur die Departement van Onderwys erken word, insluitende erkende nieamptelike instellings. Die wet vereis egter nie dat die vlag gehys word by instellings wat deur die Departement van Godsdienstige Sake erken word nie. Dus mag ''Garedi'' (streng ortodokse) opvoedkundige instellings hulle daarvan onthou om die vlag te hys. Wysigings op die Vlag- en Wapenwet 5713–1953 (Gebruik van die nasionale vlag), wat op 16 April 1953 aangeneem is, lê ’n groot aantal tegniese besonderhede vas betreffende die manier waarop die vlag behoorlik vertoon en gebruik moet word.<ref>Vlag- en Wapenwet 5713–1953, 16 April 1953, bladsy 910</ref> Naas hysing word die vlag baie keer ook vertikal teen geboue opgehang. In so ’n geval word die vlag dikwels in ’n grootte vertoon wat ver buite die formaat is wat deur die wet voorgeskryf word, en dikwels word die Dawidster so gedraai dat sy hoekpunte ba bo en onder wys (pleks van na die blou strepe). Hierdie praktyk is omstrede. Voor Onafhanklikheidsdag 2008 het die Bank Hapoalim Israeliese vlae versprei (in die [[Volksrepubliek China]] vervaardig) met Dawidsterre wat se hoekpunte vertikaal na bo en onder wys. Kanaal 7 en ander kritici het beweer dat dit ’n oortreding van die Vlagwet is.<ref>{{he}} {{cite web |url=http://room404.net/?p=12311 |title=בנק הפועלים מסרב להודות בטעות הדגל [Bank Hapoalim weier om die vlagfout te erken] |author=Ido Kenan |publisher=room404.net |date=5 Mei 2008 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123756/http://room404.net/%3Fp%3D12311/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{he}} {{cite web |url=https://www.inn.co.il/News/News.aspx/174563 |title=טעות בדגל של בנק הפועלים? [’n Fout in die vlag van Bank Hapoalim?] |publisher=inn.co.il |date=5 Mei 2008 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505104039/https://www.inn.co.il/News/News.aspx/174563 |archive-date=5 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Desember 2010 het die Knesset ’n wysiging aan van die Vlag- en Wapenwet goedgekeur wat vereis dat instansies wat ten volle of ten deel deur die staat befonds word, slegs nasionale vlae mag aanskaf wat in Israel vervaardig is. == Houding jeens die vlag == ’n Groot meerderheid van Israel se Joodse inwoners beskou die vlag as die nasionale simbool van die volk se onafhanklikheid. Dus was, byvoorbeeld, een van die sterkste en mees in die ooglopende uitings van die staat se soewereiniteit tydens die Onafhanklikheidsoorlog die hysing van die "inkvlag" (דגל הדיו) in [[Eilat]]. Dis is gebruiklik vir munisipale instellings om die nasionale vlag met die vlag van die plaaslike owerheid te hys. Sowat ’n week voor Onafhanklikheidsdag versier die plaaslike owerhede die straatlampe met nasionale en munisipale vlae. Ooreenkomstig die gesag wat aan hom verleen is deur die Onafhanklikheidsdag-Wet, 5709–1949, het die Eerste Minister, [[David Ben-Gurion]], bepaal: "Op Onafhanklikheidsdag sal die staatsvlag by elke regerings- en openbare gebou asook by elke privaathuis vertoon word." Hierdie bepaling is nie afgedwing nie; die owerhede het egter die burgers aangemoedig om só te doen. Aan die einde van die 20ste eeu het die gebruik ontstaan om die vlag op privaatmotors te vertoon op Onafhanklikheidsdag.<ref>{{he}} {{cite web |url=https://www.nevo.co.il/law_html/law10/YALKUT-0839.pdf |title=הוראות בדבר הנפת הדגלים וקיום עבודה ושירותים ביום העצמאות [Instruksies rakende die verhoging van vlae en die hou van werk en dienste op Onafhanklikheidsdag] |publisher=nevo.co.il |date=17 April 1961 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809030403/https://www.nevo.co.il/law_html/law10/YALKUT-0839.pdf |archive-date=9 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op Jerusalemdag neem tienduisende mense deel aan die "Dans van die Vlae" (ריקוד דגלים, ''Rikoed ha-Deghaliem''), ’n optog met Israeliese vlae deur die strate van Jerusalem na die Ou Stad tot by die Westelike Muur (הכותל המערבי, ''ha Kotel ha-Ma'rawi'') – deur nie-Jode soms "Klaagmuur" genoem – wat die bevryding van Jerusalem gedurende die [[Sesdaagse Oorlog]] (מלחמת ששת הימים, ''Milgémmet Sjésjet ha-Jamiem'') nateken. Die meeste deelnemers beskou hulle as "godsdienstig patrioties", en word met die godsdienstige vleuel van Sionisme geïdentifiseer. Oor die jare was daar ’n aantal gebare rondom die vlag, meestal as uitings van standvastigheid. Die Habima-teater in Tel Aviv is byvoorbeeld gedurende die Eerste Golfoorlog in ’n reusagtige Israeliese vlag toegedraai toe vuurpyle na Tel Aviv afgeskiet is. Azzam Azzam (עזאם עזאם), wat op aanklagte van spioenasie in Egipte in hegtenis geneem is, is in ’n vlag gehul toe hy in 2004 uit gevangeskap teruggekeer het. Daarbenewens het Israeliese burgers gewoontes aangeneem wat in ander lande gebruiklik is ten opsigte van die nasionale vlag. Byvoorbeeld het die [[seilplankry]]er Gal Friedman homself in ’n vlag gewikkel toe hy die gouemedalje by die [[Olimpiese Somerspele 2004]] in [[Athene]] gewen het. Dis ’n algemene praktyk onder atlete by internasionale kompetisies om jouself in jou nasionale vlag toe te draai. Die [[ruimtevaarder]] Ilan Ramon (אילן רמון) het ’n Israeliese vlag op sy [[ruimtevaart]] saamgeneem, naas ander betekenisvolle voorwerpe soos ’n tekening deur ’n kind wat in die Holocaust omgekom het, ’n brief van Ron Arad, ’n ''kiddoesj''-beker en ’n klein Tora-rol. Ook hierdie gewoonte om die vlag en ander betekenisvolle voorwerpe saam te neem na die [[heelal]] is gewild onder ruimtevaarders uit verskeie lande. Die uitdrukking "blou-en-wit" (כחול לבן, ''kagól we-lawaan''), na aanleiding van die vlag se kleure, word gebruik om na produkte te verwys wat in Israel vervaardig is, en is só in die omgangstaal opgeneem, soos byvoorbeeld in: "Koop blou-en-wit!" (קנה כחול לבן, ''kné kagól we-kawaan''). Tydens die protes teen die voorneme om die [[Gasastrook]] te ontruim ("Loskoppelingsplan", המחאה כנגד תוכנית ההתנתקות, ''togniet ha-hitnnatkoet'') het albei kante die Israeliese vlag gebruik om hul opposisie téén of ondersteuning vir die plan uit te spreek. Die oranje linte (הסרטים הכתומים, ''ha-sratiem ha-ketoemiem''), wat die kamp van die teenstanders se teken was, is aanvanklik aan die vlag geheg, maar later het "oranje vlae" (דגלים כתומים, ''deghaliem ketoemiem'') verskyn in die gedaante van die vlag, maar oranje van kleur. Die ontruimingsplan se ondersteuners het blou linte vertoon, oftewel blou en wit, op ’n manier wat aan die nasionale vlag herinner. Rondom die vierings van die 60ste Onafhanklikheidsdag van die Staat Israel in 2008 is ’n Israeliese vlag in die grootte van 100 by 200 meter aan die voet van die Edomberge in Eilat ontplooi. Volgens die huidige stand (November 2018) is dit een van die grootste vlae ter wêreld. Die heel grootste vlag ter wêreld is glo in die Roemeense dorp Clinceni.<ref>{{he}} {{cite web |url=http://www.nfc.co.il/Archive/001-D-157043-00.html?tag=00-29-12 |title=דגל הלאום הגדול בעולם נפרס באילת [Die grootste nasionale vlag in die wêreld word in Eilat ontplooi] |publisher=nfc.co.il |date=16 Maart 2008 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417200817/http://www.nfc.co.il/Archive/001-D-157043-00.html?tag=00-29-12 |archive-date=17 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In prente en skilderye is dit gewoon om die Israeliese vlag af te beeld met die vlagstok aan sy linkerkant, soos dit die gewoonte is in die meeste lande van die wêreld, in teenstelling met die skryfrigting van Hebreeus en Arabies, wat dié land se twee [[Amptelike taal|amptelike tale]] is. In ander lande waar gewoonlik van regs na links geskryf word (by uitstek in die Arabiese lande), word vlae afgebeeld met die vlagstok aan die regterkant. Aangesien Israel se vlag simmetries is, beide vertikaal en horisontaal, het die posisie van die vlagstok geen uitwerking op die vlag se vorm nie. === Die Israeliese Weermag en die nasionale vlag === [[Lêer:Hatzerim 280616 Blackhawks 01.jpg|duimnael|Israeliese Lugmag 123-eskader UH-60 Blackhawks sleep die vlae van Israel, die Israeliese Weermag en die Israeliese Lugmag]] Bevel van die Generale Staf Nr. 33.0401 bepaal die houding jeens die staatsvlag, die vlag van die Israeliese Weermag (לדגל צה"ל&nbsp;=&nbsp;צבא הגנה לישראל; ''Tsáhal'' = ''Ts'wa Haghana le-Jisra'él''), private afbeeldings en die vlae van die strydkragte en die bevelhebbers. In die Staat Israel heers algemene militêre diensplig en die meeste staatsplegtighede (veral die plegtighede op die Gedenkdag vir Israel se Gevalle Soldate en die Slagoffers van Terrorisme, op Onafhanklikheids- en selfs op die Gedenkdag vir die Sjoa-slagoffers en -helde) word na ’n militêre patroon gehou onder deelname van ''Tsáhal''-soldate. Sodoende stel die Israeliese Weermag se houding jeens die vlag die aanvaarde norm vas, en die soldate – asook die algemene publiek – leer hoe om eerbied aan die vlag te betoon. Luidens die bevel word die vlag in elke eenheid van die Israeliese Weermag elke dag na opstaan gehys en aan die einde van die dag voor sonsondergang gestryk. Hierdie seremonies neem ’n sentrale plek in die soldate se daaglikse roetine in. Volgens die bevel moet vlae op roudae tot op halfmas neergelaat word: Op die vooraand van die Gedenkdag vir Israel se Gevalle Soldate en die Slagoffers van Terrorisme, op Onafhanklikheids- en selfs op die Gedenkdag vir die Sjoa-slagoffers en -helde en tydens spesiale rouperiodes wat deur die regering bepaal word. Die bevel stel ook vas dat ’n vlag wat nie meer waardig is om gehys te word nie, op ’n spesiale plek vir hierdie doeleinde (גניזה, ''gniza'') gebêre moet word – na aanleiding van die oer-ou Joodse tradisie om heilige boeke wat onbruikbaar geword het op ’n spesiale plek te bêre – terwyl spesiale vlae van historiese waarde bewaar moet word volgens die riglyne van die Israeliese Weermag se Afdeling vir Geskiedenis. == Kritiek == [[Lêer:Tattered Israeli flag in Jerusalem by David Shankbone.jpg|duimnael|’n Verflenterde Israeliese vlag by die Klaagmuur in Jerusalem]] Die staatsvlag is minder populêr by die ultra-ortodokse (יהדות חרדית, ''Garedi'') en Arabiese dele van die bevolking, en is trouens by ’n meerderheid in dié sektore glad nie gewild nie. ''Garedi'' opvoedkundige instellings word nie verplig om die vlag te hys nie, terwyl Arabiese openbare opvoedkundige instellings die vlag baie keer minder prominent vertoon as wat dit gebruiklik is in die Joodse sektor. In die [[Droese]]-sektor is dit gebruiklik om die Israeliese vlag te hys saam met die Droese-vlag, wat gemeenskaplik is aan alle Droese wêreldwyd. Voorstelle om die vlag te verander, wat in elk geval nie ’n konkrete ontwerp vir ’n nuwe vlag behels nie, het in staatsinrigtings nie ter sprake gekom nie, maar kom af en toe voor in die openbare debat in verband met die kwessie of die Staat Israel – ooreenkomstig die Grondwet: Menswaardigheid en Vryheid – ’n "Joodse en demokratiese staat" is, of dalk – soos sekere kringe vereis – ’n "staat van al sy burgers" moet wees. Die eis om die vlag te verander word deur baie beskou as ’n bedreiging vir die wese van die staat. Teen hierdie agtergrond kom Limor Livnat se aanwysing in die jaar 2001, toe sy Minister van Onderwys was, dat die wysiging in die Vlagwet wat sy geïnisieer het, nagekom moet word, en dat die nasionale vlag aan die voorkante van alle skole in die Staat Israel gehys moet word, insluitende dié waar [[Arabiere]] of ''Garedim'' leer.<ref>{{he}} {{cite web |url=https://news.walla.co.il/item/66649 |title=החל מהשנה הבאה: חובה להניף דגל ישראל בבתי הספר [Begin volgende jaar: Israel se vlag moet in skole gevlieg word] |publisher=news.walla.co.il |date=29 Mei 2001 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122234/https://news.walla.co.il/item/66649 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Deur Arabiese Israeli’s === [[Lêer:Karamanid Dynasty flag.svg|duimnael|Vlag van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[Turkse volke|Turkse]] Karamanied-dinastie]] [[Lêer:Candar.svg|duimnael|Vlag van die Middeleeuse Turkse Jandaried-dinastie]] [[Lêer:Moroccan 4 Falus Coin (AH 1290).jpg|duimnael|[[Marokko|Marokkaanse]] munt met [[Salomo]] se seël]] Sommige Arabiese Israeli-politici sowel as die Hoë Opvolgkomitee vir Arabiese Burgers van Israel het ’n herevaluering van die Israelse vlag aangevra met die argument dat die Dawidster in die middel van die vlag ’n eksklusiewe Joodse simbool is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mossawacenter.org/files/files/File/Reports/2006/Future%20Vision%20(English).pdf |title=The Future Vision of Palestinian Arabs in Israel |author=The National Committee for the Heads of the Arab Local Authorities in Israel |format=PDF |date=Desember 2006 |accessdate=8 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327103836/http://www.mossawacenter.org/files/files/File/Reports/2006/Future%20Vision%20%28English%29.pdf |archive-date=27 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Arabiese Israeli’s beweer dat die vlag hierdie deel van die bevolking nie verteenwoordig nie, aangesien dit geen verwysing na die Arabiese volk, na [[Islam]] of na [[Christendom]] behels nie. In hierdie verband is daar voorstelle gemaak om die vlag te wysig deur langs die Dawidster ’n sekelmaan by te voeg, 'n simbool wat met Islam geïdentifiseer word, of andersins om ’n ontwerp aan te neem wat neutraal is ten opsigte van godsdiens. Talle ander volke het egter geloofsimbole in hul vlae; [[Moslem]]simbole kom voor op die vlae van onder meer [[vlag van Algerië|Algerië]], [[vlag van Turkye|Turkye]] en [[vlag van Pakistan|Pakistan]] en [[Christene|Christensimbole]] kom voor op die vlae van die [[Skandinawië|Nordiese lande]], [[vlag van Switserland|Switserland]] en die [[vlag van die Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/11/25/64-countries-have-religious-symbols-on-their-national-flags/ |title=64 countries have religious symbols on their national flags |publisher=Pew Research Center |date=25 November 2014 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508041844/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/11/25/64-countries-have-religious-symbols-on-their-national-flags/ |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Oor hierdie voorstelle skryf Sjlomo Avineri (שלמה אבינרי): {{Caanhaling|כך גם בעניין הדגל, אפשר להבין את הקושי של ערביי ישראל להזדהות עם דגל תכלת לבן עם מגן דוד. אבל גם בדגליהן של מדינות דמוקרטיות רבות מופיע הצלב: שווייץ ושוודיה, דנמרק ונורווגיה, וכמובן, הצלב הכפול של אנגליה וסקוטלנד בדגל הבריטי. האם זה מונע מיהודי אזרחי המדינות הללו להישבע אמונים לדגל? כמובן, זה קשה עליו, כי גם במדינה דמוקרטית קשה להיות מיעוט. ברמה סמלית זו, ערביי ישראל הם בחברה טובה. מכל מקום, אין שום נורמה דמוקרטית המחייבת לשנות את טיב סמליה של מדינת לאום.<ref>{{he}} {{cite web |url=http://retro.education.gov.il/tochniyot_limudim/ezrahot/aezi0003.htm |title="התקווה" לא תמות ["Hoop" sal nie sterf nie] |publisher=retro.education.gov.il |date=10 Oktober 1995 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121093613/http://retro.education.gov.il/tochniyot_limudim/ezrahot/aezi0003.htm |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>}} {{Caanhaling|Dieselfde geld vir die vlag: ’n Mens kan verstaan dat Israeliese Arabiere sikkel om hulle te identifiseer met ’n blou en wit vlag met ’n Dawidster daarop. Maar ook die kruis verskyn in die vlae van 'n aantal demokratiese lande: [[Switserland]] en [[Swede]], [[Denemarke]] en [[Noorweë]], en natuurlik die dubbele kruis van [[Engeland]] en [[Skotland]] in die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]]. Verhinder dit Joodse burgers van hierdie lande om trou te sweer aan die vlag? Natuurlik is dit moeilik vir hulle, want selfs in 'n demokratiese land is dit moeilik om 'n minderheid te wees. Op hierdie simboliese vlak is Israeliese Arabiere in goeie geselskap. In elk geval is daar geen demokratiese norm wat die verandering van 'n nasionale staat se nasionale simbole vereis nie.}} Daarop antwoord Sammy Smooha dat daar geen vergelyking is tussen die Westerse lande wat glo in die tradisie van liberale demokrasie, waarin die etniese element sekondêr is, en Israel nie. "Etnisiteit is inherent in sy [Israel se] wese, sy identiteit, sy institusionele organisasie en sy openbare beleid." Smooha sê verder dat solank daar geen "Israeliese" identiteit is wat al sy burgers op ’n gelyke basis plaas nie, het die feit dat die staatsvlag alleen op Joodse simbole gebaseer is, ’n diskriminerende betekenis.<ref>{{he}} {{cite book | author = Sammy Smooha | title = דמוקרטיה אתנית: ישראל כאב טיפוס [Etniese demokrasie: Israel is 'n prototipe] | work = Sionisme: Hedendaagse Polemiek | publisher = Ben-Gurion Erfenissentrum | year = 1996 | pages = 287}}</ref> Die Dawidster is boonop histories nie eksklusief ’n Joodse simbool nie. Dit is in antieke [[sinagoge]]s as argitektoniese motief gebruik, en dit verskyn veral op die voorblad van die Codex Leningradensis, die oudste volledige handskrif van die Hebreeuse Bybel in Hebreeus (1008 n.C.). Dit het in die vroeë Middeleeue ’n belangrike Joodse simbool geword. In die [[Middeleeue]] was hierdie ster ook ’n simbool van Islam, bekend as Salomo (Suleiman) se Seël en dit was uiters gewild onder die Anatoolse Beylikke. State wat die seël in hul vlag gebruik het was die Karamaniede en Jandariede. Die seël is ook deur die [[Ottomaanse Ryk|Ottomane]] gebruik in die versiering van hul [[moskee]]s, munte en persoonlike vlae of pasja’s, insluitend dié van Khaïr ad-Din Barbarossa, asook in Christelike argitektuur soos die Basiliek van die Heilige Kruis in [[Florence]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/168156/turkish-seder-table |title=This Passover, Put a Turkish Spin on Your Seder Table |author=Danielle Crittenden Frum |publisher=Tablet |date=10 April 2014 |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122235/https://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/168156/turkish-seder-table |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-194267021.html |title=Tuscany's Jewish tourist attractions. An inspiring visit to Florence, Pisa and Livorno |publisher=Jerusalem Post |accessdate=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175305/http://www.highbeam.com/doc/1P1-194267021.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Deur ultra-ortodokse Jode === [[Lêer:Neturei karta2.jpg|duimnael|Lede van Neturei Karta protesteer teen Sionisme]] Die Gasiediem was baie uitgesproke in hul opposisie teen die vroeë Sionisme en het dikwels teen die Sioniste in opstand gekom. Hulle het selfs die Dawidster, aanvanklik ’n geloofsimbool wat slegs in die sinagoge verskyn het, verban omdat dit deur die Sioniste “verontreinig” is.<ref>{{en}} {{cite book | title = Diaspora Nationalism and Jewish Identity in Habsburg Galicia | url = https://books.google.com/books?id=rji2GtPYn50C | accessdate = 9 Mei 2013 | date = 31 Augustus 2012 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-01424-4 | pages = 172–173 }}</ref> Rabbi Moses Feinstein het die Israelse vlag “’n dwase en betekenislose voorwerp” genoem en die vertoon daarvan in sinagoges ontmoedig.<ref name="Rabkin2006">{{en}} {{cite book | author = Yakov M. Rabkin | title = A threat from within: a century of Jewish opposition to Zionism | url = https://books.google.com/books?id=fTx2AAAAMAAJ | accessdate = 16 Augustus 2011 | year = 2006 | publisher = Fernwood Pub. | isbn = 978-1-55266-171-0 | page = 166 }}</ref> Die Gazon Isj het geskryf dat Jode nie moet bid in ’n sinagoge waar die vlag vertoon word nie, selfs al is daar geen ander sinagoge naby nie.<ref>{{en}} Yakov Rabkin. [https://www.palint.org/article.php?articleid=19 Judaism vs Zionism in the Holy Land] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814030947/http://www.palint.org/article.php?articleid=19 |date=14 Augustus 2019 }}, A Threat from Within: A Century of Jewish Opposition to Zionism, Fernwood/Zed Books, 2006.</ref> Ovadja Josef, voormalige [[Sefardiese Jode|Sefardiese]] Hoofrabbi van Israel, het ook die vertoon van die vlag in sinagoges verbied en die “’n herinnering aan die handelinge van die kwaaddoeners” genoem.<ref>{{en}} {{cite book | title = Diaspora Nationalism and Jewish Identity in Habsburg Galicia | url = https://books.google.com/books?id=rji2GtPYn50C | accessdate = 9 Mei 2013 | date = 31 Augustus 2012 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-01424-4 | pages = 172–173 | quote = Waarskynlik die prominentste Sefardiese regskenner, Rabbi Ovadja Josef van Jerusalem, onderskryf Rabbi Feinstein se uitspraak en spesifiseer in sy kommentaar dat “diegene wat die vlag as ’n simbool van die staat kies, kwaaddoeners is”. Hy beklemtoon vat die verwydering van die vlag, “’n ydele en nuttelose voorwerp”, uit sinagoges in harmonie en vrede moet geskied.}}</ref> Rabbi Joel Teitelbaum verwys na die vlag as die "vlag van dwaalleer" en beskou dit as ’n voorwerp van afgodediens.<ref>{{en}} {{cite book | title = Shimy Dvar HaShem | date = 22 Augustus 2014 | page = 44 }}</ref> Streng-ortodokse Jode in Israel het nooit die vlag vertoon nie<ref name="Litvak2006">{{en}} {{cite book | first = Meir | last = Litvak | title = Middle Eastern Societies and the West: Accomodation Or Clash of Civilizations? | url = https://books.google.com/books?id=_cpjrIcHoQkC&pg=PA287 | year = 2006 | publisher = The Moshe Dayan Center | isbn = 978-965-224-073-6 | page = 287 | chapter = Haredim and Western Culture: A View from Both Sides of the Ocean | quote = Nota 31: Hierdie vertoon van die vlag staan in skrille kontras met die negatiewe houding van Israelse Garediem jeens die Israelse vlag wat gevolglik nooit op Israelse Garedi-huise of -sakeondernemings vertoon word nie.}}</ref> en daar is selfs ’n paar groepe wat selfs oorgaan tot vlagverbranding op Israel se onafhanklikheidsdag.<ref name="GoodeBen-Yehuda2010">{{en}} {{cite book | authors = Erich Goode, Nachman Ben-Yehuda | title = Moral Panics: The Social Construction of Deviance | url = https://books.google.com/books?id=SbY2Mksi1kcC&pg=PA16 | date = 19 Januarie 2010 | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-1-4443-0793-1 | page = 16 | quote = Talle garedim of ultra-ortodokse Jode glo dat Israel nie ’n legitieme staat geag behoort te word alvorens die messias homself manifesteer nie. Gevolglik is daar sommige anti-Sionistiese garedi-faksies wat op onafhanklikheidsdag die vlag van Israel brand.}}</ref> === “Nyl na Eufraat”-mite === [[Lêer:Davids-kingdom.jpg|duimnael|links|Hierdie kaart van die [[Bybel]]se koning [[Dawid]] se koninkryk ten tye van sy dood is waarskynlik naby aan ’n beweerde halagiese Groter Israel]] [[Lêer:Prayer Shawl.JPG|duimnael|Die ''talliet'', voorbeeld vir die ontwerp van die vlag van Israel]] Bepaalde kringe in die Islamitiese wêreld beweer dat die blou bane op die Israelse vlag die Nyl- en Eufraatriviere voorstel as die grense van die Land Israel, die land wat deur [[God]] aan die Jode beloof is.<ref>{{af}} {{cite news | url = http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?version=1&book=GEN&chapter=15&resnum=62387 |title=Genesis 15,18 | work = [[Bybel]]: [[Genesis]] | publisher = [[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]] | accessdate = 23 Desember 2018 | quote = Op daardie dag het die Here 'n verbond gesluit met Abram en vir hom gesê: “Aan jou nageslag gee Ek hierdie land, van Egiptespruit af tot by die Eufraat, die groot rivier;}}</ref> Diegene wat hierdie bewering aanvoer dring daarop aan dat die vlag ’n “geheime” begeerte van die Jode voorstel om die hele grondgebied tussen die Nyl en Eufraat, wat sou beteken dat ’n groot gedeelte van Egipte, die hele [[Jordanië]], die grootste gedeelte van [[Sirië]] en ’n gedeelte van [[Irak]], verower moet word. [[Jasser Arafat]], [[Iran]] en [[Hamas]] het al hierdie bewering aangevoer,<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20091020081334/http://geocities.com/Heartland/9766/arafat.htm][[Playboy]]<span>-onderhoud: Jasser Arafat</span>, ''Playboy'', September 1988.<br />ARAFAT: Ja, want hulle wil dit nie hê nie. Kyk na die slagspreuke wat hulle gebruik: dat die land van Israel van die Eufraat tot die Nyl strek. Dit was vir baie jare bo die ingang van die Knesset, die parlement, geskryf. Dit wys hulle nasionale ambisie – hulle wil tot by die Jordaanrivier vorder. Een Israel vir hulle, wat is daar vir ons oor… Weet u wat die betekenis van die Israelse vlag is? <br />PLAYBOY: Nee. <br />ARAFAT: Dit is wit met twee blou bane. Die twee lyne stel twee riviere voor met Israel daartussen. Die riviere is die Nyl en die Eufraat.</ref> en met herhaling die idee aan die Israelse vlag toegeskryf.<ref>{{en}} Rubin, Barry. [http://sicsa.huji.ac.il/1rubin.htm Die PLO tussen Anti-Sionisme en Antisemitisme, Agtergrond en Onlangse Verwikkelinge] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322124402/http://sicsa.huji.ac.il/1rubin.htm |date=22 Maart 2006 }}, The Vidal Sassoon International Center for the Study of Antisemitism, The Hebrew University of Jerusalem, 1993. URL besoek op 3 April 2006.</ref><ref name=haaretz2>{{en}} {{cite web | first = Danny | last = Rubinstein | url = http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=501543&contrassID=1 | title = Opruiende legendes | publisher = Haaretz | date = 15 November 2004 | accessdate = 3 April 2006 | archive-date = 9 Mei 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060509052732/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=501543&contrassID=1 | url-status = dead }}</ref> Sionistiese én anti-Sionistiese outeurs het die feit dat die bane op die vlag territoriale ambisies voorstel, van alle waarheid ontbloot. Daniel Pipes merk op dat “die blou bane inderdaad ontleen is aan die tradisionele Joodse gebedskleed”,<ref>{{en}} {{cite web |first=Daniel |last=Pipes |url=http://www.meforum.org/article/215 |title=Imperiale Israel: Die Nyl-na-Eufraat-kwaadsprekery |publisher=Middle East Quarterly |date=Maart 1994 |accessdate=3 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012074020/http://www.meforum.org/article/215 |archive-date=12 Oktober 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Danny Rubinstein wys uit dat “…Arafat… bygevoeg het, in vroeëre onderhoude, die twee blou bane op die Israelse vlag die Nyl en Eufraat voorstel… Geen Israeli, selfs diegene wat begrip vir die [[Palestyne|Palestynse]] nood toon,… die nonsens oor die blou bane op die vlag ontwerp is volgens die kleure van die tradisionele talliet nie…”<ref name="haaretz2" /> Israel Shahak, die knaende kritikus van Israel en Sionisme is net so uitdruklik. In sy ''Die Sionistiese Plan vir die Midde-Ooste'' sê hy: {{Caanhaling|...the persistent, and completely false declarations, which were made by some of the most important Arab leaders, that the two blue stripes of the Israeli flag symbolize the Nile and the Euphrates, while in fact they are taken from the stripes of the Jewish praying shawl (Talit).}} {{Caanhaling|...die aanhoudende en totaal onware verklarings, wat deur sommige van die belangrikste Arabiese leiers gemaak is, dat die twee blou bane van die Israelse vlag die Nyl en die Eufraat voorstel, terwyl hulle in werklikheid van die Joodse gebedskleed (''talliet'') afgelei is.}} Sakr ebu Fakr, ’n Arabiese skrywer, het hom ook teen die idee uitgespreek. Hy skryf dat die “Nyl na Eufraat”-aanspraak oor die vlag een van die sewe gewilde wanopvattings/mites oor die Jode is wat steeds in die [[Arabiese wêreld]] sirkuleer ten spyte daarvan dat daar voldoende bewyse is wat dit weerlê.<ref>{{en}} Ebu Fakr, Sakr. “Sewe Vooroordele oor die Jode”, ''Al-Hayat'', 12–14 November 1997.</ref> Die Handves van Hamas sê nietemin “dat die Sioniste na Palestina, streef na uitbreiding van die Nyl tot die Eufraat”, en op 26 Januarie 2006 het Mahmoed al-Zahar, leier van Hamas, daarop aangedring dat Israel sy vlag verander en die “Nyl na Eufraat”-argument gevoer.<ref>{{en}} {{cite web |last=Shiloh |first=Scott |url=http://www.israelnationalnews.com/news.php3?id=97520 |title=Mofaz: Hamas tree onverantwoordelik op; Hamas: Israel moet sy vlag verander |publisher=Arutz Sheva |date=30 Januarie 2006 |accessdate=3 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209132816/http://www.israelnationalnews.com/news.php3?id=97520 |archive-date= 9 Desember 2006 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Verwysing in die Neurenberg-wette == Paragraaf 4 in “Die Wette vir die Beskerming van Duitse Bloed en Duitse Eer” lui ’n deel van die Neurenberg-wette van 1935 dat 1. “Jode verbied word om die Ryks- en nasionale vlag of die Duitse nasionale kleure te vertoon. 2. Andersyds word dit toegestaan dat hulle die Joodse kleure mag vertoon. Die uitoefening van hierdie reg word deur die Staat beskerm.” Paragraaf 5.3 beskryf die straf vir oortreding van die eerste punt as een of albei van tot een jaar tronkstraf en ’n boete.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/law-for-the-protection-of-german-blood-and-german-honor |title=The Nuremberg Laws: Law for the Protection of German Blood and German Honor |publisher=The Jewish Virtual Library – A Division of the American-Israeli Cooperative Enterprise |accessdate=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122235/https://www.jewishvirtuallibrary.org/law-for-the-protection-of-german-blood-and-german-honor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Joodse kleure waarna hier verwys word is blou en wit.<ref>{{en}} J. Boas: ''[http://history-of-the-holocaust.org/LIBARC/LIBRARY/Themes/Jews/Boas.html German–Jewish Internal Politics under Hitler 1933–1938]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040927143033/http://www.history-of-the-holocaust.org/LIBARC/LIBRARY/Themes/Jews/Boas.html |date=27 September 2004 }}, in: Leo Baeck Institute Yearbook, 1984, bl. 3–25</ref> == Bekende Israelse vlae == * Die “Inkvlag” van 1949 wat gehys is gedurende die Onafhanklikheidsoorlog naby Eilat. Die hys van hierdie vlag deur ’n aantal Israelse soldate is op foto vasgelê en herinner aan die foto van waar die Amerikaanse vlag in 1944 bo Suribachi op [[Iwo Jima]] gehys word. Net soos met die laasgenoemde is ’n gedenkteken na aanleiding van die Israelse foto gemaak. * Die Israelse vlag wat deurentyd die beleg van Fort Budapest gedurende die [[Jom Kippoeroorlog]] gehys is, wat tans bewaar word in die Gedenkterrein en Museum vir die Gepantserde Korps in Latrun. Fort Budapest was die enigste sterkpunt aan die Bar-Lev-linie wat vir die duur van die oorlog onder Israelse beheer was. * Die Wêreldrekordvlag van 2007 wat op ’n vliegveld naby die geskiedkundige bergfort Masada onthul is. Die vlag is in die [[Filippyne]] gemaak, was 660 by 100&nbsp;meter (2&nbsp;165 by 330&nbsp;voet) groot en het 5,2&nbsp;ton geweeg. Die rekord is bevestig deur die ''[[Guinness World Records|Guinness Book of Records]]''. Die idee het gekom van Grace Gelindez-Gupana, ’n Filippynse entrepreneur, as diplomatieke gebaar ter ondersteuning vir Israel.<ref name="haaretz" /> <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat).jpg|Hys van die "inkvlag" in Eilat aan die einde van "Operasie Ovda" (''Miewtsá Owdá'') tydens die Onafhanklikheidsoorlog, 1949 Lêer:Degel maoz.jpg|Israelse vlag wat vir die duur van die [[Jom Kippoeroorlog]] aan Fort Budapest in die Bar-Lev-linie vertoon is Lêer:Giant flag of Israel in Masada 20071210.jpg|Die reusevlag naby Massada, 2007 </gallery></center> == Ander vlae == Die handelsvlag gebruik soos die vlootvaandel van Israel in teenstelling met die nasionale vlag ’n donker blou. Die Dawidster is binne ’n wit ovaal. Die presidentsvlag gebruik egter die [[Wapen van Israel]] in ’n vierkantige vorm met óf ’n wit (Land) óf ’n geel fraiing (See). <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Civil Ensign of Israel.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|000100}} Handelsvlag Lêer:Flag of the President of Israel.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|010000}} Vlag van die Israeliese President Lêer:Presidential Standard (Israel) at sea.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|000010}} Vlag van die Israeliese President ter See Lêer:Flag of the Prime Minister of Israel.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|010000}} Vlag van die Israeliese Eerste Minister Lêer:Flag of Israel Prime Minister at Sea.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|000010}} Vlag van die Israeliese Eerste Minister ter See Lêer:Flag of Israel Minister of Defence.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|010000|1}} Vlag van die Israeliese Minister van Verdediging Lêer:Flag of Israel Minister of Defence at Sea.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|000010|1}} Vlag van die Israeliese Minister van Verdediging ter See </gallery> === Vlae van die Zahal === Die Israeliese Weermag gebruik die volgende vlae. Die vlootvaandel van Israel het in teenstelling met die nasionale vlag ’n donker blou. Hy gebruik die Dawidster op ’n wit driehoek. Die vlag van die Lugmag is ligblou met donkerblou en wit strepe en ’n donkerblou gekleurde Dawidster. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Israel Defense Forces.svg|Vlag van die Israeliese Weermag Lêer:Naval Ensign of Israel.svg|<small>2:3</small> {{FIAV|000001}} Oorlogsvaandel ter See Lêer:Flag of the Israeli Army (Land Arm) Gray.svg|Vlag van die Israeliese Weermag ter Land Lêer:Naval Flag of Israel.svg|<small>2:3</small> Vlag van die Israeliese Vloot Lêer:Israel Air Force Flag.svg|<small>2:3</small> Vlag van die Israeliese Lugmag Lêer:Flag of IDF Chief of Staff.svg|Vlag van die Israeliese Weermag se Hoof van personeel Lêer:Flag of IDF Chief of Staff at Sea.svg|Vlag van die Israeliese Weermag se Hoof van personeel ter See Lêer:Flag of Israel Navy Commander in Chief at Sea.svg|Vlag van die Israeliese Hoofvlootbevelvoerder ter See </gallery></center> === Vlae van die Israeliese polisie === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Israel Police.svg|Vlag van die Israeliese polisie Lêer:Flag of Chief of Israel Police.svg|Vlag van die Israeliese polisie se hoof Lêer:Flag of Israel Border Police.svg|Vlag van die Israeliese grenspolisie </gallery></center> === Vlae van Israeliese Intelligensiedienste === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Mossad.svg|Vlag van [[Mossad]] </gallery></center> === Vlae van Israeliese organisasies === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Hadassah.svg|Vlag van die Israeliese vroue-organisasie Hadassah Lêer:Flag of Israel Nature and Parks Authority.svg|Vlag van die Israeliese Natuur- en Parkowerheid Lêer:Flag of Jewish National Fund.svg|Vlag van die Joodse Nasionale Vonds Lêer:Red Star of David.svg|Vlag van die Rooi Dawidster </gallery></center> === Vlae van Israeliese stede === Sommige vlae van Israeliese stede is na aanleiding van die nasionale vlag ontwerp, waarvan [[Herzliya]] en [[Tel Aviv]] die sewe goue sterre van [[Theodor Herzl]] se oorspronklike vlagontwerp bevat. Jerusalem se vlag toon die Leeu van Juda. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Herzliya.svg|Vlag van [[Herzliya]] Lêer:Flag of Jerusalem.svg|Vlag van [[Jerusalem]] Lêer:Flag of Karmiel.svg|Vlag van [[Karmiël]] Lêer:Flag of Tel Aviv.svg|Vlag van [[Tel Aviv]] </gallery></center> == Fotogalery == <gallery mode="packed" widths="200px" heights="150px" perrow="4"> Lêer:Israel-flag01.jpg|’n Israeliese vlag voor die agtergrond van die [[Middellandse See]] Lêer:Yizoreilflag.JPG|’n Israeliese vlag bo die [[begraafplaas]] van Kfar Giladi Lêer:Isr flag auschwitz.jpg|Die vlag waai by die [[Auschwitz-konsentrasiekamp]] Lêer:Marsch.jpg|Jode marsjeer met ’n Israeliese vlag in die "Optog van die Lewendes" (''Miets'ád ha-Gajiem''), Auschwitz-Birkenau Lêer:Israel-Independence-Day-Flags-2007.jpg|Vlae en staatswapens op Onafhanklikheidsdag Lêer:Reuven-Rivlin-president.jpg|Israeliese vlae en die Wapen van die President Lêer:Degel-20.jpg|’n Mosaiek in die vorm van die vlag wat in die stad Dimona opgerig is Lêer:Jerusalem wall 9291m.jpg|’n Israeliese vlag voor die Westelike Muur (''ha Kotel ha-Ma'rawi'') in Jerusalem Lêer:Car with Israeli flags in Jaffa.jpg|Die vlag agter die voorruit van ’n motor in Jaffa Lêer:Handasa-monument04.jpg|Doe Israeliese vlag langs die vlag van die Israeliese Ingenieurskorps (''Geil ha-Handasá ha-Jisra'elí'') by die Heldepad-Monument (''Andartát Déreg ha-Ghwoerá'') Lêer:Flagmasada.jpg|’n Israeliese vlag waai oor Masada Lêer:PikiWiki Israel 4482 Michael Halprin Statu.jpg|Die standbeeld van Michael Halpern in Nes Siona Lêer:Nammer002.jpg|Israeliese vlae by ’n sekuriteitsuitstalling in Risjon LeSion gedurende die vierings van die 60ste Onafhanklikheidsdag van Israel Lêer:IndependenceDayFlags (2).JPG|Israeliese vlae op ’n balkon op Onafhanklikheidsdag Lêer:Peselnap1.jpg|Die standbeeld van [[Napoleon Bonaparte]] met die Israeliese vlag op Tel Akko Lêer:Israeli flag at half staff.jpg|’n Israeliese vlag waai op halfmas op die Gedenkdag vir Israel se Gevalle Soldate en die Slagoffers van Terrorisme by die militêre begraafplaas op Rehovot Lêer:ISR Flag on plane.jpg|’n Israeliese vlag op ’n vliegtuig oor die Lugmagmuseum op Onafhanklikheidsdag Lêer:Rishon-flag01.jpg|’n Israeliese vlag langs die vlag van Risjon LeSion Lêer:PikiWiki Israel 1337 Druze scouts at jethro holy place צופים דרוזים בקבר יתרו.jpg|Droese-padvinders met vlae van Israel en van die Droese-gemeenskap Lêer:PikiWiki Israel 14023 Knesset in Jerusalem.JPG|Israeliese vlae voor die Knesset Lêer:עמק הבכא - 40 שנה למלחמת יום הכיפורים (17).JPG|’n Israeliese vlag by die Emek haBagá-monument Lêer:Vedayjerusalem.jpg|’n Israeliese vlag waai tydens die toespraak van Jitsgak BenTswi voor skares in Jerusalem op die Dag van Oorwinning in Europa, 1945 Lêer:Israeli-Police-Facebook--Misdar-001.jpg|Israeliese vlae by die appèl van die Polisie van Israel en die Grenswag op die Gedenkdag vir Israel se Gevalle Soldate en die Slagoffers van Terrorisme Lêer:Flag of IsraelKat.JPG|’n Israeliese vlag Lêer:Israeli President Shimon Peres in Jerusalem--April 22 2013b.jpg|Die President van die Staat Israel, [[Shimon Peres]], met die Israeliese vlag en die Wapen van die President Lêer:Prime Minister Netanyahu (22674245217) (cropped-01).jpg|Die Israeliese premier [[Benjamin Netanyahu]] omring deur Israeliese vlae in die Eerste Minister se kantoor Lêer:Everest Peace Project - Dudu with sewed flags.jpg|Die vlag van Israel saam met die [[vlag van Palestina]] op [[Berg Everest]] tydens die ''Everest Peace Project'' </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Israel|Vlae van Israel}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/il.html Israel] by ''Flags of the World''. * {{en}} [https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-israeli-flag Die Israeliese vlag] by ''Jewish Virtual Library''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Israel|title=Flag of Israel|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Israel}} {{he-vertaal|דגל ישראל}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kultuur in Israel]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Israel]] 7u8gkfge75xycnvbbbkoh1lhm8lew0v 10 97226 2920945 2445415 2026-08-01T19:30:41Z SpesBona 2720 Hersien 2920945 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks |name = Wêrelderfenisgebiede in Meksiko |title = [[Wêrelderfenisgebied]]e in [[Meksiko]] volgens streke |state = {{{state<includeonly>|uncollapsed</includeonly>}}} |image = [[Lêer:Flag of UNESCO.svg|regs|100px|border|Vlag van UNESCO]]<br />[[Lêer:Welterbe.svg|regs|100px|border|Wêrelderfenis-kenteken]]<br />[[Lêer:Flag of Mexico.svg|regs|100px|border|Vlag van Meksiko]] | group1 = Noordwes | list1 = <div>Argeologiese Sone van [[Paquimé|Paquimé, Casas Grandes]] • Eilande en beskermde gebiede in die [[Golf van Kalifornië]]{{smallsup|1}} • [[El Pinacate y Gran Desierto de Altar Biosfeerreservaat]] • [[Rotstekeninge van Sierra de San Francisco]] • [[El Vizcaíno Biosfeerreservaat|Walvisreservaat van El Vizcaino]]</div> | group2 = Noordsentraal | list2 = Beskermde stad van [[San Miguel de Allende|San Miguel]] en die [[Reservaat van Atotonilco|Reservaat van Jesús Nazareno de Atotonilco]] • [[Camino Real de Tierra Adentro]] • [[Fransiskaanse Missies in die Sierra Gorda]] van Querétaro • Historiese Monumentesone van [[Querétaro, Querétaro|Querétaro]] • Historiese Sentrum van [[Zacatecas, Zacatecas|Zacatecas]] • Historiese stad van [[Guanajuato, Guanajuato|Guanajuato]] en aangrensende myne | group3 = Wes | list3 = [[Agave-landskap en antieke industriële fasiliteite van Tequila]] • Eilande en beskermde gebiede in die [[Golf van Kalifornië]]{{smallsup|1}} • Historiese sentrum van [[Morelia]] • [[Hospicio Cabañas|Hospicio Cabañas, Guadalajara]] • [[Monargvlinder-biosfeerreservaat]]{{smallsup|1}} • [[Revillagigedo-eilande]] • Wixárika-roete deur heilige plekke na Wirikuta | group4 = Oos | list4 = Historiese Monumentesone van [[Tlacotalpan]] • Historiese sentrum van [[Puebla de Zaragoza|Puebla]] • Vroegste 16de eeu kloosters op die hange van [[Popocatépetl]]{{smallsup|1}} • Voor-Spaanse stad van [[El Tajín]] | group5 = Suidwes | list5 = Historiese sentrum van [[Oaxaca de Juárez|Oaxaca]] en argeologiese plek van [[Monte Albán]] • Voor-Spaanse stad en Nasionale Park van [[Palenque]] • Prehistoriese grotte van [[Yagul]] en [[Mitla]] in die Sentrale Vallei van Oaxaca | group6 = Suidsentraal | list6 = [[Akwaduk van Padre Tembleque]] hidrouliese stelsel • Argeologiese Monumentesone van [[Xochicalco]] • [[Camino Real de Tierra Adentro]] • Historiese sentrums van [[Meksikostad]] en [[Xochimilco]] • [[Luis Barragán se huis en studio]] • [[Monargvlinder-biosfeerreservaat]]{{smallsup|1}} • Sentrale Universiteitskampus van die [[Ciudad Universitaria|UNAM]] • [[Tehuacán-Cuicatlán-biosfeerreservaat]] • Vroegste 16de eeu kloosters op die hange van [[Popocatépetl]]{{smallsup|1}} • Voor-Spaanse stad van [[Teotihuacán]] | group7 = Suidoos | list7 = Antieke Maya-stad van [[Calakmul]], Campeche • Historiese versterkte stad van [[Campeche, Campeche|Campeche]] • Voor-Spaanse stad van [[Chichén Itzá]] • [[Sian Ka'an]] • Voor-Spaanse stad van [[Uxmal]] | below = {{smallsup|1}} Gedeel met meer as een [[Deelstate van Meksiko|streek]] }}<noinclude> <includeonly>[[Kategorie:Geskiedkundige reekssjablone]]</includeonly> [[Kategorie:Geskiedkundige reekssjablone]] </noinclude> tq15kdcsj4k024q1jx388g6nyghbip7 0 99257 2921119 2902403 2026-08-02T09:14:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921119 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yann Martel | bynaam = | beeld = Yann martel 2007-10-25 Seattle WA USA.jpg | beeldbeskrywing = Yann Martel in 2007 in [[Seattle]], VSA | onderskrif = | geboortenaam = Yann Martel | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|25}} | geboorteplek = [[Salamanca]], [[Spanje]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | alma_mater = [[Trent Universiteit]] | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Life of Pi'' (2001)<br />''Beatrice and Virgil'' (2010) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Booker-prys]] 2002 | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yann Martel''' (gebore [[25 Junie]] [[1963]]) is 'n [[Spaanse|Spaans]]-[[Kanada|Kanadese]] outeur wat internasionale bekendheid verwerf het met sy allegoriese roman ''[[Life of Pi]]'', wat in 2002 met die [[Booker-prys]] bekroon is.<ref name=ox>{{cite journal |url = http://www.oxonianreview.org/wp/tigers-and-tall-tales/ |title = Tigers and Tall Tales |last = Dunn |first = Jennifer |work = [[The Oxonian Review]] |publisher = [[University of Oxford]] |issue = 2.2 |date = 1 Maart 2003 |accessdate =3 Februarie 2011}}</ref><ref name="Booker">{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |title=''Life of Pi'' |publisher=Man Booker Prize |access-date=31 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610054420/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |archive-date=10 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |title=Canadian wins Booker Prize / 'Life of Pi' is tale of a boy who floats across the ocean from India |author=Kipen, David |date=23 Oktober 2002 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-date=18 Julie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120718155011/http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |title=Life of Pi wins Booker |author=Reynolds, Nigel |date=30 September 2002 |work=The Daily Telegraph |location=UK |access-date=3 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045357/https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie roman was 'n nommer een topverkoper gepubliseer in 50 lande en het meer as 12 miljoen kopieë verkoop. Die boek was vir meer as 'n jaar lank op die [[New York Times]] se lys van topverkoper-boeke.<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/the-bestsellers-of-2002/article1029255/ The Globe and Mail Bestseller List 2002], ''The Globe and Mail'', 2002. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dit is aangepas vir die grootskerm en geproduseer deur [[Ang Lee]],<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. ''The Guardian'' online. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>Hiscock, John (19 Desember 2012). [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmmakersonfilm/9728119/Ang-Lee-interview-how-he-filmed-the-unfilmable-for-Life-of-Pi.html "Ang Lee, interview: how he filmed the unfilmable for Life of Pi"]. ''The Telegraph''. URL besoek 19 Januarie 2015.</ref> wat in 2013 vier Oscars (die meeste vir die geleentheid) gewen het, insluitend beste regisseur<ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=25 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417081003/https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Brooks, Xan (5 Februarie 2013).[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. The Guardian. URL besoek 1 April 2016.</ref> en die Golden Globe-toekenning vir die beste oorspronklike musiek.<ref>[http://www.classicfm.com/composers/danna/news/mychael-danna-wins-best-soundtrack-oscar/#di6Y11MZitxVjoar.97 Mychael Danna Wins Best Soundtrack Oscar for Life of Pi]. Classic fm online, 25 Februarie 2013. URL besoek 1 April 2016.</ref> Martel is ook die skrywer van die romans ''The High Mountains of Portugal'',<ref name = "Knopf">[http://penguinrandomhouse.ca/books/242201/high-mountains-portugal#9780345809438 Knopf Canada: The High Mountains of Portugal]. Penguin Random House site. Retrieved Maart 24, 2016</ref><ref name = "WP Charles">Charles, Ron (Januarie 21, 2016).[https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/yann-martels-the-high-mountains-of-portugal-is-his-best-since-life-of-pi/2016/01/21/59ba6f30-c04f-11e5-83d4-42e3bceea902_story.html Yann Martel’s ‘The High Mountains of Portugal’ is his best since ‘Life of Pi’]. The Washington Post, Book World. Retrieved Maart 24, 2016.</ref> ''Beatrice and Virgil'',<ref name=Barber>Barber, John. [https://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ Martel's post-modern Holocaust allegory fetches $3-million advance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616182959/http://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ |date=16 Junie 2010 }}, ''The Globe and Mail'', 6 April 2010.</ref><ref>Woog, Adam. [http://seattletimes.com/html/books/2011607590_br18martel.html 'Beatrice and Virgil': Yann Martel's haunting fable of humans, animals and violence], ''The Seattle Times'', 17 April 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref><ref>Wyndham, Susan. [http://blogs.smh.com.au/entertainment/archives/undercover/022391.html Books To Watch in 2010], ''The Sydney Morning Herald'', 9 Januarie 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref> ''Self'',<ref name="Saskatoon Star Phoenix">{{cite news |url=http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |title=Martel protests level of arts funding by sending PM books |date=17 April 2002 |publisher=Saskatoon Star Phoenix |access-date=30 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000623/http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |publisher=Toronto Star |title=6 compete for first novel award |date=28 Maart 1997 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28%2C+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |access-date=30 Desember 2018 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021951/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28,+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04%2C+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |date=4 Mei 1996 |first=Philip |last=Marchand |title=An unforgettable exploration of a self |accessdate=30 November 2009 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021909/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04,+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |url-status=dead }}</ref> die versameling van stories ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' en 'n versameling briewe aan die eerste minister van Kanada, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name="Saskatoon Star Phoenix"/> <ref name ="MacLennan Prize">[http://quebecbooks.qwf.org/awards/year/2001 Winner of The Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001.] QWF Literary Database of Quebec English-Language Authors. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref name = "BC Yann">[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council, Yann Martel Biography.] British Council, Literature. URL besoek 1 April 2016.</ref> Hy het 'n aantal literêre pryse gewen, waaronder die 2001 Hugh MacLennan-prys vir fiksie en die 2002-Asiatiese / Pasifiese Amerikaanse prys vir letterkunde.<ref name ="APALA">[http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ 2001-2003 Asian Pacific American Awards for Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115151638/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ |date=15 November 2015 }}. Cooperative Children's Book Centre, School of Education, University of Wisconsin-Madison. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> Hy woon in [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]], met die skrywer Alice Kuipers en hul het vier kinders.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 Saskatoon Public Library, Collections Connections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704225355/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 |date= 4 Julie 2015 }}. Saskatoon Public Library site. Retrieved Desember 30, 2014.</ref><ref name = "Chatelaine">Black, Grant (27 Mei 2011). [http://www.chatelaine.com/living/alice-kuipers-a-woman-of-style-and-substance/ Alice Kuipers: "A Woman of Style and Substance"]. ''Chatelaine Magazine'', Canada. Retrieved 21 Julie 2013.</ref><ref>[http://www.quillandquire.com/authors/life-after-pi/ Life After Pi]. Quill & Quire. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Alhoewel sy eerste taal [[Frans]] is, skryf Yann Martel in [[Engels]]: "Engels is die taal waarin ek die subtiliteit van die lewe die beste uitdruk. Maar ek moet sê dat Frans die taal is wat die naaste aan my hart is. En om dieselfde rede gee Engels ook vir my voldoende afstand om te skryf." <ref>[http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes Quoterature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321020519/http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes |date=21 Maart 2016 }}. Martel entry. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> == Vroeë lewe == Hy is gebore as seun van die Frans-Kanadese Nicole Perron en Émile Martel in [[Salamanca]], [[Spanje]], waar sy ouers aan die Universiteit van Salamanca studeer het. Sy moeder was besig met Spaanstalige studies, terwyl sy pa aan 'n PhD oor die Spaanse skrywer en filosoof Miguel de Unamuno gewerk het.<ref>[https://books.google.com/books?id=kucUAQAAIAAJ&q=Nicole+Perron+Martel&dq=Nicole+Perron+Martel&hl=en&redir_esc=y Google Books, Twenty-first-century Canadian writers]</ref> Kort na sy geboorte het die gesin verhuis, eers na Coimbra, [[Portugal]]; en [[Madrid]], Spanje; en toe na [[Fairbanks]], Alaska; en [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Brits-Columbië]], waar sy pa onderskeidelik aan die universiteite van Alaska en Victoria onderrig het.<ref name="parents">[http://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html Émile Martel et Nicole Perron Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104184159/https://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html |date= 4 November 2023 }}. le-mot-juste-en-anglais.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Sy ouers het daarna by die Kanadese buitelandse sake aangesluit. As gevolg hiervan het hy in [[San José]], [[Costa Rica]], [[Parys]], [[Frankryk]] en Madrid, Spanje, tussen [[Ottawa]], [[Ontario]], tussen uitplasings opgegroei.<ref>[http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 L’Académie des lettres du Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612144052/http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 |date=12 Junie 2018 }}. L'Académie des lettres du Québec. Retrieved Maart 23, 2016.</ref><ref>[http://www.litterature.org/recherche/ecrivains/martel-emile-330/ L’ÎLE, l’Infocentre littéraire des écrivains]. L'ÎLE, l'Infocentre littéraire des écrivains. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel voltooi sy finale twee jaar hoërskool by Trinity College School, 'n kosskool in Port Hope, [[Ontario]], Kanada,<ref name="Understanding" /><ref name="Understanding">Brown, Mick (1 Junie 2010). [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/7793416/Yann-Martel-in-search-of-understanding.html Yann Martel: in search of understanding]. ''The Telegraph''. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>[http://www.tcs.on.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=462 Notable Alumni]. TCS Ontario. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> en daarna 'n voorgraadse graad in filosofie aan die Trent-universiteit in Peterborough, Ontario.<ref name="BC Yann" /><ref>{{Cite press release |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-14040695_ITM |title=Mann Booker Prize Winner and Author of Life of Pi Yann Martel returns to Trent on March 31 |date=28 Maart 2006 |accessdate=30 November 2009 }}</ref> As 'n volwassene het Martel diverse werkgeleenthede gehad - 'n parkeerbeampte in Ottawa, skottelgoedwasser in 'n boomplant-kamp in Noord-Ontario, sekuriteitswag by die Kanadese ambassade in Parys. Later reis hy deur Mexiko, [[Suid-Amerika]], Iran, Turkye en Indië.<ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council Literature: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.library.nashville.org/NashvilleReads/LifeofPi_AuthorBio_Synopsis.pdf Nashville Public Library: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/yann-martel/ Canadian Encyclopedia: Yann Martel]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Canadian Encyclopedia online. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Hy het begin skryf terwyl hy op universiteit was, veral kortverhale wat volgens sy eie erkenning "deur onvolwassenheid gekenmerk was en ook vreesaanjaend was", maar hy het nie opgehou met skryf nie.<ref>[http://www.trentu.ca/newsevents/newsDetail.php?newsId=14967 Best-Selling Author and Trent Alum Yann Martel Launches New Book]. Trent University News. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VtTtUU1aD2g Trent Luminary – Yann Martel]. Trent University Youtube Channel. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html Yann Martel on why Life of Pi didn't make him a better writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711184851/http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html |date=11 Julie 2017 }}. CBC Books. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Martel verhuis na Saskatoon, Kanada, met sy lewensmaat, die skrywer Alice Kuipers, in 2003.<ref name = "Chatelaine"/><ref>[http://www.montana.edu/convocation/2013/ 2013 Montanan State University, Freshman Convocation and Summer Reading 2013]. Montanan State University. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> == Loopbaan == Martel se werk verskyn die eerste keer in 1988 in ''The Malahat Review'' met sy kortverhaal ''Mister Ali and the Barrelmaker''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/issues/featured/issue84.html The 50 Issues Project, Issue #84]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die ''Malahat Review'' het ook in 1990 sy kortverhaal ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' gepubliseer, waarvoor hy die Journey-prys gewen het in 1991 en wat ingesluit is in die 1991-1992 ''Pushcart Prize Anthology''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/documents/brochure.pdf "Brochure"]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1992 het die ''Malahat'' sy kortverhaal ''The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto with One Discordant Violin, by the American Composer John Morton'' uitgegee, waarvoor hy 'n National Gold Award gewen het.<ref>[http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 Encyclopedia.com: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403171809/http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 |date= 3 April 2016 }}. Encyclopedia.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die kulturele tydskrif ''Border Crossings'' het sy kortverhaal ''Industrial Grandeur'' in 1993 gepubliseer.<ref>[http://bordercrossingsmag.com/magazine/issue/issue-47 Border Crossings: Issue 47]. Border Crossings. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dieselfde jaar het 'n boekwinkel in Ottawa, wat Martel ondersteun het, 'n handgemaakte, beperkte uitgawe van sommige van sy stories, ''Seven Stories'', gepubliseer.<ref>[http://www.worldcat.org/title/seven-stories/oclc/35941554 worldcat.org: Seven Stories]. WorldCat libraries. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel gee Die Kanadese Raad van Kunste krediet vir die sleutelrol wat hulle speel in die bevordering van sy loopbaan, hulle het in 1991 en 1997 toekennings aan hom toegeken. In die skrywersnota van sy roman, ''Life of Pi'', skryf hy: "Ek wil graag my opregte dank uitspreek aan dié groot instelling, die Kanadese Raad van Kunste, sonder wie se toelae ek nie [''Life of Pi''] bymekaar kon bring nie....As ons, burgers, nie ons kunstenaars ondersteun nie, dan lê ons ons verbeelding op die altaar van die ruwe werklikheid en ons beland in 'n wêreld van niks glo nie en het nuttelose drome."<ref name = "CCA1">[http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel Canada Council for the Arts: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210707/http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel |date= 3 April 2016 }}. Canada Council for the Arts. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref name = "CCA2">[http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 OK Novels: Excerpt, Life of Pi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104217/http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 |date=31 Augustus 2018 }}. OK Novels. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1993 het ''Knopf Canada'' 'n versameling van vier van Martel se kortverhale gepubliseer: ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios, the eponymous story, as well as The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto..., Manners of Dying'' en ''The Vita Aeterna Mirror Company.'' By die eerste publikasie verskyn die versameling in Kanada, [[Quebec]], die [[Verenigde Koninkryk]], Frankryk, [[Nederland]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. Martel se eerste roman, ''Self'', verskyn in 1996. Dit is gepubliseer in Kanada, Quebec, die Verenigde Koninkryk, Nederland en Duitsland.<ref>[http://www.quillandquire.com/review/self-a-novel/ Quill & Quire: Self, A Novel]. Quill & Quire.</ref> Martel se tweede roman, ''Life of Pi'', is gepubliseer op 11 September 2001 en ontvang in 2002 onder meer die [[Man Booker-prys]]. Dit het in verskeie lande 'n topverkoper geword, waaronder 61 weke op die New York Times se Besverkoperlys. Martel was die vorige dag in New York en die aand van die tiende in Toronto. Die volgende oggend is sy roman gepubliseer.<ref name=ox/><ref name = "NYT 61">Rule, Matt (August 22, 2013).[http://www.bozemandailychronicle.com/special_section/msu-survival-guide-2013/life-of-pi-author-to-speak-at-freshman-convocation/article_7bfc1188-799a-5a58-a195-28c36c85899b.html Bozeman Daily Chronicle, Montana State University Survival Guide]. Bozeman Daily Chronicle, Montana State University.</ref> Hy is gedeeltelik geïnspireer om 'n storie te skryf oor die deel van 'n reddingsboot met 'n wilde dier nadat hy 'n resensie van die novelle ''Max and the Cats'', deur die Brasiliaanse skrywer Moacyr Scliar in die New York Times Book Review, gelees het. Martel het aanvanklik kritiek van die Brasiliaanse pers ontvang omdat hy nie met Scliar geraadpleeg het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |title=Booker winner in plagiarism row |publisher=The Guardian |date=November 2002 |access-date=5 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122549/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |title=Autor de 'As Aventuras de Pi' é suspeito de plagiar brasileiro (in Portuguese) |date=Januarie 2013 |publisher=Folha de S.Paulo |access-date=13 Februarie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122558/https://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel het daarop gewys dat hy nie kon steel van 'n werk wat hy nie destyds gelees het nie. Hy het gewillig erken dat hy beïnvloed word deur die New York Times se oorsig van Scliar se werk en bedank hom in die skrywersnota in die ''Life of Pi''.<ref name = "CCA1"/><ref name = "CCA2"/><ref>Hemminger, Peter (13 Maart 2016). [http://calgaryherald.com/life/swerve/the-poseurs-guide-to-yann-martel The Poseurs Guide to Yann Martel]. Calgary Herald. Retrieved Maart 24, 2016.</ref><ref>Simas, Shed (Julie 12, 2014). [http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ On Life of Pi, Plagiarism and the Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002093953/http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ |date= 2 Oktober 2016 }}. Shed Simas.</ref> ''Life of Pi'' is later gekies vir die 2003-uitgawe van ''CBC Radio'' se Canada Read-kompetisie, waar dit deur die skrywer Nancy Lee bevorder is.<ref>[http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html Life of Pi was defended by Nancy Lee on Canada Reads 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115093733/http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html |date=15 Januarie 2017 }}. CBC (Canadian Broadcasting Corporation): Books.</ref> Martel se Franse vertaling, ''Histoire de Pi'', is daarbenewens ingesluit in die Franse weergawe van die kompetisie, ''Le combat des livres'', in 2004, bevorder deur sanger Louise Forestier. Martel was die Samuel Fischer-besoekende professor aan die Instituut van Vergelykende Letterkunde, Freie Universität [[Berlyn]] in 2002, waar hy 'n kursus met die titel "Die dier in die letterkunde" aangebied het.<ref>[http://www.fu-berlin.de/en/presse/informationen/fup/2010/fup_10_085/index.html Tomas Venclova Is Latest Samuel Fischer Visiting Professor at Freie Universität Berlin]. Freie Universität Berlin Presse.</ref> Hy het vanaf September 2003 'n jaar in Saskatoon, Saskatchewan, as die Saskatoon Openbare Biblioteek se skrywer-in-wording gewerk.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 Writers in Residence at Saskatoon Public Library, 1981–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408063113/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 |date=2013-04-08 }}. Saskatoon Public Library: Collections, Connections. Retrieved Januarie 14, 2015.</ref> Hy het met Omar Daniel, komponis-in-woning by die Royal Conservatory of Music in Toronto, saamgewerk aan 'n musikale stuk vir [[klavier]], [[strykkwartet]] en bas. Die toonsetting, ''You Are Where You Are,'' is gebaseer op teks wat deur Martel geskryf is. Dit sluit dele van selfoongesprekke in wat in 'n gewone dag geneem word.<ref>[http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe ARC Premieres New Work in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709055651/http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe |date= 9 Julie 2017 }}. The Royal Conservatory, Canada, News Release, 28 Oktober 2004.</ref><ref>[http://www.arcensemble.com/recordings.php ARC Ensemble: Recordings, Concert Excerpts]. ARC Ensemble (Artists of The Royal Conservatory) Recordings.</ref> Van 2005 tot 2007 was Martel Besoekende Dosent aan die Universiteit van Saskatchewan.<ref>[http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English Yann Martel Appointed as a Visiting Scholar in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413182518/http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English |date=13 April 2016 }}. University of Saskatchewan, College of Arts & Science, News & Events.</ref><ref>Will, Joanne (Summer 2008). [http://nuvomagazine.com/magazine/summer-2008/yann-martel Yann Martel: Life of Yann]. Nuvo Magazine.</ref> ''Beatrice and Virgil'', sy derde roman, is in 2010 uitgegee. Die werk is 'n allegoriese kyk na die [[Holocaust]], wat probeer om hierdie tydperk nie deur die lens van historiese getuienis aan te pak nie, maar deur verbeeldingryke sintese.<ref>Lasdun, James (5 Junie 2010). [https://www.theguardian.com/books/2010/jun/05/beatrice-and-virgil-yann-martel Yann Martel's follow-up to Life of Pi is a risky fable about genocide ]. ''The Guardian'', UK, 5 Junie 2010.</ref><ref>Lo Dico, Joy (Mei 29, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/beatrice-and-virgil-by-yann-martel-1984399.html Independent Reviews: Beatrice and Virgil]. ''The Independent'', UK, 29 Mei 2010.</ref><ref>Ciabattari, Jane (10 April 2010). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126022215 NPR Reviews: Beatrice and Virgil]. NPR online, 10 April 2010.</ref> Die hoofkarakters in die storie is 'n skrywer, 'n [[taksidermis]] en twee opgestopte diere: 'n rooibrulaap en 'n [[donkie]].<ref>Malla, Pasha (April 9, 2010).[https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/review-beatrice-virgil-by-yann-martel/article4315308/ "Fiction, or is it?"]. ''The Globe & Mail'', Kanada, 9 April 2010.</ref> Van 2007 tot 2011 het Martel 'n "guerrilla-boekklub" bestuur met die destydse eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], wat aan die eerste minister elke twee weke vir vier jaar lank 'n boek stuur, 'n totaal van meer as honderd romans, toneelstukke, poësieversamelings, grafiese romans en kinderboeke. Elke geskenk het gepaard gegaan met 'n brief waarin die waarde van die boek verduidelik word. Die punt was om vir Stephen Harper duidelik te maak dat die lees van literatuur nie net 'n plesier is nie, maar ook 'n noodsaaklike manier om die wêreld te ken en die lewe te verstaan. Vir al sy pogings het Martel nie 'n enkele antwoord van die eerste minister ontvang nie. Die briewe is in 2012 as 'n boek gepubliseer, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name = "GM Yann hears">Adams, James (9 Junie 2009). [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/yann-martel-hears-from-harper----finally/article4275782/ The Globe and Mail: Yann Martel hears from Harper('s team)]. The Globe and Mail.</ref><ref>Smith, Joanna (1 Februarie 2011).[https://www.thestar.com/news/canada/2011/02/01/yann_martel_shuts_down_harper_book_club.html Yann Martel shuts down Harper book club]. The Star online.</ref> Die Poolse tydskrif ''Histmag'' het hom as inspirasie aangehaal vir die stuur van boeke aan die premier [[Donald Tusk]], maar dit was 'n eenmalige met slegs tien boeke wat deur hul uitgewers geskenk is en deur die tydskriflesers gekies is. Tusk het baie positief gereageer.<ref>{{cite web |title=Premier odebrał książki od internautów! |url=http://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |website=Histmag |access-date=26 Augustus 2014 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel is genooi om 'n lid van die Royal Society of Literature in 2014 te word.<ref>[http://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ Royal Society of Literature, List Current Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729090322/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |date=29 Julie 2017 }}. Royal Society of Literature, London, UK, 2016.</ref> Hy het van 2010 tot 2015 op die Raad van Direkteure van die Saskatoon Openbare Biblioteek gedien.<ref>[http://nationtalk.ca/story/saskatoon-public-library-announces-2010-board Saskatoon Public Library Announces 2010 Board]. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada, 2 Junie 2010.</ref><ref>[http://204.83.241.21/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406130958/http://204.83.241.21/about/leadership |date= 6 April 2016 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada.</ref><ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library, Past Board Meeting Minutes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328063846/http://saskatoonlibrary.ca/about/leadership |date=2016-03-28 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada. URL besoek 31 Maart 2016.</ref> Sy vierde roman, ''The High Mountains of Portugal'', is op 2 Februarie 2016 gepubliseer. Dit vertel van drie karakters in [[Portugal]] in drie verskillende tydperke, wat elkeen op sy eie manier liefde en verlies hanteer.<ref name = "NYT Broida">Broida, Mike (Februarie 12, 2016).[https://www.nytimes.com/2016/02/14/books/review/the-high-mountains-of-portugal-by-yann-martel.html?_r=0 The New York Times Sunday Book Review: The High Mountains of Portugal]. The New York Times.</ref><ref>Zimmerman, Jean (5 Februarie 2016).[https://www.npr.org/2016/02/05/463861486/confronting-loss-while-scaling-the-high-mountains-of-portugal NPR Book Review: Confronting Loss While Scaling 'The High Mountains Of Portugal']. NPR online.</ref> Dit het op die New York Times Besverkoper-lys gekom binne die eerste maand van vrystelling.<ref name = "NYT 2016">[https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2016-02-28/hardcover-fiction/list.html New York Times Bestseller List, 28 Februarie 2016: The High Mountains of Portugal]. New York Times Bestseller List online.</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Seven Stories'' (1993) * ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios (Collection of four short stories, including the eponymous story of the collection'') (1993) * ''Self'' (1996) * ''Life of Pi'' (2001) * ''We Ate the Children Last'' (Kortverhaal) (2004) * ''Beatrice and Virgil'' (2010) * ''101 Letters to a Prime Minister: The Complete Letters to Stephen Harper'' (2012) * ''The High Mountains of Portugal'' (2016) == Toekennings en pryse == === ''The High Mountains of Portugal'' === * New York Times Topverkoper 2016 === ''Beatrice and Virgil'' === * New York Times Topverkoper 2010 * Boston Globe Topverkoper * L.A. Times Topverkoper * Minneapolis Star Tribune Topverkoper * National #1 Bestseller in Maclean's * Topverkoper in ''The Toronto Star'' * Gelys vir die 2012 International IMPAC Dublin Literary Award * Financial Times 2010 Fiksie van die Jaar === ''Life of Pi''=== * Wenner van die 2002 Man Booker Prize for Fiction * New York Times Topverkoper-lys 2002-03 (61 weeks) * Wenner van die Asian/Pacific American Award for Literature 2002 * Wenner van die Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001 * Wenner van die Boeke-prys 2003 (Suid-Afrika) * Wenner van die Deutscher Bücherpreis Deutscher Bücherpreis List of Winners|2004. * Wenner van La Presse Prix du Grand Public 2003 * Wenner van die “Scene It Read It” kategorie van die Coventry Inspiration Book Awards 2014 * A Quill & Quire Beste Boek van 2001 === ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' (kortverhaal) === * Wenner van die 1991 Journey Prize === Film verwerkings=== * ''Life of Pi'', met Ang Lee as regisseur in 2012 en het ‘n aantal pryse gewen. Martel maak 'n kort verskyning as ekstra, hy sit op 'n parkbank oor 'n dam terwyl [[Irrfan Khan]] (Pi) en Rafe Spall (wie Yann Martel speel) gesels. * ''We Ate the Children Last'' word verwerk as ‘n onafhanklike film. * ''Manners of Dying'', met Jeremy Peter Allen as regisseur in 2004. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' === Teater verwerkings === * ''Beatrice and Virgil'', verwek deur Lindsay Cochrane met Sarah Garton Stanley as regisseur by die Factory Theatre, Toronto in 2013. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' == Invloede == Martel het in 'n aantal onderhoude gesê dat [[Dante]] se ''Divine Comedy'' die mees indrukwekkende boek is wat hy ooit gelees het. As hy praat oor sy mees onvergeetlike kinderboek, herinner hy ''Le Petit Chose'' deur [[Alphonse Daudet]]. Hy het gesê dat hy dit gelees het toe hy tien jaar oud was, en dit was die eerste keer dat hy 'n boek so hartverskeurend gevind het dat hy hom tot trane beweeg het. == Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martel, Yann}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9orw7pvn8d3mdqro6hiiyjuce0stw6z 0 100353 2920770 2902154 2026-08-01T13:11:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920770 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks2 | name = Steppewisent | fossil_range = [[Irvingtonium]] tot [[Holoseen]] {{fossiel tydperk-65|1.8|0.009}} | other_names = ''steppebison' | image_width = 225px | image = Steppe bison mummy.jpg | image_caption = "Blue Babe", ’n [[Mummie|gemummifiseerde]] steppewisent van [[Alaska]]. | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = ''[[Bison]]'' | species = †'''''B. priscus''''' | binomial = †''Bison priscus'' | binomial_authority = Bojanus, 1827 }} Die '''steppewisent''' of '''steppebison'''<ref name=priscus>[http://www.beringia.com/research/bison.html Steppe Bison – Yukon Beringia Interpretive Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212134450/http://beringia.com/research/bison.html |date=12 Desember 2010 }}. Beringia.com. URL besoek op on 2013-05-31</ref> is ’n [[Uitsterwing|uitgestorwe]] [[spesie]] van die [[bison]] wat in die [[Kwartêr]] dwarsoor [[Europa]],<ref name=Europe>[http://www.kirmuseum.ru/issue/guide/detail.php?ID=3055 Вестник Кирилло-Белозерского музея 9 (Mei 2006) О. Яшина, Т.В. Цветкова – Кирилловский бизон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015202137/http://www.kirmuseum.ru/issue/guide/detail.php?ID=3055 |date=15 Oktober 2017 }}. Kirmuseum.ru. URL besoek op 2013-05-31.</ref> [[Asië|Sentraal-Asië]],<ref name=Asia>{{cite journal|author=Vasiliev, S.K. |title=Late pleistocene bison (''Bison p. priscus'' Bojanis, 1827) |doi=10.1016/j.aeae.2008.07.004|year=2008|journal=Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia|volume=34|issue=2|pages=34}}</ref> die [[Beringlandbrug]] en [[Noord-Amerika]]<ref name=Pleisto>{{cite journal|last1=Zazula|first1=Grant D.|last2=MacKay|first2=Glen|last3=Andrews|first3=Thomas D.|last4=Shapiro|first4=Beth|authorlink4=Beth Shapiro|last5=Letts|first5=Brandon|last6=Broc|first6=Fiona|title=A late Pleistocene steppe bison (''Bison priscus'')|journal=Quaternary Science Reviews|volume=28|issue=25–26|pages=2734–2742|doi=10.1016/j.quascirev.2009.06.012|year=2009}}</ref> op die [[steppe]] voorgekom het. == Evolusie == [[Lêer:Altamira, bison.jpg|duimnael|links|’n Grottekening in Altamira, [[Spanje]].]] Dit het vermoedelik iewers in [[Suid-Asië]] ontstaan. Dit het in die vroeë [[Holoseen]] uitgesterf en is in Europa deur die moderne [[wisent]] vervang en in Amerika deur verskeie daaropvolgende spesies (eers ''Bison latifrons'' en later ''Bison antiquus'') en eindelik die moderne [[bison]].<ref name=evolution>{{cite journal|title=Maternal and Paternal Lineages in Cross-Breeding Bovine Species. Has Wisent a Hybrid Origin? |doi=10.1093/molbev/msh064|year=2004|last1=Verkaar|first1=E. L. C.|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=21|issue=7|pages=1165–70|pmid=14739241|last2=Nijman|first2=IJ|last3=Beeke|first3=M|last4=Hanekamp|first4=E|last5=Lenstra|first5=JA}}</ref> Die steppewisent was hoër as 2&nbsp;meter by sy skouers en het soos die moderne spesies gelyk wat tot 900&nbsp;kg kan weeg.<ref>McPhee, R. D. E. (1999) ''Extinctions in Near Time: Causes, Contexts, and Consequences'', Springer, isbn 0306460920, p. 262.</ref> Die horings was sowat ’n halwe meter lank en die punte van die twee horings ’n meter uitmekaar. == Ontdekkings == Die steppewisent het in grottekeninge voorgekom, veral in die Altamira-grot en Lascaux.<ref name=evolution/><ref>{{Cite journal | url = http://books.google.dk/books?id=8ikKezOKRB4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | title = Frozen Fauna of the Mammoth Steppe: The Story of Blue Babe | isbn = 9780226311234 | author1 = Dale Guthrie | first1 = R | date = 1989}}</ref> '''Blue Babe''' is die [[mummie]] van ’n 36&nbsp;000 jaar oue mannetjie wat in Julie 1979 in [[Fairbanks]], [[Alaska]], ontdek is.<ref name="Deem">Deem, James M. [http://www.mummytombs.com/mummylocator/animal/bluebabe "Blue Babe - the 36,000 year-old male bison"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529071735/http://www.mummytombs.com/mummylocator/animal/bluebabe |date=29 Mei 2020 }} James M. Deem's Mummy Tombs. 1988-2012. URL besoek op 20 Maart 2012.</ref> In 2011 is ’n 9&nbsp;300 jaar oue mummie in Joekagir in [[Siberië]] ontdek.<ref>{{cite web |url=http://www.livescience.com/48653-bison-mummy-brains-organs.html |title=9,000-Year-Old Bison Mummy Found Frozen in Time |last=Palermo |first=Elizabeth |date=6 November 2014 |publisher=www.livescience.com |access-date=4 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219045527/https://www.livescience.com/48653-bison-mummy-brains-organs.html |archive-date=19 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Bison priscus}} {{Wikispecies-inlyn|Bison priscus}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Steppe bison|Engelse Wikipedia]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Uitgestorwe soogdiere]] l5anfwco07foe6beo4k4zk4lkj1u7fj 0 101173 2921069 2918632 2026-08-02T03:54:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921069 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Europa | Artikel = | Beeld = Flag of Europe.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111000 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[8 Desember]] [[1955]]<ref>{{en}} {{citation|last=Committee of Ministers of the Council of Europe|title=Resolution (55) 32 of the Committee of Ministers of the Council of Europe|date=8 Desember 1955|publisher= CVCE|url=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#cbb0826e-81ea-4209-8bfa-0a644c0817de_en&overlay|accessdate=11 Julie 2015}}</ref> ([[Raad van Europa|RvE]])<br />[[29 Junie]] [[1985]]<ref name="COE page">{{en}} {{citation|title=Council of Europe's Emblems|publisher=[[Raad van Europa]]|url=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp|accessdate=16 Augustus 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070807045151/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp|archivedate= 7 Augustus 2007|deadurl=yes}}</ref> ([[Europese Ekonomiese Gemeenskap|EEG]]) | Ontwerp = ’n Sirkel van twaalf vyfpuntige goue (geel) sterre op ’n asuur (blou) veld. | Ontwerper = [[Arsène Heitz]] en [[Paul M. G. Lévy]] }} Die '''vlag van [[Europa]]''' bestaan uit ’n sirkel van twaalf vyfpuntige goue (geel) sterre op ’n asuur (blou) agtergrond. Dit is die [[vlag]] en embleem van die [[Raad van Europa]] (RvE) en die [[Europese Unie]] (EU). Dit word dikwels ook gebruik om die lande van die [[Euro]]sone te vertoon, en, meer losweg, om die kontinent van Europa of die lande van Europa onafhanklik van enige van hierdie instellings te verteenwoordig. Die getal van die sterre wissel nie volgens die aantal lidlande van albei organisasies nie omdat hulle bedoel is om al die mense van Europa te verteenwoordig, selfs diegene buite die EU, maar binne die RvE.<ref>{{en}} {{citation|title=EUROPA – The EU at a glance – The symbols of the European Union – The European Flag|accessdate=24 Desember 2011|url=http://europa.eu/abc/symbols/emblem/index_en.htm}}</ref> Die vlag is in 1955 ontwerp deur [[Arsène Heitz]] en [[Paul M.G. Lévy]] as simbool vir die RvE en die organisasie het die aanvaarding van die vlag deur ander organisasies aangemoedig. In 1985 het die EU, destyds bekend as die Europese Ekonomiese Gemeenskap (EEG), op die inisiatief van die Europese Parlement, dit aanvaar as sy eie vlag (omdat dit geen eie vlag gehad het nie). Die vlag word nie in die EU se verdrae genoem nie, sy inlywing sou saamval met die Europese grondwet, maar volgens wet is dit formeel aangeneem. Ondanks die feit dat die vlag deur twee afsonderlike organisasies gebruik word, word dit dikwels meer verbind met die EU as gevolg van die EU se hoër profiel en hul gereelde gebruik van die embleem. Die vlag word ook gebruik om Europa in sportbyeenkomste te verteenwoordig en as ’n pro-demokrasie vaandel buite die Unie.<ref name="Mite">{{en}} {{citation|last=Mite|firstvalentinas=|title=Belarus: Scores Arrested, Opposition Leader Hospitalized After Minsk Protests|date=20 Oktober 2004|publisher=rferl.org|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/10/340afaf0-ebf7-4a03-8a25-ebda21070598.html|accessdate=5 Augustus 2007|archivedate=17 Junie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617045358/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/10/340afaf0-ebf7-4a03-8a25-ebda21070598.html}}</ref><ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7992259.stm Romania slams Moldova's sanctions]</ref> Die vlag van Europa het as inspirasie gedien vir ander Europese organisasies en vir lande waar die EU baie betrokke was (soos [[Bosnië en Herzegowina]] en [[Kosowo]]). == Geskiedenis == === Skepping === <div class="floatright"> <timeline> ImageSize = width:320 height:430 PlotArea = left:50 right:0 bottom:10 top:10 DateFormat = yyyy Period = from:1950 till:1986 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1950 PlotData= Color:yellow mark:(line,black) align:left fontsize:M shift:(0,-3) # shift text to right side of bar # there is no automatic collision detection, fontsize:XS # so shift texts up or down manually to avoid overlap shift:(25,-10) at:1950 shift:15,-6 text: Komitee gestig at:1955 shift:15,-6 text: Goedkeuring deur die Raad van Europa at:1958 shift:15,-6 text: Bevordering by die Brussel Expo at:1979 shift:15,-6 text: Europese Parlement vra 'n simbool aan at:1983 shift:15,-6 text: Goedkeuring deur die Europese parlement at:1985 shift:15,-6 text: Goedkeuring deur die Europese Raad at:1986 shift:15,-6 text: Goedkeuring deur die Europese Gemeenskappe </timeline> </div> [[Lêer:Council of Europe Palais de l'Europe aerial view.JPG|duimnael|links|Die [[Raad van Europa]] was die eerste instelling wat die Europese vlag aanvaar het]] [[Lêer:Banderas europeas en la Comisión Europea.jpg|duimnael|links|Europese vlae waai buite die Europese Kommissie]] Die soeke na ’n simbool het in 1950 begin met die oprigting van ’n komitee wat die kwessie van ’n Europese vlag sou ondersoek. Daar was talle voorstelle, maar ’n duidelike tema vir die sterre en sirkels het te voorskyn gekom.<ref name="Levy">{{en}} {{citation|title=Account by Paul M. G. Lévy, a Belgian Holocaust survivor on the creation of the European flag|publisher= CVCE|url=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6d23210b-865d-4f02-b2ca-2c30b9ed0588_en&overlay|accessdate=25 Junie 2014}}</ref> Richard Nikolaus von Coudenhove-Kalergi het voorgestel dat hulle die vlag van sy Internasionale Paneuropese Unie sal aanvaar, wat ’n blou agtergrond was met, in die middel, ’n geel skyf waarin ’n rooi kruis was, wat hyself pas tevore aanvaar het vir die Europese Parlementêre Unie.<ref>{{fr}} [http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/3.pdf Letter to the secretary general of the Council of Europe from Richard Coudenhove-Kalergi], Council of Europe</ref> As gevolg van die kruis simboliek, is dit deur [[Turkye]] (sedert 1949 ’n lid van die [[Raad van Europa]]) verwerp.<ref name="FOTW proposals">{{en}} [http://www.fahnenversand.de/fotw/flags/eu_ce.html Council of Europe] fahnenversand.de</ref> Kalergi het toe die toevoeging van ’n halfmaan op die kruis se ontwerp voorgestel om die Moslems se besware te oorkom.<ref>{{fr}} [http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/f_d204.pdf Letter from Richard Coudenhove-Kalergi regarding a Muslim modification to the Pan-Europa flag design], Council of Europe</ref> ’n Ander organisasie se vlag was dié van die Europese Internasionale Beweging, wat ’n groot groen "E" op ’n wit agtergrond het.<ref>{{en}} [http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%7Dmov.html European Movement] crwflags.com</ref><ref>{{en}} [http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu!1.html Proposals for the European flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715135147/http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%211.html |date=15 Julie 2007 }} crwflags.com</ref> ’n Verdere ontwerp was gebaseer op die Olimpiese ringe: agt silwer ringe op ’n blou agtergrond. Dit is verwerp omdat die ringe met “inbel”, “ketting” en “nulle” geassosieer is. Een voorstel het ’n groot geel ster op ’n blou agtergrond gehad, maar dit is verwerp as gevolg van sy ooreenkoms met die sogenaamde [[Vlag van Texas|Burnet-vlag]] en die [[Vlag van die Demokratiese Republiek die Kongo|vlag van die Belgiese Kongo]].<ref name="FOTW proposals" /> Die Raadplegende Vergadering het hul keuse tot twee ontwerpe verklein. Een was deur Salvador de Madariaga, stigter van die Kollege van Europa, wat ’n konstellasie van sterre op ’n blou agtergrond voorgestel het (geposisioneer volgens hoofstede, met ’n groot ster vir [[Straatsburg]], die setel van die Raad).<ref name="ENA page">{{en}} {{citation|title=The European flag: questions and answers|publisher= CVCE|url=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#39d51e24-2e68-4497-b81e-7a08e09ee0d7_en&overlay|accessdate=25 Junie 2014}}</ref> Hy het sy vlag in baie Europese hoofstede laat vertoon en die konsep het is gunstig ontvang.<ref name="Irish">{{en}} {{citation|last=Murphy|first=Sean|title=Memorandum on the Role of Irish Chief Herald Slevin in the Design of the European Flag|date=25 Januarie 2006|publisher=Centre for Irish Genealogical and Historical Studies|url=http://homepage.eircom.net/%7Eseanjmurphy/chiefs/euroflagmemo.html|accessdate=2 Februarie 2009|archivedate= 5 Desember 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205083719/https://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/chiefs/euroflagmemo.html}}</ref> Die tweede, deur Arsène Heitz<ref name="ENA page" /> wat by die Raad se posdiens gewerk het en talle ontwerpe voorgelê het,<ref>{{fr}} {{citation|title=Lettre d’Arsène Heitz à Filippo Caracciolo (Strasbourg, 5 janvier 1952)|publisher=CVCE|url=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6b758d67-f606-4ac9-90fc-3339fe66a76c_en&overlay|accessdate=25 Junie 2014}}</ref> was ’n variant van De Madariaga se vlag; sy ontwerp, wat deur die Vergadering aanvaar is, was soortgelyk aan Salvador de Madariaga s’n, maar in plaas van ’n konstellasie is die sterre in ’n sirkel geplaas.<ref name="ENA page" /> Die Raadplegende Vergadering het Heitz se ontwerp verkies. Die vlag wat egter deur die Vergadering gekies is, het vyftien sterre, wat die aantal lidlande van die Raad van Europa reflekteer. Die Raadplegende Vergadering het hierdie vlag gekies en aanbeveel dat die Raad dit moet aanvaar.<ref>{{fr}} {{Citation|title=Recommendation 56(1) of the Consultative Assembly on the choice of an emblem for the Council of Europe (25 September 1953)|publisher=CVCE|url=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#61695385-14bd-4f99-9e5f-efb8f9581c5e_en&overlay|accessdate=25 Junie 2014}}</ref> Die Komitee van Ministers (die Raad se hoofbesluitnemingsliggaam) het met die Vergadering ooreengekom dat die vlag ’n sirkel van sterre moet wees, maar die getal dertien was ’n oorsaak van twis.<ref name="Levy" /> Daar is op twaalf besluit en Paul M.G. Lévy het die presiese ontwerp van die nuwe vlag soos dit vandag daar uitsien, ontwerp.<ref name="Levy" /> Die Raad van Europa se parlementêre vergadering het dit op 25 Oktober 1955 goedgekeur. Op 8 Desember 1955 is die vlag aanvaar en is dit onthul by die Château de la Muette in [[Parys]] op 13 Desember 1955.<ref name="COE page" /><ref name="ENA page" /> <div align="center"> <gallery> Lêer:Europe flag proposal 1.svg|{{FIAV|proposal}} ’n Oorspronklike ontwerp uit die 1950's Lêer:Former Flag of the International Paneuropean Union.svg|{{FIAV|historical}} Die oorspronklike vlag van die [[Paneuropese Unie]] Lêer:International Paneuropean Union flag.svg|{{FIAV|normal}} Die huidige vlag van die Paneuropese Unie Lêer:Europe flag proposal 3.svg|{{FIAV|proposal}} ’n Oorspronklike ontwerp uit die 1950's Lêer:Europe flag proposal 4.svg|{{FIAV|proposal}} ’n Oorspronklike ontwerp uit die 1950's Lêer:Council of Europe flag 1953.svg|{{FIAV|proposal}} ’n Oorspronklike ontwerp uit die 1950's Lêer:Old flag of the European Movement.svg|{{FIAV|historical}} Die oorspronklike vlag van die Europese Beweging </gallery> </div> === Europese Gemeenskappe === [[Lêer:1 May 2004 enlargement celebration in Parc du Cinquantenaire.jpg|duimnael|Viering van die Europadag in Brussel met die Europese vlag nadat op 1 Mei 2004 tien nuwe lidlande by die EU aangesluit het]] Na aanleiding van die Expo 58 in Brussel, het die vlag trefkrag gevind en die Raad van Europa het by ander Europese organisasies bepleit om die vlag as kenteken van Europese eenheid te aanvaar.<ref name="ENA page" /> Die Europese Parlement het die inisiatief geneem in die soeke na ’n vlag wat deur die Europese Gemeenskappe aanvaar sou word. Kort na die eerste direkte verkiesings van 1979 is ’n konsepresolusie oor die kwessie na vore gebring. Die resolusie het voorgestel dat die Gemeenskap se vlag dié van die Raad van Europa s’n sou wees<ref name="COE page" /> en dit is op 11 April 1983 deur die parlement aanvaar.<ref name="ENA page" /> Die Europese Raad van Junie 1984 (die Gemeenskap se leiers) wat in Fontainebleau vergader het, het die belangrikheid van die bevordering van ’n Europese beeld en identiteit aan die burgers en die wêreld beklemtoon. Die volgende jaar, tydens die vergadering in [[Milaan]], het die Europese Raad op 28–29 Junie ’n voorstel van die Komitee vir ’n Europa van die Mense (Adonnino-komitee) ten gunste van die vlag goedgekeur en dit aanvaar. Na aanleiding van die Raad van Europa se goedkeuring,<ref name="COE page" /> het die gemeenskappe vanaf 1986 begin om dit te gebruik, en is dit vir die eerste keer op 59 Mei 1986 buite die Berlaymont-gebou (die setel van die Europese Kommissie) gehys.<ref>{{en}} {{citation|title=Raising of the European flag in front of the Berlaymont (Brussels, 29 May 1986)|publisher= CVCE|url=http://www.cvce.eu/obj/raising_of_the_european_flag_in_front_of_the_berlaymont_building_brussels_29_may_1986-en-8ac2b8f2-eaff-4f43-951a-a7aa21aa6b42.html|accessdate=25 Junie 2014}}</ref> Die Europese Unie, wat deur die Verdrag van Maastricht van 1992 opgerig is om die EG te vervang en sy funksies oor te neem, het ook die vlag aanvaar. Sedertdien word die gebruik van die vlag gesamentlik deur die Raad van Europa en die Europese Unie beheer.<ref name="COE page" /> === Vorige vlae === [[Lêer:Flag of the European Parliament (1973-1983).svg|duimnael|links|{{FIAV|historical}} Voormalige vlag van die Europese Parlement, 1973–1983]] Voor die ontwikkeling van politieke instellings, was vlae wat Europa verteenwoordig beperk tot unifikasiebewegings. Die gewildste was die Europese Beweging se groot groen “E” op ’n wit agtergrond en die “Pan Europese vlag”.<ref name="ENA page" /> Met die ontwikkeling van instellings, behalwe vir die Raad van Europa, het ander embleme en vlae ontstaan. Geeneen was egter bedoel om ’n wyer Europa te verteenwoordig nie en is sedertdien vervang deur die huidige vlag van Europa. Die eerste groot organisasie wat ’n eie vlag aanvaar het, was die Europese Gemeenskap vir Steenkool en Staal (EGKS), wat met die Europese Gemeenskappe saamgesmelt het. Die EGKS is in 1952 gestig en die vlag van die EGKS is in 1958 by die Expo in Brussel onthul.<ref name="FOTW ECSC">{{en}} {{citation|title=The European Coal and Steel Community (ECSC)|publisher=Flags of the World|date=28 Oktober 2004|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu-ecsc.html|accessdate=4 Augustus 2007}}</ref> Die vlag het twee bane, blou bo en swart onder met ses goue (silwer vanaf 1973) sterre, drie op elke baan, vertoon. Blou het staal voorgestel, swart steenkool en die sterre die ses aanvanklike lidlande. Die sterre het toegeneem met die aantal lede tot 1986 toe die sterre se aantal vasgestel is op twaalf. Met die verstryking van die EGKS-verdrag in 2002, is die vlag buite die Europese Kommissie in Brussel gestryk en vervang met die Europese vlag.<ref name="FOTW ECSC" /><ref>{{en}} [http://www.cvce.eu/obj/the_ecsc_flag_1986_2002-en-d3f3644b-131b-4ef9-9b8b-8b40072db1c8.html The ECSC flag 1986–2002], CVCE</ref><ref>{{en}} [http://www.cvce.eu/obj/the_ecsc_flag_1978-en-02b2a5e9-0ed5-481a-9416-0753535b41a9.html The ECSC flag 1978], CVCE</ref> Die Europese Parlement het ook sy eie vlag van 1973 gebruik, maar dit is nooit formeel aanvaar nie. Dit het in 1983 in onbruik verval met die aanvaarding van die twaalf-sterre-vlag deur die parlement. Die vlag het die geel-en blou kleurskema gevolg, maar in plaas van twaalf sterre was daar die letters EP en PE (voorletters van die Europese Parlement in die destydse ses gemeenskaplede se tale) omring deur ’n krans.<ref>{{en}} {{citation|title=European Parliament|publisher=Flags of the World|date=28 Oktober 2004|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu_ep.html|accessdate=4 Augustus 2007}}</ref> <div align="center"> <gallery caption="[[Lêer:FIAV historical.svg|23px]] Die opeenvolgende vlae van die nou ontbinde Europese Gemeenskap vir Steenkool en Staal"> Lêer:Flag of the European Coal and Steel Community 6 Star Version.svg|1958–1972 Lêer:Flag of the European Coal and Steel Community 9 Star Version.svg|1973–1980 Lêer:Flag of the European Coal and Steel Community 10 Star Version.svg|1981–1985 Lêer:Flag of the European Coal and Steel Community 12 Star Version.svg|1986–2002 </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="[[Lêer:FIAV historical.svg|23px]] Die opeenvolgende vlae van die nou ontbinde Wes-Europese Unie"> Lêer:Flag of the Western Union.svg|1949–? Lêer:Flag of the Western European Union (1993-1995).svg|?–1993 Lêer:Flag of the Western European Union.svg|1993–2011 </gallery> </div> === Strepieskodevlag === [[Lêer:European Union barcode flag by Rem Koolhaas (2002).svg|duimnael|{{FIAV|proposal}} Koolhaas se voorgestelde vlag]] In 2002 het die [[Nederland]]se argitek Rem Koolhaas en sy argitektuurmaatskappy Office for Metropolitan Architecture (OMA) ’n nuwe vlag ontwerp in reaksie op ’n aansoek van Romano Prodi, die Kommissie se president, om maniere te vind vir die herposisionering van die Unie op ’n manier waarin Europa se “diversiteit en eenheid” verteenwoordig sal word. Die voorgestelde nuwe ontwerp is “strepieskode” genoem, soos dit die kleure van elke Europese vlag (van die destydse 15 lidlande) as vertikale bane vertoon. Sowel as die strepieskode-vergelyking, is dit ongunstig vergelyk met muurpapier, ’n TV-toetskaart en seilstoelstof. In teenstelling met die huidige vlag sou dit al die lidlande vertoon.<ref name="BBC barcode">{{en}} {{citation |title=Down with EU stars, run up stripes |date=8 Mei 2002 |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1974721.stm}}</ref> Dit is nooit amptelik deur die EU of enige organisasie aanvaar nie; dit is egter gebruik as die logo van die Oostenrykse EU-presidentskap van 2006. Dit is opgedateer met die kleure van die 10 lidlande wat sedert die ontwerp aangesluit het, en is ontwerp deur Koolhaas se maatskappy. Sy beskryfde doel is om “na Europa te verwys as die gemeenskaplike poging van verskillende nasies, met die behoud van elkeen se unieke kulturele identiteit”.<ref>{{en}} {{citation|title=Austrian EU Presidency Logo|publisher=Dexigner|url=http://www.dexigner.com/database/design/austrian_eu_presidency_logo/|accessdate=20 Augustus 2015|archivedate= 7 Augustus 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070807195940/http://www.dexigner.com/database/design/austrian_eu_presidency_logo/}}</ref> Daar was aanvanklik sommige klagtes omdat die bane van die [[vlag van Estland]] verkeerdelik vertoon is. === Onlangse gebeure === [[Lêer:EU Roma Musei Capitolini close-up.jpg|duimnael|Saal van die Kapitolynse Museums waar die verdrag vir ’n grondwet vir Europa onderteken is]] In April 2004 is die vlag vir die eerste keer in die ruimte vertoon deur die [[Europese Ruimtevaartorganisasie|ESA]]-[[ruimtevaarder]] André Kuipers, terwyl hy aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] was.<ref>{{en}} {{citation|title=Further steps towards a European space policy|publisher=[[Europese Ruimtevaartorganisasie]]|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMJ0Z0DU8E_index_1.html#subhead3|accessdate=11 Februarie 2009}}</ref> {{Aanhalingskas|align=left|width=30em|quote=België, Bulgarye, Duitsland, Griekeland, Spanje, Italië, Siprus, Litaue, Luxemburg, Hongarye, Malta, Oostenryk, Portugal, Roemenië, Slowenië en Slowakye verklaar dat die vlag met ’n sirkel van twaalf goue sterre op ’n blou agtergrond, die volkslied gebaseer op die ‘Lofsang aan die vreugde’ van die negende simfonie deur Ludwig van Beethoven, die leuse ‘In verskeidenheid verenig’, die Euro as die geldeenheid van die Europese Unie en Europadag op 9 Mei vir hulle as simbole sal dien om die gevoel van die gemeenskap van die mense in die Europese Unie en hulle trou daaraan uit te druk.|source=Finale Wet, Amptelike Tydskrif van die Europese Unie, 2007 C 306–2<ref name="lisbon-symbols-declaration">{{en}} [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0231:0271:EN:PDF Official Journal of the European Union, 2007 C 306–2 , bl. 267]</ref>}} [[Lêer:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|duimnael|Die 27 oorspronklike ondertekenaars van die [[Verdrag van Lissabon]] op 13 Desember 2007 in [[Lissabon]]]] Die oorspronklike beplanning was om aan die vlag amptelike status in die voorgestelde Europese Grondwet te gee. Sedert die bekragtiging daarvan misluk het, het die leiers staatagtige elemente soos die vlag uit die plaasvervangende [[Verdrag van Lissabon]] verwyder. Die Europese Parlement het egter die insluiting van simbole ondersteun en het in reaksie ’n voorstel soos dat die vlag meer dikwels in die parlement gebruik sal word, ondersteun. Die parlementslid Jo Leinen het daarop gewys dat die parlement weer die inisiatief in die gebruik daarvan sal oorneem.<ref>{{en}} {{citation|last=Beunderman|first=Mark|title=MEPs defy member states on EU symbols|publisher=EU Observer|date=11 Julie 2007|url=http://euobserver.com/9/24464|accessdate=12 Julie 2007|archivedate=10 Februarie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210093334/http://euobserver.com/9/24464}}</ref> Later, in September 2008, het die parlement se Komitee oor Grondwetlike Sake voorgestel dat ’n formele verandering in die reglement gemaak sal word wat ’n beter gebruik van die simbole toelaat. Spesifiek sou die vlag in alle vergaderingskamers (nie net die halfrondvergadersaal nie) en op alle amptelike geleenthede teenwoordig wees.<ref>{{en}} {{citation|title=EU Parliament set to use European flag, anthem|publisher=EU Business|date=11 September 2008|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/1221140822.65|accessdate=12 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080912123052/http://eubusiness.com/news-eu/1221140822.65|archivedate=12 September 2008}}</ref> Die voorstel is op 8 Oktober 2008 met 503 teen 96 stemme (15 geen-stemme) aanvaar.<ref>{{en}} {{citation|first=Lucia|last=Kubosova|title=No prolonged mandate for Barroso, MEPs warn|publisher=EU Observer|date=9 Oktober 2008|url=http://euobserver.com/9/26899|accessdate=9 Oktober 2008|archivedate=10 Oktober 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010125604/http://euobserver.com/9/26899}}</ref> Daarbenewens is ’n verklaring deur sestien lidlande oor die simbole, insluitende die vlag, ingesluit in die finale akte van die Verdrag van Lissabon wat verklaar dat die vlag, die volkslied, die leuse, die geldeenheid en Europadag “vir hulle sal voortgaan as simbole van die gemeenskapgevoel van die mense in die Europese Unie en hulle trou aan die Unie uit te druk”.<ref name="lisbon-symbols-declaration" /> == Gebruik == === Raad van Europa === [[Lêer:Logo of the Council of Europe (no lettering).svg|duimnael|{{FIAV|normal}} Sedert 2009 gebruik die Raad van Europa sy eie vlag gebaseer op die Europese vlag]] Die vlag is oorspronklik ontwerp deur die Raad van Europa<ref name="COE page" /> en daarom hou die RvE die kopiereg vir die vlag. Die Raad van Europa het egter ingestem dat die Europese Gemeenskappe die vlag kan gebruik en die gebruik van die vlag is sedert die ontstaan deur ander plaaslike organisasies bevorder. Die Raad van Europa deel nou die verantwoordelikheid met die Europese Kommissie om te verseker dat die gebruik van die simbool die waardigheid van die vlag eerbiedig – deur maatreëls om die misbruik daarvan te voorkom.<ref name="COE page" /> Behalwe die gebruik van die vlag gebruik die Raad ook ’n gewysigde weergawe van die vlag as sy embleem: dit is die bestaande ontwerp met ’n gestileerde, groen “e” oor die sterre.<ref name="COE page" /> === Europese Unie === [[Lêer:Germany (D) European Union license plate - Number KA PA 777.jpg|duimnael|links|Die EU gebruik die vlag in ’n aantal maniere, soos hier op die registrerende voertuigkentekens. Die "D" in hierdie foto verwys ná [[Duitsland]] (Deutschland)]] [[Lêer:Euro banknotes 2002.png|duimnael|Alle Eurobanknote vertoon ’n Europese vlag in die boonste linkerhoek]] Die vlag simboliseer die EU as ’n geheel.<ref name="Europa history">{{en}} {{citation|title=The European Flag|publisher=Europa (web portal)|url=http://europa.eu/abc/symbols/emblem/index_en.htm|accessdate=4 Augustus 2007}}</ref> Alle instellings, liggame en agentskappe van die EU het hul eie logo of embleem, hoewel hulle dikwels deur dié vlag se ontwerp en kleure geïnspireer is.<ref name="Europa logos">{{en}} {{citation|title=Emblems|publisher=Europa (web portal)|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000200.htm|accessdate=28 Desember 2007}}</ref> Omdat die vlag deur die EU gebruik word, verskyn dit op die Euro-banknote.<ref>{{en}} {{citation|title=The euro|publisher=Europese Sentraalbank|url=http://www.ecb.int/bc/euro/html/index.en.html|accessdate=4 Augustus 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806010151/http://www.ecb.int/bc/euro/html/index.en.html|archivedate= 6 Augustus 2007|deadurl=yes}}</ref> Die Euro se munte vertoon ook die twaalf sterre van die vlag op beide die nasionale en gemeenskaplike kante<ref>{{en}} {{citation|title=Euro coins|publisher=Europese Sentraalbank|url=http://www.ecb.int/bc/euro/coins/html/index.en.html|accessdate=28 Desember 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224165324/http://www.ecb.int/bc/euro/coins/html/index.en.html|archivedate=24 Desember 2007|deadurl=yes}}</ref> en die vlag word soms gebruik as aanduiding vir die geldeenheid of die eurosone (’n kollektiewe naam vir die lande wat die Euro gebruik). Die vlag verskyn ook op talle bestuurslisensies en nommerplate wat in die Unie uitgereik word.<ref name="FOTW legal">{{en}} {{citation |title=European Union: Legal use of the flag |date=10 September 2005 |publisher=Flags of the World |url=http://www.allstates-flag.com/fotw/flags/eu_law.html |accessdate=29 November 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091118061239/http://www.allstates-flag.com/fotw/flags/eu_law.html |archivedate=18 November 2009 }}</ref> ==== Protokol ==== [[Lêer:Mrs. Laura Bush and daughter, Barbara Bush, are greeted by Italian Prime Minister Silvio Berlusconi.jpg|duimnael|links|In Italië moet die Europese vlag langs die nasionale vlag in amptelike seremonies en oor openbare geboue vertoon word]] [[Lêer:Flags outside Parliament.jpg|duimnael|links|Die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]], die [[Vlag van Skotland|Skotse vlag]] en die Europese vlag buite die parlement van [[Skotland]] in [[Edinburg]]]] Die gebruik van die vlag by elke amptelike toespraak deur die president van die Europese Raad is verpligtend en dit word dikwels gebruik by amptelike vergaderings tussen leiers van ’n EU-lidland en ’n nie-EU-lidland (die nasionale vlag en die Europese vlag word bymekaar vertoon).<ref name="FOTW legal" /> Hoewel nasionale vlae in die nasionale konteks voorkeur geniet, verskil dit soms by vergaderings tussen EU-leiers. Die Italiaanse vlagkode gee bv. uitdruklik voorkeur aan die Europese vlag wanneer hoogwaardigheidsbekleërs van ander EU-lande dié land besoek – die EU-vlag, eerder as die [[Vlag van Italië|Italiaanse vlag]] sal in die middel van drie vlae vertoon word.<ref>{{it}} [http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/onorificenze_araldica/documentazione/sistema_onorifico_rep_it.pdf The Rules of Protocol regarding national holidays and the use of the Italian flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219113545/http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/onorificenze_araldica/documentazione/sistema_onorifico_rep_it.pdf |date=19 Desember 2008 }} Presidency of the Council of Ministers, Department of Protocol (Besoek op 5 Oktober 2008)</ref> Die vlag word gewoonlik vertoon deur die regering van die land wat die roterende presidentskap van die Ministers se Raad het, maar in 2009 het die [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] president Václav Klaus, ’n euroskeptikus, geweier om die vlag op sy kasteel te vertoon. In reaksie hierop het [[Greenpeace]] ’n beeld van die vlag op die kasteel geprojekteer en probeer om die vlag op die gebou self te vertoon.<ref name="Czech">{{cz}} {{citation|title=Greenpeace projects EU flag image on Prague Castle|date=7 Januarie 2009|publisher=Ceske Noviny|url=http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=353387|accessdate=21 Januarie 2009|archivedate= 6 Junie 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606031750/http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=353387}}</ref> Sommige lidlande het ook hul eie reëls ten opsigte van die gebruik van die vlag saam met hul nasionale vlag by binnelandse geleenthede, byvoorbeeld die verpligte gebruik langs nasionale vlae buite polisiestasies of plaaslike regeringsgeboue. Die vertoon van die Europese vlag langs die Italiaanse vlag is bv. volgens Italiaanse wette vir die meeste openbare kantore en geboue verpligtend (Wet 22/2000 en Presidensiële besluit 121/2000). Buiten amptelike gebruik mag die vlag nie gebruik word nie vir doelwitte wat onversoenbaar is met die Europese waardes nie.<ref name="FOTW legal" /> In nasionale gebruik vereis nasionale protokol gewoonlik dat die nasionale vlag voorkeur oor die Europese vlag geniet (wat gewoonlik van die nasionale vlag se regterkant van die waarnemer se perspektief vertoon word). Op geleenthede waar die Europese vlag langs alle nasionale vlae vertoon word (byvoorbeeld by ’n vergadering van die Europese Raad), word die nasionale vlae in alfabetiese volgorde geplaas (volgens hul naam in die land se hooftaal) met die Europese vlag óf aan die hoof óf heel regs van die vlagrangskikking.<ref name="Protocol IE">{{en}} {{citation|title=An Bhratach Náisiúnta / The National Flag|publisher=Department of the Taoiseach|url=http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/RTF%20files/The%20National%20Flag.rtf|format=RTF|accessdate=28 Desember 2007}}</ref><ref name="Protocol UK">{{en}} {{citation|title=A Guide to Flag Protocol in the United Kingdom|publisher=Flag Institute|url=http://test2.leicester.gov.uk/EasySite/lib/serveDocument.asp?doc=79094&pgid=89035|format=PDF|accessdate=28 Desember 2007}} {{dooie skakel}}</ref> Buitengewone vertoon van die vlag is algemeen op die EU se vlagdag, bekend as Europadag, wat jaarliks op 9 Mei gevier word.<ref>{{en}} {{citation|last=Rasmussen|first=Rina Valeur|title=Celebration of Europe Day 9 May 2007 in Denmark|publisher=Politeia|url=http://www.politeia.net/newsletter/politeia_newsletter_special_june_2007/celebration_of_europe_day_9_may_2007_in_denmark|accessdate=4 Augustus 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003643/http://www.politeia.net/newsletter/politeia_newsletter_special_june_2007/celebration_of_europe_day_9_may_2007_in_denmark|archivedate=29 September 2007|deadurl=yes}}</ref><ref>{{en}} {{citation |title=Photo from Reuters Pictures |date=9 Mei 2008 |publisher=Reuters Images, on Daylife |url=http://www.daylife.com/photo/0fic7mj4ujchD/European_Union |accessdate=9 Mei 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140830113416/http://www.daylife.com/photo/0fic7mj4ujchD/European_Union |archivedate=30 Augustus 2014 }}</ref><ref>{{en}} {{citation|last=Rasmussen|first=Rina Valeur|title=London Eye lights up in colours of the European flag|date=9 Mei 2007|publisher=Europa (web portal)|url=http://ec.europa.eu/news/around/070509_uk_en.htm|accessdate=4 Augustus 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819214159/http://ec.europa.eu/news/around/070509_uk_en.htm|archivedate=19 Augustus 2007|deadurl=yes}}</ref> Tydens Europadag in 2008 is die vlag vir die eerste keer bo die Duitse [[Reichstag (gebou)|Reichstag]] gehys.<ref>{{en}} {{citation|title=Photo from Reuters Pictures|date=9 Mei 2008|publisher=Reuters Images, on Daylife|url=http://www.daylife.com/photo/058m1gweAF2Bh|accessdate=9 Mei 2008|archivedate=24 Junie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624184748/http://www.daylife.com/photo/058m1gweAF2Bh}}</ref> ==== Militêre en marine gebruik ==== [[Lêer:Pennant of the European Union Fishery Inspection.svg|duimnael|Wimpel van die EU se vissery-inspeksievaartuie]] Bykomend tot die gebruik van die vlag deur regerings en mense word die vlag ook tydens die EU se militêre operasies gebruik;<ref>{{en}} {{citation|title=EUFOR Welcome Ceremony/Unfolding EU flag|publisher=[[NATO]]|url=http://www.nhqs.nato.int/multimedia/photoGallery/2003/NHQS/31%20March%20EUFOR%20Welcome%20Ceremony/pages/Unfolding%20EU%20flag%2001_jpg.htm|format=PDF|accessdate=14 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611165130/http://www.nhqs.nato.int/multimedia/photoGallery/2003/NHQS/31%20March%20EUFOR%20Welcome%20Ceremony/pages/Unfolding%20EU%20flag%2001_jpg.htm|archivedate=11 Junie 2008|deadurl=yes}}</ref> maar dit word nie as ’n burgerlike vaandel gebruik nie. In 2003 het ’n lid van die Europese Parlement tydens ’n tydelike komitee van die Parlement voorgestel dat die nasionale burgerlike vaandels met die Europese vlag beklad sal word. Hierdie voorstel is in 2004 deur die Parlement verwerp en sedertdien word die Europese vlag nie as ’n Europese burgerlike vaandel gebruik nie.<ref>{{en}} {{citation|title=Rejected proposal of a European civil ensign|publisher=Flags of the World|url=http://areciboweb.50megs.com/fotw/flags/eu~eun.html#pro|accessdate=14 April 2008}}</ref> Ondanks die feit dat die EU nie ’n burgerlike vaandel het nie, vertoon die EU se vissery-inspeksiespanne ’n blou en geel wimpel. Die wimpel word vertoon deur inspeksievaartuie binne EU-water. Die vlag is driehoekig met kwarte in blou en geel, en is volgens ''EEG Regulasie #1382-1387'' op 20 Mei 1978 aanvaar.<ref>{{en}} {{citation|title=European Union Fishery Inspection|date=3 February 2008|publisher=Flags of the World|url=http://flagspot.net/flags/eu~fish.html|accessdate=15 Julie 2008}}</ref> Daar is geen ander variante of alternatiewe vlae wat gebruik word deur die EU nie (in teenstelling met lande wat presidensiële, vloot en militêre variante gebruik). === Oekraïne === Die vlag het ’n simbool van [[Oekraïne]] se Europese integrasie in die 2010's geword, veral ná Euromaidan. Oekraïne is nie ’n deel van die EU nie, maar die vlag word deur die Oekraïense kabinet, die eerste minister, en die ministerie van buitelandse sake gebruik gedurende amptelike vergaderings.<ref>{{en}} http://www.kmu.gov.ua/control/en/photogallery/gallery?galleryId=247776574&</ref> === Verdere gebruik === [[Lêer:Stamp Germany 1995 MiNr1791 Europafahne.jpg|duimnael|links|Die Europese vlag op ’n Duitse posseël van 1995]] [[Lêer:Europe wins.jpg|duimnael|upright|Europese vlag by Europa se oorwinning oor die VSA by die Ryder Cup]] [[Lêer:Eiffel-tower-2008.png|duimnael|links|Die [[Eiffel-toring]] in 2008]] Die vlag is bedoel om Europa in die wyer sin te verteenwoordig. Behalwe vir drie lande, word die hele Europa deur die Raad van Europa verteenwoordig.<ref name="COE page" /> In die besonder het die vlag ’n vaandel vir pro-europeïsme buite die Unie geword, byvoorbeeld in [[Georgië]], waar die vlag sedert [[Micheil Saakasjwili]] se ampsaanvaarding op die meeste regeringsgeboue vertoon word,<ref>{{en}} {{citation|last=Petersen|first=Alex|title=Comment – Georgia: Brussels on its mind|date=1 Mei 2007|publisher=EU Observer|url=http://euobserver.com/7/23969|accessdate=1 Mei 2007}}</ref> wat die vlag tydens sy inhuldiging gebruik het<ref>{{en}} {{citation|title=Saakashvili Sworn In as New President|publisher=Templeton Thorp|url=http://www.templetonthorp.com/en/news513|accessdate=4 Augustus 2007|archivedate=29 Oktober 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029190621/http://www.templetonthorp.com/en/news513}}</ref> en waar hy gesê het dat “[die Europese] vlag ook Georgië se vlag is, sover as wat dit ons beskawing, ons kultuur, die essensie van ons geskiedenis en perspektief, en ons visie vir die toekoms van Georgië verpersoonlik.”<ref>{{en}} {{citation|last=Petersen|first=Alexandros|title=Georgia: Brussels on its mind|date=2 Mei 2007|publisher=Global Power Europe|url=http://www.globalpowereurope.eu/2007/05/georgia-brussels-on-its-mind.html|accessdate=25 Augustus 2007|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928061020/http://www.globalpowereurope.eu/2007/05/georgia-brussels-on-its-mind.html}}</ref> Dit is later, in 2008, deur pro-Westerse [[Serwië|Serwiese]] kiesers voor ’n verkiesing gebruik.<ref>{{en}} {{citation|title=Photo from Reuters Pictures|date=9 Mei 2008|publisher=Reuters Images, on Daylife|url==http://www.daylife.com/photo/0aMZfuae7saPC/European_Union|accessdate=9 Mei 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625171412/http://www.daylife.com/photo/0aMZfuae7saPC/European_Union|archivedate=25 Junie 2008|deadurl=yes}}</ref> Dit word ook gebruik as ’n pro-demokrasie-embleem in lande soos [[Wit-Rusland]], waar dit tydens protesoptogte langs die verbande [[Vlag van Wit-Rusland|voormalige nasionale vlag]] en vlae van opposisiebewegings gebruik word.<ref name="Mite" /><ref>{{en}} {{citation|last=Myers|first=Steven Lee|title=Election is landslide for leader of Belarus|date=20 Maart 2006|work=International Herald Tribune|url=http://www.iht.com/articles/2006/03/19/news/belarus.php|accessdate=25 Augustus 2007|coauthors=C.J. Chivers|archivedate=15 Mei 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080515113728/http://www.iht.com/articles/2006/03/19/news/belarus.php}}</ref> Die vlag is wyd gebruik tydens ’n Europese optog in Minsk in 2007 waar betogers ter ondersteuning van demokrasie en die toetreding tot die EU byeengekom het.<ref>{{en}} {{citation|title=Belarusians had European March in Mins|date=14 Oktober 2007|publisher=charter97.org|url=http://www.charter97.org/en/news/2007/10/14/674/|accessdate=25 November 2007}}</ref> Eweneens is die vlag tydens die 2013 Euromaidan se pro-demokrasie en pro-EU protes in Oekraïne vertoon. Die vlag, of kenmerke daarvan, word dikwels in die logo’s van organisasies van maatskappye gebruik wat ’n pan-Europese element beklemtoon, byvoorbeeld Europese drukgroepe of transnasionale rederye. Die vlag word ook in sekere sportsoorte se gebruik waar ’n verenigde Europese span verteenwoordig word, soos by die Ryderbeker en die Mosconi-sokkertoernooi. Na afloop van die [[Olimpiese Somerspele 2004]] het president Romano Prodi daarop gewys dat die gekombineerde aantaal medalje van die Europese Unie veel groter was as dié van enige ander land en die EU-atlete genooi om as teken van solidariteit die Europese vlag by die volgende speletjies saam met hul eie vlag te vertoon (dit het nie gebeur nie).<ref>{{en}} {{citation|last=Rachman|first=Gideon|title=The Ryder Cup and Euro-nationalism|date=22 September 2006|work=Financial Times|url=http://blogs.ft.com/rachmanblog/2006/09/the-ryder-cup-ahtml/|accessdate=17 Augustus 2008}}</ref> Die ontwerp van die Europese vlag is op die Eiffel-toring in Parys vertoon om die Franse presidentskap van die EU-Raad in die tweede helfte van 2008 te vier. == Ontwerp == [[Lêer:EU Flag specification.svg|duimnael|links|300px|Akkurate spesifikasie van die vlag]] [[Lêer:Flag of Europe (vertical).svg|duimnael|90px|Vertikale (nie-amptelike) weergawe]] Die vlag is reghoekig met ’n verhouding van 2:3: die breedte is een en ’n half keer die lengte van die hoogte. Twaalf goue (of geel) sterre is in ’n sirkel gesentreer (die radius daarvan is ’n derde van die hoogte) op ’n blou agtergrond. Al die sterre is regop (een punt regop), het vyf punte en is eweredig gespasieer volgens die uur se posisies op ’n horlosie. Elke ster se radius is gelyk aan een agttiende van die hoogte van die vlag.<ref>{{en}} {{citation|title=Graphical specifications for the European flag|publisher=Raad van Europa|url=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp#TopOfPage|accessdate=26 Julie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080616035153/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp#TopOfPage|archivedate=16 Junie 2008|deadurl=yes}}</ref><ref>{{en}} {{citation|title=Graphical specifications for the European Emblem|publisher=Kommunikasie-afdeling van die Europese Kommissie|url=http://europa.eu/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm|accessdate=16 Junie 2011}}</ref> Die heraldiese beskrywing wat deur die EU gegee is: “Op ’n asuur veld ’n sirkel van twaalf goue vyfpuntige sterre, hul punte nie raak nie.”<ref>{{en}} {{citation|title=Graphical specifications for the European Emblem|publisher=Europese Kommissie|url=http://europa.eu/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm#symbol|accessdate=4 Augustus 2004}}</ref> Die Raad van Europa gee die volgende simboliese beskrywing vir die vlag; {{Aanhalingskas|align=center|width=30em|quote=Teen die blou hemel van die Westerse wêreld verteenwoordig die sterre die volke van Europa in ’n sirkel, ’n simbool van eenheid. Hul getal sal altyd ingestel op twaalf wees, die simbool van volledigheid en volmaaktheid.|source=Raad van Europa. Parys, 7–9 Desember 1955<ref name="36th">{{en}} {{citation|title=Thirty-sixth meeting of the ministers' deputies: resolution (55) 32|publisher=Council of Europe|date=9 Desember 1955|url=http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/fonds/themes/flags/Res(55)32_en.pdf|accessdate=2 Februarie 2008}}</ref>}} Net soos die twaalf tekens van die [[diereriem]] die hele heelal verteenwoordig, staan die twaalf goue sterre vir al die volke van Europa – insluitend diegene wat nie kan of wil deelneem aan die EU-projek nie.{{feit}} === Kleure === [[Lêer:Bandera Nacional, de la Unió Europea, i l'autonòmica.jpg|duimnael|links|Die Europese vlag wapper langs die [[Vlag van Spanje|Spaanse vlag]] en die [[Vlag van Katalonië|Katalaanse vlag]]]] {| style="align:center;" class="wikitable" ! width=100|Kleurskema ! colspan=2 width=100|Vlootblou ! colspan=2 width=100|Goud |- align=center | [[RGB-kleurmodel|RGB]] | style="background-color:#003399"| | 0, 51, 153 | style="background-color:#FFCC00"| | 255, 204, 0 |- align=center | [[CMYK]] | style="background-color:#003399"| | C100-M67-Y0-K40 | style="background-color:#FFCC00"| | C0-M20-Y100-K0 |- align=center | [[Heksadesimaal]] | style="background-color:#003399"| | 003399 | style="background-color:#FFCC00"| | FFCC00 |} Die basiskleur van die vlag is ’n donkerblou (refleksblou, ’n mengsel van siaan en magenta), terwyl die goue sterre in geel uitgebeeld word. Die kleure word volgens die Pantone se kleurstelsel gereguleer (sien tabel vir spesifikasies). ’n Groot aantal ontwerpe<ref name="ENA page" /> is vir die vlag voorgestel voordat die huidige vlag aanvaar is. Die voorstelle wat verwerp is word in die argief van die Raad van Europa bewaar. Een hiervan bestaan uit ’n ontwerp van wit sterre op ’n ligblou veld, as ’n gebaar vir die vrede en [[internasionalisme]] van die [[Verenigde Nasies]].<ref name="FOTW proposals" /> ’n Amptelike webwerf verwys na blou en goud as die oorspronklike kleure van Graaf Richard Nikolaus von Coudenhove-Kalergi, wat in 1923 ’n [[Paneuropese Unie]] voorgestel het, en ’n aktiewe voorstander van die vroeë gemeenskap was.<ref name="FOTW ECSC" /> ==== Vertoning in eenkleur ==== <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Europe.svg| {{FIAV|normal}} Amptelike vlag Lêer:Flag of Europe in monochrome (blue).svg| {{FIAV|variant}} Eenkleurig bloue vlag Lêer:Flag of Europe in monochrome (black).svg| {{FIAV|variant}} Eenkleurig swart vlag met swart rand </gallery></center> === Aantal sterre === [[Lêer:Olympians.jpg|duimnael|''Die Twaalf Olimpiërs'' deur Nicolas-André Monsiau, omstreeks laat 18de eeu]] Die aantaal sterre op die vlag is vasgestel op twaalf en hou nie verband met die aantal lidlande van die EU nie (hoewel die EU tussen 1986 en 1994 twaalf lidlande gehad het). Dit is omdat dit oorspronklik die Raad van Europa se vlag was.<ref name="Europa history" /> In 1953 het die Raad van Europa 15 lede gehad; dit is voorgestel dat die toekomstige vlag een ster moet hê vir elke lid en sou nie verander word volgens toekomstige lede nie. [[Wes-Duitsland]] het beswaar gemaak teen hierdie feit aangesien een van die lede die betwiste gebied [[Saarland]] was en sy eie ster sou soewereiniteit vir die streek impliseer.<ref name="Irish" /> Twaalf is uiteindelik ’n getal met geen politieke konnotasies nie en as ’n simbool van eenheid aanvaar.<ref name="Europa history" /> Die twaalf is ook teenwoordig in verskeie ander kontekste: {| | valign=top width="300" | * Twaalf sterre in die kroon van die Maagd Maria * Twaalf ure op ’n horlosie * Twaalf maande van ’n jaar * Twaalf diereriemtekens * Twaalf Apostels * Twaalf seuns van Jakob * Twaalf Israelitiese stamme * Twaalf kleiner Bybelse profete * Twaalf onse in ’n pond volgens die gewigstelsel | valign=top width="300" | * Twaalf dae van Kersfees * Twaalf halftone in ’n oktaaf (Westerse musiek) * Twaalf keisers volgens die annale van Suetonius * Twaalf Olimpiese gode * Twaalf seuns van Odin * Twaalf take van Hercules * Twaalf tafels volgens die Romeinse reg * Twaalf skakerings volgens die kleurwiel (Westerse kuns) |} Terwyl twaalf die korrekte getal van die sterre is, kan vlae of embleme gevind word wat soms foutiewelik 15 sterre vertoon (soos op die voorstel wat verwerp is) of 25 (soos voorgestel deur sommige na die uitbreiding van die EU tot 25 lidlande in 2004).<ref name="flagspot page">{{en}} {{cite web |url=http://flagspot.net/flags/eu-eun.html#sta |title=Number of stars on the flag of the European Union |author=Sache, Ivan |date=17 Julie 2004 |accessdate=7 Julie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705175507/https://flagspot.net/flags/eu-eun.html |archive-date=5 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="flagboss page">{{en}} {{cite web |url=http://www.flagboss.com/organization-flags/european-economic-community-flag-2-3-x-5.html |title=European Economic Community Flag 2 |accessdate=7 Julie 2010 |archive-date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413035628/http://www.flagboss.com/organization-flags/european-economic-community-flag-2-3-x-5.html |url-status=dead }}</ref> Maar die vlag is nog steeds dié van die Raad van Europa, wat tans 47 lidlande het. === Algemene foute === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Europe.svg| {{FIAV|normal}} Korrekte vertoning van die vlag.<ref name=specCoE>{{en}} {{cite web|title=Graphical specifications for the European flag|url=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp|accessdate=25 Oktober 2011|author=Raad van Europa|archive-date= 8 Januarie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108212511/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp|url-status=bot: unknown}}</ref> Lêer:European flag, upside down.svg| {{FIAV|noflag}} Verkeerde vertoning van die vlag. Dit is onderstebo.<ref name=specCoE /> Lêer:European flag, incorrect star rotation.svg| {{FIAV|noflag}} Verkeerde vertoning van die vlag. Die sterre moet regop wees.<ref name=specCoE /> Lêer:European flag, incorrect star positions.svg| {{FIAV|noflag}} Verkeerde vertoning van die vlag. Die sterre is swak geposisioneer.<ref name=specCoE /> </gallery></center> == Afgeleide ontwerpe == Die ontwerp van die Europese vlag is in ’n variasie gebruik, soos dié van die Raad van Europa en ook in ’n groter mate soos die vlag van die Wes-Europese Unie (WEU; nou ontbind), wat dieselfde kleure en die sterre gebruik, maar met die aantal sterre wat gebaseer is op lidmaatskap en in ’n halfsirkel eerder as in ’n sirkel aangebring is. Dit is ook met die voorletters van die voormalige Wes-Europese Unie in twee tale ([[Engels]] en [[Frans]]) beklad.<ref>{{en}} {{citation|title=Western European Union|publisher=Flags of the World|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%5Eweu.html|accessdate=11 Februarie 2009}}</ref> Die [[vlag van Bosnië en Herzegowina]] het nie so ’n sterk verbintenis as die WEU-vlag nie, maar is deels geïnspireer deur die Europese betrokkenheid in, en aspirasies van, [[Bosnië en Herzegowina]]. Hoewel in verskillende aantal en kleur word die sterre asook die blou en geel gebruik, wat ’n direkte verwysing na dié van die Europese vlag is.<ref>{{en}} {{citation|title=Bosnia and Herzegovina – The 1998 Flag Change – Westendorp Commission – The Choice)|publisher=Flags of the World|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/ba-fccho.html|accessdate=11 Februarie 2009|archivedate=30 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430140116/http://www.crwflags.com/fotw/Flags/ba-fccho.html}}</ref> So gebruik die [[Kosovo|Republiek Kosovo]] ook ’n blou, geel en sterre op sy vlag om na die Europese vlag te verwys, wat sy Europese ambisies simboliseer (lidmaatskap binne die Europese Unie). Kosovo het, soos Bosnië en Herzegowina, streng Europese betrokkenheid in sy sake beleef, met die Europese Unie wat ’n toesighoudende rol aanvaar het ná sy onafhanklikheidsverklaring in 2008.<ref>{{en}} {{citation|title=Kosovo's fiddly new flag|date=18 Februarie 2008|work=The Economist|url=http://www.economist.com/blogs/certainideasofeurope/2008/02/kosovos_fiddly_new_flag.cfm|accessdate=11 Februarie 2009}}</ref><ref>{{en}} {{citation |title=Kosovo's Flag Revealed |date=17 Februarie 2008 |publisher=Balkan Insight |url=http://www.balkaninsight.com/en/main/news/7950/ |accessdate=11 Februarie 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618220608/http://www.balkaninsight.com/en/main/news/7950/ |archivedate=18 Junie 2008 }}</ref> Die vlag van die [[Brussel]]se Hoofstadstreek bestaan uit ’n geel iris met ’n wit fraiing op ’n blou agtergrond. Sy kleure is gebaseer op die kleure van die vlag van Europa,{{feit}} omdat Brussel as die nie-amptelike [[hoofstad]] van die EU beskou word. Die nasionale [[vlag van Kaap Verde]] toon ook ooreenkomste met die vlag van die Europese Unie. Die vlag bestaan uit ’n blou agtergrond met ’n rooi baan met wit fraaiings in die onderste helfte en tien geel sterre in ’n sirkel. Die sterre verteenwoordig die hoofeilande van die nasie (’n ketting van eilande langs die kus van [[Wes-Afrika]]). Die blou verteenwoordig die see en die lug. Die band van wit en rooi verteenwoordig die pad na die bou van die nasie en die kleure staan vir vrede (wit) en moeite (rooi). Die vlag is op 22 September 1992 aanvaar. Produketikette gebruik gereeld die Europese vlag, soos die EU se organiese voedseletiket, wat gebruik maak van die twaalf sterre, maar hulle in die vorm van ’n blaar op ’n groen agtergrond vertoon. Die oorspronklike logo van die Europese Uitsaai-unie gebruik die twaalf sterre op ’n blou agtergrond met die toevoeging van straalbalke om die lande te verbind. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Bosnië en Herzegowina]] Lêer:Flag of the Cook Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Cookeilande]] Lêer:Flag of Cape Verde (10-17).svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Kaap Verde]] Lêer:Flag of Kosovo.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Kosovo]] </gallery></center> == Maria-interpretasie == [[Lêer:Pietro da Cortona - Allegory of Divine Providence and Barberini Power (detail) - WGA17684.jpg|duimnael|links|Detail van ''Die Goddelike voorsienigheid se triomf'' deur Pietro da Cortona, 1633–1639]] [[Lêer:Statue of Virgin Mary in the Cathedral of Strasbourg.jpg|duimnael|Standbeeld van die Heilige Maagd [[Maria]] in die [[Katedraal van Straatsburg]] (1859)]] [[Lêer:Dolci Madonna p1070185.jpg|duimnael|''Madonna in heerlikheid'' deur Carlo Dolci, omstreeks 1670]] [[Lêer:StrasbourgCath Choeur 03.JPG|duimnael|links|''Blessing Madonna'', die gebrandskilderde venster wat in 1956 deur die [[Raad van Europa]] aan die Katedraal van Straatsburg geskenk is.<ref name="Economist religious">{{en}} {{citation|title=The European Commission and religious values|date=28 October 2004|publisher=|url=http://www.economist.com/printedition/PrinterFriendly.cfm?Story_ID=3332056|accessdate=4 August 2007}}</ref><ref>{{en}} {{citation |title=Large full version of the window |publisher=venez-chez-domi.fr |url=http://www.venez-chez-domi.fr/blog/wp-content/uploads/2007/07/32-abside-notre-dame-de-strasbourggrande.jpg |accessdate=28 Januarie 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227042738/http://www.venez-chez-domi.fr/blog/wp-content/uploads/2007/07/32-abside-notre-dame-de-strasbourggrande.jpg |archivedate=27 Februarie 2009 }}</ref>]] In 1987, na aanleiding van die goedkeuring van die vlag deur die EEG, het Arsène Heitz (1908–1989) — een van die ontwerpers wat voorstelle vir die vlag se ontwerp ingedien het — ’n godsdienstige inspirasie vir die ontwerp voorgestel. Hy het beweer dat die sirkel van die sterre op die ikonografiese tradisie van wat die Heilige Maagd [[Maria]] as die vrou van die Openbaring uitbeeld, gebaseer is, geklee in ’n “kroon van twaalf sterre”.<ref name="Economist religious" /><ref name="Gialdino">{{it}} Carlo Curti Gialdino, ''I Simboli dell'Unione europea, Bandiera – Inno – Motto – Moneta – Giornata''. Roma: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato S.p.A., 2005. {{ISBN|88-240-2503-X}}, bl. 80-85.</ref> Die Franse satiriese tydskrif ''Le Canard enchaîné'' het op Heitz se stelling met ’n artikel getiteld ''L’Europe violée par la Sainte Vierge'' (“Europa verkrag deur die Heilige Maagd”) in die uitgawe van 20 Desember 1989 gereageer. Heitz het ook ’n verbinding met die vlag se datum van aanvaarding, 8 Desember 1955, wat met die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] fees van die onbevlekte ontvangenis van die Heilige Maagd Maria saamval getoon. Paul M.G. Lévy, destydse Direkteur van Inligting by die Raad van Europa verantwoordelik vir die ontwerp van die vlag, het in ’n verklaring van 1989 volgehou dat hy nie bewus was van enige godsdienstige konnotasies nie.<ref>{{en}} {{citation|title=European Union: Myths on the flag|origyear=1995|year=2002|publisher=Flags of the World|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu!myt.html|accessdate=4 Augustus 2007}}</ref> In ’n onderhoud op 26 Februarie 1998 het Levy nie net bewustheid van die “Maria”-verband ontken nie, maar hy het ook ontken dat die finale ontwerp van ’n sirkel van twaalf sterre Heitz s'n was. Op die vraag van wie werklik die vlag ontwerp het, het Levy geantwoord: : “Ek het, en ek het die verhouding wat gebruik word vir die geometriese ontwerp bereken. Arsène Heitz, ’n werknemer by die posdiens, het allerhande voorstelle ingedien, insluitende die 15-ster ontwerp. Maar hy het te veel ontwerpe voorgelê. Hy wou die Europese geldeenhede met 15 sterre in die hoek hê. Hy wou dat nasionale vlae die vlag van die Raad van Europa inkorporeer.”<ref name="Gialdino" /> Carlo Curti Gialdino (2005) het die ontwerpproses gerekonstrueer om die effek van Heintz se verskillende aantal sterre in sy voorstel aan te toon, waaruit die weergawe met twaalf sterre deur die Komitee van Ministers wat op Adjunkvlak in Januarie 1955 vergader het, as een uit twee oorblywende kandidaatontwerpe gekies is.<ref name="Gialdino" /> Levy se onderhoud van 1998 het blykbaar tot ’n nuwe variant van die “Maria”-anekdote gelei. ’n Artikel wat in ''Die Welt'' in Augustus 1998 gepubliseer is beweer dat dit Levy self was wat geïnspireer is om ’n “Maria”-element te gebruik toe hy verby ’n standbeeld van die Heilige Maagd Maria gestap het.<ref>{{de}} [http://www.welt.de/print-welt/article625491/Der-Sternenkranz-ist-die-Folge-eines-Geluebdes.html "Der Sternenkranz ist die Folge eines Gelübdes"], ''Die Welt'', 26 Augustus 1998.</ref> ’n Artikel in ''La Raison'' in Februarie 2000 het die skenking van ’n loodglasvenster aan die Katedraal van Straatsburg deur die Raad van Europa op 21 Oktober 1956 verbind. Dié venster, ’n werk deur die Paryse meester Max Ingrand, toon ’n geseënde Madonna onder ’n sirkel van twaalf sterre op ’n donkerblou agtergrond.<ref name="origine">{{fr}} {{citation|title=L'origine chrétienne du drapeau européen|publisher=atheisme.org|url=http://www.atheisme.org/drapeau.html|accessdate=21 Januarie 2009|archivedate= 8 Maart 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308204447/http://atheisme.org/drapeau.html}}</ref> Die algehele ontwerp van die Madonna is deur die vaandel van die katedraal se ''Congrégation Mariale des Hommes'' geïnspireer en die twaalf sterre is op die standbeeld gevind wat deur hierdie gemeente in die katedraal vereer word (twaalf is ook die aantal van lede van die kerkraad).<ref>{{fr}} {{citation |title=Congrégation Mariale des Hommes |date=4 Februarie 2004 |publisher=Cathédrale Notre-Dame de Strasbourg |url=http://www.cathedrale-strasbourg.fr/congregation_mariale.aspx |accessdate=24 Januarie 2009 |archivedate=14 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081114001435/http://www.cathedrale-strasbourg.fr/congregation_mariale.aspx }}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{de}} Roland Bieber: ''Die Flagge der EG.'' In: Wilfried Fiedler, Georg Ress: ''Verfassungsrecht und Völkerrecht: Gedächtnisschrift für Wilhelm Karl Geck.'' Carl Heymanns, Köln/ Berlin/ Bonn/ München 1989, {{ISBN|3-452-21362-5}}, bl.&nbsp;59–77. * {{it}} Carlo Curti Gialdino: ''I Simboli dell'Unione europea, Bandiera – Inno – Motto – Moneta – Giornata''. Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato S.p.A., Rome 2005, bl.&nbsp;80–85. * {{fr}} Parlement européen: ''Résolution sur l'adoption d'un drapeau pour la Communauté européenne (11 avril 1983).'' In: ''Journal officiel des Communautés européennes (JOCE).'' 16. Mei 1983, Nr. C 128, bl.&nbsp;18. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of the European Union|Vlae van die Europese Unie}} * {{en}} [http://europa.eu/about-eu/basic-information/symbols/flag/index_en.htm Die EU se grafiese spesifikasies vir die vlag] * {{fr}} [http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#9fe0d3a5-1c8d-40eb-9f0b-9d812b274edc Die simbole van die Europese Unie: Die vlag van die Raad van Europa] * {{en}} [http://flagspot.net/flags/eu-eun.html European Union] by ''Flags of the World'' * {{en}} [http://www.flags.net/EUUN.htm European Union] by ''World Flag Database'' {{Europavlae}} {{en-vertaal|Flag of Europe}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Europese Unie]] [[Kategorie:Vlae van internasionale organisasies|Europese Unie]] mz4h7pz6zn1uk8jgtg6koglhnrywibd 0 101631 2921123 2920755 2026-08-02T09:22:43Z Aliwal2012 39067 /* Jaarlikse wenners */ 2921123 wikitext text/x-wiki Die '''Argentynse Grand Prix''' ([[Spaans]]: ''Gran Premio de Argentina'') was 'n rondte van die [[Formule Een]]-wêreldkampioenskap, met tussenposes gehou van 1953-1998, almal op dieselfde renbaan in Argentinië se [[hoofstad]] [[Buenos Aires]]. Hoewel dit nie meer op die Formule Een-kalender verskyn nie, het die wedren 'n lang en uiteenlopende geskiedenis. Die Argentynse president Juan Perón was self die dryfkrag agter die skepping van die baan, nadat hy die sukses van die land se eie Juan Manuel Fangio beleef het. == Jaarlikse wenners == [[Lêer:Autódromo Oscar y Juan Gálvez Circuito N° 6 por Senna.svg|duimnael|regs|No.6 uitleg (1995-1998)]] [[Lêer:Autódromo Oscar y Juan Gálvez Circuito N° 15.svg|duimnael|regs|No.15 uitleg (1974-1981)]] [[Lêer:Autódromo Oscar y Juan Gálvez Circuito N° 9 xT.svg|duimnael|regs|No.9 uitleg (1971-1973)]] [[Lêer:Autódromo Oscar y Juan Gálvez Circuito N° 2 (Histórico).svg|duimnael|regs|No.2 uitleg (1953-1960)]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Baanuitleg |- |- ! [[1998 Argentynse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="4"| Buenos Aires No.6 |- ! [[1997 Argentynse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|CAN}} [[Jacques Villeneuve]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1996 Argentynse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1995 Argentynse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- style="background:#DDDDDD;" ! 1994<br />–<br />1982 | colspan=4| ''Nie plaasgevind nie'' |- ! [[1981 Argentynse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Cosworth|Ford]] |rowspan="5"| Buenos Aires No.15 |- ! [[1980 Argentynse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1979 Argentynse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1978 Argentynse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|VSA}} [[Mario Andretti]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1977 Argentynse Grand Prix|1977]] | {{vlagikoon|ZAF|1928}} [[Jody Scheckter]] | {{vlagikoon|VK}} [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Cosworth|Ford]] |- style="background:#DDDDDD;" ! 1976 | COLSPAN=4| ''Nie plaasgevind nie'' |- ! [[1975 Argentynse Grand Prix|1975]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] |rowspan="2"| Buenos Aires No.15 |- ! [[1974 Argentynse Grand Prix|1974]] | {{vlagikoon|NZL}} Denny Hulme | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1973 Argentynse Grand Prix|1973]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |rowspan="3"| Buenos Aires No.9 |- ! [[1972 Argentynse Grand Prix|1972]] | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|IRE}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]] |- style="background:#ffcccc;" ! 1971 | {{vlagikoon|NZL}} Chris Amon | {{vlagikoon|VK}} Matra |- style="background:#DDDDDD;" ! 1970<br />–<br />1961 | COLSPAN=4| ''Nie plaasgevind nie'' |- ! 1960 | {{vlagikoon|NZL}} Bruce McLaren | {{vlagikoon|VK}} Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] | Buenos Aires No.2 |- style="background:#DDDDDD;" ! 1959 | COLSPAN=4| ''Nie plaasgevind nie'' |- ! [[1958]] | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|VK}} Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |rowspan="6"| Buenos Aires No.2 |- ! [[1957]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Maserati]] |- ! [[1956]] | {{vlagikoon|ITA}} Luigi Musso<br />{{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1955]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1954]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Maserati]] |- ! [[1953]] | {{vlagikoon|ITA}} Alberto Ascari | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |} [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] 7x5n668cd7fa3kzs0pp1nddsawk3xx7 0 102307 2920851 2429861 2026-08-01T16:59:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920851 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die moderne stad naby die ruïnes van die antieke Palmyra (ook Tadmoer genoem). Vir ’n artikel oor die antieke terrein, sien [[Palmyra]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam = Tadmoer |ander_naam = |inheemse_naam = <big>تدمر</big> |nedersetting_tipe = Stad |bynaam = |slagspreuk = |beeld_stadsilhoeët = City of Tadmor, Syria.jpg |beeldgrootte = |beeldbyskrif = Die moderne stad Tadmoer. |beeld_vlag = |vlaggrootte = |vlagskakel = |onderafdelingnaam = {{Vlagland|Sirië}} |stigtingsdatum = |hoogte_m = 405 |bevolkingnotas = Sensus 2004 |bevolking_totaal = 51 323 }} '''Tadmoer''' ([[Arabies]]: <big>تدمر</big>; ook gespel '''Tadmor'''; in baie tale bekend as '''[[Palmyra]]''') is ’n stad in Sentraal-[[Sirië]] in die [[Homs]]-goewernement. Dit is in ’n [[oase]] in die middel van die [[Siriese Woestyn]] geleë, sowat 215&nbsp;km noordoos van die hoofstad, [[Damaskus]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7729718.stm Syria uncovers 'largest church'] BBC News Online, 14 November 2008. URL besoek op 2008-11-16.</ref> en 180&nbsp;km suidwes van die [[Eufraat]]rivier. Die [[Palmyra|antieke ruïnes van die antieke stad Palmyra]], ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]], is sowat 500&nbsp;m suidwes van Tadmoer.<ref name="Carter205">{{cite book|first=Terry|last=Carter|title=Syria and Lebanon 3|url=http://books.google.com/books?id=_R-I_Gx5OgQC&dq=Hajin+Syria&source=gbs_navlinks_s|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=1741046092}}</ref> Die stad is relatief geïsoleer; die naaste nedersettings is Arak in die ooste, al-Sukhnah in die noordooste, Tiyas in die weste en al-Qaryatayn in die suidweste. Tadmoer is die administratiewe hoofstad van die Tadmoerdistrik en die Tadmoersubdistrik. Die stad het in 2004 ’n inwonertal van 51&nbsp;323 gehad.<ref name="CBS">[http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-20-2004.htm General Census of Population and Housing 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215230132/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-20-2004.htm |date=15 Desember 2019 }}. Central Bureau of Statistics (CBS). Homs Governorate.</ref> Tydens die [[Siriese Burgeroorlog]] het die stad se inwonertal aansienlik toegeneem vanweë vlugtelinge uit ander dele van die land.<ref name="NYT">{{cite news |first1=Anne |last1=Barnard |first2=Hwaida |last2=Saad |title=ISIS Fighters Seize Control of Syrian City of Palmyra, and Ancient Ruins |url=http://www.nytimes.com/2015/05/21/world/middleeast/syria-isis-fighters-enter-ancient-city-of-palmyra.html |work=The New York Times |date=20 Mei 2015 |access-date=20 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520171529/https://www.nytimes.com/2015/05/21/world/middleeast/syria-isis-fighters-enter-ancient-city-of-palmyra.html |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Naam == Beide die antieke en moderne stad is in baie tale algemeen bekend as Palmyra. In Arabies is albei stede bekend as Tadmoer. "Tadmor" is die Semitiese en eerste bekende naam van die stad; dit is in die eerste helfte van die 2de millennium v.C. gebruik.<ref name="yoel">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x1l_MfEV6kkC&pg=PA238#v=onepage&q&f=false|title= A Linguistic Happening in Memory of Ben Schwartz: Studies in Anatolian, Italic, and Other Indo-European Languages|author= Yoël L. Arbeitman|page= 238|year= 1988}}</ref> Die oorsprong van die naam is nie duidelik nie; volgens die Nederlandse [[Filologie|filoloog]] Albert Schultens kom dit van die Semitiese woord vir "dadels" (''tamar''),<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=t_9NkGsNtcYC&pg=PA445#v=onepage&q&f=false|title= Hebrew in Its West Semitic Setting: A Comparative Survey of Non-Masoretic Hebrew Dialects and Traditions, Deel 1|author= A. Murtonen|page= 445|year= 1989}}</ref><ref name="charnok">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2BulY4WvsYC&pg=PA200#v=onepage&q&f=false|title= Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|author= Richard Stephen Charnock|page= 200|year= 1859}}</ref> wat verwys na die palmbome om die stad. Die naam "Palmyra" het in die vroeë 1ste eeu&nbsp;n.C. in die werk van Plinius die ouere verskyn<ref name="yoel" /><ref name="yoe3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x1l_MfEV6kkC&pg=PA248#v=onepage&q&f=false|title= A Linguistic Happening in Memory of Ben Schwartz: Studies in Anatolian, Italic, and Other Indo-European Languages|author= Yoël L. Arbeitman|page= 248|year= 1988}}</ref> en is in die Grieks-Romeinse wêreld gebruik.<ref name="charnok" /> Volgens Schultens het die Romeine die naam na "Palmura" verander (van die [[Latyn]]se woord ''palma'' ("palm").<ref name="yoel" /> Daarna is die naam na "Palmyra" verander.<ref name="charnok" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2BulY4WvsYC&pg=PA201#v=onepage&q&f=false|title= Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|author= Richard Stephen Charnock|page= 201|year= 1859}}</ref> Dit kan ook ’n Griekse vertaling van "Tadmor" wees (as ’n mens aanneem dit beteken "palm"), soos Jean Starcky, ’n Franse priester en redakteur van die [[Dooie See-rolle]], glo.<ref name="yoel" /> == Geskiedenis == In 1929 het Henri Arnold Seyrig, die direkteur-generaal van oudhede in Sirië, die ruïnes van Palmyra begin opgrawe en die dorpenaars oorreed om na die nuwe dorp Tadmoer te verskuif wat daarnaby deur die Franse gebou is.<ref name="faho98765">{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=jv2jHT_GRe0C&pg=PA257#v=onepage&q&f=false|title=Syria|author=Diana Darke|page= 257|year= 2010}}</ref> Die verskuiwing is in 1932 voltooi<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=8kLFfE1qPhIC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false|title=Palmyra and Its Empire: Zenobia's Revolt Against Rome|author= Richard Stoneman|page= 12|year= 1994}}</ref> en die antieke terrein was gereed vir opgrawings.<ref name="faho98765" /> Op 13 Mei 2015 het die ekstremistiese militante groep [[Islamitiese Staat (in Irak en die Levant)|Islamitiese Staat in Irak en die Levant]] (ISIL) die moderne dorp aangeval en die vrees laat ontstaan dat hulle die historiese terrein sal verwoes.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2015/05/15/middleeast/syria-palmyra-isis/ |title=Palmyra: Will ISIS bulldoze ancient Syrian city? |publisher=CNN |date=18 Mei 2015 |access-date=18 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122928/https://www.cnn.com/2015/05/15/middleeast/syria-palmyra-isis/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 18 Mei het ISIL die antieke terrein oorgeneem.<ref>{{cite web |url=http://news.yahoo.com/group-seizes-town-iraqs-anbar-province-082610804.html |title=Islamic State fighters capture Iraqi town, purges opponents in Syria's Palmyra |access-date=29 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305141357/http://news.yahoo.com/group-seizes-town-iraqs-anbar-province-082610804.html |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Verskeie monumente is sedertdien deur ISIL verwoes, en hulle het na berig word plofstowwe om Palmyra geplant.<ref>{{cite web |title=Islamic State fighters blow up two burial sites at Palmyra |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11693510/Islamic-State-fighters-blow-up-two-burial-sites-at-Palmyra.html |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122927/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11693510/Islamic-State-fighters-blow-up-two-burial-sites-at-Palmyra.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=ISIS Destruction of Ancient Sites Hits Mostly Muslim Targets |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/07/150702-ISIS-Palmyra-destruction-salafism-sunni-shiite-sufi-Islamic-State |website=National Geographic News |access-date=4 Julie 2015 |first=Kristin |last=Romey |first2=National Geographic PUBLISHED July |last2=02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119122046/https://news.nationalgeographic.com/2015/07/150702-ISIS-Palmyra-destruction-salafism-sunni-shiite-sufi-Islamic-State/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=ISIL blows up ancient shrines near Syria's Palmyra |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/06/isil-ancient-shrines-syria-palmyra-150623234538378.html |website=www.aljazeera.com |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114194835/https://www.aljazeera.com/news/2015/06/isil-ancient-shrines-syria-palmyra-150623234538378.html |archive-date=14 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Tadmur|Engelse Wikipedia]] == Bibliografie == {{refbegin}} *{{cite book|first=Terry|last=Carter|title=Syria and Lebanon 3|url=http://books.google.com/books?id=_R-I_Gx5OgQC&dq=Hajin+Syria&source=gbs_navlinks_s|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=1741046092}} *{{cite book|author=Federal Research Division|title=Syria: A Country Study|url=https://books.google.nl/books?id=93QsAAAAYAAJ&q=Federal+research+division+tadmur&dq=Federal+research+division+tadmur&hl=nl&sa=X&ei=uypdVYz1FIOVNtysgMgM&ved=0CCoQ6AEwAA|year=1988}} *{{cite book|last1=Robinson|first1=Edward|authorlink1=Edward Robinson (scholar)|last2=Smith|first2=Eli|authorlink2=Eli Smith|year=1841|url=http://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838| location=Boston|publisher=Crocker & Brewster|volume=3}} *{{cite book|title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500|url=http://www.archive.org/details/palestineundermo00lestuoft|first1=Guy|last1=Strange, le|year=1890|publisher=Committee of the Palestine Exploration Fund}} {{refend}} [[Kategorie:Nedersettings in Sirië]] [[Kategorie:Palmyra]] 0jsqy56cozzmsn4w32bzczl0yth6548 2920868 2920851 2026-08-01T17:43:40Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2920868 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die moderne stad naby die ruïnes van die antieke Palmyra (ook Tadmoer genoem). Vir ’n artikel oor die antieke terrein, sien [[Palmyra]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam = Tadmoer |ander_naam = |inheemse_naam = <big>تدمر</big> |nedersetting_tipe = Stad |bynaam = |slagspreuk = |beeld_stadsilhoeët = City of Tadmor, Syria.jpg |beeldgrootte = |beeldbyskrif = Die moderne stad Tadmoer. |beeld_vlag = |vlaggrootte = |vlagskakel = |onderafdelingnaam = {{Vlagland|Sirië}} |stigtingsdatum = |hoogte_m = 405 |bevolkingnotas = Sensus 2004 |bevolking_totaal = 51 323 }} '''Tadmoer''' ([[Arabies]]: <big>تدمر</big>; ook gespel '''Tadmor'''; in baie tale bekend as '''[[Palmyra]]''') is ’n stad in Sentraal-[[Sirië]] in die [[Homs]]-goewernement. Dit is in ’n [[oase]] in die middel van die [[Siriese Woestyn]] geleë, sowat 215&nbsp;km noordoos van die hoofstad, [[Damaskus]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7729718.stm Syria uncovers 'largest church'] BBC News Online, 14 November 2008. URL besoek op 2008-11-16.</ref> en 180&nbsp;km suidwes van die [[Eufraat]]rivier. Die [[Palmyra|antieke ruïnes van die antieke stad Palmyra]], ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]], is sowat 500&nbsp;m suidwes van Tadmoer.<ref name="Carter205">{{cite book|first=Terry|last=Carter|title=Syria and Lebanon 3|url=http://books.google.com/books?id=_R-I_Gx5OgQC&dq=Hajin+Syria&source=gbs_navlinks_s|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=1741046092}}</ref> Die stad is relatief geïsoleer; die naaste nedersettings is Arak in die ooste, al-Sukhnah in die noordooste, Tiyas in die weste en al-Qaryatayn in die suidweste. Tadmoer is die administratiewe hoofstad van die Tadmoerdistrik en die Tadmoersubdistrik. Die stad het in 2004 ’n inwonertal van 51&nbsp;323 gehad.<ref name="CBS">[http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-20-2004.htm General Census of Population and Housing 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215230132/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-20-2004.htm |date=15 Desember 2019 }}. Central Bureau of Statistics (CBS). Homs Governorate.</ref> Tydens die [[Siriese Burgeroorlog]] het die stad se inwonertal aansienlik toegeneem vanweë vlugtelinge uit ander dele van die land.<ref name="NYT">{{cite news |first1=Anne |last1=Barnard |first2=Hwaida |last2=Saad |title=ISIS Fighters Seize Control of Syrian City of Palmyra, and Ancient Ruins |url=http://www.nytimes.com/2015/05/21/world/middleeast/syria-isis-fighters-enter-ancient-city-of-palmyra.html |work=The New York Times |date=20 Mei 2015 |access-date=20 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520171529/https://www.nytimes.com/2015/05/21/world/middleeast/syria-isis-fighters-enter-ancient-city-of-palmyra.html |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Naam == Beide die antieke en moderne stad is in baie tale algemeen bekend as Palmyra. In Arabies is albei stede bekend as Tadmoer. "Tadmor" is die Semitiese en eerste bekende naam van die stad; dit is in die eerste helfte van die 2de millennium v.C. gebruik.<ref name="yoel">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x1l_MfEV6kkC&pg=PA238#v=onepage&q&f=false|title= A Linguistic Happening in Memory of Ben Schwartz: Studies in Anatolian, Italic, and Other Indo-European Languages|author= Yoël L. Arbeitman|page= 238|year= 1988}}</ref> Die oorsprong van die naam is nie duidelik nie; volgens die Nederlandse [[Filologie|filoloog]] Albert Schultens kom dit van die Semitiese woord vir "dadels" (''tamar''),<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=t_9NkGsNtcYC&pg=PA445#v=onepage&q&f=false|title= Hebrew in Its West Semitic Setting: A Comparative Survey of Non-Masoretic Hebrew Dialects and Traditions, Deel 1|author= A. Murtonen|page= 445|year= 1989}}</ref><ref name="charnok">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2BulY4WvsYC&pg=PA200#v=onepage&q&f=false|title= Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|author= Richard Stephen Charnock|page= 200|year= 1859}}</ref> wat verwys na die palmbome om die stad. Die naam "Palmyra" het in die vroeë 1ste eeu&nbsp;n.C. in die werk van Plinius die ouere verskyn<ref name="yoel" /><ref name="yoe3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x1l_MfEV6kkC&pg=PA248#v=onepage&q&f=false|title= A Linguistic Happening in Memory of Ben Schwartz: Studies in Anatolian, Italic, and Other Indo-European Languages|author= Yoël L. Arbeitman|page= 248|year= 1988}}</ref> en is in die Grieks-Romeinse wêreld gebruik.<ref name="charnok" /> Volgens Schultens het die Romeine die naam na "Palmura" verander (van die [[Latyn]]se woord ''palma'' ("palm").<ref name="yoel" /> Daarna is die naam na "Palmyra" verander.<ref name="charnok" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2BulY4WvsYC&pg=PA201#v=onepage&q&f=false|title= Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|author= Richard Stephen Charnock|page= 201|year= 1859}}</ref> Dit kan ook ’n Griekse vertaling van "Tadmor" wees (as ’n mens aanneem dit beteken "palm"), soos Jean Starcky, ’n Franse priester en redakteur van die [[Dooie See-rolle]], glo.<ref name="yoel" /> == Geskiedenis == In 1929 het Henri Arnold Seyrig, die direkteur-generaal van oudhede in Sirië, die ruïnes van Palmyra begin opgrawe en die dorpenaars oorreed om na die nuwe dorp Tadmoer te verskuif wat daarnaby deur die Franse gebou is.<ref name="faho98765">{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=jv2jHT_GRe0C&pg=PA257#v=onepage&q&f=false|title=Syria|author=Diana Darke|page= 257|year= 2010}}</ref> Die verskuiwing is in 1932 voltooi<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=8kLFfE1qPhIC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false|title=Palmyra and Its Empire: Zenobia's Revolt Against Rome|author= Richard Stoneman|page= 12|year= 1994}}</ref> en die antieke terrein was gereed vir opgrawings.<ref name="faho98765" /> Op 13 Mei 2015 het die ekstremistiese militante groep [[Islamitiese Staat (in Irak en die Levant)|Islamitiese Staat in Irak en die Levant]] (ISIL) die moderne dorp aangeval en die vrees laat ontstaan dat hulle die historiese terrein sal verwoes.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2015/05/15/middleeast/syria-palmyra-isis/ |title=Palmyra: Will ISIS bulldoze ancient Syrian city? |publisher=CNN |date=18 Mei 2015 |access-date=18 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122928/https://www.cnn.com/2015/05/15/middleeast/syria-palmyra-isis/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 18 Mei het ISIL die antieke terrein oorgeneem.<ref>{{cite web |url=http://news.yahoo.com/group-seizes-town-iraqs-anbar-province-082610804.html |title=Islamic State fighters capture Iraqi town, purges opponents in Syria's Palmyra |access-date=29 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305141357/http://news.yahoo.com/group-seizes-town-iraqs-anbar-province-082610804.html |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Verskeie monumente is sedertdien deur ISIL verwoes, en hulle het na berig word plofstowwe om Palmyra geplant.<ref>{{cite web |title=Islamic State fighters blow up two burial sites at Palmyra |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11693510/Islamic-State-fighters-blow-up-two-burial-sites-at-Palmyra.html |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122927/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11693510/Islamic-State-fighters-blow-up-two-burial-sites-at-Palmyra.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=ISIS Destruction of Ancient Sites Hits Mostly Muslim Targets |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/07/150702-ISIS-Palmyra-destruction-salafism-sunni-shiite-sufi-Islamic-State |website=National Geographic News |access-date=4 Julie 2015 |first=Kristin |last=Romey |first2=National Geographic PUBLISHED July |last2=02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119122046/https://news.nationalgeographic.com/2015/07/150702-ISIS-Palmyra-destruction-salafism-sunni-shiite-sufi-Islamic-State/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=ISIL blows up ancient shrines near Syria's Palmyra |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/06/isil-ancient-shrines-syria-palmyra-150623234538378.html |website=www.aljazeera.com |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114194835/https://www.aljazeera.com/news/2015/06/isil-ancient-shrines-syria-palmyra-150623234538378.html |archive-date=14 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Tadmur|Engelse Wikipedia]] == Bibliografie == {{refbegin}} *{{cite book|first=Terry|last=Carter|title=Syria and Lebanon 3|url=http://books.google.com/books?id=_R-I_Gx5OgQC&dq=Hajin+Syria&source=gbs_navlinks_s|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=1741046092}} *{{cite book|author=Federal Research Division|title=Syria: A Country Study|url=https://books.google.nl/books?id=93QsAAAAYAAJ&q=Federal+research+division+tadmur&dq=Federal+research+division+tadmur&hl=nl&sa=X&ei=uypdVYz1FIOVNtysgMgM&ved=0CCoQ6AEwAA|year=1988}} *{{cite book|last1=Robinson|first1=Edward|authorlink1=Edward Robinson (scholar)|last2=Smith|first2=Eli|authorlink2=Eli Smith|year=1841|url=http://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838| location=Boston|publisher=Crocker & Brewster|volume=3}} *{{cite book|title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500|url=http://www.archive.org/details/palestineundermo00lestuoft|first1=Guy|last1=Strange, le|year=1890|publisher=Committee of the Palestine Exploration Fund}} {{refend}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Sirië]] [[Kategorie:Palmyra]] cp3su0elwj2ods7ahxa6do2gz7laasu 0 104996 2921093 2711790 2026-08-02T07:44:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921093 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wilma van der Bijl | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = ~ 1963 | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = | ander = | bekend = Mej. SA 1987 | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = 2 | webblad = | handtekening = }} '''Wilma van der Bijl''', 'n [[apteker]] van beroep, het die [[Mejuffrou Suid-Afrika]]-kompetisie in [[1987]] gewen. Sy is 'n perfeksionis en het 'n hoë standaard gedurende haar jaar as Mej. SA gehandhaaf.<ref>[https://archive.ph/20151208063120/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/05/30/3/8.html Mej. SA het 'n 'goeie maat'], ''[[Die Burger]]'', 30 Mei 1988</ref> Daarna het sy vir twee jaar in [[Duitsland]] gewoon, waar sy as internasionale model gewerk het. Sy het na [[Suid-Afrika]] terugkeer om haar aptekersinternskap te voltooi, en het daarna die ''Wilma van der Bijl-afrondingskool'' op die been gebring.<ref>[https://web.archive.org/web/20151119195538/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/07/23/3/4.html Nou doen Wilma dit met 'n draffie], ''[[Beeld]]'', 23 Julie 1990</ref> [[Borskanker]] is later by haar gediagnoseer, maar sy het dit met chemoterapie oorwin.<ref>[https://web.archive.org/web/20151119195543/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2008/06/11/TN/7/1106kanker.html Chemoterapie soos modelwerk Pruike is uitgeruil om style te vergelyk], ''[[Beeld]]'', 11 Junie 2008</ref> Sy is die beskermvrou van die Rooikruis-kinderhospitaal in [[Kaapstad]]. Wilma is getroud met 'n [[Grieke|Griekse]] sakeman, Ari Tapanlis. Haar twee kinders se name is Alexia en Nikolaos. Deesdae is sy 'n [[besigheid]]svrou en bedryf 'n [[vulstasie]] met 'n [[restaurant]], asook ander familiebesighede in [[Kaapstad]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Van der Bijl, Wilma}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse modelle]] [[Kategorie:Mejuffroue Suid-Afrika]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 87sjk5wy3lo0m116wvqmcrfk5kb6rig 0 107889 2921021 2716425 2026-08-01T21:16:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921021 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Trienke Laurie | bynaam = | beeld = Trienke Laurie on the beach by Henri Laurie CC.jpg | onderskrif = Trienke Laurie op die strand. | geboortenaam = Catherine Elizabeth Opperman | geboortedatum = [[10 Mei]] [[1946]] | geboorteplek = [[Kaapstad]] | dood_datum = {{SDEO|1946|5|10|2023|10|2|df=yes}}<ref name=":0" /><ref name=":1" /> | sterfteplek = [[Franskraal]], Wes-Kaap | ouers = [[D.J. Opperman]]<br />Marié van Reenen | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer, skilder | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Ingrid Jonker-prys]] | genre = | bekende_werke = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Dirk Laurie | kinders = 5 | webblad = | handtekening = }} '''Trienke Laurie''' (10 Mei 1946 – 2 Oktober 2023) was 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name="kanne" /> Sy is in 1999 met die [[Ingrid Jonker-prys]] bekroon. == Lewe en werk == Catherine Elizabeth (Trienke) Laurie is op [[10 Mei]] [[1946]] in [[Kaapstad]] gebore. Sy was die oudste kind en een van drie dogters van [[D.J. Opperman]],<ref name="litnet" /> die bekende digter, en Marié van Reenen, bekende skryfster van Zoeloe-sprokies. Haar susters is Heila Marié en Diederi Joanne. Haar ma vind die naam Catherine te Engels en noem haar dus Trienke, wat daarna haar noemnaam word. Sy gaan skool aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad en matrikuleer in 1963 aan die Hoërskool Bloemhof op Stellenbosch. Hierna studeer sy vanaf 1964 verder in veral kunsmetodiek aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]],<ref name="sw" /> waar sy 'n B.A.-graad en Onderwysdiploma behaal en haar as hoërskoolonderwyser in Afrikaans, Geskiedenis en Kuns bekwaam. In hierdie tyd vorm sy ook deel van haar pa se bekende Letterkundige Laboratorium. Sy hou 'n jaar lank skool op Vredendal, waarna sy op 21 Desember 1968 trou met die wiskundige, Dirk Laurie, 'n huwelik waaruit vyf seuns (Henri, Diederik, Dirk Pieter, Van Reenen en Kestell) gebore is. Na die troue word sy 'n tuisteskepper en behalwe kinders grootmaak, hou sy haar besig met skilder, die gee van kunsklasse en sy skryf ook kinderverse. Die gesin woon vir vyftien jaar in [[Pretoria]] en verhuis dan na [[Vanderbijlpark]], waar haar man hoogleraar in Wiskunde aan die Vaaldriehoekse kampus van die [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit]] is. Hier bly hulle vir sewentien jaar. Nadat die kinders groot is, begin sy in 1990 weer studeer aan die B.A. Honneurs-graad in Afrikaans en Nederlands, wat sy in 1991 met lof behaal aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]].<ref>Nieuwoudt, Stephanie. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/05/28/14/15.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522130949/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/05/28/14/15.html |date=22 Mei 2009 }}</ref> Sy is ook welbekend as skilder en het reeds verskeie uitstallings van haar kunswerke gehou. Na aftrede verhuis sy en haar man na Somerset-Wes. Haar man, Dirk, sterf in 2019.<ref name=":0" /> Sy sterf Maandag, 2 Oktober 2023 op [[Franskraalstrand|Franskraal]] in die Wes-Kaap op die ouderdom van 77 jaar.<ref name=":1" /> == Publikasies == Gedurende haar skooljare begin sy reeds dig en dra onder andere verskeie kleuterverse by tot haar vader se versamelbundel “''Kleuterverseboek''”. Ook as student dig sy, maar begin hierdie ambag eers ernstig beoefen wanneer sy besig is met haar Honneurs-studies. Aanvanklik verskyn haar gedigte in tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde''. * '''1997''' – Skietspoel * '''1999''' – Ek sien 'n rooi bul storm * '''2001''' – Uitroep * '''2007''' – Sonskyf * '''2010''' – Van my ouma 'n groet (Kinderboek met verse, prosa en illustrasies) * '''2017''' – Koebesie (Reisverse oor Europa- met illustrasies) === ''Skietspoel'' === Haar debuutbundel, “''Skietspoel''”,<ref>Le Roux, Mari Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/06/11/18/2.html</ref><ref>[[Cloete, T.T.]] “Beeld” 14 Julie 1997; Hambidge, Joan “Die Burger” 11 Junie 1997</ref><ref>Hambidge, Joan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997; [[Kannemeyer, J.C.]] “Rapport” 1 Junie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” [[Tafelberg Uitgewers]]. Eerste uitgawe. 1998</ref> maak indruk met die afgerondheid van die verse, waarvan die bestes handel oor die bekende dinge van ons land, soos die natuur en die mense, deurentyd met 'n sterk godsdienstige aanslag.<ref>Nieuwoudt, Stephanie “Godsdiens anker haar sê digter” “Plus” 28 Mei 1999</ref> Hierin verskyn 'n breë register van temas en versvorme. Temas wat aangespreek word is Namibië en die grootsheid van die woestyn, die natuur en die aarde met sy bome, minerale en mense.<ref>Tempelhoff, Elise “Die natuur léwe in Laurie se digkuns” “Naweek-Beeld” 2 Augustus 1997</ref> Die titel verwys enersyds na fotografie (waar die beste foto’s dikwels die “maklikste” lyk) en andersyds die apparaat wat in weefwerk gebruik word, wat vaardigheid, fyn afwerking en geduld vereis – so word dit dan metafoor van die poësie self. Die bundel word in sewe afdelings verdeel. Die eerste afdeling is “''Namib''” en bevat verse oor hierdie landstreek, met “''Hans Merensky''” 'n huldedig aan hierdie bekende geoloog. “''Sand en steen''” is die tweede afdeling, waarin veral die ontdekking van die natuur se wonders ondersoek word. “''Delf''” gee met fyn klankbinding 'n boeiende perspektief op die tot niet gaan van dinge en die daaropvolgende navorsing en ontleding, 'n siklus wat homself oneindiglik herhaal. “''Getem''” se tema is die skilder se vermoë om wilde en gevaarlike voorwerpe en natuurverskynsels in die kunswerk vas te vang en so te tem. Die afdeling “''Vlerk''” bevat gedigte oor vlieg en metafore daarvan, met “''Die laaste skoenlapper''” wat 'n gedig van Pavel Friedmann vertaal oor die laaste skoenlapper wat hy tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die Joodse interneringskamp Terezin in [[Tsjeggo-Slowakye]] gesien het. “''Skollie''” se speelse seksualiteit bekoor ook. Die afdeling “''Inslag''” bestaan hoofsaaklik uit herinneringsverse, waar sy in “''Afvlerk''”, opgedra aan haar pa, dig oor sy fisiese onvermoë na 'n beroerte-aanval en inspeel op sy gedig “''Kanarie''”. Die gedigte in “''Web''” trek disparate dinge soos in 'n web saam, met “''Arena''” wat gebaseer is op 'n gedig van Federico Garcia Lorca. “''Bioom''” bevat gedigte oor die ekologie en “''Skering''” se gedigte is meer religieus van aard. In 1999 word hierdie bundel met die Ingrid Jonker-prys bekroon.<ref>Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/03/22/13/1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522131445/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/03/22/13/1.html |date=22 Mei 2009 }}</ref> === ''Ek sien 'n rooi bul storm'' === Die rooi bul in “''Ek sien 'n rooi bul storm''”<ref>Cloete, T.T. “Rapport” 7 November 1999; Grové, A.P. “Beeld” 27 September 1999</ref><ref>Hambidge, Joan Woorde wat weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/03/trienke-laurie-ek-sien-n-rooi-bul-storm.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229202919/http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/03/trienke-laurie-ek-sien-n-rooi-bul-storm.html |date=29 Desember 2016 }}</ref> verwys na die Engelse troepe wat in die [[Anglo-Boereoorlog]] uit die [[Vrystaat]] na die [[Transvaal]] opgeruk het. Die bundel is gebaseer op [[Siener van Rensburg]] se profesieë en veral [[Adriaan Snyman]] se boek daaroor, “''Siener van Rensburg: Boodskapper van God''”. Talle van Siener se voorspellings oor die oorlog word in die bundel ingewerk, asook iets van sy eie lewe en ervaringe en sy Christelik-gelowige insigte en vermaninge oor hoe om as volk en individu op te tree. Die aard van die stof bring mee dat 'n groot deel van die gedigte mededelend en verklarend van aard is, eerder as beskrywend. === ''Uitroep'' === “''Uitroep''”<ref>Esterhuizen, Louis Die Burger: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2001/10/08/7/1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813191621/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2001/10/08/7/1.html |date=13 Augustus 2010 }}</ref><ref>Odendaal, Bernard Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/11/19/6/4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118172641/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/11/19/6/4.html |date=18 November 2011 }}</ref> beslaan sewe afdelings, waarin 'n verskeidenheid van temas behandel word, soos die natuur, ander digters en kunstenaars. Daar is onder meer gedigte oor haar ma se dood, oor Namibië en oor die bekende kunstenaar van die [[Uilhuis]] op [[Nieu-Bethesda]], Helen Martins. Die eerste afdeling is “''Sossus''”, met verwysing na hierdie natuurbaken in Namibië, met die gedig “''Eden – Sossusomgewing''” wat hierdie gebied vergelyk met die Paradys van die Bybel. “''Versteende woud''” beeld die geleidelike aftakeling en verstening van die woud uit met treffende beelding. Die afdeling “''Uilvrou''” handel oor Helen Martins, met gedigte waarin die digter die strakke beelde in woorde ewenaar. Die afdeling “''Kruik van ivoor''” is veral interessant omdat die digter hier vertellings van haar vader oor sy reis na Malawi en sy onvoltooide finale bundel, “''Sonklong oor Afrika''”, as beginpunt neem om in “verbeeldingspel” gedigte te skryf hieroor soos sy vermoed hy sou wou gedoen het. Die afdeling “''Ma se laaste jare''” bring in 'n aantal verse hulde aan 'n moeder wat oud en vergeetagtig is, maar steeds as leermeester probeer optree (“''Trompie''”). “''Teenstem''” bevat betrokke verse, met “''Jan Afrika''” ('n skuilnaam van Breyten Breytenbach) wat 'n ritueel uit sy gevangenisskap uitbeeld en “''Lied van die koekoeke''” wat na aard en vorm herinner aan Uys Krige se “''Lied van die Fascistiese bomwerpers''”. Die afdeling “''Dier en ster''” se temas is reeds in die titel saamgevat, met “''Die sardientjie''” se speelsheid en herhaling wat herinner aan die bekende Engelse volkslied “''There was an old woman who swallowed a fly''”. Hierdie afdeling is besonder bekoorlik weens sy ratsheid en vloei en vernuftige hoewel eenvoudige woordgebruik. Die slotafdeling “''Stalagmiet''” beeld kuns uit, hetsy dit deur kunstenaars of deur die natuur voortgebring word. === ''Sonskyf'' === [[Lêer:Van My Ouma 'n groet deur Trienke Laurie.jpg|alt=Voorblad van die boek "Van my Ouma 'n groet" deur Trienke Laurie|duimnael|Voorblad van die boek "Van my Ouma 'n groet" deur Trienke Laurie]] Hierna volg “''Sonskyf''”,<ref>Hambidge, Joan. Woorde wat weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/02/trienke-laurie-sonskyf-2007.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229120202/http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/02/trienke-laurie-sonskyf-2007.html |date=29 Desember 2016 }}</ref><ref>Odendaal, Bernard “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 45 no. 2, Lente 2008</ref> wat uit ses afdelings bestaan met die son as deurlopende tema. In die verskillende afdelings kom onder meer die Suid-Afrikaanse natuurlewe soos verteenwoordig in die seediere, plante, voëls en diere aan die bod. Die aanbidding van die son in Antieke Egipte en argeologiese opgrawings word ook tematies ontgin. Die eerste afdeling, “''Sonbesie''”, bevat gedigte oor 'n aantal diere en plante. “''Lens''” bevat gedigte oor kunstenaars en hul werk, met “''Songod''” wat 'n reeks gedigte bevat oor die Egiptiese farao Achnaton. Hy was verantwoordelik vir die invoering van die monoteïstiese kultus van Aten, die stralende sonskyf, waaraan die bundel sy titel te danke het. Die sonskyf staan vir lig as lewensgewende krag. In hierdie afdeling word die son as motief in die Christelike tradisies van onder andere Franciscus ook bespreek. “''Soveel onder die son''” bevat gedigte oor beelde en indrukke om sodoende die merkwaardige onder die son raak te vat. Die omslae van haar digbundels bevat telkens 'n afdruk van 'n skildery van haar. Haar gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte''”, “''Nuwe verset''”, “''Kleuterverseboek''” en “''Nuwe Kleuterverseboek''”. In 2020 word haar gedig ‘Ongevraagd kind van ongehude ouers’ in ''Vers en vrou'' opgeneem.<ref>De Wet, K. (samest.) Vers & vrou. Kaapstad: Human & Rousseau. 2020</ref> === ''Van my Ouma 'n groet'' === “''Van my Ouma 'n groet''” is gemik op 9-12-jariges en bevat briefies, gediggies en prente, gerig aan die kleinkind. In gemaklike geselstrant word kennis oorgedra van wonderlike dinge soos goue wawielspinnekoppe, die buffelwewer en 'n janfrederik. Volkleurprente deur Trienke self illustreer die stories. == Bronne == * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Fourie, Elkarien “Dirk se digterdogter” “Rooi Rose” November 1999 * Le Roux, Mari “Met debuutbundel volg Trienke in haar pa se spore” “Die Burger” 11 Junie 1997 * Facebook: https://www.facebook.com/trienke.laurie * {{cite news |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/08/2/8/2.html |title=Trienke Laurie is digter in eie reg; Sy tree in dié bundel in gesprek met haar pa |date=2 Augustus 1997 |author=Tempelhoff, Elise |publisher=[[Beeld]] (bl. 8) |archive-url=https://archive.is/20160307220624/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/08/2/8/2.html |archive-date= 7 Maart 2016 |access-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead }} * Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/trienke-laurie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805161355/http://versindaba.co.za/gedigte/trienke-laurie/ |date= 5 Augustus 2016 }} * {{cite news |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/1998/05/13/9/5.html |title=Digter stel nuwe bundel bekend |date=13 Mei 1998 |publisher=[[Volksblad]] |page=9 |archive-url=https://archive.is/20160307220629/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/1998/05/13/9/5.html |archive-date= 7 Maart 2016 |access-date=25 Februarie 2016 |url-status=live }} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="kanne">Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria; Eerste uitgawe 2005</ref> <ref name=":0">Digter en skilder Trienke Laurie (77) sterf | [https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/aktueel/digter-en-skilder-trienke-laurie-77-sterf-20231002 Netwerk24]</ref> <ref name=":1">D.J. Opperman se digter-dogter sterf op 77 jaar. Beeld, 3 Oktober 2023</ref> <ref name="litnet">LitNet: http://www.litnet.co.za/author/trienke-laurie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129090638/http://www.litnet.co.za/author/trienke-laurie/ |date=29 November 2017 }}</ref> <ref name="sw">Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/lauriet.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317134138/http://stellenboschwriters.com/lauriet.html |date=17 Maart 2016 }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Laurie, Trienke}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Sterftes in 2023]] bqhpjgg96i0wza45l33qfry0gcp2ll2 0 108153 2920902 2586181 2026-08-01T18:20:19Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920902 wikitext text/x-wiki {{Etniese groep | beeld = [[Lêer:Chan Kusalo cremation 15.jpg|300px]] | onderskrif = Thai tydens 'n verassingsseremonie in Noord-Thailand | groep = Thai | bevolking = ca. 53 miljoen | plek = {{vlagland|Thailand}} ~50,6 miljoen<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html#People |title=CIA - The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=29 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522163431/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Viëtnam}} 1&nbsp;550&nbsp;423<ref>{{cite web |url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=476&idmid=4&ItemID=10802 |title=2009 Vietnam Population and Housing Census |publisher=General Statistics Office of Viet nam |access-date=3 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421062650/http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=476 |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Verenigde State}} 237&nbsp;583<ref>{{en}} {{cite book|author=Elizabeth M. Hoeffel, Sonya Rastogi, Myoung Ouk Kim en Hasan Shahid|url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-11.pdf|title=The Asian Population: 2010|work=2010 Census Briefs|publisher=United States Census Bureau|date=Maart 2012|page=14}}</ref><br /> {{vlagland|Laos}} 180&nbsp;000<ref>{{en}} http://www.crc.nsw.gov.au/statistics/Sect1/Table1p08Aust.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041028074111/http://www.crc.nsw.gov.au/statistics/Sect1/Table1p08Aust.pdf |date=28 Oktober 2004 }}</ref><br /> {{vlagland|Suid-Korea}} 94&nbsp;134<ref>{{en}} http://www.immigration.go.kr/HP/COM/bbs_01/Download.do?FileDir=/attach/imm/f2015/&UserFileName=1.pdf&SystemFileName=20150701229489_1_1.pdf</ref><br /> {{vlagland|Taiwan}} 74&nbsp;770<ref>{{zh}} [http://www.immigration.gov.tw/ct.asp?xItem=1109891&ctNode=29699 內政部入出國及移民署全球資訊網 ─ 100年12月] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305012300/http://www.immigration.gov.tw/ct.asp?xItem=1109891&ctNode=29699 |date= 5 Maart 2016 }}</ref><br /> {{vlagland|Maleisië}} 70&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322 |title=SIAMESE MALAYSIANS: They are part of our society |author=Nop Nai Samrong |publisher=New Straits Times |date=8 Januarie 2014 |access-date=10 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822014740/https://www.nst.com.my/opinion/letters-to-the-editor/siamese-malaysians-they-are-part-of-our-society-1.457322 |archive-date=22 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Australië}} 61&nbsp;910<ref>{{en}} {{cite web|last1=Australian Bureau of Statistics|title=Estimated Resident Population by Country of Birth - 1992 to 2014|url=http://stat.abs.gov.au//Index.aspx?QueryId=1093#|accessdate=9 Februarie 2015|format=ABS.stat|archive-date=16 Mei 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516040948/http://stat.abs.gov.au/Index.aspx?QueryId=1093|url-status=dead}}</ref><br /> {{vlagland|Duitsland}} 52&nbsp;849<ref>{{de}} http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer,property=file.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116074931/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer,property=file.xls |date=16 November 2010 }}</ref><br /> {{vlagland|Japan}} 41&nbsp;279<ref>{{en}} http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/List.do?lid=000001074828 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704074249/http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/List.do?lid=000001074828 |date= 4 Julie 2011 }}</ref><br /> {{vlagland|Swede}} 38&nbsp;129<ref>{{sv}} {{cite web|title=Utrikes födda i riket efter födelseland, ålder och kön. År 2000 - 2014|url=http://www.scb.se/sv_/Hitta-statistik/Statistikdatabasen/Variabelvaljare/?px_tableid=ssd_extern%3aUtrikesFoddaR&rxid=a485a851-3570-4919-a302-3aeb860fbfe7|publisher=Statistics Sweden|accessdate=15 Maart 2015}}</ref><br /> {{vlagland|Hongkong}} 30&nbsp;000<ref>{{en}} http://www.cityu.edu.hk/searc/WP44_03_Hewison.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103200500/http://www.cityu.edu.hk/searc/WP44_03_Hewison.pdf |date= 3 Januarie 2006 }}</ref><br /> {{vlagland|Saoedi-Arabië}} 23&nbsp;000<ref>{{en}} http://eng.mol.go.th/inform_dec1107_5.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220151233/http://eng.mol.go.th/inform_dec1107_5.html |date=20 Februarie 2009 }}</ref><br /> {{vlagland|Nederland}} 19&nbsp;004<ref>{{nl}} http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37325&D1=0&D2=a&D3=0&D4=0&D5=a&D6=l&HDR=G2,G3&STB=G1,G5,T,G4&VW=T</ref><br /> {{vlagland|Kanada}} 10&nbsp;500<ref>{{en}} http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211144718/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |date=11 Desember 2020 }}</ref><br /> {{vlagland|Denemarke}} 8&nbsp;580<ref>{{da}} http://www.statistikbanken.dk/statbank5a/default.asp?w=1024</ref><br /> {{vlagland|Finland}} 7&nbsp;500 | taal = [[Thai]] | geloof = Hoofsaaklik [[Lêer:Dharma Wheel.svg|16px]] [[Theravada]]-[[Boeddhisme]] | verwante = Ander Tai-volke (soos [[Laote]], Sjan, Dai, [[Zhuang]], Ahom); Thai-Chinese }} [[Lêer:Thailand ethnic map.svg|duimnael|links|Verspreiding van etniese groepe in Thailand in 1974]] Die '''Thai''' ([[Thai]]: ไทย), voorheen bekend as '''Siamese''', is 'n [[nasie]] en [[etniese groep]] inheems aan [[Thailand]] en die aangrensende lande van [[Suidoos-Asië]], veral [[Viëtnam]]. Hulle vorm die titulêre nasie van Thailand en maak tussen 75 en 85% van Thailand se bevolking uit. Die Thai behoort tot die Tai-volke wat naas Thailand ook in die [[Volksrepubliek China]] se suidooste asook in [[Indië]] se noordooste leef en nog die [[Laote]] en [[Zhuang]] insluit. Hulle praat Thai as [[moedertaal]] wat in verskillende plaaslike variante bestaan<ref>{{en}} {{citation |author1=Antonio L. Rappa |author2=Lionel Wee |title=Language Policy and Modernity in Southeast Asia: Malaysia, the Philippines, Singapore, and Thailand |publisher=Springer |year=2006 |pages=114–115}}</ref> en saam met [[Laosiaans]] tot die [[Tai-Kadai-tale]] behoort. Die Thai is hoofsaaklik aanhangers van die [[Theravada]]-[[Boeddhisme]], byna 95% volgens die laaste skatting in 2010, gevolg deur klein minderhede soos [[Islam|Moslems]], [[Hindoeïsme|Hindoes]] en [[Christendom|Christene]]. Die term "Thai" sluit gewoonlik sentrale en suidelike Thai,<ref>{{en}} Cheesman, P. (1988). ''Lao textiles: ancient symbols-living art. ''Bangkok, Thailand: White Lotus Co., Thailand.</ref><ref>{{en}} Fox, M. (1997). ''A history of Laos.'' Cambridge, U.K.: Cambridge University Press.</ref><ref>{{en}} Fox, M. (2008). ''Historical Dictionary of Laos (3rd ed.). ''Lanham: Scarecrow Press.</ref><ref>{{en}} Goodden, C. (1999). ''Around Lan-na: a guide to Thailand's northern border region from Chiang Mai to Nan.'' Halesworth, Suffolk: Jungle Books.</ref><ref>{{en}} Wijeyewardene, G. (1990). ''Ethnic groups across national boundaries in mainland Southeast Asia. ''Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.</ref> noordelike Thai en Isan in,<ref>{{en}} {{citation |author=David Levinson |title=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook |publisher=Oryx Pres |year=1998 |page=287|isbn=1573560197}}</ref><ref>{{en}} {{citation |author=Barbara A. West |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher=Facts on File |year=2009 |page=794|isbn=1438119135}}</ref> hoewel dié term 'n los betekenis het en soms na die hele bevolking van Thailand verwys, met groot minderhede soos [[Han-Chinese]] (9,3 miljoen), [[Maleiers]] (2 miljoen) en [[Khmer (volk)|Khmer]] (1,2 miljoen). Wêreldwyd leef daar sowat 53 miljoen Thai, waarvan sowat 50,6 miljioen in Thailand en omtrent 1,5 miljoen in Viëtnam, waar hulle tot een van die 54 amptelik erkende etniese groepe behoort. Naas [[Viëtnamese]] en die verwante Tay vorm Thai die derde grootste etniese groep in Viëtnam.<ref>{{cite web |url=http://portal.thongke.gov.vn/khodulieudanso2009/Tailieu/AnPham/KetQuaToanBo/3_Ketqua-toanbo.pdf |title=Kết quả toàn bộ Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009 |publisher=Tổng Cục Thống kê Việt Nam |access-date=3 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819073513/http://portal.thongke.gov.vn/khodulieudanso2009/Tailieu/AnPham/KetQuaToanBo/3_Ketqua-toanbo.pdf |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|People of Thailand}} {{Normdata}} [[Kategorie:Etniese groepe in Europa]] [[Kategorie:Etniese groepe in Noord-Amerika]] [[Kategorie:Etniese groepe in Oseanië]] [[Kategorie:Etniese groepe in Thailand]] [[Kategorie:Etniese groepe in Viëtnam]] r51ku5q47fvbfq8uuo8kh2xuko6m7ro 0 109030 2921075 2877964 2026-08-02T04:17:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921075 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Suid-Afrika | Artikel = | Beeld = Flag of South Africa (1928-1982).svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = “Oranje, Blanje, Blou”,<ref name=stat /> “Unievlag”,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://samilhistory.com/2017/03/15/the-inconvenient-and-unknown-history-of-south-africas-national-flags/ |title=The inconvenient and unknown history of South Africa’s national flags |publisher=The Observation Post |last=Dickens |first=Peter |date=15 Maart 2017 |accessdate=23 Augustus 2019}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2015/06/22/how-an-old-dutch-flag-became-a-racist-symbol |title=How an old Dutch flag became a racist symbol |work=The Economist |date=22 Junie 2015 |accessdate=23 Augustus 2019 |issn=0013-0613}}</ref> “Apartheidsvlag” | Ander_byname = | Gebruik = 111110 | Simbool = {{FIAV|historical}} | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[31 Mei]] [[1928]] | Ontwerp = Drie horisontale bane in oranje, wit en blou met drie klein vlaggies (die Union Jack links, die vertikale weergawe van die vlag van die Oranje-Vrystaat in die sentrum en die vlag van die Zuid-Afrikaansche Republiek [Transvaal se Vierkleur] regs) op die wit baan. | Ontwerper = | Beeld2 = Flag of South Africa (1928–1994, 1-2, dark colors).svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = {{FIAV|historical}} | Verhouding2 = 1:2 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = ’n Langwerpige weergawe van die ou Suid-Afrikaanse vlag }} Die '''vlag van Suid-Afrika tussen 1928 en 1994''' is oorspronklik deur die [[Unie van Suid-Afrika]] (1928–1961) en later deur die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] (tot 1994) gebruik. Dit is tot in 1990 ook in [[Suidwes-Afrika]] (die huidige [[Namibië]]) gebruik, aangesien dié gebied onder Suid-Afrikaanse gesag was. Die vlag is op die [[Prinsevlag]] gebaseer en vertoon die [[vlag van die Verenigde Koninkryk]], die [[vlag van die Oranje-Vrystaat]] en die [[Vierkleur|vlag van die Zuid-Afrikaansche Republiek]] ([[Transvaal]] se [[Vierkleur]]) in ’n kleiner middelblok vertoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2015/06/22/how-an-old-dutch-flag-became-a-racist-symbol |title=How an old Dutch flag became a racist symbol |work=The Economist |date=22 Junie 2015 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die vlag se bynaam is die ''Oranje, Blanje, Blou''.<ref name=stat /> Die vlag se ontwerp is in 1928 deur die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] onder die eerste [[Afrikaners|Afrikanermeerderheidsregering]] goedgekeur. In 1948 het die [[Nasionale Party]] ná hul [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|oorwinning in die algemene verkiesing]] tevergeefs gepoog om die vlagontwerp te verander om die vlag, wat hulle die “bloedvlek” (die vlag van die Verenigde Koninkryk) genoem het, te verwyder.<ref name=dickens>{{en}} {{cite web |url=https://samilhistory.com/2017/03/15/the-inconvenient-and-unknown-history-of-south-africas-national-flags/ |title=The inconvenient and unknown history of South Africa’s national flags |work=The Observation Post |author=Peter Dickens |date=15 Maart 2017 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Ná republiekwording in 1961 is dit as die nasionale vlag behou, ten spyte van die feit dat Suid-Afrika die [[Britse Statebond]] verlaat het. In 1968 het die eerste minister [[John Vorster]] voorgestel dat Suid-Afrika vir die tiende herdenking van Republiekwording in 1971 ’n nuwe vlag aanneem.<ref name="GH68" /> Vorster se idee het egter geen ondersteuning in die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]] gekry nie en die vlag is nooit verander nie. Vervolgens is die vlag ook gedurende die [[apartheid]]sera gebruik en word dit derhalwe die “Apartheidsvlag” genoem.<ref name="gaffe" /><ref name="dickens" /> Met die oorgangsgrondwet en die [[onderhandelinge om apartheid te beëindig]] is dit in 1994 deur die huidige [[vlag van Suid-Afrika]] vervang. Ná sy verwydering in 1994 bly die vlag van 1928 in Suid-Afrika omstrede, aangesien sommige mense dit as “histories” en ’n simbool van die Afrikanererfenis beskou, terwyl ander dit as ’n simbool van apartheid en “[[Baasskap|wit oorheersing]]” beskou. In 2019 het die Gelykheidshof beslis dat openbare vertoning van die vlag as haatspraak geklassifiseer sou word, hoewel uitsonderings toegelaat sou word vir “gevalle van joernalistieke, akademiese en artistieke uitdrukking”.<ref name="SA">{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/news/why-apartheid-flag-banned-south-africa-hate-speech/ |title=It’s now 'illegal' to display the apartheid flag in South Africa |work=The South African |author=Tom Head |date=21 Augustus 2019 |accessdate=21 September 2020 |archive-date= 9 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909230133/https://www.thesouthafrican.com/news/why-apartheid-flag-banned-south-africa-hate-speech/ |url-status=dead }}</ref> == Goedkeuring == [[Lêer:Red Ensign of South Africa (1912-1928).svg|duimnael|links|{{FIAV|historical}} Die Suid-Afrikaanse “rooi vaandel” het tot in 1928 as nieamptelike ''de facto'' vlag van Suid-Afrika gedien; dit is tot in die 1950’s as ’n handelsvlag gebruik]] [[Lêer:Flag of South Africa (1928–1994, bright colors).svg|duimnael|links|{{FIAV|historical}} Die vlag met ’n ligter skakering van “Solway”-blou soos deur die Suid-Afrikaanse regering in 1982 gespesifiseer]] {{Multibeeld | align = right | wydte = 120 | voetskrif = Die drie kleiner vlae binne die ou vlag van Suid-Afrika is van links: die [[vlag van die Verenigde Koninkryk]], die vlag van die [[Oranje-Vrystaat]] en die vlag van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ([[Transvaal]]) | beeld1 = Flag of South Africa (1928–1994, small flags, dark colors).svg | onderskrif1 = Drie klein vlae op die vlag van Suid-Afrika, gebruik van 1928 tot 1982. | beeld2 = Flag of South Africa (1928–1994, small flags, bright colors).svg | onderskrif2 = Drie klein vlae op die vlag van Suid-Afrika, gebruik van 1982 tot 1994. }} Voor 31 Mei 1928 was die Union Jack die enigste vlag wat amptelike status in Suid-Afrika geniet het, aangesien Suid-Afrika deel van die Britse Ryk was. Die Suid-Afrikaanse rooi vaandel is as ’n nieamptelike vlag gebruik. In 1925 het die debatte oor die ontwerp van ’n nuwe vlag vir Suid-Afrika toegeneem, aangesien baie nasate van Boere die Union Jack weens die Tweede Vryheidsoorlog as onvanpas beskou het.<ref name=crw /> In 1926 het die [[Balfour-deklarasie]] wetgewende outonomie aan Suid-Afrika toegestaan en die goedkeuring van ’n nuwe vlag moontlik gemaak. [[Anglo-Afrikane]] wou die Union Jack in die nuwe vlag as deel van die Britse Ryk behou, terwyl die Afrikaners dit nie wou hê nie. ’n Kompromie is bereik, waarvolgens die nuwe vlag gebaseer is op die Prinsenvlag, die eerste vlag wat in Suid-Afrika gehys is, en in die middel die Union Jack saam met die vlae van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]].<ref name=crw /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.c-span.org/video/?56323-1/south-african-election-special-2 |title=South African Election Special, 2 |website=C-SPAN.org |date=21 September 2020}}</ref> Die Union Jack is in die nuwe vlag verklein met die vlagpaalkant aan die regterkant sodat dit nie die ander twee vlae oorheers nie.<ref name=crw>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za_old.html |title=South Africa (1928–1994) |publisher=Flags of the World |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die destydse minister van binnelandse sake, [[Daniël François Malan]], het na die groep klein vlae skertsend as “’n skurfte … wat eendag sal afval” verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://archive.org/details/southafricantra00pato |title=South African Tragedy: The Life and Times of Jan Hofmeyr |publisher=Charles Scribner's Sons |author=Alan Paton |year=1966 |accessdate=21 September 2020}}</ref> In 1927 het die Afrikanermeerderheid in die Parlement die Uniale Nasionaliteit en Vlaewet goedgekeur, waarvolgens die Union Jack en die nuwe vlag van die Unie van Suid-Afrika gelyke status as nuwe vlag van Suid-Afrika sou geniet. Die wet het in 1928 in werking getree, toe albei vlae op die [[Parlementsgebou (Kaapstad)| Parlementsgebou]] in [[Kaapstad]] en die [[Uniegebou]] in [[Pretoria]] gehys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01769.htm |title=1927. Union Nationality & Flag Act |publisher=The O'Malley Archives |accessdate=21 September 2020}}</ref> Hierdie gelyke status is in 1957 met die goedkeuring van die Wysigingswet op vlae verander, waarvolgens die Unievlag die enigste vlag van Suid-Afrika sou wees en met dié wet het gelyktydig “[[Die Stem van Suid-Afrika]]” die enigste volkslied van Suid-Afrika geword en “[[God Save the Queen]]” is verwyder.<ref name=crw /> Met Republiekwording in 1961 het die vlag aangebly. Die stemmeerderheid Afrikaners het nie van die Union Jack in die sentrum van die vlag gehou nie. Herhaaldelike pleidooie vir sy verwydering of vervanging met ’n ander vlag is gemaak, maar tot in 1968 is deur die [[Nasionale Party]] geen stappe in dié rigting geneem nie. [[John Vorster]] het in dié jaar ’n kommissie vir die ontwerp van ’n nuwe vlag ter geleentheid van die tiende herdenking van Republiekwording byeengeroep, maar uiteindelik is geen veranderinge gemaak nie.<ref name="GH68">{{en}} {{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=4eg9AAAAIBAJ&sjid=oUgMAAAAIBAJ&pg=2838,2158422&dq=south+africa+change+flag+1971&hl=en |title=Lord Graham quits Smith Cabinet as right-wing anger grows |work=The Glasgow Herald |p=1, 18 |date=12 September 1968 |volume=186 |edition=197 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die vlag is tydens daaglikse vlagseremonies op skole deur Afrikaners met respek behandel.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2013-12-10-my-old-south-african-flag/#.Vtc9vczcvIU |title=My old South African Flag |newspaper=[[Daily Maverick]] |first=Ivo |last=Vegter |date=10 Desember 2013 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Dit is ook tydens die inhuldiging van die [[Staatspresident van Suid-Afrika|Staatspresident]] ingespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-09-21-mn-934-story.html |title=De Klerk Sworn In, Pledges S. African Reforms |work=[[Los Angeles Times]] |date=21 September 1989 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Aan die vlag is ook ’n ode gewy, “Vlaglied”,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=34C81-sbDAY |title=Flag anthem of South Africa(1961–1994): "Vlaglied" |last=TheKhanate |date=13 Junie 2016 |accessdate=21 September 2020 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="vlaglied">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-song.html |title=South Africa – flag songs |publisher=Flags of the World |accessdate=21 September 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/Act%209%20of%201974.pdf |title='Vlaglied' Copyright Act, 1974 |publisher=Republiek van Suid-Afrika |date=1974 |accessdate=2 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117105053/https://www.gov.za/sites/default/files/Act%209%20of%201974.pdf |url-status=dead |archive-date=17 November 2018}}</ref> geskryf deur [[C.J. Langenhoven]]<ref name="vlaglied" /> en getoonset deur F.J. Joubert.<ref name="vlaglied" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/za/za041en.pdf |title='Vlaglied' Copyright Act of 1974 |date=26 Februarie 1974 |accessdate=21 September 2020}}</ref> As gevolg van afwykings in die vervaardigingsproses het baie vlae ’n donker skakering van blou soos dié van die Union Jack gebruik, aangesien oorspronklik baie vlae in die [[Verenigde Koninkryk]] vervaardig is. Weens hierdie teenstrydigheid het die Suid-Afrikaanse regering in 1982 bepaal dat “Solway”-blou, ’n helder skakering van blou, soos oorspronklik bedoel vir die vlae gebruik sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.savaflags.org.za/spec/South+Africa+-+National+1928-1994+sheet+2.pdf |title=Flag Specification Sheet |date=8 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608104227/http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20sheet%202.pdf |url-status=dead |archive-date=8 Junie 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.savaflags.org.za/spec/South+Africa+-+National+1928-1994+-+sheet+1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608104803/http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20-%20sheet%201.pdf |title=Flag Specification Sheet |date=8 Junie 2018 |url-status=dead |archive-date=8 Junie 2018}}</ref> Die vlag is aan die vlagpale van regeringsinstansies soos die weermag, die gevangenisdiens en die polisie gehys.<ref name="crwflags.com">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-polic.html |title=South African Police Service |publisher=Flag of the world |accessdate=21 September 2020}}</ref> In 1994 is die ou Suid-Afrikaanse vlag aan hierdie vlagpale met die nuwe Suid-Afrikaanse vlag vervang.<ref name="crwflags.com" /> == Teenkanting == [[Lêer:Flag of South Africa.svg|duimnael|{{FIAV|111110}}{{FIAV|normal}} Die Suid-Afrikaanse vlag sedert 1994]] Ondanks die vlag se oorsprong en sy goedkeuring 20 jaar voordat die Nasionale Party aan bewind gekom het, word die vlag veral met die apartheidsera geassosieer. Bewegings soos die [[Black Sash]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.photius.com/countries/south_africa/society/south_africa_society_women_and_apartheid.html |title=South Africa Women and Apartheid |publisher=Photius.com |accessdate=21 September 2020}}</ref> en [[Umkhonto we Sizwe]]<ref name=prot /> het teen die vlag met hul eie simbole protes aangeteken. Die vlag is dikwels van openbare vlagpale verwyder en met die verbanne ANC-vlag vervang.<ref name=prot>{{en}} {{cite book |author=Gail M. Gerhart, Clive L. Glaser |title=From Protest to Challenge: A Documentary History of African Politics in South Africa, 1882–1990. Vol. 6, Challenge and victory, 1980–1990 |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington IND |year=2010 |isbn=0-253-35422-6 |pages=516}}</ref> Die vlag is ook tydens anti-apartheidsproteste in die openbaar verbrand,<ref>{{en}} {{cite news |url=http://tech.mit.edu/V105/N15/rally.15n.html |title=Police arrest nine in protest march |first=Craig |last=Jungwirth |newspaper=The Tech |date=5 April 1985 |accessdate=21 September 2020 |archive-date=12 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512194917/http://tech.mit.edu/V105/N15/rally.15n.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gettyimages.de/detail/nachrichtenfoto/african-national-congress-supporters-set-a-south-nachrichtenfoto/167948014#/african-national-congress-supporters-set-a-south-african-flag-on-fire-picture-id167948014 |title=African National Congress (ANC) supporters set a South African flag on fire 14 April 1993 during a commemoration service for South African Communist Party (SACP) chief Chris Hani |publisher=Getty Images |date=14 April 1993 |accessdate=21 September 2020}}</ref> die uiterste teken van disrespek wat ’n vlag kan toeval. Nadat [[Frederik Willem de Klerk]] in 1989 staatspresident geword het, het hy onmiddellik die ANC ontban en op 11 Februarie 1990 hul leier [[Nelson Mandela]] uit die tronk vrygelaat. De Klerk het met Mandela se ANC en ander organisasies [[onderhandelinge om apartheid te beëindig]] begin. Een van die ANC se voorwaardes was dat die vlag se openbare gebruik geleidelik afneem, aangesien baie swart Suid-Afrikaners dit met apartheid en [[Afrikanernasionalisme]] verbind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Sakhela Buhlungu |title=State of the Nation: South Africa 2007 |publisher=HSRC Press |location=Kaapstad |year=2007 |isbn=978-0-7969-2166-6 |pages=414}}</ref><ref>{{de}} {{cite book |author=Allister Sparks |title=Morgen ist ein anderes Land. Südafrikas geheime Revolution |publisher=Berlin Verlag |location=Berlyn |year=1995 |isbn=978-3-8270-0151-1 |pages=175–187}}</ref> Die onderhandelinge het gelei tot die [[Suid-Afrikaanse referendum van 1992]] waarin stemgeregtigdes die beëindiging van apartheid ondersteun het. Dié referendum het daartoe gelei dat die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyraad]] die [[Springbokke]] toegelaat het om weer toetswedstryde te speel. Die ANC het hiermee saamgestem onder die voorwaarde dat die destydse Suid-Afrikaanse vlag nie gebruik word nie. Voor die “terugkeertoets” teen die [[All Blacks]] het die [[Konserwatiewe Party]] aan die grootliks blanke gehoor baie vlae as ’n simbool van weerstand teen die ANC uitgedeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Ross Black, John Nauright |title=Rugby and the South African Nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |year=1998 |isbn=0-7190-4932-6 |pages=115}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1992]] in [[Barcelona]] het die Suid-Afrikaanse span onder ’n spesiaal ontwerpe vlag van die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] deelgeneem, alhoewel blanke Suid-Afrikaanse toeskouers die destydse nasionale vlag gebruik het, ondanks pogings van amptenare om hulle te stop.<ref>{{en}} {{cite book |first=James |last=Larson |url=https://books.google.de/books?id=U_u73VtZcJIC&pg=PA228&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=Television in the Olympics |isbn=0-86196-538-8 |year=1995 |page=228}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]], die eerste vir die [[Proteas]] en Suid-Afrika se eerste deelname aan ’n internasionale toernooi ná die einde van die sportboikot, het hulle nog onder die ou Suid-Afrikaanse vlag deelgeneem. In 1994 het die Suid-Afrikaanse staatsheraldikus, [[Frederick Brownell]], opdrag gekry om ’n nuwe vlag vir Suid-Afrika te ontwerp om die ou vlag voor die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste algemene verkiesing]] na apartheid te vervang. Hy het ’n nuwe vlag vir Suid-Afrika ontwerp met ’n kombinasie van die ou vlag en die kleure van die ANC-vlag.<ref name=brown /> Die nuwe vlagontwerp is deur beide De Klerk en Mandela persoonlik goedgekeur voordat dit op 15 Maart 1994 uiteindelik deur die Uitvoerende Oorgangsraad goedgekeur is. De Klerk het op 20 April 1994, sewe dae voor die Suid-Afrikaanse algemene verkiesing op 27 April 1994, in die openbaar aangekondig dat die ou vlag vervang sou word.<ref name=brown>{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.com/news/magazine-27155475 |title=Fred Brownell: The man who made South Africa's flag |work=[[BBC]] |date=27 April 2014 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Toe die ou vlag vir die laaste keer by die Parlementsgebou in Kaapstad gestryk is, het die toeskouers met die verwydering goedkeurend geskreeu: “Af, af!”.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://www.highbeam.com/doc/1P2-4226057.html |title=Unity Flag Shows Its Colors |date=27 April 1994 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919062050/https://www.highbeam.com/doc/1P2-4226057.html |url-status=dead |archive-date=19 September 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Sed-dqbZgkc |title=Raising of the New South African Flag |last=Antonio Coppola |date=24 Mei 2018 |accessdate=21 September 2020 |via=[[YouTube]]}}</ref> == Ná 1994 == [[Lêer:Old flag of South Africa.jpg|duimnael|links|Die ou vlag op die [[Kasteel die Goeie Hoop]] in 2006]] [[Lêer:South Africa Cape Town Castle Flags.jpg|duimnael|Historiese vlae wapper oor die Kasteel die Goeie Hoop (v.l.n.r.; intussen verwyder): die huidige [[vlag van Suid-Afrika]] sedert 1994, die vorige vlag van Suid-Afrika (1928–1994), die [[vlag van die Verenigde Koninkryk]] (1806–1928), die [[vlag van Nederland]] (1803–1806), die vlag van Groot-Britannje (1795–1803) en die Nederlandse Prinsenvlag (1652–1795)]] Ná sy amptelike verwydering as die vlag van Suid-Afrika is dit deur sommige blanke Suid-Afrikaners as ’n simbool van Afrikanererfenis en -geskiedenis beskou.<ref name=stat>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2015-04-13-post-statue-sa-what-will-be-left-when-the-toppling-is-done/#.Vtgxv8zcvIU |title=Post-Statue SA: What will be left when the toppling is done? |work=[[Daily Maverick]] |last=Merten |first=Marianne |date=13 April 2015 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Baie Suid-Afrikaners beskou dit steeds as ’n simbool van apartheid, en ontmoedig die gebruik daarvan ten sterkste.<ref>{{en}} {{cite book |first=Christi |last=Van der Westhuizen |title=White Power & the Rise and Fall of the National Party |publisher=Zebra Press |year=2007 |isbn=1-77007-305-1 |page=326}}</ref> Ondanks die negatiewe verbintenisse is dit ná 1994 nooit deur die Suid-Afrikaanse regering verban nie en die reg om dit in Suid-Afrika te vertoon is tot in 2019 onder die [[Grondwet van Suid-Afrika]] se Afdeling 2 as ’n uitdrukking van vryheid van spraak beskerm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/News24/Old-flag-still-legal-20091209 |title=Old flag still legal |publisher=[[Nuus24]] |date=9 Desember 2009 |accessdate=9 Maart 2016}}</ref> In die 21ste eeu word die gebruik van die ou Suid-Afrikaanse vlag binne en buite Suid-Afrika veral as ’n simbool van wit oorheersing beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gettyimages.de/detail/nachrichtenfoto/south-africans-supporting-the-white-supremacist-nachrichtenfoto/98278021 |title=South Africans supporting the white supremacist Afrikaner Resistance... |publisher=Getty Images |date=6 April 2010 |accessdate=21 September 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://time.com/3927339/dylann-roof-charleston-shooting-flags/ |title=Dylann Roof Wears Flag Linked to White Supremacy Groups |work=[[Time (tydskrif)|Time]] |author=Josh Sanburn |date=18 Junie 2015 |accessdate=9 Maart 2016}}</ref> ’n Besondere bewustheid hieroor het ná die massamoord van [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] gemeentelede in ’n kerk in Charleston, Suid-Carolina, in 2015 gevolg, aangesien die oortreder Dylann Roof voorheen op ’n foto ’n baadjie met hierdie vlag en die vlag van Rhodesië vertoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.huffpost.com/entry/dylann-roof-rhodesian-flag_n_7616752?guccounter=1 |title=Dylann Roof Had A Rhodesian Flag on His Jacket – Here's What That Tells Us |work=The Huffington Post |author=Nick Baumann |date=6 Desember 2017 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Hierdie assosiasie met apartheid en rassisme het dikwels tot pleidooie gelei om die vlae met hul historiese konteks uit die openbaar te verwyder. ’n Voorbeeld hiervan is Cooma, [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]], waar dit vertoon word om Suid-Afrikaanse werkers in die Snowy Mountains-skema te herdenk, saam met die [[Vlag van Kanada|Kanadese rooi vaandel]], die [[Vlag van die Verenigde State|49-ster vlag van die VSA]] en ander vlae in 1959 toe die laan ingewy is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2015-08-05/south-african-flag-apartheid-era-cooma-avenue-of-flags/6672314 |title=South Africa's apartheid-era flag to keep flying at Cooma's Avenue of Flags: Mayor |publisher=ABC News |last=Beech |first=Alexandra |date=5 Augustus 2015 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die vlag is ná 1994 ook as ’n kenteken van protes gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/elmien-du-plessis/the-shadow-of-the-oranje-blanje-blou-at-blackmonday_a_23267048/ |title=The Shadow of the Oranje Blanje Blou At #BlackMonday |work=The Huffington Post |date=7 November 2017 |accessdate=21 September 2020}}</ref> In 2005 is ’n standbeeld van koning Makhado in [[Louis Trichardt]] met die kleure van die vlag gevandaliseer in protes teen ’n voorstel om die dorp se naam na Makhado te verander.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/News24/Kings-statue-vandalised-20050914 |title=King's statue vandalised |publisher=[[Nuus24]] |date=14 September 2005 |accessdate=21 September 2020}}</ref> In die 21ste eeu het sommige Suid-Afrikaners die vlag begin gebruik in protes teen, soos hulle dit waarneem, die mislukking van die ANC om Suid-Afrika as ’n demokrasie te regeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iol.co.za/news/south-africa/western-cape/why-we-fly-old-flag-at-our-cape-home-1831280 |title=Why we fly old flag at our Cape home |publisher=[[IOL]] |last=Kiva |first=Mpumi |date=13 Maart 2015 |accessdate=9 Maart 2016}}</ref> Op die [[Kaapstad]]se [[Kasteel die Goeie Hoop]] het die vlag langs die Union Jack, die vlag van Nederland en die huidige Suid-Afrikaanse vlag gewapper om na die magte te verwys wat Suid-Afrika al regeer het. In 1994 is ooreengekom dat hulle as ’n historiese verwysing op die kasteel sou aanbly. In 2012 is, ná klagtes deur die ANC-parlementslid [[Nomfunelo Mabedla]], al die vlae behalwe die huidige vlag van Suid-Afrika verwyder en in die kasteel se museum geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/capetimes/row-erupts-over-castle-flags-1433609 |title=Row erupts over Castle flags |publisher=[[IOL]] |date=30 November 2012 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die vlag word ook in ’n aantal ander museums in Suid-Afrika versamel, insluitende die Suid-Afrikaanse Vlootmuseum in [[Simonstad]]. In 2008 is die vlag verkeerdelik gebruik op plakkate in Ghana wat vir daardie jaar se Afrika-beker adverteer het, wat onder sommige Suid-Afrikaners verontwaardiging veroorsaak het.<ref name=gaffe>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7235415.stm |title=Apartheid flag gaffe sparks row |publisher=[[BBC]] |date=8 Februarie 2008 |accessdate=21 September 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-poster-an-embarrassment-to-SA-139026 |title=Ghana poster an 'embarrassment' to SA |publisher=GhanaWeb |date=10 Februarie 2008 |accessdate=21 September 2020}}</ref> Die vlag is in Augustus 2019 as onwettig verklaar vir openbare gebruik, toe die Gelykheidshof die vertoon daarvan as haatspraak geklassifiseer het, met swaar strawwe wat toegepas kan word. Uitsonderinge is gemaak vir akademiese, joernalistieke en artistieke uitdrukking. Regter Phineas Mojapelo het verklaar dat “’n vertoning [van die apartheidsvlag] vernietigend is vir ons ontluikende nierassige demokrasie … dit ’n belediging is vir die gees en waardes van botho / ubuntu, wat ’n teken geword het van beskaafde interaksie in die Suid-Afrika ná apartheid”.<ref name="SA" /> In April 2023 is die verbod gedeeltelik bekragtig deur die Hooggeregshof, wat beslis het dat "gratis" plasing onwettig is, maar nie beslis het of private plasing onwettig is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/south-africa-apartheid-flag-ban-97e82fd9f6df75ceb3612cf8d2f516c1 |title=Court upholds ban on South Africa’s apartheid-era flag|publisher=AP News |date=21 April 2023 |accessdate=2 April 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * {{en}} {{cite book |author=Gail M. Gerhart, Clive L. Glaser |title=From Protest to Challenge: A Documentary History of African Politics in South Africa, 1882–1990. Vol. 6, Challenge and victory, 1980–1990 |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington IND |year=2010 |isbn=0-253-35422-6}} * {{en}} {{cite book|last=van der Westhuizen|first=Christi|title =White Power & the Rise and Fall of the National Party|publisher=Zebra Press|location=Alexandria, Virginia|year=2007|isbn=1-77007-305-1}} * {{en}} {{cite book |author=David Ross Black, John Nauright |title=Rugby and the South African Nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |year=1998 |isbn=0-7190-4932-6}} * {{en}} {{cite book|author=Sakhela Buhlungu |title=State of the Nation: South Africa 2007 |publisher=HSRC Press |location=Kaapstad |year=2007 |isbn=978-0-7969-2166-6}} * {{en}} {{cite book|last1=Spa|first1=Miquel de Moragas|last2=Rivenburgh|first2=Nancy K.|last3=Larson|first3=James F.|url=https://books.google.com/books?id=U_u73VtZcJIC&lpg=PA228&ots=9sYdihq3Ss&dq=south%20africa%20olympics%201992%20flag&pg=PA228#v=onepage&q=south%20africa%20olympics%201992%20flag&f=true|title=Television in the Olympics|publisher=John Libbey|location=London|year=1995|isbn=0-86196-538-8}} * {{en}} {{cite book|last=Paton|first=Alan|url=https://books.google.co.id/books?id=6ihVD5RkUIQC&dq=%22Malan%22+%22scab%22+%22flag%22&focus=searchwithinvolume&q=+%22scab%22+|title=South African Tragedy: The Life and Times of Jan Hofmeyr|publisher=Charles Scribner's Sons|location=New York|year=1965|isbn=1-135-15217-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Flag of South Africa (1928–1994)}} * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/za_old.html South Africa (1928–1994)] by ''Flags of the World''. {{Normdata}} {{Unievlag}} {{en-vertaal|Flag of South Africa (1928–1994)}} [[Kategorie:Vlae van Suid-Afrika]] o4q8n15hu2ayvyr147vllt35x6wq93h 0 111865 2921053 2865897 2026-08-02T00:47:02Z BurgertB 2401 Besig 2921053 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Makemake.jpeg|thumb|280px|Makemake en twee [[Tangata manu|voëlmans]] op ’n rotstekening.]] '''Makemake''' (ook '''Make-make''' gespel en as /ˈmɑːkiˈmɑːki/ uitgespreek)<ref name="craig">{{Cite journal|author=Robert D. Craig |title=Handbook of Polynesian Mythology |publisher=ABC-CLIO |date=2004 |page=63 |url=https://books.google.com/?id=LOZuirJWXvUC&pg=PA63&dq=makemake|isbn=978-1-57607-894-5|postscript=<!--None--> }}</ref> in die [[Rapa Nui-mitologie]] van [[Paaseiland]] is die skepper van die mensdom, die [[Godheid|god]] van vrugbaarheid en die hoofgod van die "[[Tangata manu]]"- of "voëlman"-kultus. Dié kultus is jonger as die eiland se meer bekende [[Moai]]-era. Makemake lyk of hy die plaaslike vorm, of naam, van die ou Polinesiese god [[Tane (god)|Tane]] was. Hy het nie 'n vrou gehad nie.<ref>Metraux 1940, p. 312</ref> Makemake, as 'n gesig met groot oë of miskien 'n kopbeen met groot oogkaste en 'n [[Fallus|falliese]] neus, is dikwels in rotskuns van die Rapa Nui uitgebeeld.<ref>Metraux 1940, p. 313</ref> ==Die Voëlmansekte== Volgens Métraux was Paaseiland se "grootste godsdienstige fees, die enigste waarvan uitvoerige besonderhede behoue gebly het, dié van die [[Tangata manu|voëlman]], wat nou verweef was met die kultus van die god Makemake."<ref>Alfred Métraux (1957) ''Easter Island: a stone-age civilization of the Pacific'', p. 130</ref> Makemake het die voëls laat nesmaak op die eilandjie Motu Nui ("Groot Eilandjie"), die middelpunt van die ''tangata-manu''-sekte ("voëlmansekte"). Vier gode is daarmee verbind: Makemake; Haua-tuꞌu-take-take, gewoonlik bloot "Haua" genoem; ''vîꞌe'' Hoa, Haua se vrou; en ''vîꞌe'' Kenatea. (''vîꞌe'', "vrou", is hier 'n titel). Elkeen van die vier gode het 'n bonatuurlike dienaar gehad, wie se "name gegee is" tydens die seremonies.<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/mysteryofeaster00rout|title=The mystery of Easter island; the story of an expedition|first=Katherine Pease|last=Routledge|date=Aug 28, 1919|publisher=London, Printed for the author by Hazell, Watson and Viney|accessdate=Aug 28, 2022|via=Internet Archive}}</ref> Die ''ivi atua'' was die siener wat die visioen ontvang het om te bepaal wie na Motu Nui moes swem. 'n ''Hopu'' was een van dié wat na die eilandjie geswem het. Volgens Englert was die ''hopu manu'' "diegene wat die ''tagata manu'' gedien het en, nadat hulle die eerste ''manu tara''-eier gevind het, dit na Orongo [op die hoofeiland] gebring het." Die ''manu tara'', of [[roetsterretjie]], was die voël waarom die seremonie gesentreer was; om die eerste ''manu tara''-eier te kry was die doel van die seremonie. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Alfred Métraux. [1940] 1971. ''Ethnology of Easter Island.'' Bernice P. Bishop Museum Bulletin 160. Honolulu: Bishop Museum Press. * Katherine Routledge The Mystery of Easter Island 1919 {{ISBN|0-932813-48-8}} * VAN TILBURG, Jo Anne. 1994. Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington D.C.: Smithsonian Institution Press. [[Kategorie:Paaseiland]] [[Kategorie:Rapa Nui-mitologie]] bncwf61dtbo4k7qhuxr0h9pq33oyoxb 0 115188 2921012 2444230 2026-08-01T20:53:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921012 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Police fighting against anti-Sarkozy with tear gas (487645695).jpg|regs|duimnael|Traangas word gebruik in Frankryk in 2007]] [[Lêer:Tear gas shells used in istanbul in 2013.jpg|duimnael|Traangas houers wat gebruik is in Istanbul in [[Turkse betogings van 2013|2013]]]] '''Traangas''', formeel bekend as 'n '''traanmiddel''' of '''traanrook''' (van die Latynse ''lacrima'', wat  "traan" beteken), is 'n [[chemiese wapen]] wat  ernstige oog, asemhaling – en vel irritasie, pyn, braking en selfs [[blindheid]] veroorsaak. Dit stimuleer die senuwees van die [[traanklier]] in die oog om [[trane]] te produseer. Algemene traanmiddels sluit [[pepersproei]] (''OC gas''), '[[CS gas]]', '[[CR gas]]', '[[CN gas]]' (fenasielchloried), ''nonivamide'', [[bromo-asetoon]], xillielbromied, [[syn-propanethial-S-oksied]] (afkomstig van uie), en [[Mace (spray)|Mace]] ('n handelsnaammengsel). Traanwekkende agense word algemeen gebruik  vir [[onlusbeheer]]. Die gebruik daarvan in oorlogvoering is verbied deur verskeie internasionale verdrae. Tydens [[Eerste Wêreldoorlog|die Eerste Wêreldoorlog]] was toenemend giftige traangasmiddels gebruik. == Uitwerking == Traangas werk deurdat dit die slymvliese in die oë, neus, mond en longe irriteer en veroorsaak huil, nies, hoes, moeilike asemhaling, pynlike oë en tydelike blindheid. Met ''CS gas'' verskyn simptome van irritasie binne 20-60 sekondes vanaf blootstelling<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref> en dit klaar gewoonlik op binne 30 minute vandat mens die  gebied verlaat het.<ref name="Smith2002">Smith, J; Greaves, I (March 2002).</ref> Met [[pepersproei]] is die aanvang van simptome, insluitende die verlies van [[motoriese beheer]], byna onmiddellik.<ref name="Smith2002">Smith, J; Greaves, I (March 2002).</ref> Daar kan aansienlike variasie in weerstand en reaksie wees volgens die ''National Research Council (US) Committee on Toxicology''.<ref name="NRC 2011">National Research Council (US) Committee on Toxicology (2011).</ref> Die Kaliforniese Gif Beheerstelsel het 3,671 verslae ontleed van pepersproeibeserings tussen 2002 en 2011.<ref name="Kearney 2014">Kearney, T; Hiatt, P; Birdsall, E; Smollin, C (Jul–Sep 2014).</ref> Ernstige simptome wat mediese evaluering benodig het, is gevind in 6.8% van die mense, met die mees ernstige beserings aan die oë (54%), respiratoriese stelsel (32%) en die vel (18%). Die ergste beserings is opgedoen tydens wetstoepassing opleiding, wanneer mense opsetlik buite aksie gestel is en tydens wetstoepassing (hetsy tov individue of skare beheer).<ref name="Kearney 2014">Kearney, T; Hiatt, P; Birdsall, E; Smollin, C (Jul–Sep 2014).</ref> Daar word geglo dat traanwekkende middels optree deur sulfhidriel-groepe in ensieme aan te val. === Risiko's === Soos met alle niedodelike of minder dodelike wapens is daar 'n risiko van ernstige permanente beserings of dood wanneer traangas gebruik word.<ref>Heinrich U (September 2000).</ref><ref name="Hu-JAMA-free">Hu H, Fine J, Epstein P, Kelsey K, Reynolds P, Walker B (August 1989).</ref> Dit sluit die risiko in om deur die traangashouers getref te word wat erge kneusing, verlies van sig, skedel frakture of selfs die dood tot gevolg kan hê.<ref name="pmid14550613">Clarot F, Vaz E, Papin F, Clin B, Vicomte C, Proust B (October 2003).</ref> 'n Insident van ernstige vaskulêre besering a.g.v. traangasdoppe is berig uit Iran, met hoë vlakke van geassosieerde senuweebeserings (44%) en amputasie (17%),<ref name="Wani 2011">Wani, ML; Ahangar, AG; Lone, GN; Singh, S; Dar, AM; Bhat, MA; Ashraf, HZ; Irshad, I (Mar 2011).</ref> sowel as gevalle van kopbeserings in jong mense.<ref name="Wani 2010">Wani, AA; Zargar, J; Ramzan, AU; Malik, NK; Qayoom, A; Kirmani, AR; Nizami, FA; Wani, MA (2010).</ref> Hoewel die mediese gevolge van die gasse self gewoonlik beperk is tot geringe [[dermatitis]], kan vertraagde [[komplikasies]] ook voorkom: mense met vooraf bestaande [[respiratoriese toestande]] soos [[asma]], wat 'n verhoogde risiko het, is geneig om mediese aandag te benodig<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref> en kan soms [[hospitalisasie]] of selfs [[ventilasie ondersteuning|respirasie-ondersteuning]] benodig.<ref name="Carron2009">Carron, PN; Yersin, B (19 June 2009).</ref> Velblootstelling kan [[chemiese brandwonde]] <ref name="pmid10353039">Worthington E, Nee PA (May 1999).</ref> of [[Allergic contact dermatitis|allergiese kontakdermatitis]] veroorsaak.<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref><ref name="Smith2002">Smith, J; Greaves, I (March 2002).</ref> Wanneer persone op 'n kort afstand getref word of uitermate blootgestel word, kom [[oogbeserings]] voor en littekens van die [[kornea]] kan lei tot permanente verlies van [[gesigskerpte]].<ref name="pmid1108587">Oksala A, Salminen L (December 1975).</ref> == Gebruike == === Oorlogvoering === Die gebruik van traangas is verbode in talle lande maar die gebruik daarvan deur die polisie en vir persoonlike selfverdediging word nie op dieselfde manier uitgesluit nie. Gewapende magte kan traangas wettig gebruik tydens oefensessies (met die gebruik van gasmaskers) en vir onlusbeheer. In 1914 is xillielbromied as 'n gewilde traanmiddel gebruik omdat dit maklik was om voor te berei. Die Amerikaanse ''[[Chemical Warfare Service]]''  het in 1919 traangasgranate ontwikkel om in onlusbeheer te gebruik.<ref name="Jones_1978">Jones DP (April 1978).</ref> === Oproer beheer === Sekere  traanwekkende agense word dikwels deur [[Polisie|die polisie]] aangewend om inskiklikheid teweeg te bring, veral traangas word gebruik.<ref name="Hu-JAMA-free">Hu H, Fine J, Epstein P, Kelsey K, Reynolds P, Walker B (August 1989).</ref> In sommige lande soos&nbsp;Finland, Australië en die Verenigde State word [[Mace]] algemeen gebruik. Die Mace-tipe selfverdedigingswapen het 'n [[Pepper spray|pepersproei]]<nowiki/>basis en kom in klein spuitkannetjies daarteenoor word middels wat ''CS'' bevat vir die polisie vervaardig.<ref name="Mace">[http://www.mace.com/take-down-law-enforcement-pepper-sprays.html "Mace pepper spray"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805002453/http://www.mace.com/take-down-law-enforcement-pepper-sprays.html |date= 5 Augustus 2013 }}.</ref> Tipiese vervaardiger waarskuwings op traangas lui: "Gevaar: moenie direk na persone afvuur nie. Ernstige besering of dood mag voortspruit".<ref name="url_CNN.com">Smith E (2011-01-28).</ref> Sodanige waarskuwings word nie noodwendig gerespekteer nie. In die [[Turkse betogings van 2013|2013-oproere in Turkye]] is honderde beserings onder betogers wat met traangasprojektiele geteiken is, aangemeld. {{Feit|datum=Desember 2013}} In die [[Israelies-besette gebiede]] word dit gereeld gedokumenteer deur die Israeliese menseregtegroep dat Israeliese soldate traangashouers direk naby aktiviste afvuur – sommige het tot sterftes gelei.<ref>[http://www.btselem.org/firearms/20120422_direct_firing_of_tear_gas_continues "Israeli soldiers continue firing tear gas canisters directly at human targets, despite the army's denials"].</ref><ref>[http://www.btselem.org/press_releases/20131205_mag_closes_file_on_mustafa_tamimi_killing "Israeli MAG Corps closes file in Mustafa Tamimi killing, stating the tear-gas canister that killed him was fired legally"].</ref> Traangasgewere het egter nie 'n verstelling wat met die hand gedoen kan word om die trefafstand aan te pas nie. Die enigste manier om die projektiel se trefafstand aan te pas is om teen die regte hoek na die grond te vuur. Om verkeerd korrel te vat sal die kapsules wegstuur van die teikens af, wat 'n risiko veroorsaak vir nieteikens.<ref>Turkish Doctors' Association, 16 June 2013, [http://www.ttb.org.tr/index.php/Haberler/cagri-3870.html TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ’NDEN ACİL ÇAĞRI !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728214933/http://www.ttb.org.tr/index.php/Haberler/cagri-3870.html |date=28 Julie 2017 }}</ref> Dit het gebeur tydens die [[2013 protests in Brazil|2013 betogings in Brasilië]] en die [[2014 Hong Kong Protests|2014-Hong-Kong-oproer]]. <gallery widths="200" heights="200"> Lêer:Hong Kong Umbrella Revolution-HD.webm|Traangas word afgevuur om betogers uiteen te dryf buite die regeringshoofkwartier tydens 2014-Hong-Kong-oproer – 28 September 2014. 87 traangasbomme is afgevuur na betogers op Harcourtweg. Lêer:Tear gas grenade returned to soldiers using sling.jpg|Traangasgranaat word teruggeslinger na Israelisoldate tydens Palestynse oproer in Ni'lin, Julie 2014 </gallery> === Teenmaatreëls === 'n Verskeidenheid van beskermende toerusting kan gebruik word as teenwigte in traangas aanvalle, insluitend [[gasmasker]]s en [[respirator]]s. Tydens oproerigheid gebruik betogers soms toerusting (afgesien van eenvoudige lappe of klere oor die mond) soos [[swembril]]le en aangepaste waterbottels om hulself teen traangas te beskerm.<ref name="urlLOCAL – Gezi park protesters bring handmade masks to counter police tear-gas rampage">[http://www.hurriyetdailynews.com/gezi-park-protesters-bring-handmade-masks-to-counter-police-tear-gas-rampage.aspx?pageID=238&nID=47935&NewsCatID=341 "Gezi park protesters bring handmade masks to counter police tear-gas rampage"].</ref> == Behandeling == [[Lêer:Teargass action during Gezi park protests. Events of June 16, 2013.jpg|duimnael|Traangas blootstelling, 2013]] Daar is geen spesifieke teenmiddel vir algemene traangas nie.<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref> Om van die gas weg te kom en vars lug te kry is die eerste aksie.<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref> Dit is raadsaam om klere wat begas is, te verwyder en om nie besmette handdoeke te deel met ander mense nie – dit kan velirritasie verminder.<ref name="Yeung">Yeung, MF; Tang, WY (6 November 2015).</ref> Dit word ook aanbeveel om kontaklense onmiddellik te verwyder.<ref name="Yeung">Yeung, MF; Tang, WY (6 November 2015).</ref> Sodra 'n persoon eens aan traangas blootgestel is, is daar 'n verskeidenheid van metodes om so veel as moontlik chemikalieë te verwyder  en die simptome te verlig.<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref> Die standaardnoodhulp vir oë wat brand is om dit uit te spoel met water.<ref name="Schep">Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).</ref><ref name="Chau">Chau JP, Lee DT, Lo SH (August 2012).</ref> Daar is egter berigte dat water die pyn van CS gas kan vererger.<ref name="Carron 2009">Carron, PN; Yersin, B (19 June 2009).</ref><ref name="Brvar 2015">Brvar, M (24 March 2015).</ref> Sommige bewyse dui daarop dat 'n ''Diphoterine''<ref>[http://www.prevor.com/en/diphoterine-solution Diphoterine]</ref>-oplossing, 'n noodhulpproduk vir chemiese bespatting, kan help met okulêre brandwonde of chemikalieë wat in die oog gekom het.<ref name="Chau">Chau JP, Lee DT, Lo SH (August 2012).</ref><ref name="Viala">Viala B, Blomet J, Mathieu L, Hall AH (July 2005).</ref> Aktiviste in die Verenigde State van Amerika, die Tsjeggiese Republiek, Venezuela en Turkye het berig dat hulle na traangasaanvalle van [[Antacid|teensuurmiddel]] gebruik maak soos [[Maalox]] wat met water verdun is.<ref>David Ferguson (2011-09-28).</ref><ref>[http://www.starhawk.org/activism/trainer-resources/teargas.html "Medical information from Prague 2000"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018221605/http://www.starhawk.org/activism/trainer-resources/teargas.html |date=18 Oktober 2014 }}.</ref><ref>Ece Temelkuran (2013-06-03).</ref> Daar is ook berigte van hierdie teensuurmiddels nuttig is vir die newe-effekte van traangas,<ref name="Carron 2009">Carron, PN; Yersin, B (19 June 2009).</ref> en vir kapsikum-geïnduseerde pyn op die vel.<ref name="Kim-Katz 2010">Kim-Katz, SY; Anderson, IB; Kearney, TE; MacDougall, C; Hudmon, KS; Blanc, PD (June 2010).</ref> Groente-olie en asyn word ook as oplossing voorgehou om die brand te verlig wat veroorsaak word deur pepersproei.<ref name="Yeung">Yeung, MF; Tang, WY (6 November 2015).</ref> === Boererate === Asyn, petroleumjellie, melk en suurlemoensapoplossings word ook gebruik deur aktiviste.<ref name="AFP-NDTV">Agence France-Press.</ref><ref>Megan Doyle (24 June 2013).</ref><ref>Tim Arango (15 June 2013).</ref><ref>Gareth Hughes (25 June 2013).</ref> Dit is onduidelik hoe doeltreffend hierdie middels is. Asyn, in besonder, kan die oë brand en langdurige inaseming kan ook irritasie van die lugweë veroorsaak.<ref name="TURI-vinegar">Toxic Use Reduction Institute.</ref> == Verwysings == [[Lêer:Teargas protection during Istanbul protests. Events of June 16, 2013.jpg|duimnael|Traangas betoger tydens Istanbul oproere, Junie 2013]] {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese wapens]] 35dyfyhiyj6orznen2vshcq49ov7pa5 0 115928 2920848 2656601 2026-08-01T16:47:04Z Srey Tuc 211998 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920848 wikitext text/x-wiki John Dryden het in 1668 in sy “Essay of Dramatick Poesie” feestelik beweer dat '''[[drama]]''' 'n “lewendige beeld van die menslike natuur is, wat die passies en humor en die lot waaraan die mens onderworpe is verteenwoordig tot genot en lering van die mensdom.” (Dis veral die “lewendige beeld” wat drama anders maak as blote geskrewe stories, liedere of skilderwerke.) Drama kom van die woord “''dran''” wat “om te doen” in [[Grieks]] beteken. Ons kan redeneer dat drama ontstaan het uit die mens se behoefte om 'n storie te vertel oor daaglikse gebeurtenisse. Sommige van ons is in staat om hierdie gebeure meer “dramaties” uit te beeld. Dit is veral die storievertellers tussen ons wat ons vermaak met hul vermoë om mense na te aap en gebeure met klanknabootsing, gebare en bewegings te vertel. 'n Dramatiese storie word dus deur die liggaam en stem vergestalt as karakters. Drama gebruik die mens se liggaam en stem om ander mense voor te stel in situasies. Dit is dus 'n kinestetiese of bewegende en ouditiewe of verklankte kunsvorm. Carel Trichardt, 'n bekende Suid-Afrikaanse akteur beweer dat akteurs beeldhouers in sneeu is as hul toneelspeel op die verhoog. Hulle vergestalt die werklikheid en die beelde wat hul skep, verdwyn net weer daarna. == Situasies wat deur dramas uitgebeeld word == Die situasie wat uitgebeeld word in 'n drama kan die werklikheid van die lewe weergee. Hierdie werklikheid kan so waar wees dat dit as 'n dokumentêre drama beskryf kan word. Die situasie kan ook in 'n milieu plaasvind wat 'n fantasie van 'n ander tipe werklikheid is waar ander reëls of wette geld. Ons kan praat van die “wêreld van die werk”. Die drama hoef nie noodwendig tot genot van die mensdom te wees nie en ook nie noodwendig tot lering soos Dryden (1668) beweer nie. Dit kan ook net 'n uitbeelding van 'n situasie wees waarin 'n mens of mense hul bevind. Dit kan 'n gebeurtenis voorstel wat vir jou bloot net wil laat weet “so is die lewe” of wat vir jou vra “is die lewe nie maar so nie?”. Dramas kan jou laat dink oor die lewe of net 'n spieëlbeeld van die lewe voor hou. Die drama kan gebruik word om jou in 'n situasie te plaas waar jy as deelnemer iets kan leer. Sulke opvoedkundige dramas kan dus in skoolsituasies plaasvind waar 'n deelnemer 'n geskiedkundige persoon voorstel en die ander leerlinge die persoon vrae vra oor sy geskiedenis en motiewe soos in die drama strategie, “warmplek “of “hotseating”. Dramas kan ook gebruik word om 'n saak te beveg. Dit kan protes aanteken teen 'n huidige bestel. Dramas hoef nie noodwendig 'n logiese storielyn te volg nie. Dit kan soos musiekteater kort-kort onderbreek word deur sang of deur dans of soos in die film of teater onderbreek word deur terugflitse. Dramas wat net met beweging uitgevoer word kan as mimiek, dansdramas of fisiese teater geklassifiseer word. == Waar vind hierdie uitbeelding van die mens in verskeie situasies plaas? == Dit kan plaasvind op 'n verhoog of bloot net in 'n afgebakende ruimte, binne of buite, dit kan op 'n filmdoek vasgelê word of as 'n radiodrama aangebied word. == Hoe word dramas beplan? == Alle dramas word nie noodwendig vooruit beplan en vooruit geskryf nie. Daar is ook dramas waarin die speler improviseer wat gebeur. Dit beteken dat die speler net daar en dan besluit hoe die drama gaan verloop. Die drama kan ook van die gehoor 'n deelnemer maak en hul laat besluit wat verder moet gebeur. Akteurs in dramas kan dus met die gehoor kommunikeer dus interaktief wees of non-interaktief. == Die gehoor == Drama kan tot nut, lering en vermaak van 'n gehoor opgevoer word of sonder 'n gehoor plaas vind. Sulke gehoorlose-dramas staan bekend as prosesdramas. In so 'n drama word die deelnemers in 'n fiktiewe situasie geplaas. Die deelnemers vergestalt die funksionaliteit van die karakter of verbeeld hierdie situasie deur dit uit die karakter se perspektief te belewe op 'n emosionele en rasionele wyse. Daarna kan die deelnemers nadink oor wat hul beleef het as die karakter en saam as 'n groep dalk tot nuwe insigte kom. In hierdie geval behoort die deelnemer dus empaties verbind te wees tot hul karakters. Hulle plaas hulself in die karakter se skoene! == Wat is die verskil tussen die term "drama" en "teater"? == Die geskiedenis van die teater en die drama is ineengevleg. In Suid-Afrikaanse skole word die vak wat die dissipline van die teater en die drama bestudeer, “dramatiese kunste” genoem. Die term “teater” stem baie ooreen met die term “drama”. Volgens Carlson (2011) in sy “Journal of Dramatic Theory and Criticism” is die teater 'n vorm van die skone kunste wat akteurs en aktrises gebruik om 'n ervaring wat fantasties of realisties van aard is voor 'n lewendige gehoor op 'n spesifieke geallokeerde plek, soos 'n teater, uit te beeld. Die uitbeelding vind plaas deur middel van gebare, spraak, sang en selfs dans. Tegniese hulpmiddelle soos dekor, beligting, klank, kostuums, grimering en spesiale effekte kan gebruik word om die ervaring wat uitgebeeld word meer geloofbaar te maak. Die benaming teater word dus nie in ons inligtingstuk gebruik as vakbeskrywing nie omdat dit die drama beperk tot lewendige teater terwyl ons graag die filmmedium en die van die radiodrama ook wil insluit. Ons gebruik dus die term “drama” as die oorkoepelende term vir ons doeleindes. == Hoofstyle van die dramatiese kuns == Die genres of hoofstyle in die letterkunde en in die dramatiese kunste soos in drama en film stem redelik ooreen. Dit sluit die hoofstyle van die skilderkuns uit. Dit gee ons dus 'n idee hoe baie verskillende tipe stories daar op aarde bestaan. '''Komedies:''' Daar is byvoorbeeld talle verskillende komedies wat mens laat lag of met die lewe en mense spot. Daar is Comedy of Manners of Komedie van Maniere wat 'n sosiale skandaal uitgebeeld. Daar is gewoonlik baie misverstande wat voorkom en die karakters is gewoonlik die tiperings van mense op 'n karikatuuragtige wyse, soos byvoorbeeld die tipiese “dom, blonde meisie”, daar is die streng pa en die ma wat die rol van moederhen speel en oorbeskermend is, die windlawaai seun met te veel selfvertroue of die tiener dogter wat glo dat alles net om haar draai en die verstrooide vergeetagtige ouma. Hierdie [[komedie]]<nowiki/>s kom al van die Romeinse teater. Shakespeare het ook so 'n komedie geskryf genaamd ''Much ado about nothing.'' Ons kyk daagliks na sulke komedies in die “sitkom-televisie dramas”. Onder die genre komedies kan komiese fantasie wees soos ons in talle animasiefilms. Vele kinderstories soos die van Roald Dahl, byvoorbeeld ''Matilda'' is 'n voorbeeld van komiese fantasie. Verder is daar die romantiese komedies wat 'n ligte liefdesverhaal uitbeeld waarin die meisie die ou ontmoet, hul eers 'n klomp misverstande beleef en dan vir altyd daarna gelukkig en tevrede saamleef. Verder is daar die swart komedies. Hierdie verhale spot met ernstige goed soos die dood, siekte en moord. 'n Tipiese voorbeeld van so 'n komedie is die film “Throw Momma from the Train” (1987) waarin Billy Chrystel speel. 'n Mens kry ook Zombie Komedie en Komediese Wetenskapsfiksie genres. 'n Klug is nog 'n vorm van komedie wat totaal laf is. Dit is die tipiese roomkoek komedie waarin die karakters baie keer 'n nar-agtige style aanneem. Dink aan [[Charlie Chaplin]] se films of die klugte van Molière ('n 17e eeuse dramaturg) of 'n klugtige drama soos geskryf deur P.G. du Plessis, ''‘n Seder val in Waterkloof''. '''Die satire:''' Dit is ook 'n uitvoerende kunste genre. Dit is as daar gespot word met mense of 'n saak maar op 'n meer ernstige wyse om eerder 'n bitterheid oor 'n kwessie bekend te maak as net om mense bloot te laat lag. Die saak waarmee gespot word wys op die ironie van 'n kwessie of situasie. 'n Goeie voorbeeld van 'n satire is die kortverhaal van Ettienne le Roux, ''‘n Dag in Berg-en-Dal'' waarin daar met die valsheid van die mense gespot word. '''Die tragedie:''' Daar is ook genres soos die tragedie waar ernstige dramatiese spel navore kom. Die Grieke het veral gekonsentreer op tragedies wat gehandel het oor groot veldslae, soos byvoorbeeld die tragedie ''Die vroue van Troje'' deur Euripedes. In sulke dramas is daar altyd 'n tragiese held wat as gevolg van een fout in sy karakter homself op die ou end in die voet skiet soos in die Griekse drama ''Koning Oedipus'' deur Sophokles. Hier volg 'n lys van talle ander genres wat in die letterkunde en dramatiese kunste voorkom: '''Die tragie-komedie''': Dit is daardie tipe stories wat ons kan beskryf as “lag met 'n traan” stories. '''Absurde genre:''' Hierdie genre kan ook sur-realisme insluit. Hierdie genre beeld gewoonlik karakters uit wat geen ware doel in die lewe kan vind nie. Die lewe is vir hulle doelloos en betekenisloos soos in die drama ''Waiting for Godot'' deur [[Samuel Beckett]]. '''Aksie drama:''' Dit sluit stories in waarin die [[hoofkarakter]] of protagonis (die goeie outjie) sy lewe waag in gevaarlike situasies om ander te red. Dis die tipiese [[James Bond]]-dramas. '''Avontuur drama:''' Hierdie genre sal uitbeeld hoe die hoofkarakter op 'n lang reis gaan om 'n belangrike taak te vermag. Die dramas met super helde val ook in hierdie genre. '''Speurgenres:''' Dit is soos hofdramas, bende dramas en dramas waar 'n moord opgelos moet word. Dink maar aan die film wat deur Gerrit Schoonhoven gemaak is, ''Twee grade van moord'' wat op die oog op slag onder speurdramas geklassifiseer kan word maar ook op die ou end 'n liefdesverhaal is en 'n sielkundige drama wat die motiverings van mense agter hul dade ondersoek. '''Fantasie''': Hierdie genre kan baie stories insluit wat 'n “magiese” of “bo-natuurlike” element insluit. Daar is natuurlik fabels (verhale waarin diere kan praat en vir mense lesse leer), feeverhale, epiese verhale soos die ''Lord of the Rings'' tipe verhale. Legendes of stories van helde uit die ou dae en mites wat oor dinge gaan wat gode doen, en natuurlik wetenskapsfiksie. '''Die historiese drama:''' Hierdie genre beeld 'n tydperk in die geskiedenis van 'n volk uit soos Braveheart (1995) . Die dramas is op die werklikheid gebasseer. Ons kan ook noem dat daar in die filmgenres oorlogsdramas is wat baie gewild is, soos byvoorbeeld die film ''Platoon'' of die toneelstuk wat ''War Horse.'' '''Die riller drama:''' Voorbeelde hiervan is die Engelse drama ''Baggage Claim'' deur Simon Parker en ''The Basement'' deur Ashley Nader. Onder hierdie genre val dus die tipiese vampier verhale en spookstories ook. '''Magiese Realisme:''' Dit is 'n genre wat byvoorbeeld voorkom in die Afrikaanse toneelstuk ''Mis'' deur Reza de Wet. In sulke genres is daar die bo-natuurlike of fantastiese elemente wat met die werklikheid vervelg is. '''Naturalisme:''' Hierdie genre gee die werklikheid baie realisties weer. Dit word ook die genre “slice of life” genoem. 'n Stuk van die werklike lewe word verbeeld soos in die toneelstukke van [[Anton Tsjechof]] gedoen is byvoorbeeld in die stuk ''Die drie susters.'' Hierdie lys is ver van volledig. Daar is nog soveel ander genres wat 'n mens kan ontdek beide in die film, drama, letterkunde en musiek! == Die ontwikkeling van die drama as 'n kunsvorm deur die eeue == Die aard van die dramatiese kunsvorm verander en ontwikkel deur die eeue: Die konvensionele indeling van die drama volgens die geskiedkundige ontwikkelling daarvan kan so gelys word: # Griekse drama # Romeinse drama # Sanskrit of die teater van Indië # Chinese teater # Drama van die Middeleeue # Die post-klassieke drama (15de tot die 19de eeue) van die Weste bestaan uit die volgende ontwikkelings: Die Commedia dell’arte, Elizabethaanse teater, Romantisisme, Melodrama, die “Well-made play”, Naturalisme, Probleemdramas, Realisme, Simbolisme, Ekspresionisme, Edwardiaanse Musiekdramas, Musiekteater. # Die twintigste eeuse en een-en-twintigste eeuse teater wat onder andere die Realisme, Naturalisme, [[Teater van die Absurde]], Die Postmoderne drama, Teater van die Onderdrukte en die Eksperimentele drama insluit. # Die twintigste en een-en-twintigste eeuse Toegepaste Drama of “Applied Drama” of “Applied Theatre”: “Applied Theatre/Drama” behels volgens Nicholson (2005:2) 'n dramatiese aktiwiteite wat buite die grense van die hoofstroom teater bestaan. Die “Applied Theatre se doelwit is om tot voordeel van die enkeling en die gemeenskap aangewend te word deur 'n positiewe verandering op die sosiale en sielkundige platvorms te ontgin. Die “Applied” of Toegepaste teater dien as die oorkoepelende term vir Drama in die Onderwys, Teater in die Onderwys, Prosesdrama, Gemeenskapsdrama, Tronkdrama en Forum Teater. In die geval van hierdie genres vind die aanbiedings en drama of teater belewenisse in gewone ruimtes plaas en nie noodwendig in teaters nie. Die gehore neem aktief en of interaktief deel aan die aanbiedings om sekere sake te ondersoek of meer daaroor te leer. Soms sal die teatergroep en die gemeenskap saam deur middel van die “Applied Drama” genre 'n saak ondersoek om 'n oplossing te ontdek. Sulke dramas soos byvoorbeeld die genre “Entertainment Education” of “Vermaaklike Onderwys” trek groot groepe en die visuele en vermaaklike manier waarop die inligting oor HIV/VIGS weergegee word betrek die gehore en volgens studies word die boodskappe langer en beter onthou as andersins (Durden, 2011:2). # Drama as terapie: Hierdie tipe drama word terapeuties aangebied as heling. Die terapeut gebruik die simboliek van die drama om die pasiënt te help om tot self-insig te kom net soos wat in Poësieterapie en Musiekterapie gedoen word. Opvoedkundige drama kan gereken word as voorkomend en helend terwyl die terapeutiese drama helend optree. == Die dramatiese kunste as skoolvak == Aangesien drama in ons land bekend gestel word deur middel van 'n skoolvak is dit interessant om te weet wat die voordele is wat hierdie vak vir leerders inhou. Deelname aan die vak Dramatiese Kunste is nie hoofsaaklik daarop uit om van die talentvolle leerders televisiesterre te maak nie, maar eerder om die leerders op 'n algehele vlak te ontwikkel. Deelname aan hierdie vak bied 'n tipe mensontwikkellings geleentheid wat nie in ander vakke so voorop staan nie. Drama betrek die hele mens se menswees naamlik, sy denke, emosies, wil en waardes. Hierdie vak stimuleer nie net die leerling se kognitiewe denke nie, maar ook sy of haar emosionele intelligensie. Volgens Mayer en Salovay se definisie (1995:10) is emosionele intelligensie die identifisering van emosies, die uitdrukking van emosies, die insig in emosies en die bestuur van emosies in jouself as mens en ook in ander. Die Dramatiese Kunste bied 'n geleentheid om emosies van karakters in improvisatoriese werk of in tekste te identifiseer en die “sub-teks” of die dieper motivering agter die woorde te verstaan. Die deelnemers kry dan ook 'n geleentheid om hierdie emosies fisiek te vergestalt, ouditief te laat klink en emosioneel te voel. Hulle leer ook om die emosies van die deelnemers te lees en daarop te reageer. Uitdrukking van en insig in die ontstaan van emosies word dus versterk by die deelnemer. Deur middel van die strategieë van Prosesdrama kan deelnemers deur die belewenis van die wêreld van die werk, empatie met die karakters wat hul vergestalt en met die ander karakters ontwikkel. Empatie is die bron van alle morele waardes. Sonder 'n empatiese verbintenis met ander mense kan 'n mens nie goeie verhoudings opbou met ander mense nie. Die belewenis van 'n situasie deur die oë van 'n karakter en die insig wat 'n mens kan bekom oor ander karakters versterk ook die kritiese denke van die deelnemer. Die deelnemers kan buite die wêreld van die werk gaan staan en so krities daaroor dink. Indien hul sou deelneem aan 'n Proses Drama wat byvoorbeeld oor die krisis van behuising gaan kry die deelnemers die geleentheid om hulself in ander se skoene te plaas en te voel hoe dit sou wees as jy nie 'n dak oor jou kop het nie. Die genre van die Proses Drama bied dan ook die geleentheid aan die deelnemer om oplossings vir probleme te skep. Die denkprosesse wat dan ontwikkel word is nie net bloot die rasionele en kritiese denke van 'n deelnemer nie maar ook hul kreatiewe denke. == Die optimale neuro-opvoedkundige voordele van drama vir leerders == Volgens die neurologiese opvoedkundiges Jensen<ref>Jensen, E. 2001. ''Arts with the brain in mind.'' Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.</ref> (1995), Hannaford<ref>Hannaford, C. 1995. ''Smart moves: why learning is not all in your head.'' Atlanta, Ga: Great Ocean Publishers</ref> (1995), Caine, Caine McKlimek en Klintek<ref>Caine, RN, Caine, G, McClintic, CL & Klimek, KJ  (eds). 2005. ''12'' ''Brain/mind learning principles in action: developing executive functions of the human brain.'' Thousand Oaks, CA: Corwin Press.</ref> (2005), Sousa<ref>Sousa, DA. 2006. ''How the brain learns.'' 3rd edition. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.</ref> (2006), Feinstein<ref>Feinstein, S. 2009. ''Inside the teenage brain: parenting a work in progress''. UK: Rowman & Littlefield.</ref> (2009) moet daar vir leerders geleenthede gebied word waar leer fisiek, sosiaal, emosioneel, en volgens die ontwikkellingsfase van die leerder plaasvind. Die leergeleenthede in die dramatiese kunste vind plaas in 'n veilige ruimte waar daar gestreef word na 'n ontspanne, gefokusde atmosfeer. Diep emosionele belewenisse moet altyd deur die fasiliteerder ontlont word sodat die deelnemer uit die fiktiewe wêreld kan tree en weer deel van die realiteit kan word. So 'n ontspanne maar gefokusde atmosfeer sorg dan vir die optimale inneem van inligting en stimuleer kreatiewe deelname. Die dramatiese kunste bevorder konsentrasie en fokus omdat die leerder in totaliteit by die leerproses betrek word. 'n Deelnemer kan byvoorbeeld op die verhoog besig wees om 'n rol in 'n Shakespeare drama te vertolk. Die deelnemer word genoop om sy of haar breinkapasiteit ten volle te gebruik. Ned Herrmann<ref>Herrmann, N. 1995. ''The creative brain''. North Carolina: Ned Herrmann.</ref> (1995) het 'n simbolliese breinkaart voorgestel, genaamd die ''Herrmann Brain Dominance Instrument of Teaching and Learning,'' wat daarop wys dat die brein op 'n logiese, analitiese wyse dink, asook op 'n intuitiewe, kreatiewe wyse waar die geheelbeeld van 'n saak ingesien word. Die brein dink ook in terme van die sosiale struktuur en die emosionele impak. Verder wil die brein weet hoe om 'n ding prakties, sekwensieël te benader met ander woorde oor hoe of op watter wyse of met watter struktuur iets gedoen word. Dit gaan dus oor die feite die vorm, die vloei en die gevoel. As 'n mens besig is om toneel te speel analiseer jy wat gesê word op 'n logiese manier, jy voel intuïtief aan wat die betekenis is en weet waar jy in die volle prentjie van die verhaal pas, jy neem die sosiale konneksie, interpersoonlik, van jou karakter met die ander karakters waar en dink ook aan hoe jy jouself tegnies in spraak moet uitdruk om met die gehoor te kan kommunikeer en hoe jou liggaam se lyftaal moet praat om betekenis weer te gee. Jy voel en vergestalt ook die emosies van die karakter. Dit is dus 'n aktiwiteit wat vir diep konsentrasie vra omdat al vier van die brein se kwadrante, soos deur Herrmann (1995) weergegee, betrek word. Ander voor die hand liggende voordele van drama is die feit dat dit spanwerk bevorder, taalstrukture in die brein vaslê in verskillende landstale, letterkundige kennis uitbrei asook algemene kennis omdat die sosio-ekonomiese en godsdienstige aspekte van 'n teks ook bestudeer word as 'n rol in 'n teks bestudeer word. Hierdie vak bied by uitstek die geleentheid vir elke deelnemer om self-vertroue te verhoog omdat dit die leerder uitdaag om voor ander op te tree, sy of haar insig in die mens se lot verhoog en kreatiewe denke stimuleer. Die drama kurrikulum van Suid-Afrika is so ontwerp dat dit die volle spektrum van die Dramatiese Kunste in ag neem: Die teoretiese kennis maar ook die belangrike kennis oor die emosionele, fisieke, kognitiewe, kommunikatiewe en kreatiewe ontwikkelling van die deelnemer voor op stel. Drama as 'n vak sluit verskeie intelligensie tipes in soos deur Gardener<ref>Gardner, H. 2004. ''Frames of mind: the theory of multiple intelligences''. New York: Basic Books.</ref> (2004) bekendgestel is, in. Dit raak die linguistiese geheue omdat drama met woorde werk en met woorde skep. Die visuele-ruimtelike intelligensie word betrek omdat die deelnemer aan die dramatiese kunste hul verbeelding moet gebruik om die fiktiewe wêreld van die werk te kan voorstel. Die liggaamlike-kinestetiese intelligensie word ingespan by die vergestalting van 'n dramatiese kunswerk omdat die kommunikasie deur die liggaam plaasvind. Die musikale intelligensie kan verhoog word en ingespan word omrede vertolkende stemwerk deel van die kuns is. Intrapersoonlike en Interpersoonlike intelligensie word ingespan en verhoog. Die deelnemer moet in staat wees om sy of haar eie gevoelens te kan identifiseer en te kan empatiseer met die karakter wat vertolk word of die idee wat uitgebeeld word. Dit is ook belangrik dat die interpersoonlike intelligensie betrek word om die verhoudings tussen karakters te verstaan en ook in staat te wees om met mede-akteurs en almal betrokke gedurende die skeppende proses van 'n drama te kan saamwerk. Logiese en analitiese denke is belangrik omdat die deelnemer aan dramatiese kunswerke abstrak en logies moet kan dink. Die werk moet geanaliseer word en dan weer krities heroorweeg word. Drama as 'n vak is dus 'n multi-intelligensie stimulant. Dit is dus 'n voorreg om te kan noem dat hierdie vak op Suid-Afrikaanse skole tot op FET-vlak aangebied word. == Die ontstaan van die drama == Daar word in baie handboeke deur verskeie geskiedskrywers beweer dat drama as kunsvorm ontstaan het uit die beoefening van godsdienstige rituele. Alvorens hierdie kwessie bespreek kan word moet die betekenis van die begrip “ritueel” verstaan word. Daar is verskeie redes hoekom rituele beoefen word: # Om met die gode of God te kommunikeer – te bid, te prys, te loof # Om nuwe lewensfases in te wy of die lewe te herdenk: soos by inisiasieprosesse, huwelikseremonies, begrafnisse. # Nuwe seisoene te vier soos: lente, oestyd, Kersfees, volmaan # Rituele kan ook sekere gewoonte-vaste gedrag wees – jy borsel jou tande voor jy gaan slaap, jy sluit jou huis, jy groet altyd jou familie op 'n sekere manier of om altyd voor 'n maaltyd te bid. Persone wat obsessiewe gedrag toon is baie maal in spesifieke rituele vasgevang. Hulle moet eers 'n sekere aktiwiteit uitvoer alvorens hul die volgende aktiwiteit mag aanpak Baie vroeë kulture het godsdienstige rituele uitgevoer wat dramaties verbeeld was deur dans, sang en lofgedigte. Hierdie rituele het egter nie tot geskrewe dramas gelei nie maar het wel ook vertellings behels. In Egipte word daar byvoorbeeld rituele opgevoer deur die priesters. Gewone mense woon dit blykbaar nie by nie. 'n Voorbeeld van so 'n rituele drama is die ''Triomf van Horus''. Daar was 'n proloog, epiloog en storie wat die geveg tussen Horus en Seth uitgebeeld het. Daar is aanduidings dat tamboeryne gespeel is en 'n siter. Hierdie inligting is op ou klei tablette aan die oewer van die Nyl uitgebeeld. Die begrip van rituele word hier verder verduidelik aan die hand van voorbeelde van stamrituele. === Suid-Afrikaanse stamrituele === Suid-Afrikaanse stamrituele word steeds beoefen. 'n Ritueel is gewoonlik 'n godsdienstige aktiwiteit wat herhaaldelik op 'n sekere wyse moet plaasvind. 'n Ritueel word gewoonlik in godsdienstige verband beoefen om die krag van 'n god of gees af te bid en om die god te behaag of, in die Afrikakultuur, kontak met die voorvadersgeeste te soek. In Afrika is daar talle voorbeelde van godsdiensrituele wat uitgevoer is met epiese vertellings, musiek, dans, kostuums en grimering. In Mozambiek en Zambië is daar 'n tradisie wat deur die Shewastam uitgevoer word. Hulle sit maskers op en word dan bosmense of ''zirombo'' wat vir die mense kom lewenslesse leer. In die geval van die Afrikarituele is daar dikwels ook deelname van die gewone mense tydens die ritueel. Hierdie rituele as godsdienstige uitvoerings is ongelukkig nie in teksvorm neergeskryf nie, maar deur mondelingse oorlewering deur geestelike leiers van geslag tot geslag oorgedra. Die geestelike leiers is dikwels ook helers, genaamd ''shamans'' of ''sangomas''. Voorbeelde van so 'n godsdienstige ritueel in Afrika is die ritueel van Modjadi, die reënkoning, die ritueel van Lobola en die ritueel van die Rietdanse van die Zoeloestam. '''Die [[Reënkoningin]] se ritueel vir reën:''' Modjadji se geskiedenis begin omstreeks 1800 toe haar vader deur sy voorvaders se geeste gewaarsku is dat sy seuns hom uit die pad wil kry en self die koninkryk wil regeer. Hy het dus sy dogter geleer hoe om volgens hul godsdienstige rituele reën te maak. Haar stam, die Balobedumense het, moes vanuit Monamotapo in Zimbabwe vlug en het hul naby [[Tzaneen]] gevestig. Dis 'n gebied waar daar duisende [[broodbome]] groei. Op die eerste Saterdag van Oktober word die stam se gelukbringers wat reën bring uitgehaal en die Balobedustam kom byeen in hul [[Modjadji Hoofkraal|koninklike kraal]]. 'n Koei, wat hul Makhubo noem, word in die kraal ingelei. Bier word geskink en prysliedere word gesing. Daar word ook dan vir Makhubo, die koei, 'n bier aangebied en daarna word die koei uit die kraal gelei. Terwyl die bier oor die gelukbringers gegooi word sing die oudstes van hul stam. Modjadji, die Reënkoningin, onder lofprysings van die oudstes van hul stam, roep dan hul voorvadergeeste aan om vir hul reën te stuur. Nou slaan die musikante hul groot tromme en dans die stamleiers om die altaar met gelukbringers. Die res van die dag is 'n fees. Die kinders en grootmense dans en sing en vier die seën van reën wat gaan kom. Ongelukkig is die laaste Modjadi, die sesde oorlede en daar is nog nie een in haar plek aangestel nie. Sy laat 'n dogter en seun agter. Masalanabo Modjadji, die dogtertjie, is nou vyftien jaar oud en sou volgens die pers in 2016 ingehuldig word as die nuwe Reënkoningin. Prins Mpapatla neem intussen waar as reënmaker van die stam. '''Die Rietdansseremonie:''' 'n Ander ritueel wat gevier word is die Rietdansseremonie wat in Eshowe in September elke jaar by die paleis van die huidige Zoeloekoning gevier word. Duisende jong Zoeloemeisies kom bymekaar met lang riete en tradisionele dansrokkies wat met kralewerk versier is. Dit is om aan te toon dat hul nog seksueel onaktief is. Die optog van die Zoeloemeisies word gelei deur die hoof Zoeloeprinses. Daar word beweer dat hierdie seremonie gehou word om ook te help om HIV-oordrag te bekamp. '''Lobola:''' 'n Tradisionele Afrika huwelik word ook dikwels voorafgegaan deur die ritueel wat as die eenwording van twee families beskou kan word naamlik, die ritueel van Lobola. Die bruidegom se familie kom ooreen hoeveel hul gaan betaal vir die bruid se familie. Dit kan tien koeie wees wat nie noodwendig tien regte koeie is nie, maar die prys van tien koeie. As die prys per koei R1000 is, word die geld in kontanthopies van R100’e by 'n plegtige seremonie by die bruidshuis uitgetel deur die manlike familie van die bruidegom. Dis gewoonlik net die mans van die families wat hierdie seremonie bywoon. Die bruid is nie teenwoordig nie. == Polemiek rondom die ritueel as oorsprong van die dramatiese kunste == Alhoewel baie geskiedenisboeke rituele as die oorsprong van die dramatiese kunsvorm beskou, word dit betwyfel deur ander kundiges. Eli Rozik se studie: “The roots of Theatre, rethinking ritual and other theories of origin” (2002) twyfel dat die drama as kunsvorm direk uit die ritueel as aanbiddingsvorm ontstaan het. Hy beweer eerstens dat Aristotel wat oorspronklik verantwoordelik was vir die teorie dat drama uit rituele ontstaan het, sy geskiedskrif eers 200 jaar na die ontstaan van die Griekseteater geskryf het. Rozik (2002) beweer ook dat daar uiteraard ook nie genoeg geskiedkundige geskrifte bestaan om hierdie teorie te kan bewys nie. Hy beweer dat die ritueel en drama eerder parallel ontwikkel het. Hy erken dat die ritueel as 'n aksie van aanbidding baie van die verskeie kunste soos musiek, sang, verse, kostuum en dans gebruik om die proses van aanbidding uit te beeld. Rozik bevraagteken egter die feit dat die rituele in dramas verander het. As dit die geval sou wees sou kuns, dans en musiek ook uit rituele moes ontstaan. Hy glo eerder dat die dramatiese kunsvorm as 'n medium van kommunikasie ontstaan het uit die behoefte van die mens om sy stories spontaan en kreatief te wil verbeeld in dramatiese vertellings. Die ritueel is immers gerig tot die diens van die gode. Die geskrewe dramas wat vir ons deur die Grieke nagelaat is vertel stories van die gode se betrokkenheid met die mense en vergestalt eerder die verhale van veldslae en koninklike families se intriges, byvoorbeeld ''Medea'' en die ''Vroue van Troje''. Maar dit is interessant om te weet dat ware rituele wat in die realiteit van die werklike lewe as deel van stamkulture uitgevoer word (soos byvoorbeeld die ritueel van inisiasie) as heilig beskou word. Zakes Mda (Harding, 2002:287 ) beweer in sy artikel oor die Suid-Afrikaanse teater in die era van rekonsiliasie dat hy opgemerk het dat wit regisseurs geneig is om die rituele van swart stamme te inkorporeer in toneelopvoerings. Hy gebruik die voorbeeld van Brett Bailey se teateraanbieding naamlik ''iMumbo Jumbo (2003)''. Die idee om 'n nuwe ritueel in die fiktiewe realiteit van die toneel te skep is aanvaarbaar soos wat in vele opvoedkundige dramas gebruik word. Die doel van nuutgemaakte rituele is om sekere afbakenings van betekenis te skep. Die verhaal van ''iMumbo Jumbo'' is meesterlik vertel, maar die fisieke teenwoordigheid van ware sangomas met hul rituele is blykbaar nie deur almal so goed ervaar nie. Daar kan dus tot die slotsom gekom word dat rituele die ontwikkelling van alle uitvoerende kunste aangemoedig het as 'n wyse waarop die gode vereer is, maar dat die drama eerder as storievertellings ontstaan het. Die drama het eerder die rituele ter ere van die gode se motiverings verduidelik in die vorm van storievertellings. Die belangrikheid van die mondelingse storieverteltradisies was van die vroegste tye 'n wyse waarop 'n stam morele en sedelesse geleer het. Die Grieke het 'n hoë agting gehad vir die verhale wat mondelings oorgedra is. Dit was 'n wyse waarop die mens sin probeer maak het van die wêreld om hom. Om dus die ontstaan van die teater te bespreek moet daar gekyk word na die belangrikheid van verhaalkuns in ouer kulture soos die van Afrika en soos die van die Grieke. == Die verband tussen die ontstaan van die drama en storievertelling == Die dramatiese kunste beeld byna altyd 'n gebeurtenis of storie uit. Storievertellings is dus die grondstof van hierdie kunsvorm. Storievertelling bestaan ook in eie reg as 'n kunsvorm. Volgens Sheppard (2009) is dit 'n kunsvorm wat reeds 50 000 jaar bestaan. Storievertelling vind plaas wanneer 'n storieverteller of storievertellers 'n gebeurtenis met enige van die volgende elemente vertel soos woorde, gebare, bewegings, dans, musiek, kostuums, grimering en maskers. 'n Storie word met die emosionele belewenis van die wat dit oordra ingekleur. Die luisteraars is aktief betrokke by hierdie vertellings. Die gehoor vorm beelde en klanke in hul verbeeldings van dit waaroor die storie gaan en hul emosies word daardeur aangeraak. Die storie bestaan uit menslike karakters, en/of gepersonifiseerde dinge, plante, diere of enige fantastiese karakter. Stories moet interessant en aangrypend begin om die aandag van die luisteraars te trek. Daar kan beskrywings van die omgewing waarin die storie plaasvind wees en ook dialoog waar die karakters in gesprek met mekaar tree. Volgens die storieverteller kundige Matateyou (1997) moet 'n storie in die Afrikakultuur 'n aangrypende begin, ontwikkelling en klimaks en 'n einde wat die finale boodskap van die storie versterk. Afrika het 'n baie sterk storieverteltradisie wat letterlik oor eeue strek. Deur mondelingse stories, by die gebrek aan skryfkuns, dra stories tradisies, gedragskodes, geskiedenis, sedelesse en insig oor die lewe oor. Die beste van alles is dat hierdie stories ook vermaaklik is. Emmanuel Matateyou (1997) beklemtoon dat daar volgens die Afrikatradisies groot krag in woorde is. In die Bambara Komo stam is daar 'n spesiale lofgedig wat opgedra word aan die krag van woorde soos in Gleason (1994:37) vertaal en aangehaal: '''Praise of the Word''' {{cquote|This word is total:<br /> it cuts, excoriates<br /> forms, modulates<br /> perturbs, maddens<br /> cures or directly kills<br /> amplifies or reduces<br /> According to intention<br /> It excites or calms souls}} In die Afrikakultuur het elke stat sy eie storieverteller gehad en as dit aand word kan iemand wat 'n storie wil vertel roep: Kom! Luister! Dan begin tromme speel en die mense haas hulle om om 'n vuur na die storieverteller te kom luister. Kinders word dan deur volksvertellings vermaak en geleer soos die wonderlike stories wat in Ghana vertel word, volgens Emmanuel Asihene (1997). Daar is 'n reeks stories met 'n hoofkarakter, 'n spinnekop met die naam Ananse. In die stories oor Ananse oorlê die spinnekop ander diere en mense uit. Hierdie verhale is nie net deel van Ghana se kultuur nie, maar word in baie ander Afrikalande ook vertel. 'n Paar stories oor Ananse is “Ananse en die sterk diere”, “Ananse en die koeie”, “Anansie die brawe boodskapper” en “Ananse en die gulsige leeu”. Daar is ook stories oor die skilpad, Ajapa, wat keer op keer mens en dier met slinkse streke uitoorlê. Dit is interessant om te weet dat daar vele Afrikafilms beskikbaar is op Youtube waarna 'n mens kan gaan kyk om jou kennis oor Afrika se storievertelkuns uit te brei. Daar is 'n opkomende filmbedryf in Afrika wat hierdie storievertelkuns verder voer. Die volgende drie stories wat ryk aan emosie en kreatiewe verbeelding is kan ook meer inligting verskaf oor die leefwêreld van kinders in Afrika. Die eerste film is ''Abouna'' deur die regisseur Mahamat Saleh Haroun wat in 2002 gemaak is. Die film speel af in 'n stowwerige dorpie in Chad en gaan oor twee seuns wat hul vader verloor. Die ander storie is 'n epiese verhaal oor die lewe van 'n Griot (uitgespreek Grie-ou). Die film beweeg tussen die mitiese wêreld van die storie en die probleme van die moderne wêreld en storievertellings. Die naam van die film is Keita: The Heritage of the Griot. Dit bring ons dan by die bespreking van die rol van die Griot in die volksvertellings van Afrika. In Suid-Afrika ken ons hierdie storievertellers as die persone wat die lofgedigte voordra by groot nasionale feesdae en inhuldigings. Daar is byvoorbeeld 'n film gemaak oor President Nelson Mandela van Suid-Afrika se lofdigter: ''Mandela's Poet Laureate: Zolani Mkiva''. Hierdie film kan ook op Youtube gesien word. In die groter prentjie speel die Griot deur die eeue die volgende rolle soos bepreek word in die volgende gedeelte. 'n Griot is 'n storieverteller van die Afrika-kultuur wat baie keer die sosiale geheue van hul stam is. Hierdie hoofstorievertellers moet ook belangrike geskiedkundige gebeure onthou. Hulle moet dikwels ook die genealogie of stambome van hul stam onthou. Hulle is oorspronklik aangestel as hofmusikante wat moes sing by troues en belangrike seremonies. Hulle was ook raadgewers en ambassadeurs vir die koning. Hulle moes lofgedigte ter ere van hul koning kon sing. Griots kon ook wyshede kwyt raak soos spreuke. Die vroulike Griotte (Grie-oet) sing ook baie kere by belangrike geleenthede. In die verlede was daar gewoonlik een storieverteller per stat of dorpie. Nou, na kolonisasie plaasgevind het en ou strukture van outoriteit afgebreek is, speel hul steeds 'n belangrike rol in die kultuur van hul gemeenskap. Baie van hulle is nou populêre sangers wat die tradisionele liedere herinterpreteer, op televisie optree en ook in Afrikafilms as vertellers optree. Daar is steeds van hulle wat geskiedkundiges is, raadgewers en lofsangers in hul gemeenskappe. Suid-Afrika kan spog met uitstekende Griotte storievertellers. Gaan kyk gerus na die werk van Dr Gcina Mhlope, die belangrikste storieverteller van Suid-Afrika. Sy is ook 'n toneelskrywer, regisseur en aktrise. Die toneelstuk ''Have you seen Zandile'' is op haar lewenservaring gebasseer. In Suid-Afrika word lofdigters “''imbongi”'', in Nguni (Xhosa, Zulu and Swati) genoem. Peter Horn skryf in sy boek naamlik ''The imbongi and the people’s poet'' dat lofgedigte 'n genre is wat deur almal in Afrika vanaf die dinastie van Ur 2060 voor Christus beoefen is. Hierdie imbongi kan gedigte maak oor enige tema. Hulle dra gewoonlik klere gemaak uit diervelle en 'n spesiale hoed wat in Xhosa 'n “isidlokolo” genoem word. Hier volg 'n voorbeeld van 'n vertaalde lofgedig van die Swazistam, naamlik die ''Lofgedig aan Sobhuza 1''. Hy was die heerser in Swaziland (nou [[Eswatini]]) van 1815 tot sy dood in 1836. Hy is Somholo, die Wonder genoem. Hy het sy mense weggelei van die oorloë met die opkoms van Shaka Zulu en hul laat bly in 'n area bekend as Sentraal-Swaziland. In hierdie lofgedig word Sobhuza geëer omdat hy sy mense gered het en hul weggesteek het in die bosse van die Drakensberge. Die Imbongi is Mutsi Dlamini, 'n neef van Sobhuza 2. '''''Lofgedig aan Sobhuza 1 deur Thoko Ginindza'''''<ref>Thoko Ginindza uit ''Tibongo te Makhosi netetiNdlovukazi'' (London 1975 page 15.)</ref> {{cquote|Laat hom alleen<br /> die seun van Langa (Die legendariese Koning van Swaziland)<br /> Laat hom stroom-op gaan<br /> in die Krokkodilrivier.<br /> Laat hom sy moederhuis onthou.<br /> Laat hom die plek van Mjindini onthou.<br /> Laat hom die plek van Mdlulis onthou.<br /> Die Bhekiswakos.<br /> Mense van Logoba, hulle wat swaargekry het<br /> voordat Sobhuza se tyd gekom het.<br /> Die Koninginmoeder het regeer, sy, die klein oggendster,<br /> tot hy koning geword het.<br /> Jy het soos 'n rots in die niet verdwyn, Kind van Ndaba.<br /> Hulle het jou begrawe in die groot woud op die Mdzimbaberg.<br /> En in hulle, Masikasale en in hulle, Mangulube,<br /> die onder-heersers wat saam met<br /> Sobhuza weggekruip het!<br /> Nou kan julle nie na mekaar kyk nie.<br /> Dis te dof.<br /> Jy tel die takke, Kalf van die Olifant.<br /> Wee jou vyande. Dit is wat ons sê.<br /> Want jy beheer die reën.<br /> Want jy beheer die son, Kalf van die Olifant.<br /> Oor die koning se kinders spuit bloed en vlees.<br /> Skoonheid soos die bok se gal.<br /> Skoonheid soos die voëls van Showe<br /> waarvan die wit stertverre in die modder is.<br /> Ek kan jou nie genoeg prys nie,<br /> Kind van Ndaba.<br /> Tot hierdie dag drup die trane in my kussing.<br /> Afgestroop staan hy,<br /> Staan die krygers steeds.<br /> Hy kom te voorskyn uit die houtagtige beskutting<br /> en die bome breek.<br /> Heil, U Majesteit, groot soos die Swazi krygers,<br /> Matsapha en Delude,<br /> met Nkothake. Jy van die Binne Kring.<br /> Kom te voorskyn.<br /> Sodat ons in jou lig kan baai.<br /> Soos ons met jou in die wolke was.}} == Westerse indeling van volksvertellings en stories en hoe dit in die dramatiese kunste aangewend word == Elke kultuur en volk in die wêreld vertel stories oor hul ervarings, geskiedenis en ook oor hoe hul die lewe probeer verstaan, die natuurmagte wil beheer, oor lesse wat hul vir kinders wil leer of oor die gode wat hul aanbid. Die hele wêreld word verenig deur stories wat in elke taal en streek op aarde voorkom. Daar is ook baie tipes stories wat vertel word. Dit kan ingedeel word in die volgende afdelings: Legendes, mites, epiese werke, fabels, volksvertellings, sprokies of avontuur verhale. Dit is belangrik om te weet dat die dramadeelnemer die kuns van storievertel moet bemeester as een van die vaardighede wat aangeleer moet word. Die tipiese storievertellinggenre staan as prosa of gedramatiseerde prosa bekend. In so 'n stuk kan een persoon of 'n groep die storieverteller wees wat direk met die gehoor kontak maak en dan ook deur stemwisseling en veranderde liggaamshouding en voortbeweging die karakaters van die storie uitbeeld. Ander tipe genres van stories wat 'n deelnemer moet baasraak is hoe om 'n monoloog of samespraak of toneel aan te bied. In 'n monoloog is dit net een karakter wat met beweging 'n storie oordra. 'n Dialoog bestaan uit twee karakters wat 'n samespraak lewer. Dan is daar ook 'n karakteruitbeelding wat deur een persoon aangebied word. Daar is nie 'n verteller nie maar die een persoon beeld verskeie karakters alleen uit. Indien 'n groep so 'n storie met net karakters aanbied is dit 'n toneelstuk. Daar kan natuurlik ook vertellers in 'n toneelstuk wees, soos in die geval van ''Kanna hy kô hys toe'' deur Adam Small. Gedigte wat stilstaande soos stilstaande vertellings/prosas/verhale aangebied word, gewoonlik epiese of verhalende gedigte genoem, kan ook stories vertel. Dit is ook moontlik om gedigte te dramatiseer deur middel van die bewegings van 'n groep of alleen. Verder is mimiek 'n genre waar die persoon net 'n storie vertel deur gebare en geen spraak nie. Dit is juis om hierdie rede dat die akteur/aktrise of storieverteller sy of haar instrument, naamlik die liggaam en stem so soepel en beïnvloedbaar as moontlik moet hê sodat die impuls van 'n sekere woord of betekenis 'n reaksie kan uitlok om die liggaam en stem te verander en sodoende betekenis oor te kan dra. In die vak Dramatiese Kunste word die instrument van die potensiële storievertellers of akteurs ontwikkel; daar is 'n vak wat die liggaamsbeweging van die mens bestudeer en ook 'n vak wat die stemontwikkeling ten doen stel. '''Hier volg 'n lys van die tipe stories wat 'n storieverteller kan vertel. Daar is oneindig baie tipe stories en 'n mens sal nooit so 'n lys volledig kan voltooi nie.''' '''Legendes:''' Legendes behandel die lewens van 'n volk wat gewoonlik verweef is rondom 'n historiese figuur. Legendes is nie mites nie. Mites handel oor die doen en late van gode. Legendes kan byvoorbeeld 'n storie soos die van ''Robin Hood, King Arthur of Die Vlieënde Hollander'' wees. In die Afrikaanse taal is daar byvoorbeeld die storie van ''Antjie Somers''. Die verhaal het in 1866 in ''The Friend'', in Bloemfontein verskyn. Daar word beweer dat Antjie Somers 'n Kaapse rower was wat hom soos 'n vrou aangetrek het en mense snags beroof het. Mettertyd vervaag die feite en die storie kry stertjies. Antjie Somers word gebruik om kinders skrik te maak. '''Mites''' Mites is verhale wat oor die gode gaan. Dit ontstaan tydens die Griekse tyd as “mitologia” wat “storie” beteken. 'n Bekende mite is die van ''Pandora se Kis.'' Hier is 'n kort vertelling van die mite van ''Pandora se kis.'' ''''''Pandora se kis.'''''' In die ou Griekeland was daar twee broers. Die een se naam was Epimeth en die ander ou was Prometheus. Hulle het die grote god, Zeus so ontstel dat hy hulle gestraf het deur hul vermoë om vuur te maak weg te neem. Die broeders wou nie rouvleis eet nie en toe maak hulle 'n plan. So steel Prometheus dus vuur uit die smeltoond van die smid op die eiland [[Lemnos]]. Nou is Zeus eers woedend kwaad. Zeus het toe saam met die smid, Hephaestos 'n klei vrou gemaak en vir die godin van Athena gevra om asseblief die vroutjie te laat lewe en vir die mooie godin Aphrodite gevra om aan haar skoonheid te skenk. Zeus noem toe die klein dametjie, Pandora, en stuur haar as geskenk vir Epimetheus. Sy was so mooi dat Epimetheus vergeet het dat sy broer hom al baie keer gewaarsku het dat dit gevaarlik is om geskenke van die gode te ontvang. Epimetheus trou toe met Pandora. Zeus se trougeskenk aan hul was toe 'n kis – wat nooit oopgemaak moes word nie. Die nuuskierige Pandora kon haarself naderhand nie keer nie. Toe haar man eendag weg is draai sy die sleutel van die kis om dit oop te maak. Sy bedwing haar. Maar die derde slag voel sy sy gaan mal word. Sy moet weet wat daarbinne is. Tot haar grootste skok is dit nie 'n kis vol skatte nie maar vol bose dinge wat uit die kis uitstroom soos 'n klomp insekte: siekte, armoede, hartseer en die dood. Die bose kreature kry haar beet en Epimetheus vind sy vrou gebroke en in pyn. Toe hoor hul 'n stemmetjie in die kis wat smeek om losgelaat te word. 'n Naaldekoker van hoop. Die naaldekoker het haar wonde aangeraak en sy is gesond gemaak. Pandora het pyn en lyding in die wêreld losgelaat maar ook hoop toegelaat om die pyn en leiding te genees. '''Epiese verhale:''' Epiese verhale is verhale waarin belangrike karakters se heldedade of ervarings n 'n poëtiese styl vertel word. 'n Voorbeeld van 'n epiese gedig in Afrikaans is die gedig van ''Raka'' deur NP van Wyk Louw. In die gedig word Koki, die leier van die stam, se stryd teen ''Raka'', die aapmens, “hy wat nie kan dink, wat slu en donker is, 'n lenigboog en enkeld dier”. '''Fabels:''' Hierdie stories is diereverhale. Die diere besit egter menslike eienskappe, soos byvoorbeeld by die wyse uil gevind word en die slu jakkals. Die skrywer van fabels wil deur middel van hierdie diererverhale vir mense 'n waarheid oordra. Die bogegewe storie, ''Sop met Skop'', is ook 'n voorbeeld van 'n diere fabel '''Volksvertellings:''' Hierdie stories is mondelings oorgedra deur mense van geslag tot geslag. Die oorsprong daarvan is gewoonlik moeilik vas te stel. 'n Storie soos byvoorbeeld gevind word in die werk van Pieter W. Grobbelaar. Hy het baie volksvertellings opgeskryf van die San Boesmans op soos ''Ou Mi’kai vertel hoe die melkweg sy vuur gekry het'' en ''Tafelberg se karos.'' Volksverhale wat in die Westerse lande hul oorsprong het, word ook in Afrikaans opgeskryf soos byvoorbeeld “'''''Aandstories vir kinders'''''”, waarin Grobbelaar die verhaal van ''Koning Arthur'' vertel. '''Sprokies:''' Hierdie is die stories wat vol fantasie karakters is. Ons ken dit in Engels as “fairy tales”. 'n Sprokie is 'n fantasie skepping en kan nie aan historiese plekke of persone gebind word soos 'n sage of legende nie. Dit is een van die oudste genres van die vertelkuns. In 'n sprokie het die wonderbaarlike 'n groot rol wat dit daarin speel. Die broers Jacob en Willem Grimm laat baie sprokies vir ons in Duits na in hul boek ''Kinder en huissprokies''. ID du Plessis het sprokies uit die Slamse verhale vir ons nagelaat en Eugène N. Marais het die Boesmansprokies in ''Dwaalstories en ander vertellings'' neergeskryf. Die skrywer, Langenhoven laat ook vir ons ''Brolloks en Bittergal'' en die ''Krismiskinders'' as sprokies na. Hans Christian Andersen, 'n skrywer van Denemarke, laat 'n hele skatkis van sprokies vir die Westerse kind na: onder andere D''ie Sneeu Koningin, Die Lelike Eendjie, Die Lood Soldaatjie, Die Keiser se nuwe Klere'' en D''ie Klein Meermin.'' '''Avontuurverhale:''' In hierdie stories gaan die hoofkarakter/s op 'n aksiebelaaide avontuur of reis – dikwels om 'n goeie doel te bereik soos byvoorbeeld om 'n draak te verslaan of 'n skat te vind. '''Spookstories:''' Hierdie stories gaan oor bo-natuurlike gebeure; spoke en geeste van die "onsigbare wêreld". == Bronverwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Teater]] f4dp00jeb0s31d9qtezhmwuqwq6k1dg 0 116542 2921089 2620892 2026-08-02T07:14:11Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921089 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wiktor Wekselberg | beeld = Vekselberg viktor feliksovich.jpg | onderskrif = | geboortenaam = Wiktor Feliksowitsj Wekselberg | geboortedatum = {{GDEO|1957|4|14}} | geboorteplek = Drohobitsj, [[Oekraïense SSR]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | nasionaliteit = [[Oekraïne|Oekraïens]], [[Rusland|Russies]] | alma_mater = Moskouse Vervoeringenieursinstituut | beroep = Eienaar van die Renowa-groep | ander = | huweliksmaat = | kinders = Twee | webblad = [http://www.vekselberg.org vekselberg.org] | handtekening = }} '''Wiktor Feliksowitsj Wekselberg''' ([[Russies]]: Виктор Феликсович Вексельберг, [[Oekraïens]]: Віктор Феліксович Вексельберг; geb. [[14 April]] [[1957]]) is ’n [[Rusland|Russiese]] [[sakeman]] wat in [[Oekraïne]] gebore is. Hy is die eienaar en voorsitter van die Renowa-groep, ’n groot Russiese konglomeraat. Volgens ''[[Forbes]]'' word sy fortuin op $13,6&nbsp;miljard geraam, wat hom die vierde rykste persoon in Rusland maak (soos op 4&nbsp;Augustus 2015).<ref name=ForbesBillionaires>[http://www.forbes.com/profile/viktor-vekselberg/ Forbes: The World's Billionaires - Viktor Vekselberg] Maart 2013</ref> Wekselberg is na aan die [[Moskouse Kremlin]]<ref>[http://www.esquire.co.uk/culture/article/4399/russias-richest-man-victor-vekselberg Viktor Vekselberg: Tracking Down Russia's secret billionaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211224130/http://www.esquire.co.uk/culture/article/4399/russias-richest-man-victor-vekselberg/ |date=11 Februarie 2016 }} 3 Augustus 2013 deeur Stephen Smith, ''Esquire''</ref><ref>[http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=88395 Vekselberg denies Kremlin influence] deur Matthew Allen in Thun vir Swissinfo, 27 Mei 2008</ref> en lei projekte om die Russiese ekonomie te moderniseer.<ref>[http://en.ria.ru/russia/20100323/158291374.html Russian 'Silicon Valley' to be self-sufficient in 5-7 years - Vekselberg] 19:44 23/03/2010, RIA Nowosti</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Wekselberg is in 1957 in Drohobitsj in die [[Oekraïense SSR]] gebore as die seun van ’n Oekraïens-Joodse pa en ’n Russiese ma.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222061536/http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-46146832.html Der Spiegel: "Im Westen wartet keiner auf mich" deur Walter von Mayr en Gerhard Spörl] 6 Maart 2006 {{de}}</ref><ref name=GuardianRicherTheyCome>[http://www.theguardian.com/world/2007/jul/02/russia.lukeharding1 The Guardian: "The richer they come ...Can Russia's oligarchs keep their billions - and their freedom?" deur Luke Harding] 1 Julie 2007</ref> In 1979 het hy sy studies voltooi aan die Moskouse Vervoeringenieursinstituut.<ref name=BlockbusterRussia>Norris, Stephen M. [https://books.google.com/books?id=FA2uGQ-6jxcC&pg=PA251&lpg=PA251&dq=renova+holding+founded&source=bl&ots=GlynwD5GJ8&sig=k1O7mEzmNVAZCmeS4MlJVYF6n0M&hl=en&sa=X&ei=lxsaUu21KYuC9QSp-YDoBg&ved=0CCkQ6AEwADgo#v=onepage&q=renova&f=false "Blockbuster History in the New Russia: Movies, Memory, and Patriotism"]</ref> Daarna het hy as [[ingenieur]]<ref name=JewishBusiness /> en navorsingsbestuurder by ’n pompvervaardiger in staatsbesit gewerk.<ref name=BlockbusterRussia /><ref name=JewishBusiness /> [[Beeld:RIAN archive 1006427 Presentation by Skolkovo Institute of Science and Technology.jpg|292px|duimnael|Wekselberg doen ’n voorlegging by die Skolkowo-instituut van Wetenskap en Tegnologie.]] == Loopbaan == In 1988, nadat die [[Michail Gorbatsjof|Gorbatsjof]]-administrasie sy beperkings op besighede verslap het as deel van [[perestroika]] en [[glasnost]], het hy KomWek, ’n organisasie sonder winsbejag, gestig wat werk vir die Irkoetsk-aluminiumfabriek gedoen het.<ref name=BlockbusterRussia /> In 1990 was hy medestigter van die Renowa-groep saam met ’n kollegeklasmaat,<ref name=BlockbusterRussia /> [[Leonard Blawatnik]].<ref name=RussiaProfile>[http://russiaprofile.org/bg_people/resources_whoiswho_alphabet_v_vekselberg.html Russia profile: "VEKSELBERG, Victor Feliksovich"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824210730/http://russiaprofile.org/bg_people/resources_whoiswho_alphabet_v_vekselberg.html |date=24 Augustus 2013 }} URL besoek op 25 Augustus 2013</ref> KomWek het 67% van Renova besit en Blawatnik se maatskappy Access Industries die res.<ref name=RussiaProfile /> Wekselberg het finansiële voordeel getrek uit die privatisering van die aluminiumbedryf in 1993 in Rusland onder die [[Boris Jeltsin|Jeltsin]]-administrasie.<ref name=BlockbusterRussia /> In 1996 het hy die Siberies-Oeralse Aluminiummaatskappy (Soeal) gestig deur middel van ’n samesmelting van die Oeralse en die Irkoetsk-aluminiumfabriek.<ref name=RussiaProfile /> (Soeal sou later opgeneem word in Roesal, die grootste aluminiummaatskappy in die wêreld.) Met wins wat hy gemaak het uit die aluminiumbedryf het ’n minderheidaandeel gekoop in Tjoemen-olie (TNK), een van Rusland se grootste olie-en-gasmaatskappye.<ref name=JewishBusiness>[http://jewishbusinessnews.com/2013/04/09/with-7-5-billion-in-his-pocket-viktor-vekselberg-to-increase-his-shareholdings-in-switzerland/ "With $7.5 billion in his pocket, Viktor Vekselberg to increase his shareholdings in Switzerland" deur Stanley Green], Jewish Business News, 9 April 2013</ref><ref>Yenikeyeff, Shamil, [http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/11/BP-Russian-billionaires-and-the-Kremlin.pdf "BP, Russian billionaires, and the Kremlin: a Power Triangle that never was"], ''Oxford Energy Comment'', 23 November 2011. URL besoek op 2011-11-24.</ref> In 1997 het hy ’n beherende aandeel gekoop in Tjoemen en is hy op die direksie aangestel; in 1998 het hy voorsitter van die direksie geword.<ref name=RussiaProfile /> Later het hy daardie en ander bates onder die Renowa-groep verenig en bestuursverantwoordelikhede aan bestuurders gedelegeer. In 2003 het Renowa, Access Industries van Blawatnik en die Alfa-groep (wat deur Michail Fridman, German Khan en Aleksei Koezmitjof besit is) ’n strategiese vennootskap aangekondig om hul oliebates gesamentlik in Oekraïne en Rusland te hou, en daarvoor het hulle die AAR-konsortium gestig. In dieselfde jaar het AAR met British Petroleum se Russiese oliebates saamgesmelt in ’n 50-50-onderneming met die naam TNK-BP; dit was die grootste privaat transaksie in Rusland se geskiedenis.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/oilandgas/8516794/BP-in-Russia-a-timeline.html The Daily Telegraph: "BP in Russia: a timeline"] 22 Oktober 2012</ref> As voorsitter van die uitvoerende raad van TNK het Wekselberg ’n sleutelrol gespeel in die beklinking van die transaksie. Wekselberg is tans besig met ’n groot herstrukturering van sy bates: die verdeling van eiendom saam met sy vennoot Blawatnik, die samesmelting van Renowa se aluminiumbates met dié van [[Oleg Deripaska]] en die integrasie van verskeie elektrisiteits- en telekommunikasiebeleggings. == Kunsversameling == In Februarie 2004 het Wekselberg nege [[Fabergé-eier]]s van die Forbes-familie in [[New York Stad|New York]] gekoop.<ref>Forbes, 4 Februarie 2004: [http://www.forbes.com/2004/02/04/cx_pm_0204fabergesale.html Russian Tycoon Buys Forbes Faberge Eggs]</ref> Hy is die persoon wat die meeste Fabergé-eiers in die wêreld besit – altesaam 15 (nege keiserlike eiers, twee Kelch-eiers en vier ander). In ’n dokumentêr van 2013 het Wekselberg onthul hy het net meer as $100&nbsp;miljoen vir die nege keiserlike eiers betaal.<ref name=BBC>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b0336tf3 "The World's Most Beautiful Eggs: The Genius of Carl Faberge"] BBC FOUR</ref> Hy het beweer hy het nooit die eiers in sy huis uitgestal nie, maar hulle gekoop omdat hulle belangrik vir die Russiese geskiedenis en kultuur is. Hy het ook planne bekend gemaak om ’n museum te open om die eiers in sy versameling uit te stal.<ref name=BBC/> Die uiteinde was die Fabergé-museum in [[Sint Petersburg]], wat op 19 November 2013 amptelik geopen is.<ref>{{Citation |url= http://www.fsv.ru/en/news/article/1 |title= The Fabergé Museum has officially opened in the Shuvalov Palace in St. Petersburg |publisher= Amptelike webtuiste van die stigting Link of Times |language= |accessdate= 6 Maart 2015 |archivedate= 4 Februarie 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170204171513/http://www.fsv.ru/en/news/article/1 }}</ref> Wekselberg het ook in 2005 altesaam £1,7&nbsp;miljoen op ’n veiling van [[Christie's]] betaal vir ''Odalisque'', ’n naakstudie wat na bewering die werk is van die Russiese kunstenaar [[Boris Koestodijef]].<ref>{{Citation |url= http://www.artnews.com/2013/02/05/did-the-court-make-a-mistake/ |title= High Court Drama |publisher= Art News |language= |accessdate = 6 Maart 2015}}</ref> Kort daarna het deskundiges begin twyfel aan die egtheid van die skildery. Hulle het beweer Koestodijef se handtekening wat van 1919 dateer, is in ’n verfstof met ’n aluminiumbasis aangebring wat eers ná die kunstenaar se dood beskikbaar was. Wekselberg het Christie's gedagvaar en die regter het in Julie 2012 beslis hy was geregtig daarop om sy geld terug te kry; Christie's moes boonop die regskoste van sowat £1&nbsp;miljoen betaal.<ref>{{Citation |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/art/artsales/9432441/Russian-oligarch-wins-1.7m-refund-from-Christies-after-auction-house-sold-him-fake-painting.html |title= Russian oligarch wins £1.7m refund |publisher= www.telegraph.co.uk |language= |accessdate = 6 Maart 2015}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.forbes.com/lists/2006/10/CGPE.html Forbes: Wiktor Wekselberg] * [http://www.renova.ru/en/ Renowa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113051053/http://www.renova.ru/en/ |date=13 November 2016 }} * [http://www.madeinrussia.ru/en/experts/2652/ "Made in Russia": Wiktor Wekselberg] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Viktor Vekselberg|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wekselberg, Wiktor}} [[Kategorie:Oekraïense Jode]] [[Kategorie:Russiese Jode]] [[Kategorie:Entrepreneurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] nuv3kt57r1gdny00w86rxoefs3myq2h 0 121361 2920798 2920554 2026-08-01T14:25:27Z Rooiratel 90342 Sien bespreking. Rol weergawe [[Special:Diff/2920222|2920222]] deur [[Special:Contributions/Aliwal2012|Aliwal2012]] ([[User talk:Aliwal2012|bespreek]]) terug. 2920798 wikitext text/x-wiki [[lêer:Generic File.png|duimnael|regs|150px|Digitale voorstelling van 'n lêer]] 'n '''Rekenaarlêer''' of gewoon '''lêer''' ([[Engels]]: '''file''') is 'n rekenaarhulpbron wat dit moontlik maak om [[data]] in 'n rekenaartoestel te registreer. 'n Vergelyking kan getref word tussen die neerskryf van [[woord]]e op [[papier]] en die skryf van [[inligting]] na 'n rekenaarlêer. == Sien ook == * [[Elektroniese dokument]] * [[Lêerdeling]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|lêer}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Rekenaars]] r1sd9he46hab90p5f4gbmkjpf95vgh8 1 121376 2920797 2920556 2026-08-01T14:24:14Z Rooiratel 90342 /* Lêer vs vouer/gids */ Antwoord 2920797 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lêer vs rekenaarlêer == Dit moet seker maar geskuif word na [[rekenaarlêer]] om plek te maak vir 'n artikel oor die tradisionele, fisiese lêer. [[Gebruiker:Christiaan Human|Christiaan Human]] ([[Gebruikerbespreking:Christiaan Human|kontak]]) 21:00, 20 Mei 2017 (UTC) == Lêer vs vouer/gids == Soos ek dit verstaan is 'n lêer 'n "file" in Engels. En 'n vouer is 'n "folder" in Engels. Ons praat nou in terme van rekenaars (sien die bespreking bo). In elk geval, die enwiki bladsy waaraan die bladsy gekoppel is, is "Computer file" d.w.s. die "dokument" wat binne 'n vouer/gids geplaas word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:49, 30 Julie 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]] @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:51, 30 Julie 2026 (UTC) ::Ek hou van lêer vir file en vouer vir folder. Dis hoe ek dit nog altyd gebruik het. Ek weet nie hoekom 'n computer file juis 'n dokument moet wees nie. Later in die Engelse artikel praaat hulle van 'n "document"; wat is dit dan in Afrikaans? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 30 Julie 2026 (UTC) :::Ek stem saam met Burgert. Daar is vouers en in vouers verskillende soorte lêers: tekslêers (dokumente, briewe, manuskripte ...), beeldlêers, klanklêers, allerlei programlêers ... en lêers vir gebruik deur/in al die verskillende programme en toepassings wat geïnstalleer is. [[Gebruiker:Luthja|Luthja]] ([[Gebruikerbespreking:Luthja|kontak]]) 22:14, 30 Julie 2026 (UTC) :::'n Dokument is neet een soort lêer. Was net 'n voorbeeld. 'n Lêer kan ook 'n foto, of oudio-lêer wees. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:24, 1 Augustus 2026 (UTC) mahxbk1zfdmna7dxr5th4lp900wxp8i 0 121477 2920895 2767604 2026-08-01T18:05:40Z Aliwal2012 39067 2920895 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 5 Maart |Year = 1977 |Race_No = 3 |Season_No = 17 |Previous_round= 1977 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIII The Citizen [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[James Hunt]] |Pole_Country = GBR |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:15.96 |Fast_Driver = [[John Watson]] |Fast_Country = GBR |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Fast_Time = 1:17.63 |Fast_Lap = 7 |First_Driver = [[Niki Lauda]] |First_Country = Oostenryk |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[Patrick Depailler]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1977|RSA}} }} Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[5 Maart]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die 1977-kampioenskapseisoen en is deur [[Niki Lauda]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. Onder die Formule Eenwedrenne wat by Kyalami gehou is, staan die 1977 Grand Prix uit weens die noodlottige ongeluk wat die lewens van veiligheidsbeampte Frederick Jansen van Vuuren en bestuurder Tom Pryce geëis het. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95% ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd?Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:42:21.6 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.2 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{vlagikoon|VK}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +9.5 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{vlagikoon|GER}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +19.9 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{vlagikoon|VK}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +20.2 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{vlagikoon|ITA}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 78 | +23.6 | 14 | |- ! 8 | 12 |{{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | +26.7 | 8 | |- ! 9 | 22 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford]] | 78 | +46.2 | 16 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 19 | |- ! 12 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 10 | |- ! 13 | 8 |{{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] | 76 | +2 rondtes | 2 | |- ! 14 | 30 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 76 | +2 rondtes | 23 | |- ! 15 | 14 |{{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 73 | +5 rondtes | 22 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 66 | Enjin | 17 | |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 55 | Enjin | 18 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 43 | Ongeluk | 6 | |- ! NF | 33 | {{NL-VLAG}} [[Boy Hayje]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 33 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 22 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 22 | Noodlottige ongeluk | 15 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 21 | Brandstoflek | 20 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 5 | Brandstofstelsel | 7 | |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[James Hunt]]||[[McLaren]]-[[Ford]]||1:15.96 |- !Vinnigste rondte |[[John Watson]] ||[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||1:17.63 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] cvh13je5vndut4adg8zrtwm5j30qu0t 2920903 2920895 2026-08-01T18:23:26Z Aliwal2012 39067 Created by translating the section "Race" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358302036|1977 South African Grand Prix]]" 2920903 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 5 Maart |Year = 1977 |Race_No = 3 |Season_No = 17 |Previous_round= 1977 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIII The Citizen [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[James Hunt]] |Pole_Country = GBR |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:15.96 |Fast_Driver = [[John Watson]] |Fast_Country = GBR |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Fast_Time = 1:17.63 |Fast_Lap = 7 |First_Driver = [[Niki Lauda]] |First_Country = Oostenryk |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[Patrick Depailler]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1977|RSA}} }} Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[5 Maart]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die 1977-kampioenskapseisoen en is deur [[Niki Lauda]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. Onder die Formule Eenwedrenne wat by Kyalami gehou is, staan die 1977 Grand Prix uit weens die noodlottige ongeluk wat die lewens van veiligheidsbeampte Frederick Jansen van Vuuren en bestuurder Tom Pryce geëis het. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95% ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd?Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:42:21.6 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.2 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{vlagikoon|VK}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +9.5 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{vlagikoon|GER}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +19.9 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{vlagikoon|VK}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +20.2 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{vlagikoon|ITA}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 78 | +23.6 | 14 | |- ! 8 | 12 |{{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | +26.7 | 8 | |- ! 9 | 22 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford]] | 78 | +46.2 | 16 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 19 | |- ! 12 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 10 | |- ! 13 | 8 |{{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] | 76 | +2 rondtes | 2 | |- ! 14 | 30 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 76 | +2 rondtes | 23 | |- ! 15 | 14 |{{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 73 | +5 rondtes | 22 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 66 | Enjin | 17 | |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 55 | Enjin | 18 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 43 | Ongeluk | 6 | |- ! NF | 33 | {{NL-VLAG}} [[Boy Hayje]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 33 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 22 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 22 | Noodlottige ongeluk | 15 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 21 | Brandstoflek | 20 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 5 | Brandstofstelsel | 7 | |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[James Hunt]]||[[McLaren]]-[[Ford]]||1:15.96 |- !Vinnigste rondte |[[John Watson]] ||[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||1:17.63 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] == Ren == === Noodlottige voorval op rondte 23 === Op rondte 22 het die Shadow - [[Ford Motormaatskappy|Ford]] van die Italiaanse renjaer Renzo Zorzi, wat 19de was, aan die linkerkant van die hoofpylvak afgetrek, net ná die kruin van 'n heuwel en 'n brug oor die baan. Hy het weer probleme met sy brandstofmeter ondervind, en brandstof het direk op die enjin gespuit, wat toe aan die brand geslaan het. Zorzi het nie dadelik uit sy motor kon klim nie, aangesien hy nie die suurstofpyp van sy helm kon ontkoppel nie. Die situasie het veroorsaak dat twee beamptes van die kuipemuur aan die oorkant van die baan ingegryp het. Die eerste beampte wat die baan oorgesteek het, was 'n 25-jarige paneelklopper met die naam William (Bill). Die tweede was die 19-jarige Frederik "Frikkie" Jansen van Vuuren, wat 'n 40 pond (18kg)brandblusser gedra het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} George Witt, die hoofkuipeklerk vir die wedren, het gesê dat die beleid in geval van brand was dat twee baanbeamptes hulp moet bied en 'n verdere twee as rugsteun moet optree ingeval die eerste paar se brandblussers nie doeltreffend genoeg is nie. Witt het ook onthou dat beide beamptes die baan sonder vooraf toestemming oorgesteek het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} Eersgenoemde het dit net-net oor die baan gemaak, maar laasgenoemde nie. Toe die twee mans oor die baan begin hardloop, het die motors bestuur deur Hans-Joachim Stuck (12de) en Tom Pryce (13de) oor die kruin van 'n helling in die baan gekom.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/motorsport/story/68229.html|title=South African Grand Prix: Pryce tragedy overshadows Lauda victory|date=5 March 1977|publisher=ESPN|access-date=13 March 2015}}</ref> 80dwok74cefuzkkl1laxiej07tjg9kl 2920919 2920903 2026-08-01T19:02:29Z Aliwal2012 39067 Created by translating the section "Race" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358302036|1977 South African Grand Prix]]" 2920919 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 5 Maart |Year = 1977 |Race_No = 3 |Season_No = 17 |Previous_round= 1977 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIII The Citizen [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[James Hunt]] |Pole_Country = GBR |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:15.96 |Fast_Driver = [[John Watson]] |Fast_Country = GBR |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Fast_Time = 1:17.63 |Fast_Lap = 7 |First_Driver = [[Niki Lauda]] |First_Country = Oostenryk |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[Patrick Depailler]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1977|RSA}} }} Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[5 Maart]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die 1977-kampioenskapseisoen en is deur [[Niki Lauda]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. Onder die Formule Eenwedrenne wat by Kyalami gehou is, staan die 1977 Grand Prix uit weens die noodlottige ongeluk wat die lewens van veiligheidsbeampte Frederick Jansen van Vuuren en bestuurder Tom Pryce geëis het. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95% ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd?Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:42:21.6 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.2 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{vlagikoon|VK}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +9.5 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{vlagikoon|GER}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +19.9 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{vlagikoon|VK}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +20.2 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{vlagikoon|ITA}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 78 | +23.6 | 14 | |- ! 8 | 12 |{{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | +26.7 | 8 | |- ! 9 | 22 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford]] | 78 | +46.2 | 16 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 19 | |- ! 12 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 10 | |- ! 13 | 8 |{{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] | 76 | +2 rondtes | 2 | |- ! 14 | 30 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 76 | +2 rondtes | 23 | |- ! 15 | 14 |{{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 73 | +5 rondtes | 22 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 66 | Enjin | 17 | |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 55 | Enjin | 18 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 43 | Ongeluk | 6 | |- ! NF | 33 | {{NL-VLAG}} [[Boy Hayje]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 33 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 22 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 22 | Noodlottige ongeluk | 15 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 21 | Brandstoflek | 20 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 5 | Brandstofstelsel | 7 | |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[James Hunt]]||[[McLaren]]-[[Ford]]||1:15.96 |- !Vinnigste rondte |[[John Watson]] ||[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||1:17.63 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] == Ren == === Noodlottige voorval op rondte 23 === Op rondte 22 het die Shadow - [[Ford Motormaatskappy|Ford]] van die Italiaanse renjaer Renzo Zorzi, wat 19de was, aan die linkerkant van die hoofpylvak afgetrek, net ná die kruin van 'n heuwel en 'n brug oor die baan. Hy het weer probleme met sy brandstofmeter ondervind, en brandstof het direk op die enjin gespuit, wat toe aan die brand geslaan het. Zorzi het nie dadelik uit sy motor kon klim nie, aangesien hy nie die suurstofpyp van sy helm kon ontkoppel nie. Die situasie het veroorsaak dat twee beamptes van die kuipemuur aan die oorkant van die baan ingegryp het. Die eerste beampte wat die baan oorgesteek het, was 'n 25-jarige paneelklopper met die naam William (Bill). Die tweede was die 19-jarige Frederik "Frikkie" Jansen van Vuuren, wat 'n 40 pond (18kg)brandblusser gedra het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} George Witt, die hoofkuipeklerk vir die wedren, het gesê dat die beleid in geval van brand was dat twee baanbeamptes hulp moet bied en 'n verdere twee as rugsteun moet optree ingeval die eerste paar se brandblussers nie doeltreffend genoeg is nie. Witt het ook onthou dat beide beamptes die baan sonder vooraf toestemming oorgesteek het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} Eersgenoemde het dit net-net oor die baan gemaak, maar laasgenoemde nie. Toe die twee mans oor die baan begin hardloop, het die motors bestuur deur Hans-Joachim Stuck (12de) en Tom Pryce (13de) oor die kruin van 'n helling in die baan gekom.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/motorsport/story/68229.html|title=South African Grand Prix: Pryce tragedy overshadows Lauda victory|date=5 March 1977|publisher=ESPN|access-date=13 March 2015}}</ref> == Ren == === Noodlottige voorval op rondte 23 === Op rondte 22 het die Shadow - [[Ford Motormaatskappy|Ford]] van die Italiaanse renjaer Renzo Zorzi, wat 19de was, aan die linkerkant van die hoofpylvak afgetrek, net ná die kruin van 'n heuwel en 'n brug oor die baan. Hy het weer probleme met sy brandstofmeter ondervind, en brandstof het direk op die enjin gespuit, wat toe aan die brand geslaan het. Zorzi het nie dadelik uit sy motor kon klim nie, aangesien hy nie die suurstofpyp van sy helm kon ontkoppel nie. Die situasie het veroorsaak dat twee beamptes van die kuipemuur aan die oorkant van die baan ingegryp het. Die eerste beampte wat die baan oorgesteek het, was 'n 25-jarige paneelklopper met die naam William (Bill). Die tweede was die 19-jarige Frederik "Frikkie" Jansen van Vuuren, wat 'n 40 pond (18kg)brandblusser gedra het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} George Witt, die hoofkuipeklerk vir die wedren, het gesê dat die beleid in geval van brand was dat twee baanbeamptes hulp moet bied en 'n verdere twee as rugsteun moet optree ingeval die eerste paar se brandblussers nie doeltreffend genoeg is nie. Witt het ook onthou dat beide beamptes die baan sonder vooraf toestemming oorgesteek het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} Eersgenoemde het dit net-net oor die baan gemaak, maar laasgenoemde nie. Toe die twee mans oor die baan begin hardloop, het die motors bestuur deur Hans-Joachim Stuck (12de) en Tom Pryce (13de) oor die kruin van 'n helling in die baan gekom.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/motorsport/story/68229.html|title=South African Grand Prix: Pryce tragedy overshadows Lauda victory|date=5 March 1977|publisher=ESPN|access-date=13 March 2015}}</ref> Pryce was direk agter Stuck se motor op die hoofpylvak. Stuck het Jansen van Vuuren gesien en na regs beweeg om beide beamptes te vermy, en Bill gemis deur wat die joernalis David Tremayne as "millimeters" beskryf het. Vanuit sy posisie kon Pryce Jansen van Vuuren nie sien nie en kon hy nie so vinnig reageer soos Stuck nie. Hy het die tienerbeampte teen ongeveer 270 km/h (170&nbsp;mpu) getref. Jansen van Vuuren is in die lug gegooi en het voor Zorzi en Bill geland. Hy is op slag dood, en sy liggaam is erg vermink deur Pryce se motor. Die brandblusser wat hy gedra het, het Pryce se kop met 'n slag getref. Die krag van die impak was sodanig dat die brandblusser oor die dak van die aangrensende pawiljoen getrek het. Dit het agter in die parkeerterrein geland, waar dit 'n geparkeerde motor getref en sy deur toegebuig het. Die impak met die brandblusser het Pryce se helm skerp opwaarts geruk. Dood was amper seker oombliklik. Pryce se Shadow DN8, nou met sy bestuurder dood agter die stuur, het teen 'n spoed op die pylvak na die eerste draai, genaamd ''Crowthorne'', afgepyl. Die motor het die baan na regs verlaat, teen die metaalversperrings geskraap, 'n ingang vir noodvoertuie getref en terug oor die baan geswaai. Dit het toe [[Jacques Laffite|Jacques Laffite,]] die 14de geplaaste, se [[Equipe Ligier|Ligier]] getref, wat beide Pryce en Laffite regteen die vangheining en 'n betonmuur gestuur het. === Einde === Lauda se Ferrari kon skaars die wedren voltooi nadat sy motor 'n deel van Pryce se rolstaaf in die onderkant van sy monocoque opgetel het, na die noodlottige ongeluk. Dit het die motor se waterstelsel beskadig en aan die einde van die wedren is bevind dat slegs 'n derde van die gewone twaalf liter water in die stelsel oorgebly het. Beide die waarskuligte vir oliedruk en watertemperatuur het vir die laaste 25 rondtes by Lauda geflikker, in 'n motor wat hy later as 'heeltemal gaar' beskryf het.<ref name="autosport">{{Cite book |last=Hutchinson |first=Jeff |title=Autosport, 10 March 1977 |publisher=Haymarket |year=1977 |pages=12–19}}</ref> Ten spyte hiervan het Lauda uitgehou om sy eerste oorwinning te behaal sedert sy byna noodlottige ongeluk tydens die 1976 Duitse Grand Prix die vorige jaar. Die Suid-Afrikaanse Scheckter was tweede, en Patrick Depailler se seswieler het derde geëindig. Aanvanklik het Lauda aangekondig dat dit die grootste oorwinning van sy loopbaan was, maar toe hy op die podium van Pryce se dood verneem, het hy gesê dat "daar geen vreugde daarna was nie".<ref>{{Cite book |last=Tremayne |first=David |title=The Lost Generation: The Brilliant but Tragic Lives of Rising British F1 Stars Roger Williamson, Tony Brise and Tom Pryce |publisher=Haynes Publishing Group |year=2006 |isbn=1-84425-205-1 |pages=239}}</ref> 649sfq83odffey4lchs012n0wome5i2 2920927 2920919 2026-08-01T19:13:54Z Aliwal2012 39067 uitgebrei uit Britse wiki (met verwysings) 2920927 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 5 Maart |Year = 1977 |Race_No = 3 |Season_No = 17 |Previous_round= 1977 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIII The Citizen [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[James Hunt]] |Pole_Country = GBR |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:15.96 |Fast_Driver = [[John Watson]] |Fast_Country = GBR |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Fast_Time = 1:17.63 |Fast_Lap = 7 |First_Driver = [[Niki Lauda]] |First_Country = Oostenryk |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[Patrick Depailler]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1977|RSA}} }} Die '''[[1997 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[5 Maart]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die 1977-kampioenskapseisoen en is deur [[Niki Lauda]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. Onder die Formule Eenwedrenne wat by Kyalami gehou is, staan die 1977 Grand Prix uit weens die noodlottige ongeluk wat die lewens van veiligheidsbeampte Frederick Jansen van Vuuren en bestuurder Tom Pryce geëis het. == Ren == === Noodlottige voorval op rondte 23 === Op rondte 22 het die [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] van die Italiaanse renjaer Renzo Zorzi, wat 19de was, aan die linkerkant van die hoofpylvak afgetrek, net ná die kruin van 'n heuwel en 'n brug oor die baan. Hy het weer probleme met sy brandstofmeter ondervind, en brandstof is direk op die enjin gepomp, wat toe aan die brand geslaan het. Zorzi het nie dadelik uit sy motor kon klim nie, aangesien hy nie die suurstofpyp van sy helm kon ontkoppel nie. Die situasie het veroorsaak dat twee baanbeamptes van die kuipemuur aan die oorkant van die baan ingegryp het. Die eerste beampte wat die baan oorgesteek het, was 'n 25-jarige paneelklopper met die naam William (Bill). Die tweede was die 19-jarige Frederik "Frikkie" Jansen van Vuuren, wat 'n 40 pond (18kg) brandblusser gedra het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} George Witt, die hoofkuipebeampte vir die wedren, het gesê dat die beleid in geval van brand was dat twee baanbeamptes hulp moet verleen, en 'n verdere twee as rugsteun moet optree ingeval die eerste paar se brandblussers nie doeltreffend genoeg is nie. Witt het ook onthou dat beide beamptes die baan sonder vooraf toestemming oorgesteek het.{{Sfnp|Tremayne|2006}} Eersgenoemde het dit net-net oor die baan gemaak, maar laasgenoemde nie. Toe die twee mans oor die baan begin hardloop, het die motors bestuur deur Hans-Joachim Stuck (12de) en Tom Pryce (13de) oor die kruin van 'n helling in die baan gekom.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/motorsport/story/68229.html|title=South African Grand Prix: Pryce tragedy overshadows Lauda victory|date=5 March 1977|publisher=ESPN|access-date=13 March 2015}}</ref> Pryce was direk agter Stuck se motor op die hoofpylvak. Stuck het Jansen van Vuuren gesien en na regs beweeg om beide beamptes te vermy, en Bill gemis deur wat die joernalis David Tremayne as "millimeters" beskryf het. Vanuit sy posisie kon Pryce Jansen van Vuuren nie sien nie en kon hy nie so vinnig reageer soos Stuck nie. Hy het die tienerbeampte teen ongeveer 270 km/h (170&nbsp;mpu) getref. Jansen van Vuuren is in die lug gegooi en het voor Zorzi en Bill geland. Hy is op slag dood, en sy liggaam is erg vermink deur Pryce se motor. Die brandblusser wat hy gedra het, het Pryce se kop met 'n slag getref. Die krag van die impak was sodanig dat die brandblusser oor die dak van die aangrensende pawiljoen getrek het. Dit het agter in die parkeerterrein geland, waar dit 'n geparkeerde motor getref en sy deur toegebuig het. Die impak met die brandblusser het Pryce se helm skerp opwaarts geruk. Dood was amper seker oombliklik. Pryce se Shadow DN8, nou met sy bestuurder dood agter die stuur, het teen 'n hoë spoed op die pylvak na die eerste draai, genaamd ''Crowthorne'', afgepyl. Die motor het die baan na regs verlaat, teen die metaalversperrings geskraap, 'n ingang vir noodvoertuie getref en terug oor die baan geswaai. Dit het toe [[Jacques Laffite]], die 14de geplaaste, se [[Equipe Ligier|Ligier]] getref, wat beide Pryce en Laffite reg teen die vangheining en 'n betonmuur gestuur het. === Einde === Lauda se Ferrari kon skaars die wedren voltooi nadat sy motor 'n deel van Pryce se rolstaaf in die onderkant van sy monocoque opgetel het, na die noodlottige ongeluk. Dit het die motor se waterstelsel beskadig en aan die einde van die wedren is bevind dat slegs 'n derde van die gewone twaalf liter water in die stelsel oorgebly het. Beide die waarskuligte vir oliedruk en watertemperatuur het vir die laaste 25 rondtes by Lauda geflikker, in 'n motor wat hy later as 'heeltemal gaar' beskryf het.<ref name="autosport">{{Cite book |last=Hutchinson |first=Jeff |title=Autosport, 10 March 1977 |publisher=Haymarket |year=1977 |pages=12–19}}</ref> Ten spyte hiervan het Lauda uitgehou om sy eerste oorwinning te behaal sedert sy byna noodlottige ongeluk tydens die 1976 Duitse Grand Prix die vorige jaar. Die Suid-Afrikaanse Scheckter was tweede, en Patrick Depailler se seswieler het derde geëindig. Aanvanklik het Lauda aangekondig dat dit die grootste oorwinning van sy loopbaan was, maar toe hy op die podium van Pryce se dood verneem, het hy gesê dat "daar geen vreugde daarna was nie".<ref>{{Cite book |last=Tremayne |first=David |title=The Lost Generation: The Brilliant but Tragic Lives of Rising British F1 Stars Roger Williamson, Tony Brise and Tom Pryce |publisher=Haynes Publishing Group |year=2006 |isbn=1-84425-205-1 |pages=239}}</ref> == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95% ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd?Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:42:21.6 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.2 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]]''' | 78 | +5.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{vlagikoon|VK}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +9.5 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{vlagikoon|GER}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 78 | +19.9 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{vlagikoon|VK}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +20.2 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{vlagikoon|ITA}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 78 | +23.6 | 14 | |- ! 8 | 12 |{{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | +26.7 | 8 | |- ! 9 | 22 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford]] | 78 | +46.2 | 16 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 10 | 28 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford]] | 78 | +1:11.7 | 9 | |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 19 | |- ! 12 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 77 | +1 rondte | 10 | |- ! 13 | 8 |{{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] | 76 | +2 rondtes | 2 | |- ! 14 | 30 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 76 | +2 rondtes | 23 | |- ! 15 | 14 |{{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 73 | +5 rondtes | 22 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 66 | Enjin | 17 | |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 55 | Enjin | 18 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 43 | Ongeluk | 6 | |- ! NF | 33 | {{NL-VLAG}} [[Boy Hayje]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford]] | 33 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 22 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 22 | Noodlottige ongeluk | 15 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford]] | 21 | Brandstoflek | 20 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 5 | Brandstofstelsel | 7 | |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[James Hunt]]||[[McLaren]]-[[Ford]]||1:15.96 |- !Vinnigste rondte |[[John Watson]] ||[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||1:17.63 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] r7oelc3im2w97w2khc2wuh3y17sqq40 0 121568 2920921 2853901 2026-08-01T19:05:42Z IvanScrooge98 78287 /* */ beeld 2920921 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Montserrat Caballé | beeld = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = María de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1933|4|12}} | geboorteplek = [[Barcelona]], [[Spanje]] | oorsprong = | sterfdatum = [[6 Oktober]] [[2018]] | sterfplek = [[Barcelona]] | genre = Opera | beroep = Sangeres | instrument = | jare_aktief = 1956–2018 | etiket = | assosiasies = | webwerf = [http://www.montserrat-caballe.de/ montserrat-caballe.de] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Montserrat Caballé''' (1933-2018) was ’n [[Spanje|Spaanse]] [[opera]]sangeres en een van die belangrikste soprane van die 20ste eeu.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> As sanger het sy 'n wye verskeidenheid rolle vertolk, maar sy word veral met die [[belcanto]]-repertoire geassosieer, waarin sy as een van die mooiste moderne eksponente beskou word. Sy het 'n stem met groot omvang en merkwaardige skoonheid, wat sy met haar onberispelike musikaliteit en 'n foutlose tegniek kombineer. == Lewensloop == [[Beeld:Montserrat Caballé, Bernabé Martí and son 1971c.jpg|thumb|240px|links|Caballé saam met haar man en seun, Milaan, 1971.]] Caballé is op [[12 April]] [[1933]] in [[Barcelona]] gebore. Haar ouers het gevrees dat hulle haar voor geboorte sou verloor. Hulle het onderneem om haar na die Montserrat-klooster te vernoem as sy gesond gebore sou word. In 1964 trou sy met Bernabe Marti, met wie sy 'n dogter en 'n seun het. Haar dogter, ook Montserrat genoem, is ook 'n sopraan. Sy begin haar loopbaan met 'n 12-jare lange studie aan die ''Teatro Liceu'' in Barcelona en wen in 1954 die Liceu-goue medalje. Twee jaar later sing sy by die Opera van [[Basel]], waar sy 'n indrukwekkend repertoire opbou, van onder meer Tosca, Aïda, Arabella en Salome. Caballé het met die Spaanse tenoor, Bernabé Martí, op 14 Augustus 1964 getrou te Santa Maria de Montserrat Abdy. Tussen 1956 en 1965 sing sy by talle operahuise in [[Bremen]], die ''Teatro alla Scala'' ([[Milaan]]), [[Wene]] en [[Lissabon]]. In 1965 word sy in [[New York]] bekend toe sy Marilyn Horne tydens 'n konsertuitvoering van Donizetti se "Lucretia Borgia" vervang. In 1987 het sy op versoek van die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] die liedjie "Barcelona", in duet saam met [[Freddie Mercury]], die hoofsanger van die Britse rockgroep [[Queen]], opgeneem. Die liedjie is deur Caballé se tuisstad geïnspireer, en is later as een van die twee amptelike temaliedjies van die [[Olimpiese Somerspele 1992|Olimpiese Spele in 1992]] gebruik. == Albums == * ''Barcelona'' (1988) met [[Freddie Mercury]] * ''Friends for life'' (1997) * ''With all my heart'' (1999) * ''Don Carlos'' (2000) met Plácido Domingo * ''Il corsaro'' (2001) met [[José Carreras]] en [[Jessye Mae Norman|Jessye Norman]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.montserrat-caballe.de/ Amptelike webtuiste] * {{YouTube|pPG5DP2RQZk|Barcelona deur Freddie Mercury & Montserrat Caballé}} * {{Commonskat-inlyn|Montserrat Caballé}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Caballe, Montserrat}} [[Kategorie:Spaanse sangers]] [[Kategorie:Operasangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Sterftes in 2018]] m023yn7y141otwh7tcn0i20lggqdlew 0 122033 2920827 2454588 2026-08-01T15:11:53Z WereSpielChequers 53054 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Electric Lighting & Jaguar (Cape Town, South Africa, 2002).jpg]] → [[File:Electric Lightning & Jaguar (Cape Town, South Africa, 2002).jpg]] typo 2920827 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam=Lightning |beeld=Lêer:lightning.inflight.arp.750pix.jpg |byskrif=<center>Lightning F.3 in 1964</center> |tipe=Onderskepper |vervaardiger= English Electric, later ook<br />British Aircraft Corporation |ontwerper= |eerste vlug= 4 Augustus 1954 (P.1A) <br />4 April 1957<ref name="Winch">Winchester 2006, p. 82.</ref> |bekendstelling= |vrygestel=Desember 1959 |onttrek= 1988 (RAF) |status=uit diens gestel |hoofgebruiker={{nowrap|[[Britse Lugmag|Britse Koninklike Lugmag]]}} |meer gebruikers=Koeweitse Lugmag <br />[[Koninklike Saoedi Lugmag]] |vorige gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou=337 (insl. prototipes)<ref name= "Winch"/> |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} [[Lêer:English Electric Lightning T.5 XS417 (14603900431).jpg|duimnael|links|Lightning T.5 XS417 by Newark Lugmuseum]] [[Lêer:Electric Lightning & Jaguar (Cape Town, South Africa, 2002).jpg|duimnael|links|ZU-BEX Electric Lightning T5 langs 'n Jaguar E-type in [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]], in 2002]] Die '''English Electric Lightning''' is 'n supersoniese [[vegvliegtuig]] (onderskepper) uit die [[Koue Oorlog]]-era. Dit is ontwerp, ontwikkel en vervaardig deur English Electric, wat later geabsorbeer is deur die nuutgestigte British Aircraft Corporation. Dit is daarna bemark as die '''BAC Lightning'''. Die Lightning was die enigste volledig-Britse [[Mach-getal|Mach 2]] vegvliegtuig. Die Lightning is gebruik deur die [[Britse Lugmag]] (Royal Air Force) en die [[Koninklike Saoedi Lugmag]] (RSAF). Alhoewel dit die RAF se primêre onderskepper was vir meer as twee dekades, was dit nooit nodig om 'n ander vliegtuig aan te val nie. Die Lightning word aangedryf deur twee Rolls-Royce Avon turbostralerenjins in 'n unieke steiergestapelde installasie in die romp. Dit is ontwikkel om toenemend-kragtiger [[bomwerper]]s ([[Toepolef Tu-16]], [[Toepolef Tu-22]], [[Toepolef Tu-95]]) te onderskep, en spog dus met 'n uitsonderlike klimkoers, diensplafon en spoed; vlieëniers het 'n vlug hiermee beskryf as "om opgesaal te wees aan 'n vuurpyl". Hierdie prestasie het die Lightning ongelukkig 'n "brandstof-kritiese" vliegtuig gemaak, wat beteken dat sy missies tot 'n groot mate bepaal word deur sy beperkte reikafstand. Latere ontwikkelings bied 'n groter togafstand en spoed saam met lugverkenning- en grondaanvalsvermoë. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die English Electric Lightning: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor |[[Straalmotor]] |- | Vervaardiger | Rolls-Royce Avon 301 turbostraal met [[nabrander]]. |- | Kraglewering per motor | 7&nbsp;420 perdekrag |- | Vlerkspan | 10,62 m |- | Lengte | 16,84 m |- | Hoogte | 5,97 m |- | Vlerkoppervlakte | 42,97 m² |- | Normale opstygmassa | 19&nbsp;047 kg |- | Maksimum snelheid | 2&nbsp;112 km/h |- | Operasionele hoogte | 16&nbsp;770 m |- | Togafstand | 1&nbsp;290 km |- | Klimvermoë | 15&nbsp;240 m per minuut |- |Bewapening |Twee ''Red Top'' of ''Firebreak'' infrarooisoekende lug-tot-lug [[missiele]]<br />of twee batterye van 22 50 mm ongeleide vuurpyle.<br>Twee 30 mm Aden kanonne kan ook in die buik gedra word. |} == Sien ook == * [[Lys van vegvliegtuie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.warbirdalley.com/ltning.htm Lightning-bladsy] * [http://www.thunder-and-lightnings.co.uk/ Thunder & Lightnings] * [http://www.fighter-planes.com/info/bac.htm BAC Lightning Info] * [http://www.lightning.org.uk/home.html Lightning Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702085609/http://www.lightning.org.uk/home.html |date= 2 Julie 2007 }} {{en-vertaal|English Electric Lightning}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vegvliegtuie]] 28ylwla6bhcialpfvccmtfv3ras97ii 0 124146 2921092 2905986 2026-08-02T07:37:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921092 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Standing Hippopotamus MET DP248993.jpg|duimnael|250px|Die seekoei William]] [[Lêer:Medio regno, XII-XVII dinastia, ippopotamo in faience, 1938-1539 ac ca. 02.JPG|duimnael|250px|Syaansig]] '''William''' is die [[bynaam]] van 'n beeldjie van 'n '''seekoei''' in faience ('n soort keramiek) uit [[Antieke Egipte]]. Dit is die informele gelukbringer van die [[Metropolitan Museum of Art]] in [[New York Stad|New York]]. == Beskrywing == Die beeldjie stel 'n [[seekoei]] voor en is van Egiptiese faience, 'n keramiek materiaal van [[halfedelsteen]], gemaak. Dit is voorsien van blougroen [[emalje]], met 'n lengte van 20&nbsp;cm, 7,5&nbsp;cm hoog en 11,2&nbsp;cm breed. Die liggaam is met rivierplante soos die [[blou lotus]] geverf, wat die natuurlike [[habitat]] van dié diere simboliseer.<ref name=met>{{en}}[http://www.metmuseum.org/art/collection/search/544227 Standing Hippopotamus, MET]</ref> == Herkoms == Die faience-seekoei is in Mei 1910 in die graf van Senbi II (''Steward Senbi'') in [[Meir (Egipte)|Meir]] in [[Egipte]] gevind. Die Antieke Egiptiese graf dateer uit die [[12de Dinastie van Egipte]] (circa 1961 – 1878 v.C.), tydens die bewind van [[Senoesret I]] tot [[Senoesret II]]. Die beeldjie is in 1917 deur Edward S. Harkness saam met nog enkele ander beeldjies uit dieselfde graf aan die museum geskenk. Hierdie klein beeldjie in Egiptiese faience is gewild, nie net as gevolg van sy voorkoms nie, maar ook omdat sy kenmerkende eienskappe baie van die belangrikste fasette van handwerkproduksie in Antieke Egipte uit daardie tyd illustreer.<ref name="met" /> == Die bynaam William == In die begin van die [[20ste eeu]] besit kaptein H.M. Raleigh en sy familie 'n foto van die seekoei en begin na hom as William te verwys. Raleigh publiseer op 18 Maart 1931 'n artikel oor die seekoei in die tydskrif [[Punch]], waarin hy geskryf het: "''He is described on the back of the frame as "Hippopotamus with Lotus Flowers, Buds and Leaves, XII Dynasty (about 1950 B.C.), Series VII, Number i, Egyptian Faience;" but to us he is simply William.''"<ref>{{en}}[http://www.metmuseum.org/content/interactives/Learn_About_Color/william.swf?movieName=william Hippotamus, The Metropolitan Museum of Art, New York]</ref> Die artikel is in Junie 1931 in die ''Metropolitan Museum of Art Bulletin'' gepubliseer en die naam het gebly. In 1936 het ''the Met'' 'n boek gepubliseer met die titel ''William and his Friends: A Group of Notable Creatures in the Metropolitan Museum of Art''.<ref>{{en}}[http://designarchives.aiga.org/#/entries/%2Bid%3A18968/_/detail/relevance/asc/0/7/18968/william-and-his-friends-a-group-of-notable-creatures-in-the-metropolitan-museum-of-art/1 William and his Friends, A Group of Notable Creatures in The Metropolitan Museum of Art, Frederic Warde, New York, New York, 1936] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260423053106/http://designarchives.aiga.org/#/entries/%2Bid%3A18968/_/detail/relevance/asc/0/7/18968/william-and-his-friends-a-group-of-notable-creatures-in-the-metropolitan-museum-of-art/1 |date=23 April 2026 }}</ref> Sedertdien het William in sommige museumlogo's en -artikels vir beide kinders en volwassenes verskyn. ''The Met'' begin vir die eerste keer met die verkoop van reproduksies van William in die 1950's, wat deesdae deur M. Hart Pottery vervaardig word.<ref>{{Cite web |url=http://www.mhartpottery.com/museum.php |title=Museum Reproductions, M. Hart Pottery |access-date=21 Julie 2017 |archive-date= 6 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506153829/http://www.mhartpottery.com/museum.php |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Antieke Egipte}} {{Normdata}} [[Kategorie:Antieke Egipte|William]] t5942qnk9ly6cbpm8thlr36fdu7bvpy 3 124698 2920897 2919777 2026-08-01T18:09:30Z Rooiratel 90342 /* Vandalism warning */ Antwoord 2920897 wikitext text/x-wiki == Akteurs == Hallo KabouterBot, [[gebruiker:K175|K175]]. Ek sien pas die vordering met die artikels oor akteurs. Met eerste oog op slag lyk dit goed. Iets waaroor ek sommer gou gewonder het: sou dit moontlik wees om reeds te probeer om te skakel na bladsye oor die betrokke films? Ons het bv. reeds [[Star Trek]], maar [[Spencer Daniels]] skakel nie daarheen nie. Ek raai daar sal hier en daar dubbelsinnighede wees oor die name. Kan kategorieë dalk help? Verder nog 'n vraag (dalk toekomende werk): die akteurbladsye waarna ek gekyk het, is almal wees. Het jy al 'n plan om dit te verbeter oor tyd? Groete, [[Gebruiker:Alias|Alias]] ([[Gebruikerbespreking:Alias|kontak]]) 17:52, 26 September 2018 (UTC)P : Ons het weining artikels oor rolprente, maar die robot beskik nou oor die vermoë om tjoef-tjaf groot hoeveelhede data te deurkruis op soek na verwantskappe tussen voorwerpe. Wie sou kon raai dat ek [https://lists.freebsd.org/pipermail/freebsd-current/2010-August/019310.html Mac OS sou moes prysgee vir Linux] om hierdie taak te verrig? Ek kan volgende 'n skrip skryf wat robotartikels oor rolprente skep, met skakels na die akteurs, wat die probleem van weesheid tot 'n mate sal aanspreek. Wat skakels in nuwe robotartikels oor akteurs na bestaande artikels oor rolprente betref: dit is beslis moontlik en ek sal hierna kyk. Dubbelsinnighede is absoluut hier 'n risiko, en nie iets wat ek dink sommer sonder menslike ingryping opgelos gaan word nie. –&nbsp;'''K.'''&nbsp;1️⃣7️⃣5️⃣ ([[Gebruikerbespreking:K175|bespreking]] | [[Spesiaal:Bydraes/K175|bydraes]]) 18:46, 26 September 2018 (UTC) :: Linux! Linux! Linux! Ek dink jou robot doen uitstekende werk, met genoeg "parameters" dat dit nie baie foute/onnodige bladsye skep nie. Hou so voort! [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 18:49, 26 September 2018 (UTC) :::{{ping|K175}}, as jy iets vinniger as grep wil gebruik, dan sel ek voor dat jy na [https://github.com/BurntSushi/ripgrep ripgrep] kyk. Dis blitsvinnig, en ek dink nie daar is 'n ander program wat daarmee kan meeding nie. Ek gebruik dit elke dag, en ek het nooit teruggekyk nie. Groete [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:56, 27 September 2018 (UTC) == Welkomboodskap == Is dit nodig om 'n welkomboodskap te skep vir 'n gebruiker op die Afrikaanse Wikipedia as die gebruiker nog nooit bygedra aan die Afrikaanse Wikipedia? [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 15:04, 5 November 2018 (UTC) :{{ping|K175}} ek het [https://gitlab.com/snippets/1774624 hier] 'n toets gedoen wat werk. Dit kry 'n gebruiker se bydraes vir verskillende wikipedias. Ek is net nie seker hoe om dit in te werk in die bot se bronkode nie. Op lyn 147 van welkom.py: <code>for users in self.parseNewUserLog():</code> Hoe gee mens die users objek die Site argument? [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:15, 6 November 2018 (UTC) ::{{ping|K175}}Ek het nou net die volgende toets probeer https://gitlab.com/snippets/1791278 ::As ons net die site stel as ('af','wikipedia') dan soek dit net vir nuwe gebruikers op die Afrikaanse Wikipedia. Dan hoef ons nie miljarde bladsye te skep vir mense op ander wikipedias nie. :: Ek het 'n merge request gestuur op gitlab. Sien hier: https://gitlab.com/ajoub/wikipedia/merge_requests/2 :: Groete [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:07, 19 Desember 2018 (UTC) ::: {{ping|Rooiratel}} {{uitgevoer}}, maar ek het 'n vraag oor die lisensie. –&nbsp;K175&nbsp;([[Gebruikerbespreking:K175|trap&nbsp;my&nbsp;uit]]&nbsp;|&nbsp;[[Spesiaal:Bydraes/K175|bydraes]]) 14:34, 22 Desember 2018 (UTC) :::: {{ping|K175}} Dankie K175. Wat is jou vraag oor die lisensie? Ek het dit voorgestel want as jy nie 'n lisensie by die kode by sit nie, val dit onder kopiereg. En dan mag mense dit nie wettig gebruik sonder jou toestemming nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:12, 24 Desember 2018 (UTC) == Roswitha Schutte - Geggus == De derde verwijsing (http://www.esaach.org.za/index.php?title=Geggus-Schutte,_Roswitha) bij het lemma Roswitha Schutte werkt niet correct! [[Gebruiker:Eddmoos|Eddmoos]] ([[Gebruikerbespreking:Eddmoos|kontak]]) 20:48, 17 Februarie 2019 (UTC) : {{ping|Eddmoos}} Ek het die verwysing uit die artikel verwyder, aangesien die skakel ongelukkig nie op archive.org geargiveer is nie en dus vir ewig verlore is. –&nbsp;K175&nbsp;([[Gebruikerbespreking:K175|trap&nbsp;my&nbsp;uit]]&nbsp;|&nbsp;[[Spesiaal:Bydraes/K175|bydraes]]) 09:27, 22 Mei 2019 (UTC) == Dankie vir die welkomboodskap == Dankie vir die boodskap, ek het reeds begin bydra. Bv. [[Wolfgang_Schmieder|Wofgang Schmieder]] en [[Bach-Werke-Verzeichnis]] Ek sal maar leer soos wat ek voortgaan. [[Gebruiker:Sprachwerk e.V.|Sprachwerk e.V.]] ([[Gebruikerbespreking:Sprachwerk e.V.|kontak]]) 13:04, 1 Mei 2019 (UTC) baie dankie vir julle warme welkom [[Gebruiker:Elronichia|Elronichia]] ([[Gebruikerbespreking:Elronichia|kontak]]) 12:53, 20 April 2020 (UTC) == Naturista2018 == Dankie vir u welkom, groete [[Gebruiker:Naturista2018|Naturista2018]] ([[Gebruikerbespreking:Naturista2018|kontak]]) 07:57, 22 Mei 2019 (UTC) == Thanks, but no thanks == I was helping someone with an Afrikaans Wikipedia problem beause people think the English help desk is the "headquarters". But I won't be doing any more.[[Gebruiker:Vchimpanzee|Vchimpanzee]] ([[Gebruikerbespreking:Vchimpanzee|kontak]]) 15:13, 13 Februarie 2020 (UTC) KabouterBot dankie vir die verwelkoming. Ek het reeds bydra en sal weer as ek kan. Groete, Wikijvw [[Gebruiker:Wikijvw|Wikijvw]] ([[Gebruikerbespreking:Wikijvw|kontak]]) 09:32, 17 Maart 2020 (UTC) == Welcome to non-participant == Hi [[Gebruiker:K175|K175]], thank you for creating a user talk page for me on Afrikaans Wikipedia, but I do not seem to have made any contributions here before this message that I am writing now. I don't even remember making any contributions here that might have been deleted. I do a little work at Wikidata but don't remember anything recent that affected Af pages. Why did I receive the welcome? It may be that your bot is malfunctioning, so that many other editors on English or other Wikipedias are likewise being confused because of receiving a welcome message in af-wiki. [[Gebruiker:Fayenatic london|Fayenatic london]] ([[Gebruikerbespreking:Fayenatic london|kontak]]) 09:16, 30 Julie 2021 (UTC) : We are just very friendly people! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:23, 30 Julie 2021 (UTC) ::Not ''just'' very friendly people; you are very friendly people with a broken or badly-configured bot. You should not be putting spam on strangers' About pages, causing automated emails to go out to every editor of every wikipedia. It afflicted me also. [[Gebruiker:JHolman|JHolman]] ([[Gebruikerbespreking:JHolman|kontak]]) [[Gebruiker:JHolman|JHolman]] ([[Gebruikerbespreking:JHolman|kontak]]) 03:43, 8 September 2021 (UTC) Let wel: [[Gebruiker:JHolman]] het op 9 April 2021 ‘n rekening op hierdie wiki geskep. Sien [https://m.wikidata.org/wiki/Special:CentralAuth?target=JHolman]. – [[Gebruiker:K175|K175]] ([[Gebruikerbespreking:K175|skil 'n appeltjie]]) 08:34, 8 September 2021 (UTC) == Skepping van Sjabloon:Taksonomie/____ bladsye == Hallo @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] onthou asb. om die ook aan wikidata/enwiki te koppel. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:23, 31 Maart 2025 (UTC) : {{ping|Rooiratel}} dankie, ek maak so. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:47, 31 Maart 2025 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ek sien jy het 'n klomp van die sjablone aan Wikidata gekoppel, baie dankie. Maar ek sien daar is nog baie (veral die wat @[[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] onlangs geskep het) wat nog nie aan wikidata gekoppel is nie. ::Ek sien jy het taak #4 gemerk as "uitgevoer" maar loer asb. net weer 'n keer daarna. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:58, 1 April 2025 (UTC) ::: {{ping|Rooiratel}} dit is omdat ek net op die Engelse Wikipedia vir 'n ooreenstemmende sjabloon gesoek het om die Wikidata-ID af te lei. Ek het dit nou [https://gitlab.com/wysigwikipedia/wikibot/-/commit/99b2fae344675bcebfc352583c53595bf36635d6 bygewerk] om op 'n paar ander Wikipedias wat taksonomiesjablone gebruik, ook te gaan soek. Nie seker of daar 'n beter manier is om dit te doen nie? En dan bestaan daar ook die moontlikheid dat ons die enigste Wikipedia is wat 'n taksonomiesjabloon vir 'n gegewe takson het. Moet ons in hierdie geval die Wikidata-item skep indien dit nog nie bestaan nie? – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:45, 1 April 2025 (UTC) ::::Ek het vergeet dat ons 'n klomp keer een geskep het, en enwiki het nie. Ek sien na jou veranderings is dit net die Turkse Wikipedia wat ook baie ekstra geskep het. Dankie daarvoor. ::::As daar nie 'n ander wiki is wat dit gebruik nie, dink ek ons kan dit maar los. Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:32, 2 April 2025 (UTC) ::::Die aantal taksoboks sjablone het reeds met duisende verminder! Hou so aan! [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], hou in gedagte dat op sekere gebiede is ons werklik wêreldleiers met spesies en skep dié taksonomiesjablone eerste! Dit is 'n lekker probleem om te hê! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:34, 2 April 2025 (UTC) == Kategorie:Automatic taxobox cleanup == @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ek het al probeer, maar ek kan dit nie vind nie. Watter Sjabloon of Module skep hierdie "Kategorie"? Kan ons dit asb. vertaal, en dan die Kategorie skep sodat ons kan sien watter bladsy is rêrig geaffekteer deur so 'n probleem? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 17:25, 8 April 2025 (UTC) : {{ping|Rooiratel}} my sleg. Ek het dit nou [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Create_taxonomy&diff=prev&oldid=2762212 vertaal]. Die robot loop tans oor hierdie kategorie en skep taksonomiesjablone waar hulle ontbreek. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:40, 8 April 2025 (UTC) ::Baie dankie! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 17:45, 8 April 2025 (UTC) == Shucks man! Lewis Osgeboree? == Kabouterbot, jy was maar lekker vaak, deur [[Lewis Osborn]] met [[Lewis Osgeboree]] te vertaal! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 4 Mei 2025 (UTC) == Vandalism warning == Hi [[Gebruikerbespreking:KabouterBot|@KabouterBot]], I want to let you know I've reverted one or more of your [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gebruikerbespreking%3AKabouterBot&diff=1799833&oldid=1565706&variant=af|recent contributions] because they do not seem constructive. If you think I made a mistake or have questions, you can leave a message on [[User talk:|my talk page]]. Please note that continued vandalism may lead to restrictions. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-41644-08|&#126;2026-41644-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-41644-08|talk]]) 22:25, 27 Julie 2026 (UTC) :The linked edit was not reverted, nor a problematic edit. :Can you link to the edit you actually reverted? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:09, 1 Augustus 2026 (UTC) 63uo5c7krlfa9ioi42kh441x56kdpk2 3 124717 2920767 2920348 2026-08-01T12:52:18Z Rooiratel 90342 /* OWID interactive graphs */ Antwoord 2920767 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) ::::Done, and done. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:52, 1 Augustus 2026 (UTC) bwwba1sl2gqme8mzkmmnzzbvavf333n 0 126525 2921078 2903962 2026-08-02T04:20:42Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921078 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Viëtnam | Artikel = | Beeld = Flag of Vietnam.svg | Geen_grens = | Bynaam = {{vi}} ''Cờ đỏ sao vàng'' (Rooi vlag met ’n goue ster) | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[5 September]] [[1945]]<ref name="FOTW-Viëtnam">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/vn.html |title=Viëtnam |accessdate=28 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328203059/https://www.crwflags.com/fotw/flags/vn.html |archive-date=28 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Ontwerp = ’n Enkele rooi baan met ’n goue ster in die middel. | Ontwerper = Nguyễn Hữu Tiến (of Lê Quang Sô)<ref>{{vi}} [http://nhavantphcm.com.vn/hoat-dong-hoi/tu-lieu-van-hoc/su-ra-doi-cua-la-co-do-sao-vang-o-my-tho.html Sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng ở Mỹ Tho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102050709/http://nhavantphcm.com.vn/hoat-dong-hoi/tu-lieu-van-hoc/su-ra-doi-cua-la-co-do-sao-vang-o-my-tho.html |date= 2 November 2012 }}.</ref> | Beeld2 = Flag of the People's Army of Vietnam.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 001000 | Simbool2 = | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = ’n Enkele rooi baan met ’n goue ster in die middel en die woorde “Quyết thắng” in die skildhoek. | Ontwerper2 = }} Die '''nasionale vlag van [[Viëtnam]]''' is op [[5 September]] [[1945]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n enkele rooi baan met ’n goue vyfpuntige ster in die middel. == Simboliek == Die vlag bestaan soos vermeld uit ’n rooi veld met ’n goue ster wat die leierskap van die Viëtnamese Kommunistiese Party voorstel. Die vyf punte van die ster stel die arbeiders, die boere, die soldate, die intellektuele en die handelaars voor.<ref name=So>{{en}} [http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html]</ref> Die rooi in die vlag stel die bloed van die volk en die [[Kommunisme|kommunistiese]] rewolusie voor. == Ontwerp == Volgens die Grondwet van 2013: “Die Nasionale Vlag van die Sosialistiese Republiek Viëtnam is reghoekig met die hoogte gelyk aan tweederdes van die wydte; in die middel van die varsrooi agtergrond is ’n helder vyfpuntige ster in goud.”<ref>{{vi}} ''Grondwet van die Sosialistiese Republiek Viëtnam'', [http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop?categoryId=920&articleId=10052990 Article 13].</ref> [[Lêer:Flag of Vietnam (construction sheet).svg|350px|senter|Konstruksietekening]] === Kleure === [[Lêer:Flag of Vietnam.jpg|duimnael|Wapperende vlag van Viëtnam]] Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" |- style="text-align: center; background: #eee" ! [[Lêer:Flag of Vietnam.svg|30px]] ! Pantone ! CMYK | RGB | Hexadseimaal | NCS |- !style="background:#E21C1C;color:white"| Rooi | 1788 | 0.88.88.11 | 226, 28, 28 | #E21C1C | S 1085 Y80R |- !style="background:#FFFF00;color:black"| Geel | Geel 116 | 0.0.100.0 | 255, 255, 0 | #FFFF00 | S 0570 G70Y |} == Geskiedenis == [[Lêer:Ba Dinh Hall 1462359227 71b04ee08a.jpg|duimnael|Viëtnamese vlag in [[Hanoi]].]] Viëtnam (destyds bekend as Annam) was van 1883 deel van die Unie van Frans-Indo-China. Annam het ’n geel vlag met die [[vlag van Frankryk]] in die skildhoek gebruik. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was Viëtnam ’n [[vasalstaat]] van Japan. Gedurende hierdie periode het die land ’n geel vlag met drie horisontale bane waarvan die middelste ’n gaping gehad het, gebruik. Na afloop van die Tweede Wêreldoorlog is Viëtnam in ’n noordelike en suidelike deel verdeel. [[Noord-Viëtnam]] het ’n vlag soortgelyk aan dié van die huidige aangeneem terwyl Suid-Viëtnam aanvanklik dieselfde vlag as wat gedurende die vasalstaattydperk gebruik is, aangeneem. In 1948 is die middelste baan deur ’n ononderbroke baan vervang. Hierdie vlag was afkomstig van die magtige Nguyen-dinastie wat die vlag tussen 1890 en 1920 gebruik het. Die vlag word soms nog deur Viëtnamese emigrante in o.m. die Verenigde State gebruik omdat hulle die huidige vlag as ’n simbool van kommunistiese onderdrukking beskou. Andersyds word mense in Viëtnam vervolg wat die voormalige vlag van Suid-Viëtnam vertoon. Na die val van Saigon op 30 April 1975 aan die hand van Noord-Viëtnam, het Suid-Viëtnam oorgegee, en is die [[Viëtnamoorlog]] beëindig. Tydens die Viëtnamoorlog het die kommuniste in Suid-Viëtnam op 8 Junie 1969 ’n eie staat, te wete die Republiek Suid-Viëtnam, opgerig. Die vlag wat hierdie republiek gebruik het was soortgelyk aan dié van Noord-Viëtnam maar met die onderste helfte van die vlag in ligblou. Vanaf 30 Junie 1975 tot en met die amptelike hereniging op 2 Julie 1976 was dit ook die amptelike vlag van Suid-Viëtnam.<ref name="resolution1976">{{en}} [http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1607 Resolusie van 7 Julie 1976], ''Argief van Viëtnamese regsdokumente''.</ref> Die huidige vlag is deur die Vietminh, ’n kommunistiese organisasie wat in 1941 as opposisie teen Japannese okkupasie gestig is, gebruik. Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het [[Hồ Chí Minh]], leier van Vietminh, Viëtnamese onafhanklikheid verklaar en op 5 September 1945 ’n dekreet onderteken wat die vlag as die vlag van Noord-Viëtnam aanvaar het.<ref name="decree1945">{{en}} [http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=820 Dekreet nommer 5 van 5 September 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423100101/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=820 |date=23 April 2013 }}, ''Argief van Viëtnamese regsdokumente''.</ref> Die DRV het na die Geneefse Konferensie van 1954 die regering van Noord-Viëtnam oorgeneem. Die vlag is op 30 November 1955 aangepas om die kante van die ster duideliker te laat vertoon.<ref name="resolution1955">{{en}} [http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1080 Resolusie 249/SL van 30 November 1955], ''Argief van Viëtnamese regsdokumente''.</ref> === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of French Indochina.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Annam as deel van Frans-Indo-China Lêer:Flag of the Empire of Vietnam (1945).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Keiserryk Viëtnam (Mrt. tot Aug. 1945) en Suid-Viëtnam, 1945 tot 1948 Lêer:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Noord-Viëtnam, 1945 tot 1955 Lêer:Flag of South Vietnam.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van [[Suid-Viëtnam]], 1948 tot 1975 Lêer:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Suid-Viëtnam, 1975 tot 1976 </gallery></center> === Ander vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Ensign of Vietnam People's Navy.svg| Vaandel van die Viëtnamese Volksvloot </gallery></center> == Soortgelyke vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Somalia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Somalië]], sedert 1954 Lêer:Flag of Stellaland.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van Stellaland]], 1883 tot 1885 Lêer:Flag of the Congo Free State.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van die Demokratiese Republiek van die Kongo|Vlag van Belgies-Kongo]], 1908 tot 1960 Lêer:Bonnie Blue flag of the Confederate States of America.svg| {{FIAV|historical}} [[Gekonfedereerde State van Amerika|Konfederale]] Bonnie Blue-vlag, 1961 </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Rooi Ster]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Vietnam|Vlae van Viëtnam}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/vn.html Viëtnam] by ''Flags of the World'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vietnam|title=Flag of Vietnam|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Vietnam}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Viëtnam]] [[Kategorie:Viëtnam]] o1p6tw97kbgjjuq56sy42s24x466v0e 0 126752 2921027 2872696 2026-08-01T21:46:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921027 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die etniese groep. Vir die taal, sien [[Tsjoewasjies]].'' {{Etniese groep | beeld = | onderskrif = | groep = Tsjoewasjiërs | bevolking = ca. 1,5 miljoen | plek = {{vlagland|Rusland}} 1&nbsp;435&nbsp;872<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |format=XLS |title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ |website=Perepis2002.ru |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109173322/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |archive-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Kasakstan}} 22&nbsp;305<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 |title=Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей |website=Demoscope.ru |date=21 Maart 2013 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604055936/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 |archive-date=4 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Oekraïne}} 10&nbsp;593<ref>{{en}} {{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=120&rz=1_1&rz_b=2_1++++&n_page=7|title=Всеукраїнський перепис населення 2001&nbsp;-&nbsp;English version&nbsp;-&nbsp;Results&nbsp;-&nbsp;Nationality and citizenship&nbsp;-&nbsp;The distribution of the population by nationality and mother tongue&nbsp;-&nbsp;Selection:|website=2001.ukrcensus.gov.ua}}</ref><br /> {{vlagland|Oesbekistan}} 10&nbsp;074<ref>{{en}} {{cite web|url=http://ula.uzsci.net/portal/library/atlas/ethnic_minorities.pdf |title=Ethnic minorities |accessdate=21 Oktober 2009 }}{{dooie skakel|date=Mei 2016|bot=medic}}</ref><br /> {{vlagland|Turkmenistan}} 2&nbsp;281<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 |title=Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей |website=Demoscope.ru |date=21 Maart 2013 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314043707/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 |archive-date=14 Maart 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Belarus}} 2&nbsp;242<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/p5.php |accessdate=21 Oktober 2009 |title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ (ETHNIC COMPOSITION OF POPULATION OF THE REPUBLIC OF BELARUS) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207141941/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/p5.php |archive-date=7 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Moldowa}} 1&nbsp;204<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=9 |title=Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей |website=Demoscope.ru |date=21 Maart 2013 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511135405/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=9 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Kirgisië}} 848<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php |title=Демографические тенденции, формирование наций и межэтнические отношения в Киргизии |website=Demoscope.ru |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527105208/http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Georgië}} 542<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 |title=Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей |website=Demoscope.ru |date=21 Maart 2013 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119114122/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 |archive-date=19 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><br /> {{vlagland|Letland}} 534<ref>{{lv}} [http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSK11-03&ti=TSK11%2D03%2E+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS&path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20provizoriskie%20rezult%E2ti/&lang=16 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021170059/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSK11-03&ti=TSK11%2D03%2E+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS&path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20provizoriskie%20rezult%E2ti/&lang=16 |date=21 Oktober 2012 }}</ref><br /> {{vlagland|Azerbeidjan}} 489<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 |title=Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей |website=Demoscope.ru |date=21 Maart 2013 |accessdate=9 Februarie 2016 |archive-url=https://www.webcitation.org/61DmrClqp?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 |archive-date=26 Augustus 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Estland}} 373<ref>{{ru}} {{cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE,+SOO+JA+ELUKOHA+J%25C4RGI,+31.+DETSEMBER+2011&path=../Database/Rahvaloendus/REL2011/07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad/08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded/&lang=2|title=RAHVASTIK RAHVUSE, SOO JA ELUKOHA JÄRGI, 31. DETSEMBER 2011|website=pub.stat.ee|accessdate= 6 November 2017|archive-date= 7 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907204142/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31%2E+DETSEMBER+2011&path=../Database/Rahvaloendus/REL2011/07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad/08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded/&lang=2|url-status=dead}}</ref> | taal = [[Tsjoewasjies]], [[Russies]] | geloof = [[Oosters-Ortodokse Kerk]] | verwante = Ander [[Turkiese volke]] soos [[Azerbeidjanners]], [[Basjkiriërs]], [[Gagaoesiërs]], [[Karakalpakke]], [[Kasakke]], [[Kirgisiërs]], [[Oeigoere]], [[Oesbeke]], [[Tartare]], [[Turke]] en [[Turkmene]]; [[Russe]] }} Die '''Tsjoewasjiërs''' ([[Tsjoewasjies]]: чӑваш, [t͡ɕəˈʋaʂ]; [[Russies]]: чуваши, [t͡ɕʊˈvaʂɨ]) is 'n [[Turkiese volke|Turkiese]] [[etniese groep]] inheems aan die outonome republiek [[Tsjoewasjië]] in [[Rusland]]. Hulle praat Tsjoewasjies, 'n [[Turkiese tale|Turkiese taal]], as [[moedertaal]] en Russies as [[tweede taal]]. In teenstelling met die ander Turkiese volke in Rusland wat hoofsaaklik [[Islam]]ities is, is die meeste Tsjoewasjiërs aanhangers van die [[Oosters-Ortodokse Kerk]]. [[Lêer:Chuvashs by federal subject 2010.svg|duimnael|links|Verspreiding van die Tsjoewasjiërs in Rusland volgens die 2010-sensus]] Tsjoewasjiërs vorm die vyfde grootste etniese groep in Rusland en maak sowat 1,1% van dié land se bevolking volgens die sensus van 2010 uit. Die meeste Tsjoewasjiërs leef in die outonome republiek Tsjoewasjië (Rusland), gevolg deur ander voormalige lande van die [[Sowjetunie]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Chuvash people}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Chuvash|title=Chuvash|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=25 Januarie 2019}} {{Ruslandsaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Etniese groepe in Rusland]] [[Kategorie:Turkiese volke]] lg3403s2eg1nb125mlpk74q8h2zcm71 0 127218 2920890 2620559 2026-08-01T17:58:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920890 wikitext text/x-wiki '''Tempel Israel''' in die [[Johannesburg]]se voorstad [[Hillbrow]] is die oudste van [[Suid-Afrika]] se nege Hervormde sinagoges. Dis 'n provinsiale erfenisterrein.<ref>{{en}} [http://www.inner-city-gazette.co.za/index.php/world2/item/799-temple-israel-hillbrow-unveils-heritage-plaque Inner City Gazette] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704164001/http://www.inner-city-gazette.co.za/index.php/world2/item/799-temple-israel-hillbrow-unveils-heritage-plaque |date= 4 Julie 2019 }}. URL besoek op 15 November 2017.</ref><ref>{{en}} [http://www.sajr.co.za/religion/featured-item/2016/06/22/madonsela-to-speak-at-temple-israel-milestone ''South African Jewish Report'', 22 Junie 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160824130744/http://www.sajr.co.za/religion/featured-item/2016/06/22/madonsela-to-speak-at-temple-israel-milestone |date=24 Augustus 2016 }}. URL besoek op 15 November 2017.</ref> Tempel Israel is amptelik op [[23 Augustus]] [[1936]] geopen as die moedersinagoge van al die Hervormde sinagoges wat in die land sou volg. Johannesburg se burgemeester Maurice Freeman, 'n lid van die Joodse gemeenskap, het die hoeksteen op [[22 September]] [[1935]] gelê.<ref>{{en}} [https://johannesburg1912.wordpress.com/2016/02/09/history-of-hillbrow-pt-2/ Johannesburg 1912]. URL besoek op 15 November 2017.</ref> Dis gestig deur rabbi M.C. Weiler. Weens die wit uittog uit die sinagoge se bedieningsgebied sedert die 1980's, het die gemeente se lidmate afgeneem en bestaan nou hoofsaaklik uit ouer, verswakte, eensame en verarmde mense van Hillbrow, [[Berea, Johannesburg|Berea]], [[Yeoville]] en [[Parktown]]. Dié Jode beskou Tempel Israel steeds as hul geestelike tuiste. Die sinagoge reik ook uit na die omliggende, nie-Joodse gemeenskap en verhuur die klaskamers langs die shul teen 'n nominale bedrag aan 'n kleuterskool, terwyl 'n Christenkerk die sinagoge op Sondae vir eredienste gebruik, ook teen geringe huur. Met Tempel Israel se 80-jarige bestaansviering in 2016 is ’n permanente uitstalling van die Hervormde beweging in Suid-Afrika en die geskiedenis van die sinagoge geopen, die sogenaamde erfenissentrum.<ref>{{en}} [https://www.haaretz.com/jewish/news/1.630367 Haaretz.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808085216/http://www.haaretz.com/jewish/news/1.630367 |date= 8 Augustus 2017 }}. URL besoek op 15 November 2017.</ref> == Die Hervormde beweging == Die Hervormde beweging het tydens die Verligting in die 18de eeu in Europa ontstaan en is in die 1930's na Suid-Afrika gebring deur Jode wat aan die vervolging in Sentraal- en Oos-Europa ontvlug het. Die Hervormde beweging is minder streng oor tradisionele Joodse oortuigings: Dit laat byvoorbeeld vir vroue toe, is nie so gesteld op kosjerkos nie en is verdraagsaam ten opsigte van gay regte. Daar is net drie Hervormde sinagoges in Johannesburg: Tempel Israel in Hillbrow, Tempel Emmanuel in Oxfordweg en Tempel Bet David in [[Sandton]]. Hul getalle het in die laaste paar dekades heelwat afgeneem weens immigrasie in ’n tyd toe die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap gekrimp het van ’n hoogtepunt van amper 120 000 omstreeks 1970 tot die huidige (2017) nagenoeg 75 000 siele. == Ontstaan van Tempel Israel == Tempel Israel is in 1936 op die hoek van Claim- en Paul Nelstraat gebou toe die voorstad Hillbrow nog uit huise bestaan het en die Joodse gemeenskap (die bronne maak dit nie duidelik of dit die hele gemeenskap was of net die Hervormdes nie) in die voorstad sowat 800 siele getel het. Tans (2017) het die getroue lidmate van Tempel Israel tot sowat 50 afgeneem, terwyl tot 300 dienste op die heilige vakansiedae bywoon. Die bou van die sinagoge kan teruggevoer word tot ’n besoek in 1929 deur prof. Abraham Zvi Idelsohn (1882–1938), wat by sy familie in Johannesburg uit [[Cincinnati]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] kom kuier het. Hy het lesings gegee oor Joodse musiek en die beginsels van Progressiewe Judaïsme. Idelsohn het sy broer, Jerry, aangemoedig om ’n Progressiewe Joodse groep in die Goudstad te vestig. Nadat hy in 1930 dienste in privaat wonings gelei het, het hy in Junie 1931 die Suid-Afrikaanse Joodse Godsdienstige Unie vir Liberale Judaïsme gestig. Jerry het kontak gemaak met Moses Cyrus Weiler, destyds ’n student onder Idelsohn aan die Hebrew Union College. Nadat hy in Augustus 1933 bevestig is, het rabbi Weiler na Johannesburg gekom en is ’n progressiewe gemeente gestig. Hul eerste erediens is in die Vrymesselaarsaal in Clarendon Place aan die rand van Hillbrow gehou. Einde 1933 is ’n perseel van ¾ acre gekoop en drie jaar later is die sinagoge amptelik in gebruik geneem. Die imposante gebou is in die Art Deco-styl ontwerp en rys vier verdiepings hoog. Dis ontwerp deur die Joodse argitek [[Hermann Kallenbach]] saam met sy vennote Kennedy en Furner. Hy was ook verantwoordelik vir die ontwerp van die ewe treffende Griekse Ortodokse kerk in Wolmaransstraat en die [[NG gemeente Jeppestown|NG kerk Jeppestown]] in [[Fairview, Gauteng|Fairview]]. Ook het hy die perseel vir die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]] in Wolmaransstraat help kies. == Moderne tyd == Tempel Israel se perseel huisves vandag nog ’n kleuterskool, hoewel nie meer vir Joodse kinders nie. Die shul het ook ’n uitreikprogram, die MC Weiler-skool in die township [[Alexandra]], opgerig. Die vroue van Tempel Israel het dit in 1944 begin in die geloof dat om Joods te wees nie net behels het om geloofsgenote te help nie, maar almal om jou in die nood. Die sakevrou [[Reeva Forman]] het vroeg in die 1990's by Tempel Israel betrokke geraak toe sy hoor die gemeente wil die sinagoge verkoop. Dié verkoop is met ’n enkele stem afgeweer. Sy dien al sedert omstreeks 1994 as Tempel Israel se voorsitter. == Bronne == * {{en}} [http://www.templeisraelh.org.za/about-us-2/ Die geskiedenis van Tempel Israel soos op hul webtuiste weergegee]. * {{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour South African Virtual Jewish History Tour]. URL besoek op 15 November 2017. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Johannesburg]] [[Kategorie:Sinagoges in Suid-Afrika]] c1sjd61tatyh45266ygw7mg2k9uk86k 0 129276 2921081 2485875 2026-08-02T04:25:59Z Jommy3210 209486 2921081 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} {{nihongo|'''Yasuhiro Sato'''|佐藤 康弘|Satō Yasuhiro|born July 25, 1967}}&#x20;(<span lang="ja">佐藤 康弘</span><span style="display:none">,</span>&#x20;''Satō Yasuhiro'', gebore 25 Julie 1967) is 'n [[Japanners|Japannese]] [[bofbal]] speler. Gebore in [[Tochigi-prefektuur|Tochigi]], hy het 'n brons medalje gewen by die [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Somer olimpiese Spele]].<ref name="sr" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sr">{{en}}[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sa/yasuhiro-sato-1.html yashuhiro op sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417212329/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sa/yasuhiro-sato-1.html |date=17 April 2020 }}</ref> }} [[Kategorie:Japannese bofbalspelers]] a5ca9280l9ygrzvwyex5ocm08y2f95z 0 138303 2921091 2872259 2026-08-02T07:21:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921091 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Willard Van Orman Quine | beeld =Willard Van Orman Quine on Bluenose II in Halifax NS harbor 1980.jpg|duimnael|200px|Willard Van Orman Quine (1980) | breedte = 220 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Willard Van Orman Quine in 1980 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1908|6|25}} | geboorteplek = Akron, [[Ohio]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1908|6|25|2000|12|25}} | sterfteplek = [[Boston]], [[Massachusetts]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Logika, ontologie, epistemologie, filosofie van taal, filosofie van wiskunde, wetenskapsfilosofie, stelteorie | werkplek = [[Harvard-universiteit]] | alma mater = | doktorale promotor = Alfred North Whitehead | akademiese adviseurs = Clarence Irving Lewis<ref>{{en}} Hunter, Bruce, 2016 "[http://plato.stanford.edu/entries/lewis-ci/ Clarence Irving Lewis]" in die [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]].</ref> | doktorale studente = David Lewis, Gilbert Harman, Dagfinn Føllesdal, Hao Wang, Frank Thompson | ander studente = Donald Davidson, Daniel Dennett | bekend vir = Nuwe grondslae, abstrakte voorwerpe, onbepaaldheid van vertaling, genaturaliseerde epistemologie, ontologiese relatiwiteit, Quine se paradoks, Duhem-Quine-tesis, Quine-Putnam-onontbeerlikheidsproefskrif, radikale vertaling, onberispelikheid van verwysing, bevestigingshelisme, twee dogmas van empirisme, kognitiewe sinoniem, waarnemingsverklaring , Quine-McCluskey-algoritme, Quine-Morse-stelteorie, lewendige aanwyser, predikaat funktor logika, Quine se hoeke, Plato se baard. | beïnvloed deur = [[Rudolf Carnap]], [[Alfred Tarski]], [[Weense Sirkel]], [[Clarence Irving Lewis]], [[Alfred North Whitehead]], [[B. F. Skinner]], [[Pierre Duhem]] | invloed op = [[Roger F. Gibson, Jr.]], [[Donald Davidson]], [[Daniel Dennett]], [[David Lewis]], [[Penelope Maddy]], [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Dagfinn Føllesdal]], [[Gilbert Harman]], [[Hao Wang]] | toekennings = Rolf Schock-prys in Logika en Filosofie (1993)<br />Kioto-prys (1996) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Willard Van Orman Quine''' (Akron, [[Ohio]], [[25 Junie]] [[1908]] - [[Boston]], [[25 Desember]] [[2000]]) was 'n invloedryke [[Amerikaanse]] [[filosoof]] en logikus in die analitiese tradisie uit die [[20ste eeu]]. 'n Onlangse [[internet]] meningsopname onder filosowe is Quine geidentifiseer as een van die vyf belangrikste filosowe van die laaste twee eeue.<ref>[http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html "So who *is* the most important philosopher of the past 200 years?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719024011/http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html |date=19 Julie 2017 }} Leiter Reports. Leiterreports.typepad.com. 11 maart 2009. Besoek op 4 Oktober 2011.</ref> Hy het ook die eerste Rolf Schockprys vir [[logika]] en filosofie in [[1993]] gewen.<ref>[http://www.kva.se/en/Prizes/Prize-winner-page/?laureateId=368 "Prize winner page"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710003731/http://www.kva.se/en/Prizes/Prize-winner-page/?laureateId=368 |date=10 Julie 2017 }}. The Royal Swedish Academy of Sciences. Kva.se. Besoek op 4 Oktober 2011.</ref> Na hom is die Duhem-Quinestelling genoem. == Werk == Volgens ''The Time of My Life'', Quine se outobiografie uit [[1986]], ontvang Quine sy baccalaureus diploma in sowel die [[wiskunde]] as in die [[filosofie]] in [[1930]]. Twee jaar later ontvang hy sy PhD in filosofie aan [[Harvard-universiteit]]. Hy was 'n student van [[Alfred North Whitehead]], [[Rudolf Carnap]] en C.I. Lewis <ref name="Carnap">Friedman, Michael & Creath, Richard (red.), ''The Cambridge Companion to Carnap'', Cambridge University Press, New York, p. 296.</ref><ref>[http://plato.stanford.edu/entries/quine/#AnaSynDisArgAgaLogEmp | Willard van Orman Quine, 3. The Analytic-Synthetic Distinction and the Argument Against Logical Empiricism] in Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> en het self ook bekende studente gehad, waaronder David Kellogg Lewis, Donald Davidson en [[Daniel Dennett]]. Hy het sy hele lewe aan die Harvard-universiteit gedoseer. Hy was 'n aanhanger van die [[analitiese filosofie]], hoewel hy ook een van die vernaamste voorstanders was van 'n visie van filosofie as meer as net 'n konseptuele analise. Sy vernaamste werk is ''Two Dogmas of Empiricism'' ([[1951]]), waarin hy 'n aanval doen op die onderskeid tussen analitiese en sintetiese stellings en waarin hy 'n betekenisleer verdedig, naamlik 'n vorm van "semantiese holisme". Dit hou die oortuiging in dat 'n bepaalde deel van die [[taal]], dit is 'n term of 'n volledige sin, kan slegs verstaan word deur middel van sy verhoudings met 'n (voorheen verstaande) groter segment van die taal. In hierdie werk het hy veral Rudolf Carnap, sy leermeester,onderskryf maar daar gaan stemme op die stel dat dit onregverdig is.<ref name="Carnap13">Sien by name hoofstuk 13, van Alan Richardson: ''Carnapian pragmatism''</ref> 'n Ander belangrike werk is ''Word and Object'' ([[1960]]), waarin hy hierdie posisies verder ontwikkel en sy ''indeterminacy of translation-thesis'' (die onbepaaldheid van 'n vertaling) bekendstel. Dit is 'n pleidooi vir [[epistemologie]] en bevat 'n argument om fisiesisme voor [[fenomenologie]] en dualisme te plaas, en ekstensionaliteit voor intensionaliteit. Quine ontwikkel ook 'n invloedryke natuurlike epistemologie, dit wil sê 'n epistemologie wat 'n sterk nadruk lê op die rol wat die [[natuurwetenskap]]pe speel in die verkryging van [[kennis]]. Hierdie poog "'n beter wetenskaplike verklaring [te gee] van hoe ons daarin geslaag het om ingewikkelde wetenskaplike teorieë te ontwikkel op grond van net marginale sensoriese insette."<ref name="iep">[http://www.iep.utm.edu/quine-sc/ "Quine's Philosophy of Science"]. Internet Encyclopedia of Philosophy. Iep.utm.edu. 27 Julie 2009. Besoek op 4 Oktober 2011.</ref> Hiernaas word Quine ook gesien as 'n belangrike wetenskap filosoof weens sy "sistematiese progings om wetenskap te verstaan vanuit die middele of bronne van die wetenskap self."<ref name="iep" /> === Versamelingleer === Terwyl sy bydraes tot logika elegante uiteensettings en 'n aantal tegniese resultate behels, was dit in die versamelingsleer wat Quine die mees innoverende was. Hy het altyd volgehou dat die wiskunde die versamelingsleer nodig het en dat die versamelingsleer sterk verskil van die logika. == Publikasies == * 1951, ''Mathematical Logic,'' Harvard Univ. Press. * 1951, ''Two Dogma's of Empiricism'', in ''Philosophical Review'', 60: 20-43; herdruk in ''From a Logical Point of View'', p. 20-46. * 1953, rev. 1980, ''From a Logical Point of View,'' Harvard Univ. Press. * 1960, ''Word and Object,'' MIT Press. * 1966, ''Selected Logic Papers'', New York: Random House. * 1969, ''Ontological Relativity and Other Essays''. Columbia Univ. Press. * 1969, ''Set Theory and Its Logic,'' Harvard Univ. Press. * 1970, ''The Web of Belief,'' New York: Random House. * 1980, ''Elementary Logic,'' Harvard Univ. Press. {{ISBN|0-674-24451-6}}. * 1982, ''Methods of Logic'', Harvard Univ. Press. * 1986, ''The Philosophy of Logic.'' Harvard Univ. Press. * 1986, ''The Time of My Life.'' Harvard Univ. Press. * 1987, ''Quiddities: An Intermittently Philosophical Dictionary''. Harvard Univ. Press. * 1992, ''Pursuit of Truth.'' Harvard Univ. Press. == Bron == * Vertaal uit die Nederlandse Wikipedia == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Quine, Willard Van Orman}} [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Logici]] [[Kategorie:Geboortes in 1908]] [[Kategorie:Sterftes in 2000]] 9mmgd6yk4573falnaahdp4ycsrweqta 0 250216 2921169 2766242 2026-08-02T11:48:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921169 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #FFFFC0 | name= 6 Hebe | symbol= [[Beeld:Hebe symbol (bold).svg|24px]] | image= [[Beeld:6hebe.png|150px]] | caption = ’n [[Ligkurwe]]gebaseerde [[3D]]-model van Hebe. |discovery=yes | discoverer=K.L. Hencke | discovered=1 Julie 1847 | mpc_name=(6) Hebe | alt_names=1847 JB | named_after = [[Hebe]] <br>Griekse godin) | mp_category=[[Asteroïdegordel]] | epoch=26 November 2005 | semimajor=2,426 [[AE]] | perihelion=1,937 AE | aphelion=2,914 AE | eccentricity=0,202 | period=3,78 jaar <br>(1 379,756 dae) | inclination=14,751° | asc_node=138,752° | arg_peri=239,492° | mean_anomaly=247,947° | avg_speed=18,93 km/s | p_orbit_ref = <ref name=Hebe-POE>{{cite web |title=AstDyS-2 Hebe Synthetic Proper Orbital Elements |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=6 |accessdate=2011-10-01}}</ref> | p_semimajor = 2,4252710 | p_eccentricity = 0,1584864 | p_inclination = 14,3511092° | p_mean_motion = 95,303184 | perihelion_rate = 31,568209 | node_rate = −41,829042 | dimensions= 205 × 185 × 170&nbsp;km<ref name=Baer/><ref name=IRAS>{{Cite web |url=http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab |title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey |access-date=20 Maart 2019 |archive-date=23 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab |url-status=dead }}</ref><ref name=Torppa2003>[http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/thirty.pdf J. Torppa et al. ''Shapes and rotational properties of thirty asteroids from photometric data''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106103549/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/thirty.pdf |date= 6 November 2015 }}, Icarus, Vol. 164, p. 346 (2003).</ref> | mean_diameter =186 km<ref name=Baer/> | surface_area=109 000 km² | volume=3 380 000 km³ | mass=1,28{{e|19}} kg<ref name=Baer>{{cite web |date=2008 |title=Recent Asteroid Mass Determinations |publisher=Personal Website |author=Jim Baer |url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |access-date=28 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306035130/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |archive-date= 6 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ({{breuk|1|5 700}} Maan) | density=3,81±0,26 g/cm³<ref name=Baer/> | surface_grav=~0,087 m/s² | escape_velocity=~0,13 km/s (468 km/h) | rotation=0,3031 d<ref>{{Cite web |url=http://www.psi.edu/pds/archive/lc.html |title=Planetary Data System Small Bodies Node, lightcurve parameters |access-date=20 Maart 2019 |archive-date=14 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060614093519/http://www.psi.edu/pds/archive/lc.html |url-status=dead }}</ref> | rot_velocity=22,4 m/s | spectral_type=S | magnitude = 7,5<ref name="Pasachoff1983">{{Cite book| author=Donald H. Menzel| author2=Jay M. Pasachoff| last-author-amp=yes | date=1983 | title=A Field Guide to the Stars and Planets | edition=2nd | publisher=Houghton Mifflin | pages=391 | location=Boston, MA | isbn=0-395-34835-8 }}</ref> tot 11,50 | abs_magnitude=5,71 | angular_size = 0,26" tot 0,065" | single_temperature=~170 [[kelvin|K]] <br />''maks.:'' ~269 K (−4&nbsp;°C) }} '''Hebe''' ([[kleinplaneet]]naam: '''6 Hebe''') is ’n groot [[asteroïde]] in die [[asteroïdegordel]] waarvan die [[massa]] sowat ’n halwe persent van die hele gordel s’n is. Vanweë sy skynbare digtheid tel Hebe nie onder die top-20-asteroïdes wat volume betref nie. Dit is waarskynlik ’n soliede liggaam wat nie baie botsings ondervind het nie – dit is ongewoon vir asteroïdes van dié grootte wat gewoonlik los "rommelhope" is. Wat [[skynbare magnitude]] betref, is Hebe die vyfde helderste voorwerp in die asteroïdegordel, naas [[4 Vesta]], [[1 Ceres]], [[7 Iris]] en [[2 Pallas]]. Dit het met [[Opposisie (astronomie)|opposisie]] ’n gemiddelde magnitude van +8,3, byna dié van [[Titaan (maan)|Titaan]],<ref>[http://jas.org.jo/ast.html The Brightest Asteroids] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511115437/http://www.jas.org.jo/ast.html |date=2008-05-11 }}</ref> en kan tot +7,5 bereik met ’n opposisie naby [[perihelium]]. Hebe is moontlik die moederliggaam van die [[H-chondriet]][[meteoriet]]e, wat sowat 40% uitmaak van alle meteoriete wat die Aarde tref. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== *{{CommonsKategorie-inlyn|6 Hebe}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:6 Hebe|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hebe}} [[Kategorie:Asteroïede]] c68dkjqsiafov6x8nhokfeggstj23aq 0 258741 2920771 2893312 2026-08-01T13:11:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920771 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Strereoscope- Western Wall Jerusalem.jpg|thumb|200px|Twee stereoskopiese beelde wat gekombineer is nadat die een [[rooi]] en die ander [[sian]] gekleur is. Dit kan in 3D gesien word met behulp van ’n eenvoudige 3D-bril. Dié soort beeld word ’n anaglief genoem.]] '''Stereoskopie''' of '''stereoafbeelding''' is ’n tegniek vir die skepping of verbetering van die illusie van diepte in ’n beeld vir [[binokulêre visie]] sodat dit [[3D|driedimensioneel]] gesien kan word.<ref name=":0">[http://www.vision3d.com/3views.html The Logical Approach to Seeing 3D Pictures]. www.vision3d.com by Optometrists Network. Besoek op 2009-08-21</ref> Die woord ''stereoskopie'' kom van die [[Grieks]]e στερεός ''stereos'', "ferm" of "solied", en σκοπέω ''skopeō'', om te "kyk" of "sien".<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstereo%2Fs στερεός Tufts.edu], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', by Perseus Digital Library</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dskope%2Fw σκοπέω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', by Perseus Digital Library</ref> Enige stereoskopiese beeld word ’n '''stereogram''' genoem. Die term "stereogram" het oorspronklik verwys na twee stereobeelde wat met ’n [[stereoskoop]] besigtig kon word. Die meeste stereoskopiese metodes behels twee beelde wat nie presies oplyn nie, een vir die kyker se linkeroog en die ander vir sy regteroog. Die twee tweedimensionele beelde word dan in die brein gekombineer om die illusie van drie dimensies te skep. Dit verskil van 3D-beelde, wat in drie volle dimensies vertoon word, omdat die kyker toegelaat word om meer inligting oor die driedimensionele voorwerpe te kry met behulp van kop- en oogbewegings. ==Agtergrond== Stereoskopie skep die illusie van driedimensionele diepte op tweedimensionele beelde.<ref>[http://www.lincolntom.com/documents/About%203D.doc Exercises in Three Dimensions: About 3D], Tom Lincoln, 2011</ref> Die menslike visie, insluitende die waarneming van diepte, is ’n komplekse proses wat maar net begin by die verkryging van visuele inligting deur die [[Oog|oë]]; ’n groot mate van verwerking vind in die [[brein]] plaas terwyl dit probeer sin maak van die rou inligting. Een van die funksies van die brein terwyl hy vertolk wat die oë sien, is om die relatiewe afstand van voorwerpe van die kyker af en die dieptedimensies daarvan te bepaal. Die "seine" wat die brein gebruik om relatiewe afstande en diepte in ’n waargenome toneel te peil sluit in:<ref>Flight Simulation, J. M. Rolfe and K. J. Staples, Cambridge University Press, 1986, bl. 134</ref> * [[Stereopse]] * [[Akkommodasie (oog)|Akkommodasie]] van die oog * Oorvleueling van een voorwerp deur ’n ander * Die onderspanne visuele hoek van ’n voorwerp van bekende grootte * Liniêre waarneming (konvergensie van parallelle hoeke) * Vertikale posisie (voorwerpe nader aan die horison neig om verder te lyk) * Wasigheid of kontras, kleurversadiging (saturasie) en kleur; groter afstande word gewoonlik verbind met groter wasigheid, desaturasie en ’n verskuiwing na blou * ’n Verandering in grootte van getekstureerde patroondetail (Almal buiten die eerste twee bestaan by tradisionele tweedimensionele beelde, soos [[skildery]]e, [[Foto|foto's]] en [[televisie]].)<ref>[http://www.lincolntom.com/pages/Exercises%20in%203D.html Exercises in Three Dimensions], Tom Lincoln, 2011</ref> Stereoskopie is die skepping van die illusie van diepte in ’n foto, fliek of ander tweedimensionele beeld deur die voorstelling van ’n effens verskillende beeld aan elk van die oë, en dit behels die eerste van hierdie seine (stereopse). Die twee beelde word dan in die brein gekombineer vir die waarneming van diepte. Omdat al die punte op die beeld wat deur stereoskopie geskep word op dieselfde vlak fokus ongeag hul diepte in die oorspronklike toneel, word die tweede sein, fokus, nie gedupliseer nie en dus is die illusie van diepte onvoltooi. Daar is veral twee effekte van stereoskopie wat onnatuurlik vir menslike visie is: (1) die wanverhouding tussen [[Vergensie|konvergensie]] en [[Akkommodasie (oog)|akkommodasie]], wat veroorsaak word deur die verskil tussen ’n voorwerp se waargenome posisie voor of agter die beeld of skerm en die werklike oorsprong van daardie lig; en (2) ’n moontlike wankommunikasie tussen die oë, wat veroorsaak word deur imperfekte beeldskeiding in sommige metodes van stereoskopie. Hoewel die term "3D" algemeen gebruik word, verskil die voorstelling van twee eenderse 2D-beelde van ’n voorstelling in drie volle dimensies. In laasgenoemde verander ’n waarnemer se kop- en oogbewegings nie die inligting wat oor die voorwerpe ontvang word nie. Nes volle driedimensionele klank nie met twee stereoluidsprekers geskep kan word nie, is dit ’n oorvereenvoudiging om twee 2D-beelde "3D" te noem. Die regte term, "stereoskopies", is omslagtiger as die algemeen gebruikte verkeerde term, "3D". Hoewel die meeste stereoskopiese beelde nie werklik 3D-beelde is nie, is alle werklike 3D-beelde stereoskopies omdat hulle ook aan die laer kriteria voldoen. ==Beelde langs mekaar== [[Beeld:Early bird stereograph2.jpg|thumb|"The early bird catches the worm", ’n stereograaf wat in 1900 deur North-Western View Co. van Baraboo, [[Wisconsin]], gepubliseer is (digitaal gerestoureer).]] Tradisionele stereoskopiese fotografie behels die skepping van ’n 3D-illusie met behulp van twee 2D-beelde, ’n stereogram. Die oudste manier om dieptewaarneming in die brein te verbeter, is om vir die kyker twee verskillende beelde te gee wat twee perspektiewe van dieselfde voorwerp verteenwoordig, met ’n effense afwyking wat gelyk of byna gelyk is aan die perspektiewe wat die oë natuurlik in binokulêre visie waarneem. Om oogspanning en distorsie te vermy moet elk van die twee 2D-beelde so aan die kyker gewys word dat enige voorwerp op ’n oneindige afstand deur die oog waargeneem word as reg voor hom; die kyker se oë moenie konvergeer of divergeer nie. As die foto geen voorwerp op ’n oneindige afstand, soos ’n horison of ’n wolk, bevat nie moet die foto's nader aan mekaar geplaas word. Die voordeel van dié metode is dat daar nie ’n afname in helderheid is nie; beelde kan dus teen ’n baie hoë resolusie en in volle spektrumkleur gewys word, wat beteken min of geen beeldprosessering is nodig nie. In sommige omstandighede kan twee beelde besigtig word sonder enige spesiale toestel. Die hoofnadeel van die metode is dat groot beelde nie prakties besigtig kan word nie. As die grootte van die beeld toeneem, moet óf die toestel óf die kyker proporsioneel verder van die beeld af beweeg om dit gemaklik te kan sien. Om nader aan die beeld te beweeg om meer besonderhede te kan sien, sal net moontlik wees met ’n toestel wat by die verskil aanpas. ===Sonder ’n toestel=== Daar is twee maniere om sonder ’n kyktoestel na twee beelde te kyk:<ref name=":1">[http://www.angelfire.com/ca/erker/freeview.html How To Freeview Stereo (3D) Images]. Greg Erker. Besoek op 2009-08-21</ref><ref>[http://www.3dphoto.net/text/viewing/technique.html How to View Photos on This Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122022029/http://www.3dphoto.net/text/viewing/technique.html |date=22 November 2009 }}. Stereo Photography&nbsp;– The World in 3D. Besoek op 2009-08-21</ref> * Die parallelkykmetode gebruik twee beelde, met die linkeroogbeeld vir die linkeroog en die regteroogbeeld vir die regteroog. Die saamgestelde 3D-beeld lyk groter en verder weg as die twee werklike beelde, en so kan ’n lewensgroot toneel geloofwaardig gesimuleer word. Die kyker probeer "deur" die beeld kyk met sy oë parallel, asof hy na die werklike toneel kyk. Dit kan moeilik wees met normale visie omdat oogfokus en binokulêre konvergensie gewoonlik gekoördineerd is. Een benadering om die twee funksies te skei, is om van naby en met ontspanne oë na die twee beelde te kyk en geen poging aan te wend om skerp te fokus nie, maar eenvoudig gemaklike stereoskopiese samesmelting van die twee dowwe beelde te kry deur "deur" die beeld te kyk, en dan eers te probeer om skerper te fokus. Die afstand van die beelde kan vergroot word indien nodig. Om dit gemaklik te kan sien, moet die grootte en spasiëring van die beelde so wees dat die ooreenstemmende punte van baie veraf voorwerpe in die toneel geskei word deur dieselfde afstand as die kyker se oë, maar nie meer nie; die gemiddelde tussenoogafstand is sowat 63&nbsp;mm. * Die skeelkykmetode ruil die linker- en regteroogbeelde om sodat hulle korrek gesien kan word wanneer die oë skeel is; die linkeroog kyk na die beeld regs en die regteroog na die beeld links. Die saamgesmelte 3D-beeld lyk kleiner en nader as die werklike beelde, en groot voorwerpe en tonele lyk dus kleiner. Dié metode is gewoonlik makliker vir amateurkykers. Om te help om die beelde te meng, kan ’n vingerpunt tussen die skeiding van die twee beelde geplaas word, en dan stadig na die kyker se oë beweeg word terwyl reguit na die vinger gekyk word; op ’n sekere afstand sal dit lyk of ’n saamgesmelte 3D-beeld net bo die vinger sweef. Om sonder ’n spesiale toestel of bril na sulke beelde te kyk, verg ’n onnatuurlike kombinasie van [[Vergensie|oogvergensie]] (die gelyktydige beweging van die oë in teenoorgestelde rigtings) en akkommodasie. Verskillende kykers kan ’n verskillende mate van ongemak verduur om versmelting en goeie fokus te ondervind, en dit kan wisselende mates van stremming op die oë plaas. [[Beeld:View-Master Model E.JPG|duimnael|’n View-Master uit die 1950's.]] ===Stereoskope=== {{Hoofartikel|Stereoskoop}} Die stereoskoop is basies ’n instrument wat twee foto's van dieselfde voorwerp wat uit effens verskillende hoeke geneem is, gelyktydig wys, een vir elke oog. ’n Eenvoudige stereoskoop word beperk deur die grootte van die beeld wat gebruik kan word. ’n Ingewikkelder stereoskoop gebruik twee horisontale periskoopagtige toestelle, wat die gebruik van groter beelde toelaat. ===Skyfies=== Sommige stereoskope word ontwerp vir die kyk van skyfies, ook bekend as diapositiewe, op film of glas. Van die oudste skyfies, wat in die 1850's uitgereik is, was op glas. In die vroeë [[20ste eeu]] was glasskyfies van 45&nbsp;x&nbsp;107&nbsp;mm en 6&nbsp;x&nbsp;13&nbsp;cm algemene formate vir amateurstereofotografie, veral in [[Europa]]. In latere jare was verskeie filmgebaseerde formate in gebruik. Die bekendstes was Tru-Vue, wat in [[1931]] bekendgestel is, en View-Master, wat in [[1939]] bekendgestel is en steeds in omloop is. Vir amateurstereoskyfies is die Stereo Realist-formaat, wat in [[1947]] bekendgestel is, verreweg die algemeenste. ==Gemeng== ===Anagliewe=== [[Beeld:Anaglyph glasses.png|duimnael|’n Anagliefbril van karton.]] In dié metode word die twee beelde in [[rooi]] en [[sian]] gedruk (vroeër in rooi en [[blou]], en soms in [[geel]] en blou) en deur ’n bril met ooreenkomstige kleurfilters bekyk, waar een oog net een beeld kan sien en die ander oog die ander beeld. Dit word ’n anaglief genoem. Groter beelde kan so gesien word omdat hulle oor mekaar geprojekteer of afgedruk word. Die bril moet gebruik word met die rooi glas links. Hierdie metode is uiters geskik vir rekenaar- en televisiebeelde. Geen spesiale skerm is nodig nie. ===Polarisasie=== [[Beeld:Polarised stereo glasses.JPG|duimnael|Polaroidbrille.]] Hier word gebruik gemaak van die feit dat lig ’n transversale vibrasie is en dat dit in ’n bepaalde rigting vibreer. Met polarisasiefilters word die beelde gepolariseer sodat een beeld van links bo na regs onder vibreer, en die ander van regs bo na links onder. Die beeld word geprojekteer op ’n skerm wat daarvoor geskik is (’n silwerskerm). Die kyker dra ’n polaroidbril. Hiermee is dit moontlik om kleurfoto's te wys, asook groot beelde omdat die beelde eenvoudig oor mekaar kan val. Die projeksieskerm moet ’n silwerskerm wees, want dit versteur nie die polarisasie nie. Meestal bestaan die hele skerm nie uit [[metaal]] nie, maar word [[aluminium]]- of [[silwer]]deeltjies tussen ’n gewone stof ingeweef en dit bewaar die polarisasierigting omdat dit baie weerkaatsend is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== * {{nl}} [http://www.stereofotografie.nl/ Nederlandse Vereniging vir Stereofotografie] * {{en}} [http://www.isu3d.org/ International Stereoscopic Union] *{{CommonsKategorie-inlyn|Stereoscopy}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Stereoscopy|Engelse]] en [[:nl:Stereoscopie|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Optika]] [[Kategorie:Fotografie]] fhmwuxxy8fiz67d5ma67l58gwoec6ij 0 260570 2921130 2903828 2026-08-02T09:40:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921130 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yuval Noah Harari | bynaam = | beeld = Yuval Noah Harari cropped.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Yuval Harari in 2017. | geboortenaam = | geboortedatum = [[24 Februarie]] [[1976]] | geboorteplek = Kiryat Ata, [[Israel]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Israel}} | beroep = Skrywer, historikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yuval Noah Harari''' (gebore op [[24 Februarie]] [[1976]]) is 'n [[Israel]]se geskiedkundige en professor by die Departement van Geskiedenis aan die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]].<ref>[http://www.ynharari.com/ Yuval Harari se blad by die webwerf van die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]]</ref> Hy is die skrywer van die internasionale topverkopers ''Sapiens: A Brief History of Humankind'' (2014), ''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' (2016) en ''21 Lessons for the 21st Century'' (2018). Sy skryfwerk ondersoek [[vrye wil]], [[bewussyn|bewustheid]], en [[intelligensie]]. Harari se vroeëre publikasies handel met wat hy beskryf as die "[[Moderne gedragspatrone|kognitiewe revolusie]]" wat rofweg 50 000 jaar gelede plaasgevind het toe ''[[Homo sapiens]]'' hul mededinger, die [[Neanderdaller]]s, verdring het en taalvaardighede en gestruktureerde samelewingstrukture begin ontwikkel het en opgang gemaak het as apeksroofdiere. Die ontwikkeling is aangehelp deur die [[Neolitiese Omwenteling|landbourevolusie]] en meer onlangs versnel deur die [[Wetenskaplike metode|wetenskaplike metodologie]] en [[rasionalisme]], wat mense toegelaat het om hul omgewing te oorheers. Sy onlangse boeke is meer omsigtig, en werk deur die gevolge van 'n futuristiese [[Biotegnologie|biotegnologiese]] wêreld waar intelligente biologiese organismes verdring word deur hul eie skeppings. Hy het ook gesê dat "''[[Homo sapiens]]'' soos hy tans daaruitsien binne ongeveer 'n eeu sal verdwyn".<ref name=theguardian1>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity |title=Yuval Noah Harari: ‘''Homo sapiens'' as we know them will disappear in a century or so’ |authors=Andrew Anthony, Lucy Prebble, Arianna Huffington, Esther Rantzen and a selection of our readers |date=19 Maart 2017 |work=The Observer |access-date=17 Maart 2018 |issn=0029-7712 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416205255/https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Biografie == Harari is in 1976 gebore in Kiryat Ata, [[Israel]], aan Shlomo en Pnina Harari (née Luttinger). Die gesin was sekulêr,<ref>[http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ Les prédictions de Yuval Noah Harrari], L'arche magazine</ref> met Bukowinese en Poolse wortels. Sy vader, Shlomo Harari, gebore Blajberg,<ref>[https://www.geni.com/people/Shlomo-Harari/6000000182887711858 Geni Genealogy Site]</ref> het as [[ingenieur]] by 'n staatsmaatskappy gewerk en was passievol oor geskiedenis. Sy grootvader aan moederskant, Avraham (Bruno) Luttinger,<ref>[https://www.myheritage.co.il/names/abraham_luttinger My Heritage genealogy site]</ref> is gebore in Cherniți en het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n [[Palestina (streek)|Palestynse]] [[Jode|Jood]] in die [[Britse Leër]] in Europa gedien. Sy vrou Fanny, née Kosowski, is gebore in [[Halberstadt]] in [[Duitsland]], waar haar gesin vir 'n geruime tyd gevestig was. Hulle was oorspronklik van Pole. <ref name="guardian0705">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs |title=Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known |access-date=2 November 2016 |date=5 Julie 2015 |first=Carole |last=Cadwalladr |magazine=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420014551/https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Harari is [[gay|homoseksueel]]<ref name=theguardian1 /> en in 2002 het hy sy eggenoot Itzik Yahav, wat hy "my internet van alle dinge" noem, ontmoet.<ref name=theguardian>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine |title=Yuval Noah Harari: ‘We are acquiring powers thought to be divine’ |first=Tim |last=Adams |date=27 Augustus 2016 |website=the Guardian |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420021059/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=haaretz>{{cite web |url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |title=Fast Talk / The Road to Happiness |date=25 April 2012 |access-date=17 Maart 2018 |work=Haaretz |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916001935/http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |archive-date=16 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Yahav is ook Harari se persoonlike bestuurder.<ref>{{cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html |title=זה ייגמר בבכי: סוף העולם לפי יובל נח הררי |access-date=17 Maart 2018 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420144528/http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle is getroud tydens 'n [[burgerlike verbintenisse|burgerlike seremonie]] in [[Toronto]], Kanada.<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|title=Sadly, superhumans in the end are not going to be us|publisher=The Times Group|work=[[Mumbai Mirror]]|authors=Nevatia, Shreevatsa|date=14 Oktober 2015|accessdate=17 Maart 2018|archive-date= 1 Julie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194400/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|url-status=dead}}</ref> Die paartjie woon in 'n ''"moshav"'' ('n tipe koöperatiewe landbougemeenskap bestaande uit individuele plase) genaamd Mesilat Zion naby [[Jerusalem]].<ref>{{cite web |url=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |title=Fast Talk The Road to Happiness |date=25 April 2017 |work=Haaretz |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924235746/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last=Appleyard |first=Bryan |date=31 Augustus 2014 |title=Asking big questions |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece |website=thesundaytimes.co.uk |access-date=25 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806025607/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece |archive-date=6 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="FT 2014 interview">{{cite web |last=Reed |first=John |date=5 September 2014 |title=Lunch with the FT: Yuval Noah Harari |url=http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html |website=ft.com |access-date=25 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908040529/http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html |archive-date= 8 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Harari het by geleentheid gesê dat [[Vipassana]]-meditasie, waarmee hy in 2000 begin het toe hy nog by Oxford werksaam was,<ref>{{cite web |url=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats |title=Yuval Harari, author of "Sapiens," on AI, religion, and 60-day meditation retreats |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405102913/https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats |archive-date=5 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> "my lewe getransformeer het".<ref name=theguardian /> Hy oefen elke dag vir twee ure (een uur aan die begin van sy werksdag, en een uur aan die einde van sy werksdag)<ref>{{cite web |url=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/ |title=How Humankind Could Become Totally Useless |website=Time |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320004202/https://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) en onderneem elke jaar vir dertig dae of meer 'n "meditatiewe vakansie" in stilte, met geen steurings soos boeke of sosiale media nie.<ref>{{cite web | url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf | title=Interview - Yuval Harari | publisher=Chatham House | work=The World Today | date=Oktober–November 2015 | accessdate=17 Maart 2018 | pages=30–32| archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212073520/https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf| archivedate= 12 Desember 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915 |title=Yuval Noah Harari, Sapiens and the age of the algorithm |date=3 September 2016 |publisher=Josh Glancy |work=The Australian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110213716/http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915 |archive-date=10 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Junie 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vridhamma.org/en2013-12 |title=The messenger of inner peace: Satya Narayan Goenka; New Appointments |publisher=Vipassana Research Institute |work=Vipassana Newsletter 23 (12) |date=17 Desember 2013 |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518203649/http://www.vridhamma.org/en2013-12 |archive-date=18 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy het sy boek, ''Homo Deus'', opgedra aan "my onderwyser, S. N. Goenka, wat my op liefderike wyse belangrike dinge geleer het," en hy het ook gesê: "Ek sou nie hierdie boek kon skryf sonder die fokus, vrede en insig wat verkry is deur die oefen van Vipassana vir die afgelope vyftien jaar nie."<ref>Homo Deus, dedication and Acknowledgements bl426</ref> Hy beskou meditasie ook as 'n weg tot navorsing. Harari is 'n [[vegetariër]] en het ook gesê dat dit die gevolg was van sy navorsing, insluitende sy oortuiging dat die suiwelbedryf die band tussen 'n koei en haar kalf breek.<ref name="guardian0705"/><ref>{{cite web |url=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio |title=Interview With Yuval Noah Harari: Masters in Business (Audio) |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330172213/https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio |archive-date=30 Maart 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van Januarie 2019 af maak hy nie meer gebruik van 'n [[slimfoon]] nie.<ref>{{cite web |url=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ |title=# 68 -- Reality and the Imagination |publisher=Sam Harris |work=Waking Up podcast |date=19 Maart 2017 |access-date=17 Maart 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420003935/https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Akademiese loopbaan == Harari het aanvanklik gespesialiseer in [[Middeleeue|Middeleeuse geskiedenis]] en [[krygsgeskiedenis|militêre geskiedenis]] tydens sy studies vanaf 1993 tot 1998 aan die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]]. Hy het sy D.Phil graad in 2002 aan [[Universiteit van Oxford|Jesus-kollege, Oxford]] voltooi onder leiding van Steven J. Gunn. Van 2003 tot 2005 was hy besig met sy post-doktorale studies in geskiedenis as Yad Hanadiv-genoot.<ref>{{cite web |url=http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html |title=CV at The Hebrew University of Jerusalem |date=2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323065735/http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html |archive-date=23 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Junie 2019 }}</ref> Hy het verskeie boeke en artikels gepubliseer, insluitende (in Engels) ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'';<ref>Yuval Noah Harari, ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007)</ref> ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'';<ref>Yuval Noah Harari, ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008)</ref> ''The Concept of 'Decisive Battles' in World History'';<ref>Yuval Noah Harari, ''The Concept of 'Decisive Battles' in World History'', in ''Journal of World History'' 18:3 (2007), 251–266.</ref> en ''Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000''.<ref>Yuval Noah Harari, "Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100–2000", ''The Journal of Military History'' 74:1 (Januarie 2010), bls. 53–78.</ref> Hy spesialiseer tans in [[wêreldgeskiedenis]] en makro-historiese prosesse. Sy boek ''[[Sapiens: A Brief History of Humankind]]'' is in 2001 in [[Hebreeus]] gepubliseer en het in 2014 in Engels verskyn. Die werk is sedertdien in vyf-en-veertig bykomende tale vertaal.<ref name="Telegraph_Payne">{{cite news |last1=Payne |first1=Tom |title=Sapiens: a Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari, review: 'urgent questions' |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html |access-date=29 Oktober 2014 |work=The Telegraph |date=26 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817150606/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html |archive-date=17 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die boek neem die gehele lengte van [[menslike geskiedenis]] in oënskou, en dek die [[ewolusie|evolusie]] van ''[[Homo sapiens]]'' in die [[Steentydperk]] tot by die politiese en tegnologiese revolusies van die 21ste eeu. Die [[Hebreeus]]e uitgawe was 'n topverkoper in Israel en het wye belangstelling by die algemene publiek gewek. Dit het Harari binne 'n oogwink groot bekendheid besorg.<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 Fast talk / The road to happiness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |date=28 April 2012 }}, in ''Haaretz'', 25 April 2012</ref> YouTube-videosnitte van Harari se lesings oor die wêreldgeskiedenis is deur tienduisende Israelse kykers besigtig.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WiJasqDJRow "A Brief History of Mankind course], in the Hebrew University of Jerusalem channel on YouTube (in [[Hebreeus]])</ref> Harari gee ook gratis aanlyn-kursusse in Engels getiteld A Brief History of Humankind. ==Gepubliseerde werke== Harari se boek ''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' is in 2016 gepubliseer, en ondersoek die moontlikhede van die toekoms van ''Homo sapiens''.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review |title=Homo Deus by Yuval Noah Harari review – how data will destroy human freedom |last=Runciman |first=David |date=24 Augustus 2016 |work=The Guardian |access-date=20 Oktober 2017 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320002122/https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die boek se uitgangspunt is dat die mensdom in die toekoms waarskynlik 'n wesenlike poging gaan aanwend om geluk, [[onsterflikheid]] en [[God]]agtige kragte te bekom.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|title=Homo Deus: A Brief History of Tomorrow|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2016|publisher=Vintage|year=|isbn=9781784703936|location=London|pages=75|oclc=953597984}}</ref> Die boek spekuleer oor verskillende maniere waarop hierdie ambisieuse strewes in die toekoms vir ''Homo Sapiens'' verwerklik kan word, gebaseer op die realiteite en werklikhede van die verlede en die toekoms. Harari ontwikkel onder andere hierin 'n term vir 'n filosofie wat die "aanbidding" van groot data behels.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|title=Homo Deus: A Brief History of Tomorrow|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2017|publisher=Vintage|year=|isbn=9781784703936|location=Londen|pages=429|oclc=953597984}}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c |title=Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will |last=Harari |first=Yuval Noah |date=26 Augustus 2016 |website=Financial Times |access-date=20 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409070010/https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Harari se mees onlangse boek is getiteld ''21 Lessons for the 21st Century'' en fokus op meer alledaagse sake.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review |title=21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari review – a guru for our times? |last=Lewis |first=Helen |date=15 Augustus 2018 |website=the Guardian |access-date=25 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329204730/https://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q |title=Review: 21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari — chilling predictions from the author of Sapiens |last=Russell |first=Review by Jenni |date=19 Augustus 2018 |access-date=25 Augustus 2018 |issn=0140-0460 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130140110/https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html |title=Can mindfulness save us from the menace of artificial intelligence? |work=Evening Standard |access-date=25 Augustus 2018 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130141612/https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is op 30 Augustus 2018 gepubliseer.<ref>{{cite web |url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book |title=Yuval Noah Harari’s 21 Lessons for the 21st Century is a banal and risible self-help book |website=New Statesman |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326180832/https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book |archive-date=26 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381 |title=Book review: Is '21 Lessons for the 21st Century' another hit for Yuval Noah Harari |work=The National |access-date=25 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130140112/https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381 |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Hoofstuk 2 bespreek hy die toenemende getal mense wat werkloos gelaat word deur vooruitgang in outomatisering en [[kunsmatige intelligensie]]. Hy ondersoek ook die idee van 'n basiese inkomste en/of [[universele basiese inkomste|universele inkomste]] vir elke burger, nieteenstaande hulle werkstatus, as 'n middel om ekonomiese werkloosheid aan te spreek. == Oortuigings en opinies == Harari stel belang in die wyse waarop die mens sy huidige vorm bereik het en in die toekoms van die mensdom. Sy navorsing fokus op makro-historiese vrae soos: "Wat is die verhouding tussen geskiedenis en biologie?", "Wat is die essensiële verskil tussen ''Homo sapiens'' en ander diere?", "Beskik geskiedenis oor 'n rigting?" en "Het mense gelukkiger geword soos wat die geskiedenis ontvou?" Harari beskou ontevredenheid as die die "wortel" van menslike realiteit en ook hoe dit in verband staan met evolusie. In 'n artikel uit 2017 argumenteer Harari "dat daar teen 2050 dalk 'n nuwe klas mens sal ontstaan - die nuttelose klas. Dit wil sê mense wat nie slegs werkloos is nie, maar ook nie indiensneembaar is nie, as gevolg van groterwordende tegnologiese vooruitgang en vooruitgang in [[Kunsmatige intelligensie]] (KI)."<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2017/may/08/virtual-reality-religion-robots-sapiens-book |title=The meaning of life in a world without work |last=Harari |first=Yuval Noah |date=8 Mei 2017 |work=The Guardian |access-date=10 Mei 2017 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420074137/https://www.theguardian.com/technology/2017/may/08/virtual-reality-religion-robots-sapiens-book |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy doen aan die hand dat die vraag oor hoe die mensdom op ekonomiese, maatskaplike en politieke vlak teenoor hierdie nuwe maatskaplike klas gaan optree, 'n belangrike uitdaging vir die mensdom in die komende dekades gaan uitmaak.<ref>{{Citation|last=iqsquared|title=Yuval Noah Harari on the Rise of Homo Deus|date=15 September 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=JJ1yS9JIJKs|accessdate=1 Junie 2017}}</ref> Harari het ook kommentaar gelewer op die onbenydingswaardige posisie van diere, en veral dié van troeteldiere sedert die aanvang van die [[landbouomwenteling]]. Harari is 'n [[vegetariër]].<ref name="guardian0705"/> Hy het sy oogpunte oor die wêreld soos volg opgesom tydens 'n 2018-onderhoud<ref>{{cite web |url=http://nautil.us/issue/67/reboot/yuval-noah-harari-is-worried-about-our-souls |title=Yuval Noah Harari Is Worried About Our Souls |last=Paulson |first=Steve |date=27 Desember 2018 |website=Nautilus |access-date=31 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019140125/http://nautil.us/issue/67/reboot/yuval-noah-harari-is-worried-about-our-souls |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> met Steve Paulson van Nautilus : "Dinge is beter as tevore, maar dit is egter steeds betreklik onbenydenswaardig. Dit kan vererger. Dit kom neer op 'n ietwat optimistiese oogpunt, want indien jy besef dat dinge beter is as tevore, beteken dit dat 'n mens dit selfs beter kan maak." Volgens Harari het die idee van vrye wil en die liberale waardes wat dit help verstewig het, "mense aangemoedig om teen die [[Inkwisisie]], die vermeende goddelike reg van konings en die KGB te veg," maar dit het egter gevaarlik begin raak in 'n wêreld wat beskik oor 'n data-ekonomie, waar, soos sy argument lui, daar in realiteit nie so iets bestaan nie, en regerings en korporasies die individu beter begin ken as wat hulle hulself ken, en "indien regerings en korporasies daarin slaag om die menslike dier te kaap, die maklikste mense om te manipuleer die sal wees wat in vrye wil glo."<ref name=will>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2018/sep/14/yuval-noah-harari-the-new-threat-to-liberal-democracy?CMP=fb_gu&fbclid=IwAR1fJBV7FGzBLVrmPf8q0Mi05ZJUMDAqLLF_OnnGLHwePFrzYcbRrlvoNm4 |title=Yuval Noah Harari: the myth of freedom |agency=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514191800/https://www.theguardian.com/books/2018/sep/14/yuval-noah-harari-the-new-threat-to-liberal-democracy?CMP=fb_gu |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Harari brei verder uit dat "Mense sekerlik oor 'n wil beskik - maar dit is nie "vry" nie. Jy kan nie besluit welke versugtinge jy oor beskik nie...Elke keuse hang af van 'n klomp biologiese, maatskaplike en persoonlike omstandighede wat jy nie namens jouself kan vasstel nie. Ek kan kies wat om te eet, wie om mee te trou en vir wie om te stem, maar hierdie keuses word deels bepaal deur my [[gene]], my [[Biochemie|biochemiese]] samestelling, my geslag, my familie-agtergrond, my kultuur, ens. - en ek kies nie watter gene of familie ek het nie."<ref name=will/> == Toekennings en erkenning == Harari het reeds twee keer (in 2009 en 2012) die Polonsky-prys gewen vir "Kreatiwiteit en Oorspronklikheid". In 2011 het hy die Genootskap vir Militêre Geskiedenis se Moncado-toekenning vir uitsonderlike artikels in militêre geskiedenis gewen. In 2012 is hy verkies tot die ''Jong-Israelse Akademie vir die Wetenskappe''. == Publikasies == === Boeke === * ''Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI'', (Fern Press, 2024), {{ISBN|978-1911717089}} * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 3 − The Masters of History'' (London: Jonathan Cape, 2024) * ''Unstoppable Us, Volume 2 − Why the World Isn't Fair'' (Bright Matter Books, 2024)'','' {{ISBN|9780593711521}} * ''Unstoppable Us, Volume 1 − How Humans Took Over the World'' (Bright Matter Books, 2022)'','' {{ISBN|0-593-64346-1}} * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 2 − The Pillars of Civilization'' (London: Jonathan Cape, 2021) * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 1 – The Birth of Humankind'' (London: Jonathan Cape, 2020) *''21 Lessons for the 21st Century'' (Londen: Jonathan Cape, 2018)'','' {{ISBN|1787330672}} *''Homo Deus: A Brief History of Tomorrow'' (2016), {{ISBN|978-1910701881}} * ''[[Sapiens: A Brief History of Humankind]]'' (Londen: Harvill Secker, 2014) {{ISBN|978-006-231-609-7}} * ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008),<ref name="ynharari.com">{{cite web |url=http://www.ynharari.com/ |title=Yuval Harari – YN Harari – Prof. Yuval Noah Harari – Official Site – Sapiens: A Brief History of Humankind |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421110943/https://www.ynharari.com/ |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{ISBN|978-023-058-388-7}} * ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007), {{ISBN|978-184-383-292-8}} * ''Renaissance Military Memoirs: War, History and Identity'', 1450–1600 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2004), {{ISBN|978-184-383-064-1}} === Artikels === * "The Military Role of the Frankish Turcopoles – a Reassessment", ''Mediterranean Historical Review'' 12 (1) (Junie 1997), bls.&nbsp;75–116. * "Inter-Frontal Cooperation in the Fourteenth Century and Edward III’s 1346 Campaign", ''War in History'' 6 (4) (September 1999), bls.&nbsp;379–395 * "Strategy and Supply in Fourteenth-Century Western European Invasion Campaigns", ''The Journal of Military History'' 64 (2) (April 2000), bls.&nbsp;297–334. * "Eyewitnessing in Accounts of the First Crusade: The Gesta Francorum and Other Contemporary Narratives", ''Crusades'' 3 (Augustus 2004), pp.&nbsp;77–99 * "Martial Illusions: War and Disillusionment in Twentieth-Century and Renaissance Military Memoirs", ''The Journal of Military History'' 69 (1) (Januarie 2005), pp.&nbsp;43–72 * "Military Memoirs: A Historical Overview of the Genre from the Middle Ages to the Late Modern Era", ''War in History'' 14:3 (2007), bls.&nbsp;289–309 * "The Concept of ‘Decisive Battles’ in World History", ''The Journal of World History'' 18 (3) (2007), 251–266 * "Knowledge, Power and the Medieval Soldier, 1096–1550", in ''In Laudem Hierosolymitani: Studies in Crusades and Medieval Culture in Honour of Benjamin Z. Kedar'', ed. Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum and Jonathan Riley-Smith, (Ashgate, 2007) * "Combat Flow: Military, Political and Ethical Dimensions of Subjective Well-Being in War", ''Review of General Psychology'' (September 2008)<ref name="ynharari.com"/> * Introduction to Peter Singer's ''Animal Liberation'', The Bodley Head, 2015. * "Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100-2000", ''Journal of Military History'' 74:1 (gennaio, 2010), bls. 53-78. * [https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c "Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will"], Financial Times (Augustus 2016). * [http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ "Why It’s No Longer Possible for Any Country to Win a War"], Time (23 Junie 2017). * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2018/10/yuval-noah-harari-technology-tyranny/568330/ "Why Technology Favors Tyranny"], ''The Atlantic'' (Oktober 2018). == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Yuval_Noah_Harari }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Eksterne skakels== * {{Official website|http://ynharari.com/}} * [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-29205225 Meet the author – Yuval Harari video interview] – BBC {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Harari, Yuval Noah}} [[Kategorie:Israelse akademici]] [[Kategorie:Israelse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Israelse Jode]] [[Kategorie:Israelse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] 97ccmw2qgwi4vbwvelc74gs8gfbcjiy 0 270223 2921088 2919924 2026-08-02T07:12:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921088 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wikimanias by year map.png|links|duimnael|400x400px|Wêreldkaart van Wikimania se gasheerstede en -lande]] [[Lêer:Wikimania.svg|duimnael|Wikimania se kenteken]] [[Lêer:Participants fill the theater.jpg|duimnael|Deelnemers van die Wikimania 2009 in [[Buenos Aires]], [[Argentinië]]]] [[Lêer:13-08-11-hongkong-by-RalfR-322.jpg|duimnael|Sluitingseremonie 2013 in [[Hongkong]], [[Volksrepubliek China]]]] [[Lêer:Panelistas, Wikimania, Ciudad del Cabo, Sudáfrica, 2018-07-19, DD 15.jpg|duimnael|Besprekings tydens die Wikimania 2018 in [[Kaapstad]] oor Wikimania en die betekenis van [[Ubuntu]]]] Die term '''Wikimania''' verwys na 'n internasionale konferensie, wat sedert 2005 deur die [[Wikimedia-stigting]] jaarliks op verskillende plekke gehou word. == Doelstelling == Die byeenkoms, wat deur die [[pers]] dikwels "Wikipedia se jaarvergadering" genoem word, dien as forum vir gesprekke tussen aktiewe gemeenskapslede, wetenskaplikes en ingenieurs, waartydens oor die toekomstige strategieë van die verskeie Wikimediaprojekte gesels word.<ref>{{en}} Selfbeskrywing van die konferensie [http://wikimediafoundation.org/wiki/Wikimania wikimediafoundation.org]</ref> Gereelde onderwerpe is nuwe tegniese benaderings,<ref>{{en}} [http://www.technewsworld.com/story/68004.html Erika Morphy: ''Wikipedia to Tinge Suspect Entries With Orange Cast,'' Technology News, 31 Augustus 2009]</ref> die strategiese belyning van projekte,<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2010/07/12/business/media/12link.html?src=busln Noam Cochem: ''How Can Wikipedia Grow? Maybe in Bengali.'' The New York Times, 11 Julie 2010]</ref> nuwe toepassings en samewerking,<ref>{{en}} [http://news.cnet.com/8301-30685_3-20010632-264.html Stephen Shankland: ''Google finds perks in its Wikipedia translations.'' cnet news, 15 Julie 2010]</ref> maatreëls teen einde van gehalteversekering,<ref>{{en}} [http://www.computerworld.com.au/article/161152/wikipedia_highlight_quality_issues_coming_year/?fp=2&fpid=1 China Martens: ''Wikipedia to highlight quality issues in coming year.'' Computerworld, 7 Augustus 2006]</ref><ref>{{en}} [http://www.infoworld.com/d/developer-world/wikipedia-fight-vandals-in-germany-022 James Niccolai: ''Wikipedia to fight vandals in Germany,'' Infoworld, 26 September 2006]</ref> kwessies van lisensiëring, onlangse gebeurtenisse asook die projekte se openbare persepsie.<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/netzwelt/web/0,1518,430440,00.html David Goeßmann: ''Wikimania-Tagung 2006. Elefanten überrennen Lexikon.'' Spiegel Online, 7 Augustus 2006]</ref> == Konferensies == {| class="wikitable sortable" |+ Wikimaniakonferensies ! Konferensie !! class="unsortable" | Datums !! Plek !! Vasteland !! data-sort-type="number"|Deelnemers |- | [[wm2005:|Wikimania 2005]] || 5–7 Augustus 2005 || [[Frankfurt am Main]], {{vlagland|Duitsland}}<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.spiegel.de/netzwelt/web/0,1518,368780,00.html |title=„Wikipedia-Kongress: Gutmenschen unter sich“ |author=Helmut Merschmann |publisher=Der Spiegel |date=8 Augustus 2005 |accessdate=31 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131175150/http://www.spiegel.de/netzwelt/web/0,1518,368780,00.html |archive-date=31 Januarie 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> || [[Europa]] || 380<ref>{{en}} [[Wm2005:Main Page|Main Page – Wikimania]]</ref> |- | [[wm2006:|Wikimania 2006]] || 4–6 Augustus 2006 || [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], {{vlagland|Verenigde State}} || [[Noord-Amerika]] || 400<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2006/08/07/technology/07wiki.html?ex=1312603200&en=c7f5a3bc5ad54239&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss The Many Voices of Wikipedia, Heard in One Place]</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/technology/2006/aug/09/wikipedia.web20 |title=Geek nation |author=Gary Younge |publisher=[[The Guardian]] |date=9 Augustus 2006 |accessdate=8 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808180016/https://www.theguardian.com/technology/2006/aug/09/wikipedia.web20 |archive-date=8 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [[wm2007:|Wikimania 2007]] || 3–5 Augustus 2007 || [[Taipei]], {{vlagland|Republiek China}} || [[Asië]] || 440<ref>{{en}} New York Times, 6 Augustus 2007, Noam Cohen: [http://www.nytimes.com/2007/08/06/business/media/06link.html Link By Link – Politically Neutral, in a Blurry Sense]</ref> |- | [[wm2008:|Wikimania 2008]] || 17–19 Julie 2008 || [[Alexandrië]], {{vlagland|Egipte}} || [[Afrika]] || 625<ref>{{en}} New York Times, 17 Julie 2008, Noam Cohen:[http://bits.blogs.nytimes.com/2008/07/17/wikipedia-goes-to-alexandria-home-of-other-great-reference-works/ ''Wikipedia Goes to Alexandria, Home of Other Great Reference Works'']</ref> |- | [[wm2009:|Wikimania 2009]] || 26–28 Augustus 2009 || [[Buenos Aires]], {{vlagland|Argentinië}} || [[Suid-Amerika]] || 559<ref>{{de}} [http://www.netzpolitik.org/2009/quo-vadis-wikipedia-eindruecke-von-der-wikimania-2009-in-buenos-aires/ ''Quo Vadis, Wikipedia? Eindrücke von der Wikimania 2009 in Buenos Aires'']</ref><ref>{{en}} [http://bits.blogs.nytimes.com/2009/08/27/a-war-of-words-over-wikipedias-spanish-version/ A War of Words Over Wikipedia’s Spanish Version]</ref> |- | [[wm2010:|Wikimania 2010]] || 9–11 Julie 2010 || [[Gdansk]], {{vlagland|Pole}} || [[Europa]] || 500<ref>{{en}} [http://wikimania2010.wikimedia.org/w/index.php?title=Attendees/en&oldid=12494 Teilnehmer]-Seite der Wikimania</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nytimes.com/2010/07/12/business/media/12link.html?_r=1 |title=How Can Wikipedia Grow? Maybe in Bengali |author=Noam Cohen |publisher=[[The New York Times]] |date=11 Julie 2010 |accessdate=13 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213004222/https://www.nytimes.com/2010/07/12/business/media/12link.html?_r=1 |archive-date=13 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sueddeutsche.de/digital/wikipedia-weltkonferenz-woodstock-im-schatten-der-zensur-1.973668 |title=Wikipedia-Weltkonferenz 2010 Woodstock im Schatten der Zensur |author=Mathias Hamann |publisher=Süddeutsche Zeitung |accessdate=31 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231103919/http://www.sueddeutsche.de/digital/wikipedia-weltkonferenz-woodstock-im-schatten-der-zensur-1.973668 |archive-date=31 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [[wm2011:|Wikimania 2011]] || 4–7 Augustus 2011 || [[Haifa]], {{vlagland|Israel}} || [[Asië]] || 600<ref>{{de}} {{Webarchive|wayback=20120222172548|url=http://www.tagesschau.de/ausland/wikipedia152.html|text=Christian M. Wagner: ''Wikipedia soll künftig mehr Qualität bieten''. tagesschau.de, 4 Augustus 2011.}}</ref> |- | [[wm2012:|Wikimania 2012]] || 12–15 Julie 2012<ref>{{en}} [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimania_2012/Bids/Washington,_D.C.&oldid=2493002 Aansoek vir Wikimania]</ref> || [[Washington, D.C.]], {{vlagland|Verenigde State}}<ref>{{en}} [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2011-April/002570.html Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]</ref> || [[Noord-Amerika]] || 1&nbsp;400<ref>{{en}} [http://blog.wikimedia.org/2012/07/17/wikimania-2012-swan-song/ Wikimania 2012 swan song]</ref> |- | [[wm2013:|Wikimania 2013]] || 7–11 Augustus 2013<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2013 bids/Hong Kong|Aansoek vir Wikimania]]</ref> || {{vlagland|Hongkong}}, {{vlagland|Volksrepubliek China}}<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2013|Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]]</ref> || [[Asië]] || 700<ref>{{en}} Deryck Chan: [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2013-September/005337.html Amptelike verslag van die gashouers oor die aantaal deelnemers] (e-pos, 1 September 2013)</ref> |- | [[wm2014:|Wikimania 2014]] || 6–10 Augustus 2014<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2013 bids/London|Aansoek vir Wikimania]]</ref> || [[Londen]], {{vlagland|Verenigde Koninkryk}}<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2014|Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]]</ref> || [[Europa]] || 1&nbsp;762<ref>{{en}} Stuart Prior: [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2014-September/006375.html Amptelike verslag van die gashouers oor die aantaal deelnemers] (e-pos, 22 September 2014)</ref> |- | [[wm2015:|Wikimania 2015]] || 17–19 Julie 2015<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2015 bids/Mexico City|Aansoek vir Wikimania]]</ref> || [[Meksikostad]], {{vlagland|Meksiko}}<ref>{{en}} [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2014-April/071282.html Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]</ref> || [[Noord-Amerika]] ||800<ref>{{en}} [[m:Wikimania 2015|Wikimaniabladsy 2015]]</ref> |- | [[wm2016:|Wikimania 2016]] || 24–26 Junie 2016<ref>{{en}} [[meta:Wikimania 2016 bids/Esino Lario|Aansoek vir Wikimania]]</ref> || [[Esino Lario]], {{vlagland|Italië}} || [[Europa]] || 1&nbsp;200<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.laprovinciadilecco.it/stories/lago/il-bilancio-di-wikimania-a-esino-oltre-1200-presenze-di-70-nazioni_1189866_11/ |title=Il bilancio di Wikimania a Esino: Oltre 1200 presenze, di 70 nazioni |work=La Provincia di Lecco |date=27 Junie 2016 |accessdate=31 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131200257/https://www.laprovinciadilecco.it/stories/Lago/il-bilancio-di-wikimania-a-esino-oltre-1200-presenze-di-70-nazioni_1189866_11/ |archive-date=31 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [[wm2017:|Wikimania 2017]] || 9–13 Augustus 2017 || [[Montreal]], {{vlagland|Kanada}}<ref>{{en}} [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2015-December/007120.html Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]</ref> || [[Noord-Amerika]] || 1&nbsp;000<ref>{{en}} [http://montrealgazette.com/news/local-news/wikipedia-founder-kicks-off-montreal-wikimania-by-urging-net-neutrality Wikipedia-Founder Kicks Off Montreal Wikimania by Urgering Net Neutrality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170815062512/http://montrealgazette.com/news/local-news/wikipedia-founder-kicks-off-montreal-wikimania-by-urging-net-neutrality |date=15 Augustus 2017 }}, besoek op 14 Januarie 2018.</ref> |- | [[wm2018:|Wikimania 2018]] || 18–22 Julie 2018 || [[Kaapstad]], {{vlagland|Suid-Afrika}}<ref>{{en}} [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2017-January/007950.html Besluit van die Wikimaniabeoordelaars]</ref> || [[Afrika]] || 600<ref>{{de}} {{cite web |author=Julia Jaki |url=https://www.zeit.de/digital/internet/2018-07/wikipedia-wikimania-konferenz-kapstadt-autoren-maenner-diversitaet/komplettansicht |title=Weiß, männlich, Wikipedia |publisher=Zeit |date=24 Julie 2018 |accessdate=17 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017052503/https://www.zeit.de/digital/internet/2018-07/wikipedia-wikimania-konferenz-kapstadt-autoren-maenner-diversitaet/komplettansicht |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2019:Wikimania Wikimania 2019] || 14–18 Augustus 2019 || [[Stockholm]], {{vlagland|Swede}}<ref>{{en}} [[wm2018:Wikimania 2019|Ontmoeting by die Wikimania 2018]]</ref> || [[Europa]] || 800<ref>{{en}} {{cite web |url=https://slate.com/technology/2019/08/wikimania-wikipedia-conference-human-rights-goals.html |title=Wikimania to the Rescue |author=Stephen Harrison |work=Slate |date=16 Augustus 2019 |accessdate=23 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623021107/https://slate.com/technology/2019/08/wikimania-wikipedia-conference-human-rights-goals.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2021:Wikimania Wikimania 2021]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2020-March/008919.html |title=[Wikimania-l] [Covid-19] Postponing Wikimania Bangkok until 2021 |publisher=Wikimedia |author=Katherine Maher |date=18 Maart 2020 |accessdate=20 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320183003/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimania-l/2020-March/008919.html |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> || 13–17 Augustus 2021 || [[Bangkok]], {{vlagland|Thailand}} || [[Asië]] || |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2022:Wikimania Wikimania 2022] || 11–14 Augustus 2022 || slegs virtueel (weens Covid-19) || || |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2023:Wikimania Wikimania 2023] || 15–20 Augustus 2023 || {{vlagland|Singapoer}} || [[Asië]] || 761 in persoon en 2&nbsp;105 aanlyn<ref>{{en}} {{cite web |url=https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2023:Evaluation |title=Wikimania 2023: Evaluation and outcomes |publisher=Wikimania |accessdate=28 Julie 2026}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2024:Wikimania Wikimania 2024] || 6–10 Augustus 2024 || [[Katowice]], {{vlagland|Pole}} || [[Europa]] || 1&nbsp;150 in persoon en meer as 2&nbsp;200 algeheel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2024/09/24/wikimania-katowice-coverage-travels-around-the-world/ |title=Coverage of Wikimania Katowice travels around the world |publisher=Diff |date=24 September 2024 |accessdate=28 Julie 2026}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2025:Wikimania Wikimania 2025] || 5–9 Augustus 2025 || [[Nairobi]], {{vlagland|Kenia}} || [[Afrika]] || 776 in persoon en meer as 1&nbsp;900 aanlyn<ref>{{en}} {{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/01/coverage-of-wikimania-nairobi-from-east-africa-to-the-world/ |title=Coverage of Wikimania Nairobi: From East Africa to the World |publisher=Diff |date=1 Oktober 2025 |accessdate=28 Julie 2026}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2026:Wikimania Wikimania 2026] || 21–25 Julie 2026 || [[Parys]], {{vlagland|Frankryk}} || [[Europa]] || 1&nbsp;250 in persoon en meer as 2&nbsp;000 aanlyn<ref>{{en}} {{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2026/07/25/wikimania-2026-the-joy-of-contributing/ |title=Wikimania 2026: The joy of contributing |publisher=Diff |date=25 Julie 2026 |accessdate=28 Julie 2026}}</ref> |- | [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2027:Wikimania Wikimania 2027] || 2027 || [[Santiago de Chile]], {{vlagland|Chili}} || [[Suid-Amerika]] || |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{Meta}} {{CommonsKategorie-inlyn}} * [http://wikimania.org/ wikimania.org] (stuur na die huidige Wikimaniabladsy aan) {{Normdata}} [[Kategorie:Konferensies]] [[Kategorie:Wikimediaprojekte]] 8s1z9iz45g5ogjfzxeppcjlwaxomw81 0 273457 2920926 2682216 2026-08-01T19:10:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920926 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Th. Kuchar.JPG|duimnael|Theodore Kusjar (2009)]]'''Theodore Kusjar''' (gebore op 31 Mei 1963) is 'n Oekraïens-Amerikaanse [[dirigent]] van [[Klassieke musiek]], en 'n [[Altviool|Altviolis]]. ==Biografie== Kusjar was in 1963 in [[New York Stad]] gebore.<ref name=Prokofievans>[http://www.prokofiev.org/prokofievans/prkfartist.cfm?atype=Conductors&aid=35 Great Prokofievans: Theodore Kuchar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105230757/http://prokofiev.org/prokofievans/prkfartist.cfm?atype=Conductors&aid=35 |date=2011-01-05 }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref><ref>Smindak, Helen. [http://www.ukrweekly.com/archive/pdf3/1994/The_Ukrainian_Weekly_1994-01.pdf Holiday Happenings in the Big Apple.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808052419/http://ukrweekly.com/archive/pdf3/1994/The_Ukrainian_Weekly_1994-01.pdf |date= 8 Augustus 2020 }} ''[[The Ukrainian Weekly]]'', 2 Januarie 1994, bladsy 8. Besoek 1 Augustus 2011.</ref><ref name=Bradley1997>Bradley, Jeff. Kuchar Planning an Ambitious Year at Boulder Phil. ''Denver Post'', 1 September 1997.</ref> Hy het op die ouderdom van tien jaar die viool begin studeer en later na die altviool oorgeskakel.<ref name=Witcher2000>Witcher, T.R. [http://www.westword.com/2000-06-22/news/an-unharmonious-ending/ An Unharmonious Ending. PeakArts Founder Karen Romeo May Be a Victim of the Boulder Arts Community's Haughty Ego.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507110140/http://www.westword.com/2000-06-22/news/an-unharmonious-ending/ |date=2014-05-07 }} ''Westword'' (Denver, Colorado), 22 Junie 2000. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Hy het in 1982 van die Cleveland Instituut van Musiek gegradueer waar sy instrukteur Robert Vernon was.<ref name=Kent>Kent/Blossom Music, [[Kent State University]]. [http://dept.kent.edu/blossom/Media/biography.htm Biography of Kent/Blossom Music Conductor, Theodore Kuchar.]{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref><ref name=PriceRubin>Price Rubin & Partners. [http://www.pricerubin.com/classical/dossiers/Kuchar.pdf Theodore Kuchar - Conductor.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927174219/http://www.pricerubin.com/classical/dossiers/Kuchar.pdf |date=2011-09-27 }} Besoek 7 Augustus 2011.</ref> In 1980 het hy 'n Paul Fromm Beurs van die [[Boston Simfonieorkes]] ontvang ten einde by die Tanglewood Musieksentrum te kan studeer.<ref name=Kent/><ref name=Duckett2009>Duckett, Richard. [http://www.telegram.com/article/20090125/NEWS/901250434/1110 Peripatetic conductor: Globe-Trotting Kuchar Brings the Czech Symphony Orchestra to Worcester.] ''[[Telegram & Gazette]]'' (Worcester, Massachusetts), 25 Januarie 2009. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Hy was die prinsipiële altviolis van die orkeste in Cleveland, [[Helsinki]], en Kaapstad.<ref name=Prokofievans/><ref name=Witcher2000/><ref>[http://www.ukrweekly.com/archive/pdf2/1983/The_Ukrainian_Weekly_1983-15.pdf Makes Good in Capetown.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229012932/http://ukrweekly.com/archive/pdf2/1983/The_Ukrainian_Weekly_1983-15.pdf |date=29 Desember 2017 }} ''The Ukrainian Weekly'', 10 April 1983, bladsy 11. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> In 1987 het hy musiekdirekteur van die Queensland Simfonieorkes in Australië geword,<ref name=Duckett2009/> welke pos hy tot 1993 gehou het.<ref name=Bradley1997/> Kusjar was tussen 1990 en 2006 die eerste Artistieke Direkteur van die Australiese Kamermusiek-fees in [[Townsville]]; 'n Theodore Kusjar Beurs vir Uitnemendheid in Musiek was na sy vertrek aldaar gestig.<ref name=Prokofievans/><ref>[http://www.afcm.com.au/documents/newsletter_docs/13_Newsletter%20Feb%202011%20-%20Web.pdf 2010 Theodore Kuchar Scholarship.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930071658/http://www.afcm.com.au/documents/newsletter_docs/13_Newsletter%20Feb%202011%20-%20Web.pdf |date=2011-09-30 }} ''High Notes'' (Australian Festival of Chamber Music newsletter), Summer 2011. Besoek 1 Augustus 2011.</ref><ref>Townsville City Council. [http://www.townsville.qld.gov.au/community/grants/Pages/youth.aspx Theodore Kuchar Scholarship for Excellence in Music.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830232102/http://www.townsville.qld.gov.au/community/grants/Pages/youth.aspx |date=2011-08-30 }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref><ref>[http://www.magnetictimes.com.au/index.php?ID=2759 Scholarship Opportunity for Young Orchestral Musicians.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322014536/http://www.magnetictimes.com.au/index.php?ID=2759 |date=22 Maart 2012 }} ''Magnetic Times'' ([[Magnetic Island]]), 4 Julie 2008. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Hy was ook tot 1993 musiekdirekteur van die Wes-Australiese Ballet in [[Perth]] gewees.<ref name=PriceRubin/> In 1992 was Kusjar as prinsipiële gas-dirigent van die Oekraïense Staat-simfonieorkes aangestel, wat sy naam in 1994 verander het na die Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne.<ref name=Prokofievans/> In daardie jaar het hy Artistieke Direkteur en Prinsipiële Dirigent van die Orkes geword.<ref name=Kent/><ref name=NSOUkraine>National Symphony Orchestra of Ukraine. [http://nsou.com.ua/eng/history.html History of Orchestra.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405062514/http://nsou.com.ua/eng/history.html |date= 5 April 2022 }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Nadat sy kontrak met die orkes in 2000 geëindig het, is die titel van Lewenslange Dirigent Laureaat aan hom toegeken.<ref name=Prokofievans/><ref name=Kent/> Onder Kusjar se leiding het die Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne die mees opgeneemde orkes van die voormalige [[Sowjetunie]] geword,<ref name=Kent/><ref name=NSOUkraine/> met oor die 60 cd's onder Naxos en sy Marco Polo etiket.<ref name=PriceRubin/> Theodore Kusjar se volledige diskografie nommer oor die 100 cd's, met 90 plate onder [[Naxos Plate-etiket|Naxos]].<ref name=NaxosPerson>[http://www.naxos.com/person/Theodore_Kuchar/30334.htm]</ref> Hy was tussen 1996 en 2006 die musiekdirekteur en dirigent van die Boulder Filharmoniese Orkes gewees.<ref name=Kent/><ref>[http://www.dmamusic.org/news/7/kuchar-to-leave-boulder-post Kuchar to Leave Boulder Post.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222175053/http://www.dmamusic.org/news/7/kuchar-to-leave-boulder-post |date=2014-02-22 }} Denver Musicians Association, 23 Nov 2004. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Hy het die Sinfonia van Colorado, 'n kamermusiek-ensemble, in 1997 gestig; dit was in 2002 ontbind.<ref>[http://www.dailycamera.com/ci_13088993 Boulder Philharmonic Timeline.] ''Daily Camera'' (Boulder, Colorado), 5 Oktober 2007. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> Hy was ook tussen 1996 en 2001 professor, en direkteur van orkesstudies, by die Kollege van Musiek van die Universiteit van Colorado te Boulder gewees.<ref name=Prokofievans/><ref name=Witcher2000/> Hy was van 2002 tot 2016 die musiekdirekteur en dirigent van die [[Fresno]] Filharmoniese Orkes gewees.<ref>Munro, Donald. [http://www.fresnobee.com/entertainment/performing-arts/donald-munro/article78996597.html Complexities, discord revealed as Kuchar leaves Fresno Philharmonic] ''The Fresno Bee,'' 22 Mei 2016. Besoek 11 April 2018.</ref> Sy teenswoordige posisies sluit in: * Musiekdirekteur van die [[Reno]] Kamerorkes sedert 2003.<ref>[http://www.ukrweekly.com/old/archive/2003/200318.shtml Kuchar Named Music Director of Reno Chamber Orchestra.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235411/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2003/200318.shtml |date= 3 Maart 2016 }} ''The Ukrainian Weekly'', 18 Mei 2003. Besoek 7 Augustus 2011.</ref> * Inwonende Dirigent van die Kent/Blossom Musiek-fees sedert 2004.<ref>Kent/Blossom Music, Kent State Universiteit. [http://dept.kent.edu/blossom/html_faculty/kuchar.htm Theodore Kuchar - Resident Conductor.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703023716/http://www.dept.kent.edu/blossom/html_faculty/kuchar.htm |date=2010-07-03 }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref> * Artistieke Direkteur van die Nevada Kamermusiek-fees sedert 2005.<ref>Reno Chamber Orchestra. [http://www.renochamberorchestra.org/?page_id=56 Theodore Kuchar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617043555/http://www.renochamberorchestra.org/?page_id=56 |date=2011-06-17 }} Besoek 7 Augustus 2011.</ref> * Hoofdirigent van die Janáček Filharmoniese Orkes sedert 2005.<ref>[http://www.jfo.cz/index_eg.htm Janáček Philharmonic Orchestra Ostrava.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718174229/http://www.jfo.cz/index_eg.htm |date=2011-07-18 }} Besoek 1 Augustus 2011.</ref> * Artistieke Direkteur van die Venezuela Simfonieorkes sedert 2011.<ref>Munro, Donald. [http://fresnobeehive.com/2011/02/fresno_phils_ku.html Fresno Phil's Kuchar Adds Another Post to his Portfolio.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007145710/http://fresnobeehive.com/2011/02/fresno_phils_ku.html |date=2011-10-07 }} ''Fresno Bee'', 2 Februarie 2011. Besoek 1 Augustus 2011.</ref> ==Geselekteerde diskografie== * [[Borys Lyatoshynsky]]. Simfonieë Nos. 2 en 3. Oekraïense Staat-simfonieorkes; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos/Marco Polo, 1994. Die Australiese Uitsaaikorporasie het in 1994 die plaat 'n toekenning gegee vir "Beste Internasionale Opname van die Jaar".<ref name=PriceRubin/><ref name=NSOUkraine/> * [[Wasili Kalinnikof]]. Simfonieë Nos. 1 en 2. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1995. * [[Sergei Prokofiëf]]. Simfonieë Nos. [[Simfonie No. 3 (Prokofiëf)|3]] en [[Simfonie No. 7 (Prokofiëf)|7]]. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1995. * Sergei Prokofiëf. [[Simfonie No. 5 (Prokofiëf)|Simfonie No. 5]]; Die Jaar 1941 (Simfoniese Suite). Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1995. * Sergei Prokofiëf. [[Simfonie No. 6 (Prokofiëf)|Simfonie No. 6, Op. 111]]; Wals Suite (Prokofiëf) (Walse Op. 110). Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1995. * Sergei Prokofiëf. Simfonieë [[Simfonie No. 1 (Prokofiëf)|No. 1 "Klassiek"]]; [[Simfonie No. 2 (Prokofiëf)|No. 2]]; Drome, Op. 6; Herfssketse, Op. 8. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1996. * [[Benjamin Lees]]. Simfonie No. 4 "Memorial Candles." Kimball Wheeler, mezzo-sopraan; James Buswell, viool; Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1998. * [[Walter Piston]]. Vioolconcertos Nos. [[Vioolconcerto No. 1 (Piston)|1]] en [[Vioolconcerto No. 2 (Piston)|2]]; Fantasie vir viool en Orkes. James Buswell, viool; Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1998. Hierdie plaat was in Januarie 2000 deur die Gramophone tydskrif genoem as Opname van die Jaar vir 1999.<ref name=PriceRubin/><ref>[http://www.gramophone.net/Issue/Page/January%202000/44/799594/ Critic's Choice: Ivan March]. ''Gramophone'', January 2000, page 44. Accessed 1 August 2011.</ref> * Sergei Prokofiëf. [[Simfonie No. 4 (Prokofiëf)|Simfonie No. 4, Op. 112]]; Die Verlore Seun (Suite). Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 1999. * [[George Antheil]]. Simfonie No. 4, Simfonie No. 6, McKonkey's Ferry. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2000. * [[Paul Creston]]. Simfonieë Nos. 1-3. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2000. * [[Morton Gould]]. Amerikaanse Ballades; Foster Galery; Amerikaanse Saluut. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2000. * [[Richard Toensing]]. Fluitconcertos; Of Angels and Shepherds. Vir die fluitconcertos: Leone Buyse, fluit; Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. CRI, 2001. * [[Roy Harris]]. Simfonieë Nos. 7 en 9. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2002. * [[Modest Moessorgski]]. [[Prente by 'n Uitstalling]]; [[Nag op 'n Kaal Berg]]. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2003. * [[George Whitefield Chadwick]]. Simfonie No. 2; Simfoniese Sketse. Nasionale Simfonieorkes van die Oekraïne; Theodore Kuchar, dirigent. Naxos, 2005. * [[Bedřich Smetana]]. [[Má vlast|Má Vlast]]; Volledige Werke vir orkes. Janáček Filharmoniese Orkes; Theodore Kuchar, dirigent. Brilliant Classics, 2007. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== * Stevenson, Joseph. [http://www.allmusic.com/artist/theodore-kuchar-q34744/biography Biografie by AllMusic.com] * [https://www.youtube.com/watch?v=ILi7kaWkvfo Fantastique/Perlman/Wine Auction Onderhoud met Theodore Kusjar (video)], 14 April 2010 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kusjar, Theodore}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Amerikaanse altvioliste]] [[Kategorie:Amerikaanse dirigente]] [[Kategorie:Lewende mense]] hjv1m422r8qgvxa2of9k5m4jf3ruqyz 0 277976 2921151 2886323 2026-08-02T10:48:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921151 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | discovery=yes | physical_characteristics = yes | bgcolour= #FFFFC0 | name=&#x02BB;Oumuamua | image=[[Beeld:A2017U1 5gsmoothWHT enhanced.jpg|300px]] | caption = (<small>[https://www.qub.ac.uk/schools/SchoolofMathematicsandPhysics/Study/PostgraduateResearch/find-a-phd-supervisor/professor-alan-fitzsimmons.html Alan Fitzsimmons] Astrophysics Research Centre, Queen's University [[Belfast]] (28-10-2017 <ref>https://apod.nasa.gov/apod/ap171103.html (https://apod.nasa.gov/</ref>) &#x02BB;Oumuamua op 28 Oktober 2017, afgeneem deur die William Herschel-teleskoop. Dit is die ligbron in die middel van die foto, terwyl die agtergrondsterre strepe maak vanweë die teleskoop se beweging terwyl dit &#x02BB;Oumuamua volg.<ref name="apod-1">{{cite web |last1=Bonnell |first1=Jerry |last2=Nemiroff |first2=Robert |title=A/2017 U1: An Interstellar Visitor |url=https://apod.nasa.gov/apod/ap171103.html |website=Astronomy Picture of the Day |access-date=13 Maart 2019 |date=3 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617060116/https://apod.nasa.gov/apod/ap171103.html |archive-date=17 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | discoverer=Robert Weryk, met die gebruik van {{nowrap|[[Pan-STARRS]] 1}} | discovered=19 Oktober 2017 | alt_names=1I/2017 U1<ref name="MPEC2017-V17" /> | named_after = [[Hawais]]e term vir "verkenner"<ref name="MPEC2017-V17" /> | mp_category = Interstellêre voorwerp<ref name="MPEC2017-V17" /><br />Hiperboliese asteroïde<ref name="jpldata" /><ref name="ARX-20180920">{{cite arxiv |last=Rafikov |first=Roman R. |title=Spin Evolution and Cometary Interpretation of the Interstellar Minor Object 1I/2017 &#x02BB;Oumuamua |date=20 September 2018 |eprint=1809.06389v2 |class=astro-ph.EP}}</ref><ref name="QM-20181010">{{cite web |last=Skibba |first=Ramin |title=Interstellar Visitor Found to Be Unlike a Comet or an Asteroid |url=https://www.quantamagazine.org/interstellar-comet-oumuamua-might-not-actually-be-a-comet-20181010/ |date=10 Oktober 2018 |work=Quanta Magazine |access-date=10 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427010524/https://www.quantamagazine.org/interstellar-comet-oumuamua-might-not-actually-be-a-comet-20181010/ |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 2 November 2017 (JD 2458059,5) | observation_arc = 34 dae | aphelion= | perihelion = {{val|0.25534|0.00007|ul=AE}} | semimajor = {{val|-1.2798|0.0008|u=AE}} | eccentricity = {{val|1.19951|0.00018}} | inclination = 122,69° | asc_node = 24,599° | arg_peri = 241,70° | mean_anomaly = 36,425° | mean_motion = {{Deg2DMS|0.6802|sup=ms}} / dag | avg_speed = {{val|26.33|0.01|ul=km/s}} {{small|(interstellêr)}}<ref name="pseudoMPEC" /><br />5,55 AE / jaar | dimensions = 100 – 1 000&nbsp;m lank<ref name="NASA20181114">{{cite web |last=Cofield |first=Calia |title=NASA Learns More About Interstellar Visitor &#x02BB;Oumuamua |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7280 |date=14 November 2018 |work=[[Nasa]] |access-date=14 November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415092634/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7280 |archive-date=15 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="STD-0181020">{{cite web |last=Watzke |first=Megan |title=Spitzer Observations of Interstellar Object &#x02BB;Oumuamua |url=https://scitechdaily.com/spitzer-observations-of-interstellar-object-oumuamua/ |date=20 Oktober 2018 |work=SciTechDaily.com |access-date=20 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016101409/https://scitechdaily.com/spitzer-observations-of-interstellar-object-oumuamua/ |archive-date=16 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="PHYS-20181022">{{cite web |author=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |title=&#x02BB;Oumuamua one year later |url=https://phys.org/news/2018-10-oumuamua-year.html |date=22 Oktober 2018 |work=Phys.org |accessdate=22 Oktober 2018}}</ref><br />230 × 35 × 35&nbsp;m<ref name="Jewitt2017" /><ref name="NOAO2017" /> | mass= | density= | surface_grav= | escape_velocity = | rotation= | spectral_type = [[Asteroïde#Ander tipes|D-tipe asteroïde]]?<ref name="Jewitt2017" /> | abs_magnitude = {{val|22.08|0.445}}<ref name="jpldata" /> | magnitude = 19,7 tot >27,5<ref name="pseudoMPEC" /><ref name="HubbleProposal" /> | albedo = | single_temperature = }} '''1I/&#x02BB;Oumuamua''' (Engelse [[IFA]]: {{IFA|oʊˌmuːəˈmuːə}}, Hawaise IFA: {{IFA|ʔowˌmuwəˈmuwə}}), voorheen bekend as '''A/2017 U1''', is sover bekend die eerste [[interstellêre medium|interstellêre]] voorwerp wat deur die [[Sonnestelsel]] beweeg het. Dit is op 19 Oktober 2017 deur die [[Kanada|Kanadese]] [[sterrekundige]] [[Robert Weryk]] ontdek met die [[Pan-STARRS]]-teleskoop in [[Hawaii]], 40 dae nadat dit op 9 September op sy [[Apside|naaste afstand van die Son af]] was. Dit was toe {{nowrap|33 000 000 km}} van die [[Aarde]] af (sowat 85 keer so ver as die [[Maan]]) en het reeds weg van die Son af beweeg. &#x02BB;Oumuamua is ’n klein voorwerp, na raming tussen 100 en 1&nbsp;000&nbsp;m lank, met sy breedte wat op tussen 35 en 167&nbsp;m geraam word.<ref name="NASA20181114" /> Dit het ’n donkerrooi kleur, soortgelyk aan voorwerpe in die buitenste Sonnestelsel. &#x02BB;Oumuamua het geen tekens van ’n [[koma]] getoon nie, al was hy so na aan die Son, maar het niegravitasionele versnelling ondergaan.<ref name="SLN-20190312">{{cite web |last=Carlisle |first=Camille M. |title=&#x02BB;Oumuamua sped up as it left the inner solar system. This might be why – Astronomers think a jet-powered rocking motion could solve the puzzle |url=https://www.salon.com/2019/03/12/oumuamua-sped-up-as-it-left-the-inner-solar-system-this-might-be-why_partner/ |date=12 Maart 2019 |work=Salon |access-date=12 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319173919/https://www.salon.com/2019/03/12/oumuamua-sped-up-as-it-left-the-inner-solar-system-this-might-be-why_partner/ |archive-date=19 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Nature 27-6-2018" /> Hierdie uitwerking word dikwels in ysagtige [[Komeet|komete]] waargeneem,<ref name="Nature 27-6-2018" /><ref>{{Cite journal |last=Królikowska |first=Małgorzata |last2=Dybczyński |first2=Piotr A. |date=1 Oktober 2013 |title=Near-parabolic comets observed in 2006–2010. The individualized approach to 1/a-determination and the new distribution of original and future orbits |bibcode=2013MNRAS.435..440K |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=435 |issue=1 |pages=440–459 |doi=10.1093/mnras/stt1313 |issn=0035-8711 |arxiv=1308.0563}}</ref> maar ander redes is ook voorgestel.<ref name="UT-230181031">{{cite web |last=Williams |first=Matt |title=Could Oumuamua Be an Extra-Terrestrial Solar Sail? |url=https://www.universetoday.com/140391/could-oumuamua-be-an-extra-terrestrial-solar-sail/ |date=2 November 2018 |work=Universe Today |accessdate=2 November 2018}}</ref><ref name="ARX-20181101">{{cite journal |last1=Bialy |first1=Shmuel |last2=Loeb |first2=Abraham |title=Could Solar Radiation Explain &#x02BB;Oumuamua's Peculiar Acceleration? |journal=The Astrophysical Journal |volume=868 |pages=L1 |date=26 Oktober 2018 |arxiv=1810.11490v4 |doi=10.3847/2041-8213/aaeda8}}</ref><ref name="SA-201809287">{{cite web |last=Loeb |first=Abraham |title=How to Search for Dead Cosmic Civilizations |url=https://blogs.scientificamerican.com/observations/how-to-search-for-dead-cosmic-civilizations/ |date=26 September 2018 |work=Scientific American |access-date=26 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427025843/https://blogs.scientificamerican.com/observations/how-to-search-for-dead-cosmic-civilizations/ |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens ’n [[Nasa]]-wetenskaplike kan die voorwerp ’n oorblyfsel van ’n verbrokkelde dwaalkomeet (of eksokomeet) wees.<ref name="UT-20190201">{{cite web |last=Williams |first=Matt |title=Oumuamua Could be the Debris Cloud of a Disintegrated Interstellar Comet |url=https://www.universetoday.com/141398/oumuamua-could-be-the-debris-cloud-of-a-disintegrated-interstellar-comet/#more-141398 |date=1 Februarie 2019 |work=Universe Today |accessdate=2 Februarie 2019}}</ref><ref name="ARX-20190201">{{cite arxiv |last=Sekanina |first=Zdenek |title=1I/&#x02BB;Oumuamua As Debris Of Dwarf Interstellar Comet That Disintegrated Before Perihelion |date=31 Januarie 2019 |eprint=1901.08704 |class=astro-ph.EP}}</ref> Die voorwerp se rotasiespoed is soortgelyk aan die gemiddelde spoed van asteroïdes in die Sonnestelsel, maar is langwerpiger as die meeste ander natuurlike liggame. &#x02BB;Oumuamua tuimel in die rondte, eerder as om gladweg te draai, en beweeg so vinnig relatief tot die Son dat daar geen kans is dat dit van elders in die Sonnestelsel af kom nie. Dit beteken ook &#x02BB;Oumuamua kan nie in ’n wentelbaan om die Son aangetrek word nie en sal dus eindelik die Sonnestelsel verlaat en voortgaan op sy reis deur die [[Interstellêre medium|interstellêre ruimte]]. Dit sal rofweg 20&nbsp;000 jaar duur om die Sonnestelsel te verlaat. Die [[planeet]]stelsel van waar &#x02BB;Oumuamua kom, is onbekend. Nog twee instellêre voorwerpe is sedertdien in die Sonnestelsel ontdek: [[2I/Borisov]] in 2019 en [[3I/ATLAS]] in 2025. Hulle is albei [[komete]]. == Naam == [[Beeld:Oumuamua orbit at perihelion.png|thumb|links|&#x02BB;Oumuamua se hiperboliese wentelbaan deur die Sonnestelsel, met die Son in die middel ([https://photojournal.jpl.nasa.gov/archive/PIA22357_JPL-20180620-ASTRDSf-0007-Interstellar%20Asteroid%20animation-720p.mp4 animasie])]] Omdat dit die eerste voorwerp van sy soort was, het die [[Internasionale Astronomiese Unie]] (IAU), wat name aan ruimtevoorwerpe gee, voor ’n probleem te staan gekom. Dit is eers as komeet C/2017&nbsp;U1 geklassifiseer en later as asteroïde A/2017&nbsp;U1, omdat dit nie ’n koma gehad het nie. Nadat onteenseglik bewys is dit kom van buite die Sonnestelsel, is ’n nuwe naam geskep: I, vir Interstellêre voorwerp. Omdat &#x02BB;Oumuamua die eerste voorwerp was wat as sulks geïdentifiseer is, het dit 1I vooraan sy naam gekry. Daar kan na die voorwerp verwys word as 1I; 1I/2017 U1; 1I/&#x02BB;Oumuamua of 1I/2017 U1 (&#x02BB;Oumuamua).<ref name="MPEC2017-V17" /> Die naam kom van die [[Hawais]]e woord ''&#x02BB;Oumuamua'', wat "verkenner" beteken<ref name="MPEC2017-V17" /> (van ''ʻou'', "uitreik", en ''mua'', wat "eerste" beteken en ter wille van nadruk herhaal word<ref name="MPEC2017-V17" />), en weerspieël hoe die voorwerp ’n verkenner of boodskapper uit die verre verlede is wat na die [[mensdom]] uitreik. Die naam is deur die Pan-STARRS-span gekies.<ref>{{Cite magazine |last=Wall |first=Mike |date=16 November 2017 |title=Meet &#x02BB;Oumuamua, the First-Ever Asteroid from Another Star |url=http://www.scientificamerican.com/article/meet-oumuamua-the-first-ever-asteroid-from-another-star |magazine=Scientific American |language=Engels |via=Space.com}}</ref> == Waarnemings == Waarnemings en gevolgtrekkings oor &#x02BB;Oumuamua se wentelbaan is hoofsaaklik verkry met data van die Pan-STARRS&nbsp;1-teleskoop<ref>{{cite journal |last1=Morrison |first1=David |title=Interstellar Visitor: The Strange Asteroid from a Faraway System |journal=[[Skeptical Inquirer]] |date=Maart-April 2018 |volume=42 |issue=2 |pages=5–6}}</ref> en Kanada-Frankryk-Hawaii-teleskoop, en oor sy samestelling en vorm met data van die [[Baie Groot Teleskoop]] en Gemini-Suid-teleskoop in Chili,<ref name="Gemini">{{cite press release |website=Gemini Observatory |url=http://www.gemini.edu/node/12729 |title=First Known Interstellar Visitor is an 'Oddball' |date=20 November 2017 |access-date=28 November 2017}}</ref> asook die Keck II-teleskoop in Hawaii. Die data is versamel deur Karen J. Meech, Robert Weryk en hulle kollegas, en hulle bevindings is op 20 November 2017 in die tydskrif ''Nature'' gepubliseer.<ref name="NAT-20171120" /><ref name="Rincon2017">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-42053634 |title=Bizarre shape of interstellar asteroid |journal=BBC News |first=Paul |last=Rincon |date=20 November 2017 |access-date=20 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408062702/https://www.bbc.com/news/science-environment-42053634 |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ná die aankondiging is die [[Hubble-ruimteteleskoop|Hubble-]] en [[Spitzer-ruimteteleskoop]] ook vir waarnemings ingespan.<ref name="jpl-news">{{cite web |title=Solar System's First Interstellar Visitor Dazzles Scientists |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7006 |website=Jet Propulsion Laboratory |date=20 November 2017 |access-date=20 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310024611/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7006 |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=Guarddian2017-12-11 /> &#x02BB;Oumuamua is klein en donker. Dit is nie met sy [[perihelium]] op 9 September 2017 waargeneem nie, omdat dit sy helderheid tot ’n [[skynbare magnitude]] van ~13,5 beperk het.<ref name="Bannister2017" /> Teen einde Oktober het &#x02BB;Oumuamua reeds verdof tot ’n skynbare magnitude van ~23,<ref name="MPC-object" /> en middel Desember 2017 was dit te dof en het dit te vinnig beweeg om selfs met die grootste grondgebaseerde teleskope te bestudeer.<ref name="Gemini" /> Die SETI-instituut se radioteleskoop het &#x02BB;Oumuamua bestudeer, maar geen ongewone [[radio]]seine waargeneem nie.<ref name=SETI /> Ook geen smalbandseine is gevind nie.<ref name="No narrowband signals found.">{{Cite journal |arxiv=1801.02814 |title=Breakthrough Listen Observations of 1I/&#x02BB;Oumuamua with the GBT |journal=Research Notes of the American Astronomical Society |volume=2 |issue=1 |pages=9 |last=Enriquez |first=J. E. |date=9 Januarie 2018 |bibcode=2018RNAAS...2a...9E |doi=10.3847/2515-5172/aaa6c9}}</ref> === Baan === [[Beeld:Oumuamua-solar system-ecliptic-normals.png|thumb|&#x02BB;Oumuamua se hiperboliese baan deur die Sonnestelsel.]] Dit lyk of &#x02BB;Oumuamua rofweg uit die rigting van [[Vega]] in die [[sterrebeeld]] [[Lier (sterrebeeld)|Lier]] kom.<ref name=wenz2017>{{cite magazine |first=John |last=Wenz |magazine=Astronomy |url=http://www.astronomy.com/news/2017/11/interstellar-asteroid-is-a-quarter-mile-long-red-beast |title=The first discovered interstellar asteroid is a quarter-mile long red beast |date=22 November 2017}}</ref><ref name="NYT-20171122">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |title=An Interstellar Visitor Both Familiar and Alien |date=22 November 2017 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2017/11/22/science/oumuamua-space-asteroid.html |access-date=23 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417202638/https://www.nytimes.com/2017/11/22/science/oumuamua-space-asteroid.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="skyandtelescope" /><ref>{{cite news |first=Jamie |last=Seidel |title='Alien' object excites astronomers. Is it a 'visitor' from nearby star? |url=http://www.nzherald.co.nz/technology/news/article.cfm?c_id=5&objectid=11937034 |publisher=The New Zealand Herald |date=26 Oktober 2017 |access-date=16 Oktober 2019 |archive-date=24 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924131335/https://www.nzherald.co.nz/technology/news/article.cfm?c_id=5&objectid=11937034 |url-status=dead }}</ref> Die voorwerp se inkomende bewegingsrigting was 6° vanaf die [[sonapeks]] (die rigting van die Son se beweging relatief tot die plaaslike sterre), en dit is die waarskynlikste rigting waaruit voorwerpe van buite die Sonnestelsel ons sal nader.<ref name="skyandtelescope" /><ref name="Hein2017" /> Waarnemings oor twee weke het ’n buitengewoon hiperboliese baan bevestig.<ref name="jpldata" /><ref name="NAT-20171120" /> Sy snelheid relatief tot die Son wanneer dit in die interstellêre ruimte is, is 26,33&nbsp;km/s of 94 800&nbsp;km/h. {| class="wikitable floatright" style="<!--{{float style|margin=1em}} -->text-align:center; font-size:0.9em;" |+ &#x02BB;Oumuamua se snelheid relatief tot die Son<ref name="Horizons">{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2017U1 |title=Horizons Web-Interface |website=Solar System Dynamics Group |publisher=JPL}} Resultate verkry met die JPL Horizons On-Line Ephemeris System met Soln.date: 2017-Nov-21. Observer Location: "@sun" / Table settings: "20. Observer range & range-rate", "22. Speed wrt Sun & observer". At perihelion deldot=0.0 km/s and VmagSn=87 km/s</ref> |- ! Afstand !! Datum !! Snelheid<br />km/s |- | 2 300 AE || 1605 || 26,34 |- | 1 000 AE || 1839 || 26,35 |- | 100 AE || 2000 || 26,67 |- | 10 AE || 2016 || 29,50 |- | 1 AE || 9 Augustus 2017 || 49,67 |- | [[Apside|Perihelium]] || 9 September 2017 || 87,71<ref name="pseudoMPEC" /> |- | 1 AE || 10 Oktober 2017 || 49,67 |- | 10 AE || 2019 || 29,51 |- | 100 AE || 2034 || 26,65 |- | 1 000 AE || 2196 || 26,36 |- | 2 300 AE || 2430 || 26,32 |} Teen middel November 2017 was sterrekundiges seker dit is ’n interstellêre voorwerp.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2017/nov/20/interstellar-object-confirmed-to-be-from-another-solar-system |title=Mysterious object confirmed to be from another solar system |date=20 November 2017 |access-date=21 November 2017 |first=Stuart |last=Clark |journal=The Guardian |quote=Astronomers are now certain that the mysterious object detected hurtling past our Sun last month is indeed from another solar system. They have named it 1I/2017 U1 (&#x02BB;Oumuamua) and estimate it could be one of 10,000 others lurking undetected in our cosmic neighbourhood. |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425034932/https://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2017/nov/20/interstellar-object-confirmed-to-be-from-another-solar-system |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gebaseer op waarnemings oor 34 dae, is &#x02BB;Oumuamua se [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] 1,2: die grootste wat nog waargeneem is<ref name="JPL-ecc" /><ref name="pseudoMPEC" /> totdat [[2I/Borisov]] in Augustus 2019 ontdek is. ’n Eksentrisiteit van meer as 1 beteken die voorwerp beweeg vinniger as die Son se ontsnappingsnelheid – dit is dus nie aan die Sonnestelsel gebonde nie en kan na die interstellêre ruimte ontsnap. Hoewel ’n eksentrisiteit van effens groter as 1 verkry kan word deur middel van wisselwerkings met planete, is &#x02BB;Oumuamua se eksentrisiteit so groot dat dit nie vanweë ’n wisselwerking met ’n planeet in die Sonnestelsel kon gewees het nie. Nie eens onontdekte planete in die Sonnestelsel, as hulle sou bestaan, kon verantwoordelik gewees het vir &#x02BB;Oumuamua se baan of sy snelheid so baie verhoog het nie. Dit kan dus net ’n interstellêre oorsprong hê.<ref name="Wright">{{cite journal |title=On Distinguishing Interstellar Objects Like &#x02BB;Oumuamua From Products of Solar System Scattering |year=2018 |journal=Research Notes of the AAS |volume=1 |issue=1 |page=38 |doi=10.3847/2515-5172/aa9f23 |bibcode=2017RNAAS...1a..38W |arxiv=1712.06044 |last1=Wright |first1=Jason T. |last2=Jones |first2=Hugh R.A.}}</ref><ref name=hyperbolics>{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=Carlos |last2=de la Fuente Marcos |first2=Raúl |last3=Aarseth |first3=Sverre J. |year=2018 |title=Where the Solar system meets the solar neighbourhood: patterns in the distribution of radiants of observed hyperbolic minor bodies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters |volume=476 |issue=1 |pages=L1–L5 |arxiv=1802.00778 |bibcode=2018MNRAS.476L...1D |doi=10.1093/mnrasl/sly019}}</ref> [[Beeld:Comet 20171025-16 gif.gif|links|thumb|300px|Animasie van &#x02BB;Oumuamua se beweging deur die Sonnestelsel.]] &#x02BB;Oumuamua het die Sonnestelsel van noord van die vlak van die [[sonnebaan]] binnegekom. Die Son se [[swaartekrag]] het dit laat versnel todat dit sy maksimum spoed van 87,71&nbsp;km/s bereik het toe dit op 6 September 2017 suid van die sonnebaan verbybeweeg en skerp noordwaarts gedraai het met sy naaste afstand aan die Son (perihelium) op 9 September (op ’n afstand van 0,255&nbsp;[[AE]] van die Son, dus 17% nader as [[Mercurius]] se perihelium).<ref name="NASA-FAQ" /><ref name="pseudoMPEC" /> Die voorwerp beweeg nou weg van die Son in die rigting van die sterrebeeld [[Vlieënde Perd]], na ’n verdwyningspunt 66° van die rigting van sy nadering. Op sy pad weg van die Son het &#x02BB;Oumuamua op 14 Oktober 2017 binne die wentelbaan van die Aarde beweeg (sowat 0,1616&nbsp;AE van ons af) en op 1 November verby [[Mars]] se wentelbaan.<ref name="NASA-FAQ" /><ref name="skyandtelescope" /><ref name="jpldata" /> Dit het in Mei 2018 verby [[Jupiter]] se wentelbaan beweeg en in Januarie 2019 verby [[Saturnus]] s’n. In 2022 sal dit verby [[Neptunus]] se wentelbaan beweeg.<ref name="NASA-FAQ" /> Terwyl dit die Sonnestelsel verlaat, sal dit al hoe stadiger beweeg totdat dit ’n snelheid van 26,33&nbsp;km/s relatief tot die Son bereik, net so vinnig as toe hy die Sonnestelsel genader het.<ref name="pseudoMPEC" /> Dit sal die voorwerp rofweg 20&nbsp;000 jaar neem om die Sonnestelsel heeltemal te verlaat. === Voorkoms, vorm en samestelling === Spektrumdata deur die William Herschel-teleskoop van 4,2&nbsp;m op 25 Oktober 2017 het gewys &#x02BB;Oumuamua het geen terreinvoorwerpe nie en is rooi soos voorwerpe in die [[Kuipergordel]]. Sy spektrum is soortgelyk aan dié van ’n [[Asteroïde#Ander tipes|D-tipe asteroïde]].<ref name="Jewitt2017" /> [[Beeld:Eso1737f.svg|thumb|500px|’n [[Ligkurwe]] van 25-27 Oktober 2017 van ’n model met ’n lengte-breedteverhouding van&nbsp;10:1.]] &#x02BB;Oumuamua roteer om ’n niehoofas, ’n beweging bekend as tuimeling.<ref name="Fraser2018a">{{cite journal |last1=Fraser |first1=W.C. |last2=Pravec |first2=P. |last3=Fitzsimmons |first3=A. |last4=Lacerda |first4=P. |last5=Bannister |first5=M.T. |last6=Snodgrass |first6=C. |last7=Smolić |first7=I. |title=The tumbling rotational state of 1I/&#x02BB;Oumuamua<!-- Deny Citation Bot--> |journal=Nature Astronomy |volume=2 |issue=5 |pages=383–386 |date=9 Februarie 2018 |doi=10.1038/s41550-018-0398-z |arxiv=1711.11530 |bibcode=2018NatAs...2..383F |url=https://pure.qub.ac.uk/portal/en/publications/the-tumbling-rotational-state-of-1ioumuamua(cbcc0793-72c1-4f42-b78a-5bcdeff6274c).html}}</ref><ref>{{cite arxiv |eprint=1712.00437 |title=Tumbling motion of 1I/&#x02BB;Oumuamua reveals body's violent past |last1=Drahus |first1=M. |last2=Guzik |first2=P. |last3=Waniak |first3=W. |last4=Handzlik |first4=B. |last5=Kurowski |first5=S. |last6=Xu |first6=S. |class=astro-ph.EP |date=1 Desember 2017}}</ref> Dit verduidelik die verskeie rotasieperiodes wat aangeteken is, soos 8,1 uur (±0,42 uur<ref name="Bannister2017" /> en ±0,02 uur<ref name="Bolin2017" />), met ’n ligkurwe-omvang van {{nowrap|1,5-2,1 magnitudes}},<ref name="Bolin2017" /> terwyl Meech et al. ’n rotasieperiode van 7,3 uur en ’n ligkurwe-omvang van 2,5&nbsp;magnitudes aangeteken het.<ref name=ESO2017 /> Dit is waarskynlik dat &#x02BB;Oumuamua in die stelsel van sy oorsprong teen ’n ander liggaam gebots het en tuimelend die ruimte ingeskiet is, en bly tuimel het aangesien die tydskaal vir die einde van hierdie beweging baie lank is – minstens ’n miljard jaar.<ref name="Fraser2018a" /><ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-43018706 &#x02BB;Oumuamua: 'space cigar's' tumble hints at violent past]. Jonathan Amos, ''BBC News'', 11 Februarie 2018.</ref> [[Beeld:Oumuamua light curve simulation.gif|thumb|280px|’n Simulasie van &#x02BB;Oumuamua wat deur die lug tuimel en die gevolglike ligkurwe. Eintlik is &#x02BB;Oumuamua net as ’n ligpunt sigbaar; sy vorm hier is van sy ligkurwe afgelei.]] Die groot wisselings in die ligkurwe dui aan &#x02BB;Oumuamua is óf ’n baie langwerpige voorwerp, soortgelyk aan of meer as enige voorwerp in die Sonnestelsel,<ref name="Bannister2017" /><ref name="Bolin2017" /> óf ’n uiters plat voorwerp, ’n pannekoek- of ovaal [[sferoïde]].<ref>{{cite journal |arxiv=1804.03471 |title=The Excited Spin State of 1I/2017 U1 &#x02BB;Oumuamua |journal=The Astrophysical Journal |volume=856 |issue=2 |pages=L21 |last1=Belton |first1=M.J.S. |display-authors=|date=10 April 2018 |quote=We find that &#x02BB;Oumuamua is "cigar-shaped"', if close to its lowest rotational energy, and an extremely oblate spheroid if close to its highest energy state for its total angular momentum. |doi=10.3847/2041-8213/aab370 |bibcode=2018ApJ...856L..21B}}</ref> Die grootte en vorm is egter nie direk waargeneem nie omdat &#x02BB;Oumuamua net as ’n ligpunt sigbaar is, selfs deur die kragtigste teleskope. As dit sigaarvormig is, kan die verhouding tussen die langste en kortste deel 5:1 of groter wees.<ref name="Fraser2018a" /> As ’n [[albedo]] van 10% aanvaar word (wat effens hoër is as dié van ’n tipiese D-tipe asteroïde),<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=C. A. |last2=Trilling |first2=D. E. |last3=Emery |first3=J. P. |last4=Mueller |first4=M. |last5=Hora |first5=J. L. |last6=Benner |first6=L. A. M. |last7=Bhattacharya |first7=B. |last8=Bottke |first8=W. F. |last9=Chesley |first9=S. |date=1 September 2011 |title=ExploreNEOs. V. Average Albedo by Taxonomic Complex in the Near-Earth Asteroid Population |bibcode=2011AJ....142...85T |journal=The Astronomical Journal |volume=142 |issue=3 |pages=85 |doi=10.1088/0004-6256/142/3/85 |issn=0004-6256}}</ref> en ’n verhouding van 6:1, is &#x02BB;Oumuamua se afmetings sowat 100-1&nbsp;000&nbsp;m × 35-167&nbsp;m × 35-167&nbsp;m,<ref name="NASA20181114" /><ref name="STD-0181020" /><ref name="PHYS-20181022" /><ref name="Jewitt2017" /><ref name="NOAO2017" /> met ’n gemiddelde deursnee van sowat 110&nbsp;m.<ref name="Jewitt2017" /><ref name="NOAO2017" /> Volgens die Amerikaanse sterrekundige David Jewitt is die voorwerp fisies onmerkwaardig, buiten vir sy hoogs langwerpige vorm.<ref name="NOAO2017" /> Bannister et al. het voorgestel dit kan ’n [[kontakdubbelvoorwerp]] wees,<ref name="Bannister2017" /> hoewel dit nie versoenbaar is met sy vinnige rotasie nie.<ref name="Rincon2017" /> Een spekulasie oor sy vorm is dat dit die gevolg is van ’n gewelddadige voorval (soos ’n botsing of [[Supernova|sterontploffing]]) wat hom uit sy stelsel van oorsprong geskiet het.<ref name="Rincon2017" /> JPL News het berig &#x02BB;Oumuamua "is tot ’n kwartmyl (400&nbsp;m) lank en uiters langwerpig – miskien 10 keer so lank as wat dit breed is".<ref name="jpl-news" /><ref name=Guarddian2017-12-11 /> Volgens ’n 2019-verslag<ref>[https://arxiv.org/abs/1906.03696 Modeling the light curve of &#x02BB;Oumuamua: evidence for torque and disc-like shape] Sergey Mashchenko</ref> is die beste modelle óf ’n sigaarvorm met ’n verhouding van 1:8 óf ’n skyfvorm met ’n verhouding van 1:6, met laasgenoemde waarskynliker omdat sy rotasie nie ’n spesifieke oeriëntasie verg om die waargenome helderheidsomvang te sien nie. Waarnemings van sy ligkurwe dui daarop dat die voorwerp saamgestel kan wees uit ’n digte, metaalryke gesteente wat rooi geword het vanweë miljoene jare se blootstelling aan [[Kosmiese straling|kosmiese strale]].<ref name="Rincon2017" /><ref>{{Cite journal |title=Updated: For the first time, astronomers are tracking a distant visitor streaking through our solar system |journal=Science |url=http://www.sciencemag.org/news/2017/11/updated-first-time-astronomers-are-tracking-distant-visitor-streaking-through-our-solar |first=Paul |last=Voosen |date=20 November 2017 |doi=10.1126/science.aar3433 |access-date=30 November 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.space.com/38838-interstellar-asteroid-oumuamua-space-cigar.html |title=Wow! 1st Interstellar Asteroid Is a Spinning Space Cigar |first=Ian |last=O'Neill |website=Space.com |date=20 November 2017 |access-date=30 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425005615/https://www.space.com/38838-interstellar-asteroid-oumuamua-space-cigar.html |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word vermoed sy oppervlak bevat [[tolien]]e, wat bestraalde [[organiese verbinding]]s is en algemener in voorwerpe in die buitenste Sonnestelsel voorkom; dit kan help om die oppervlak se ouderdom te bereken.<ref name=MattWilliams2017-11-20a>{{cite web |first=Matt |last=Williams |url=https://www.universetoday.com/137944/interstellar-asteroid-probably-pretty-strange-looking/ |title=That Interstellar Asteroid is probably pretty strange looking |publisher=Universe Today |date=20 November 2017 |access-date=20 Desember 2017 |quote=It’s dark and reddened surface is also an indication of tholins, which are the result of organic molecules (like methane) being irradiated by cosmic rays for millions of years.}}</ref><ref name=MattWilliams2017-11-24a>{{cite web |first=Matt |last=Williams |url=https://www.universetoday.com/137960/project-lyra-mission-chase-interstellar-asteroid-1/ |title=Project Lyra, a mission to chase down that interstellar asteroid |publisher=Universe Today |date=24 November 2017 |access-date=20 Desember 2017 |quote=It was also determined to be rocky and metal rich, and to contain traces of tholins – organic molecules that have been irradiated by UV radiation.}} Ook hier: [https://phys.org/news/2017-11-lyra-mission-interstellar-asteroid.html] by Phys.org</ref> Dié moontlikheid word afgelei van [[spektroskopie]]se karakteriserings en sy donker en rooi kleur,<ref name=MattWilliams2017-11-20a /><ref name="Fitzsimmons2017a">{{cite journal |last=Fitzsimmons |first=A. |first2=C. |last2=Snodgrass |first3=B. |last3=Rozitis |first4=B. |last4=Yang |first5=M. |last5=Hyland |first6=T. |last6=Seccull |first7=M.T. |last7=Bannister |first8=W.C. |last8=Fraser |first9=R. |last9=Jedicke |first10=P. |last10=Lacerda |display-authors=1 |title=Spectroscopy and thermal modelling of the first interstellar object 1I/2017 U1 &#x02BB;Oumuamua |arxiv=1712.06552 |date=18 December 2017 |journal=Nature Astronomy |volume=2 |issue=2 |page=133 |doi=10.1038/s41550-017-0361-4 |quote=The discovery epoch photometry implies a highly elongated body with radii of ∼200×20 m when a comet-like geometric albedo of 0.04 is assumed. Here we report spectroscopic characterisation of &#x02BB;Oumuamua, finding it to be variable with time but similar to organically rich surfaces found in the outer Solar System. The observable ISO population is expected to be dominated by comet-like bodies in agreement with our spectra, yet the reported inactivity implies a lack of surface ice. We show this is consistent with predictions of an insulating mantle produced by long-term cosmic ray exposure. An internal icy composition cannot therefore be ruled out by the lack of activity, even though &#x02BB;Oumuamua passed within 0.25 au of the Sun. |bibcode=2018NatAs...2..133F |url=https://pure.qub.ac.uk/portal/en/publications/spectroscopy-and-thermal-modelling-of-the-first-interstellar-object-1i2017-u1-oumuamua(433758b2-c945-4038-8c19-b4e5b52ae1e2).html}}</ref> asook van die verwagte uitwerking van interstellêre straling.<ref name="Fitzsimmons2017a" /> Ondanks die gebrek aan ’n koma toe dit naby die Son was, kan dit steeds ys aan die binnekant bevat wat bedek word deur ’n "isolerende mantel wat veroorsaak is deur langtermynblootstelling aan kosmiese strale".<ref name="Fitzsimmons2017a" /> == Ander interstellêre voorwerpe == Sterrekundiges skat dat verskeie interstellêre voorwerpe per jaar nes &#x02BB;Oumuamua binne die wentelbaan van die Aarde verby die Son beweeg,<ref name="NASA-FAQ" /> en dat 10&nbsp;000 op enige gegewe dag binne die wentelbaan van Neptunus verbybeweeg.<ref>{{Cite interview |last=Fraser |first=Wesley |url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/b09rvpts/the-sky-at-night-the-mystery-of-oumuamua |title=The Sky at Night: The Mystery of &#x02BB;Oumuamua |date=11 Februarie 2018 |publisher=BBC |interviewer=Chris Lintott}}</ref> As dit reg is, kan dit die geleentheid bied vir die toekomstige bestudering van interstellêre voorwerpe. Met ons huidige ruimtetegnologie sal nabybesoeke en omwentelings egter uitdagend wees weens hulle groot snelhede, maar nie onmoontlik nie.<ref name="ARX-20180412">{{Cite journal |last1=Seligman |first1=Darryl |last2=Laughlin |first2=Gregory |title=The Feasibility and Benefits of in situ Exploration of &#x02BB;Oumuamua-like Objects |journal=The Astronomical Journal |volume=155 |issue=5 |pages=217 |date=12 April 2018 |arxiv=1803.07022 |doi=10.3847/1538-3881/aabd37 |bibcode=2018AJ....155..217S}}</ref> Op 27 November 2018 het die sterrekundige Avi Loeb van die [[Harvard-universiteit]] en ’n voorgraadse student, Amir Siraj, ’n soektog voorgestel na &#x02BB;Oumuamua-agtige voorwerpe wat in die Sonnestelsel vasgevang is vanweë ’n verlies aan wentelenergie deur ’n wisselwerking met Jupiter.<ref name="ARX-20181109632">{{cite journal |last1=Siraj |first1=Amir |last2=Loeb |first2=Abraham |title=Identifying Interstellar Objects Trapped in the Solar System through Their Orbital Paramteters |journal=The Astrophysical Journal |volume=872 |pages=L10 |date=2019 |arxiv=1811.09632 |doi=10.3847/2041-8213/ab042a}}</ref><ref name="TA-20190123">{{cite web |last=Koren |first=Marina |title=When a Harvard Professor Talks About Aliens – News about extraterrestrial life sounds better coming from an expert at a high-prestige institution. |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/01/oumuamua-interstellar-harvard-astrophysicist/580948/ |date=23 Januarie 2019 |work=The Atlantic |access-date=23 Januarie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109133840/https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/01/oumuamua-interstellar-harvard-astrophysicist/580948/ |archive-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle het [[Sentour (kleinplaneet)|sentourkandidate]], soos 2017&nbsp;SV13 en 2018&nbsp;TL6, voorgestel as moontlike interstellêre voorwerpe wat hier vasgevang is en dalk besoek kan word.<ref name="MNRAS-20181129">{{cite journal |last1=Siraj |first1=Amir |last2=Loeb |first2=Abraham |title=Identifying Interstellar Objects Trapped in the Solar System through Their Orbital Parameters |date=29 November 2018 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=000 |pages=L10 |arxiv=1811.09632 |doi=10.3847/2041-8213/ab042a}}</ref> [[2I/Borisov]] is op 30 Augustus 2019 ontdek en is gou as ’n interstellêre komeet geëien. Dit het die Sonnestelsel uit die rigting van die sterrebeeld [[Kassiopeia (sterrebeeld)|Kassiopeia]] binnegekom en sal perihelium (sy naaste afstand aan die Son) op 8 Desember 2019 bereik. Harvard-sterrekundiges meen materie – en moontlik dormante [[Spoor (plantkunde)|spore]] – kan oor groot afstande uitgeruil word.<ref>{{cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2019/07/harvard-study-suggests-asteroids-might-play-key-role-in-spreading-life/ |title=Harvard study suggests asteroids might play key role in spreading life |last=Reuell |first=Peter |date=8 Julie 2019 |website=Harvard Gazette |access-date=29 September 2019 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425185406/https://news.harvard.edu/gazette/story/2019/07/harvard-study-suggests-asteroids-might-play-key-role-in-spreading-life/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die waarneming van &#x02BB;Oumuamua wat deur die binneste Sonnestelsel beweeg, bevestig die moontlikheid van ’n materiële skakel met [[Eksoplaneet|eksoplanetêre stelsels]]. == Sien ook == *[[2I/Borisov]] *[[Panspermia]] == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="pseudoMPEC">{{cite web |title=Pseudo-MPEC for A/2017 U1 (FAQ File) |url=https://projectpluto.com/temp/2017u1.htm |publisher=Bill Gray of Project Pluto |date=26 Oktober 2017 |access-date=26 Oktober 2017}} [https://projectpluto.com/temp/2017u1_a.htm#elements (Orbital elements)]</ref> <ref name="jpldata">{{cite web |title=JPL Small-Body Database Browser: &#x02BB;Oumuamua (A/2017 U1) |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2017U1;cad=1 |website=JPL Small-Body Database |publisher=Jet Propulsion Laboratory |access-date=25 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122233227/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2017U1;cad=1 |archive-date=22 November 2017 |url-status=dead }}<br /> JPL 1 (Solution date: 2017-Oct-24)<br /> JPL 10 (Solution date: 2017-Nov-03) <br /> JPL 14 (Solution date: 2017-Nov-21)</ref> <ref name="MPC-object">{{cite web |title=1I/&#x02BB;Oumuamua = A/2017 U1 Orbit |website=Minor Planet Center |publisher=International Astronomical Union |url=https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1I |access-date=9 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104073303/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1I |archive-date=4 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="skyandtelescope">{{cite web |title=Astronomers Spot First-Known Interstellar Comet |url=http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/astronomers-spot-first-known-interstellar-comet/ |publisher=Sky & Telescope |last=Beatty |first=Kelly |date=25 Oktober 2017 |access-date=25 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101084023/https://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/astronomers-spot-first-known-interstellar-comet/ |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Bolin2017">{{Cite journal |last=Bolin |first=B.T. |first2=H.A. |last2=Weaver |first3=Y.R. |last3=Fernandez |first4=C.M. |last4=Lisse |first5=D. |last5=Huppenkothen |first6=R.L. |last6=Jones |first7=M. |last7=Juric |first8=J. |last8=Moeyens |first9=C.A. |last9=Schambeau |first10=C.T. |last10=Slater |first11=Z. |last11=Ivezic |first12=A.J. |last12=Connolly |display-authors=1 |year=2017 |title=APO Time Resolved Color Photometry of Highly-Elongated Interstellar Object 1I/&#x02BB;Oumuamua |journal=The Astrophysical Journal |volume=852 |issue=1 |pages=L2 |arxiv=1711.04927 |doi=10.3847/2041-8213/aaa0c9 |bibcode=2018ApJ...852L...2B}}</ref> <ref name=ESO2017>{{cite web |website=ESO |first=Karen |last=Meech |title=Light curve of interstellar asteroid &#x02BB;Oumuamua |date=20 November 2017 |url=https://www.eso.org/public/images/eso1737f/ |publisher=European Southern Observatory |access-date=21 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219152200/https://www.eso.org/public/images/eso1737f/ |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="JPL-ecc">{{cite web | title=JPL Small-Body Database Search Engine – Constraints: {{nowrap|e > 1}} | website=JPL Small-Body Database | publisher=Jet Propulsion Laboratory | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_query.cgi?obj_group=all;obj_kind=all;obj_numbered=all;OBJ_field=0;ORB_field=0;c1_group=ORB;c1_item=Bg;c1_op=%3E;c1_value=1;table_format=HTML;max_rows=50;format_option=comp;c_fields=AcBhBgBjBiCk;.cgifields=format_option;.cgifields=ast_orbit_class;.cgifields=table_format;.cgifields=obj_kind;.cgifields=obj_group;.cgifields=obj_numbered;.cgifields=com_orbit_class&query=1&c_sort=BgD | access-date=26 Oktober 2017}}</ref> <ref name="NASA-FAQ">{{cite web |title=Interstellar Asteroid FAQs |url=https://www.nasa.gov/planetarydefense/faq/interstellar |publisher=[[Nasa]] |date=20 November 2017 |access-date=21 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218124241/https://www.nasa.gov/planetarydefense/faq/interstellar/ |archive-date=18 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Hein2017">{{cite arxiv |first=A.M. |last=Hein |first2=N. |last2=Perakis |first3=K.F. |last3=Long |first4=A. |last4=Crowl |first5=M. |last5=Eubanks |first6=R.G., III |last6=Kennedy |first7=R. |last7=Osborne |year=2017 |title=Project Lyra: Sending a Spacecraft to 1I/&#x02BB;Oumuamua (former A/2017 U1), the Interstellar Asteroid |eprint=1711.03155 |class=physics.space-ph}}</ref> <ref name="MPEC2017-V17">{{cite web |title=MPEC 2017-V17 : New Designation Scheme for Interstellar Objects |url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17V17.html |website=Minor Planet Center |publisher=International Astronomical Union |date=6 November 2017 |access-date=6 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108040032/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17V17.html |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Jewitt2017">{{Cite journal |last1=Jewitt |first1=D. |first2=J. |last2=Luu |first3=J. |last3=Rajagopal |first4=R. |last4=Kotulla |first5=S. |last5=Ridgway |first6=W. |last6=Liu |first7=T. |last7=Augusteijn |title=Interstellar Interloper 1I/2017 U1: Observations from the NOT and WIYN Telescopes<!-- |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2017/JLR17.pdf --> |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=850 |issue=2 |pages=L36 |arxiv=1711.05687 |date=30 November 2017 |doi=10.3847/2041-8213/aa9b2f |bibcode=2017ApJ...850L..36J}}</ref> <ref name="NOAO2017">{{cite press release |title=A Familiar-Looking Messenger from Another Solar System |publisher=National Optical Astronomy Observatory |url=https://www.noao.edu/news/2017/pr1706.php |date=15 November 2017 |id=NOAO 17-06 |access-date=15 November 2017 |archivedate=16 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116133909/https://www.noao.edu/news/2017/pr1706.php }}</ref> <ref name="Bannister2017">{{Cite journal |last1=Bannister |first1=M.T. |last2=Schwamb |first2=M.E. |year=2017 |title=Col-OSSOS: Colors of the Interstellar Planetesimal 1I/2017 U1 in Context with the Solar System |journal=The Astrophysical Journal |volume=851 |issue=2 |pages=L38 |arxiv=1711.06214 |quote=As its albedo is unknown, we do not describe 1I/&#x02BB;Oumuamua as consistent with Tholen (1984) P type. |doi=10.3847/2041-8213/aaa07c |bibcode=2017ApJ...851L..38B}}</ref> <ref name="HubbleProposal">{{cite web |title=Proposal 15405 – Which way home? Finding the origin of our Solar System's first interstellar visitor |first=Karen |last=Meech |display-authors=et al |website=STScI – Space Telescope Science Institute |url=http://www.stsci.edu/hst/phase2-public/15405.pdf |date=8 November 2017 |access-date=15 November 2017}}</ref> <ref name="NAT-20171120">{{Cite journal |display-authors=1 |last=Meech |first=K.J. |last2=Weryk |first2=R. |last3=Micheli |first3=M. |last4=Kleyna |first4=J.T. |last5=Hainaut |first5=O.R. |last6=Jedicke |first6=R. |last7=Wainscoat |first7=R.J. |last8=Chambers |first8=K.C. |last9=Keane |first9=J.V. |first10=A. |last10=Petric |first11=L. |last11=Denneau |first12=E. |last12=Magnier |first13=T. |last13=Berger |first14=M.E. |last14=Huber |first15=H. |last15=Flewelling |first16=C. |last16=Waters |first17=E. |last17=Schunova-Lilly |first18=S. |last18=Chastel |date=20 November 2017 |title=A brief visit from a red and extremely elongated interstellar asteroid |journal=Nature |volume=552 |issue=7685 |pages=378–381 |doi=10.1038/nature25020 |pmid=29160305 |bibcode=2017Natur.552..378M}}</ref> <ref name=Guarddian2017-12-11>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/2017/dec/11/astronomers-to-check-interstellar-body-for-signs-of-alien-technology |title=Astronomers to check interstellar body for signs of alien technology |author=Ian Sample |journal=The Guardian |date=11 Desember 2017 |access-date=12 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425025003/https://www.theguardian.com/science/2017/dec/11/astronomers-to-check-interstellar-body-for-signs-of-alien-technology |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name=SETI>{{cite magazine |url=https://www.scientificamerican.com/article/alien-probe-or-galactic-driftwood-seti-tunes-in-to-oumuamua/ |title=Alien Probe or Galactic Driftwood? SETI Tunes In to &#x02BB;Oumuamua |magazine=Scientific American |first=Lee |last=Billings |date=11 December 2017 |access-date=12 Desember 2017 |quote=So far limited observations of &#x02BB;Oumuamua, using facilities such as the SETI Institute’s Allen Telescope Array, have turned up nothing.}}</ref> <ref name="Nature 27-6-2018">{{cite journal |title=Non-gravitational acceleration in the trajectory of 1I/2017 U1 (&#x02BB;Oumuamua) |journal=Nature |volume=559 |issue=7713 |pages=223–226 |year=2018 |doi=10.1038/s41586-018-0254-4 |pmid=29950718 |last1=Micheli |first1=M. |last2=Farnocchia |first2=D. |last3=Meech |first3=K.J. |last4=Buie |first4=M.W. |last5=Hainaut |first5=O.R. |last6=Prialnik |first6=D. |last7=Schörghofer |first7=N. |last8=Weaver |first8=H.A. |last9=Chodas |first9=P.W. |last10=Kleyna |first10=J.T. |last11=Weryk |first11=R. |last12=Wainscoat |first12=R.J. |last13=Ebeling |first13=H. |last14=Keane |first14=J.V. |last15=Chambers |first15=K.C. |last16=Koschny |first16=D. |last17=Petropoulos |first17=A.E. |display-authors=1 |bibcode=2018Natur.559..223M}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{cite web |url=https://solarsystem.nasa.gov/small-bodies/asteroids/oumuamua/in-depth/ |title=&#x02BB;Oumuamua |website=Nasa.gov}} * [https://www.facebook.com/SETIInstitute/videos/10155677978165535/ A/2017 U1] vanaf 31 Oktober 2017. SETI-instituut by Facebook Live. * {{YouTube|id=k7y65DyrsbY|title="Interstellar Asteroid A/2017 U1" ''(bygewerk – 7 November 2017)''}} {{small|(tyd 3:31 min.)}} * {{cite web |url=http://ssc.spitzer.caltech.edu/warmmission/scheduling/approvedprograms/ddt/13249.txt |title=Spitzer DDT observations of the interstellar comet A/2017 U1 |website=Caltech.edu |access-date=17 Oktober 2019 |archive-date= 1 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101143041/http://ssc.spitzer.caltech.edu/warmmission/scheduling/approvedprograms/ddt/13249.txt |url-status=dead }} – Proposal #13249 * {{cite web |url=http://exoplanet.eu/catalog/1i/2017_u1/ |title=Planet 1I/2017 U1 |website=Exoplanet.eu |access-date=17 Oktober 2019 |archive-date= 8 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108035255/http://exoplanet.eu/catalog/1i/2017_u1/ |url-status=dead }} * {{JPL-kleinliggaam}} *{{CommonsKategorie-inlyn|1I/&#x02BB;Oumuamua}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:&#x02BB;Oumuamua|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oumuamua, 1I}} [[Kategorie:Interstellêre voorwerpe]] ib6de2khctz7nl1gpapii5auy1q9tj4 0 293174 2921034 2915440 2026-08-01T22:01:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921034 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Libyan Civil War.svg|duimnael|Militêre situasie in Libië<!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update --> in Junie 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Onder beheer van die Huis van Verteenwoordigers en die Libiese Nasionale Leër}}{{legend|#cae7c4|Onder die beheer van die Regering van Nasionale Akkoord (GNA) en verskillende milisies wat die Libië Skild magte vorm}}{{legend|#afc6e9|Beheer deur plaaslike magte}}</div>]] Die '''Tweede Libiese Burgeroorlog'''<ref>{{cite web|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |title=Libya's Second Civil War: How did it come to this? |work=Conflict News |accessdate=22 Maart 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |archivedate=20 Maart 2015}}<br />{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|author=National Post View|date=24 Februarie 2015|work=National Post|accessdate=22 Maart 2015}}</ref> was 'n konflik tussen mededingende faksies wat beheer oor Libië wou kry. Die konflik het van 2014 tot 2020 geduur. Nadat die [[burgeroorlog]] uitgebreek het, was die konflik meestal tussen: * die Algemene Nasionale Kongres (''General National Congress'' - GNC, wat sedert 2016 deur die Regering van Nasionale Akkoord - ''Government of National Accord'' - GNA - vervang is), gelei deur Fayez al-Sarraj, gebaseer in die hoofstad [[Tripoli]] en gestig ná mislukte militêre [[staatsgreep|staatsgrepe]] en die hervestiging van die Huis van Verteenwoordigers na Tobroek. Die GNA is die [[Verenigde Nasies]] erkende regering van [[Libië]]. * die Huis van Verteenwoordigers (''House of Representatives'' - HoR), wat in 2014 met 'n lae kiesersdeelname verkies is, en geskuif het na [[Tobroek]]. Die HoR het maarskalk [[Khalifa Haftar]] aangestel as opperbevelvoerder van die Libiese Nasionale Leër met die missie om die HoR se [[soewereiniteit]] oor die hele Libiese grondgebied te herstel. Die Huis van Verteenwoordigers (HoR) (ook bekend as die Raad van Afgevaardigdes) is die monokamerparlement van Libië wat na Tobroek verhuis het na die besetting van Tripoli in 2014 deur gewapende Islamitiese groepe. Die Huis van Verteenwoordigers is in beheer van Oos- en Sentraal-Libië en het die lojaliteit van die Libiese Nasionale Leër en generaal Khalifa Haftar wat op 2 Maart 2015 amptelik as bevelvoerder aangestel is. Die Huis van Verteenwoordigers is ondersteun deur lugaanvalle van [[Egipte]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (UAE).<ref name="guardianbriefing">{{cite news |last1=Stephen |first1=Chris |title=War in Libya - the Guardian briefing |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |access-date=19 Februarie 2015 |work=[[The Guardian]] |date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417013942/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Algemene Nasionale Kongres (GNC), gebaseer in die weste van Libië en gesteun deur verskillende milisies (hoofsaaklik ''Libië Dagbreek'' in die weste en ''Libië Skild'' in die ooste) met 'n mate van steun van [[Katar]] en [[Turkye]],<ref name=guardianbriefing /><ref>{{cite web |url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |title=Libya's Legitimacy Crisis |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=20 Augustus 2014 |access-date=6 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209162707/https://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |archive-date=9 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |title=That it should come to this |work=The Economist |date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206213311/https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |archive-date=6 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |work=Al-Ahram Online |title=Bashir says Sudan to work with UAE to control fighting in Libya |date=23 Februarie 2015 |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211709/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het aanvanklik die uitslag van die 2014-verkiesing aanvaar, maar dit verwerp nadat die Konstitusionele Hof 'n wysiging ten opsigte van die padkaart vir Libië se oorgangs- en Huis van Verteenwoordigers-verkiesing nietig verklaar het. As gevolg van omstredenheid oor grondwetlike wysigings, weier die Huis van Verteenwoordigers om die gesag van die GNC in Tripoli, te erken,<ref>{{cite web |url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/ |title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections |archive-date=8 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat deur sterk milisies uit die westelike kusstad [[Misrata]] ondersteun word. In Desember 2015 is die Libiese politieke ooreenkoms (LPO)<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement |publisher=UN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106071337/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |archive-date= 6 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2020 }}</ref> onderteken na lang samesprekings in Skhirat. Die LPO was die resultaat van uitgerekte onderhandelinge tussen mededingende politieke kampe in Tripoli, Tobroek en elders, wat ooreengekom het om te verenig as die Regering van Nasionale Akkoord (''Government of National Accord'' - GNA). Op 30 Maart 2016 het Fayez Sarraj, die hoof van die GNA, in Tripoli aangekom en daarvandaan begin werk ondanks teenkanting van GNC.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli |last=Stephen |first=Chris |date=30 Maart 2016 |website=The Guardian |access-date=28 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221084913/https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die Regering van Nasionale Akkoord tans die enigste internasionaal-erkende regering in die land is, bly die gesag daarvan nie erken deur die Huis van Verteenwoordigers (HoR) nie, aangesien daar nog nie ooreengekom is oor spesifieke besonderhede wat vir albei kante aanvaarbaar is nie, veral met betrekking tot die toekoms van Haftar. Benewens hierdie drie faksies, is daar ook kleiner mededingende groepe in die politieke prosesse in Libië soos die Islamitiese Shura Council of [[Benghazi]] Revolutionaries, gelei deur Ansar al-Sharia, wat die steun van die GNA gehad het en in 2017 in Benghazi verslaan is;<ref name="Benghazi">{{cite news|date=1 August 2014|work=The International Business Times |title=Ansar Al-Sharia Claims Control Of Benghazi, Declares Islamic Emirate In Libya|url=http://www.ibtimes.com/ansar-al-sharia-claims-control-benghazi-declares-islamic-emirate-libya-1645328}}<br />{{cite news |newspaper=The Star |date=31 Oktober 2014 |url=http://www.thestar.com.my/News/World/2014/10/31/Libyan-army-says-recaptures-four-barracks-in-Benghazi/ |title=Libyan army says recaptures four barracks in Benghazi}}</ref><ref name=stronghold>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |title=Libyan army takes over remaining militant stronghold in Benghazi |agency=Xinhua News Agency |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818134829/http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |archive-date=18 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR |title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet |work=Libya Herald |date=18 November 2014 |access-date=14 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224712/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die [[Islamitiese Staat|Islamitiese Staat van Irak en die Libiese Provinsies]] (ISIL);<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/ |title=Why Picking Sides in Libya won't work |work=Foreign Policy|date=6 Maart 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> die Shura-raad van Mujahideen in Derna wat ISIL in Julie 2015 uit Derna verdryf en later self in 2018 in Derna verslaan is deur die Tobroek-regering;<ref name="ISIL expelled from Derna">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia |work=International Business Times UK |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123636/https://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> sowel as baie milisies en gewapende groepe, wie se lojaliteit dikwels verander. In Mei 2016 het die GNA en die GNC 'n gesamentlike offensief geloods om gebiede in en om [[Sirte]] vanaf ISIL te ontset. Hierdie offensief het daartoe gelei dat ISIL beheer verloor het oor alle belangrike gebiede wat hul voorheen in Libië beheer het.<ref name="auto2">{{cite news|title=Attack on Sirte "imminent" says Presidency Council's new Operations Room|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|accessdate=7 May 2016|work=Libya Herald|date=7 Mei 2016|archive-date=28 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628124925/https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|url-status=dead}}<br />{{cite news|title=Central Region Joint Operations Room announces all-out war on ISIS in Sirte|url=http://www.libyanexpress.com/central-region-joint-operations-room-announces-all-out-war-isis-in-sirte/|accessdate=7 Mei 2016|work=Libyan Express|date=7 Mei 2016}}</ref><ref name="OffensiveSeized">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|work=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|access-date=16 May 2016|date=16 Mei 2016|archive-date= 2 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211708/https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 Junie 2016|accessdate=24 Junie 2016}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|access-date=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br />{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|work=The Libya Observer|access-date=2016-12-07|date=2016-06-09|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 Desember 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|work=Daily Sabah|date=6 Desember 2016|accessdate=6 Desember 2016}}</ref> Later in 2016 het magte wat lojaal teenoor Khalifa al-Ghawil was, 'n staatsgreep probeer teen [[Fayez al-Sarraj]] en die Presidentsraad van die GNA.<ref>{{cite web |url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya |work=Libyan Express |date=16 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211720/https://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 Oktober 2020 het die 5+5 Gesamentlike Libiese Militêre Kommissie wat die Libiese Nasionale Leër (Khalifa Haftar se magte) en die GNA verteenwoordig het 'n "permanente skietstilstandooreenkoms in alle gebiede van Libië" bereik. Die ooreenkoms, wat onmiddellik van krag was, het vereis dat alle buitelandse vegters Libië binne drie maande verlaat terwyl 'n gesamentlike polisiemag betwiste gebiede sou patrolleer. Die eerste kommersiële vlug tussen Tripoli en Benghazi het dieselfde dag plaasgevind.<ref name="auto6">{{cite news |last1=Nebehay |first1=Stephanie |last2=McDowall |first2=Angus |editor1-last=Jones|editor1-first=Gareth |editor2-last=Maclean |editor2-first=William|title=Warring Libya rivals sign truce but tough political talks ahead |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-ceasefire/warring-libya-rivals-sign-truce-but-tough-political-talks-ahead-idUSKBN2781BD?il=0 |access-date=23 Oktober 2020 |work=[[Reuters]] |date=23 Oktober 2020}}</ref><ref name="auto4">{{cite news |title=UN says Libya sides reach 'permanent ceasefire' deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/23/un-says-libya-sides-reach-permanent-ceasefire-deal |access-date=23 Oktober 2020 |agency=[[Al Jazeera]] |date=23 Oktober 2020}}</ref> Op 10 Maart 2021 is 'n tussentydse [[nasionale eenheidsregering]] gevorm, wat na verwagting in plek sou bly tot die volgende Libiese presidensiële verkiesing wat vir 10 Desember geskeduleer is.<ref name="alj">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/10/libyan-lawmakers-endorse-govt-of-pm-designate-dbeibah|title=Libyan lawmakers approve gov't of PM-designate Dbeibah|access-date=10 Maart 2021|agency=[[Al Jazeera]]|date=10 Maart 2021}}</ref> Die verkiesing is egter verskeie kere vertraag<ref>{{Cite web|title=Libya electoral commission dissolves poll committees|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/21/libya-electoral-commission-dissolves-poll-committees|access-date=21 December 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=17 Januarie 2022|title=UN: Libya elections could be held in June|url=https://www.africanews.com/2022/01/17/libya-elections-could-be-in-june-un-official/|access-date=23 Januarie 2022|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>sedert, wat die eenheidsregering effektief onbepaald aan bewind gebring het, wat spanning veroorsaak het wat dreig om die oorlog te laat herleef. == Oorsig oor die buitelandse betrokkenheid by die burgeroorlog == Sedert die val van Ghaddafi het die tweede Libiese burgeroorlog ontwikkel tot die stryd tussen maarskalk Haftar (met 'n magsbasis in die ooste van Libië) en die internasionaal erkende regering die GNA (met 'n magsbasis in die weste van Libië met die hoofstad Tripoli). Maarskalk Haftar word ondersteun deur [[Egipte]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Frankryk]] en [[Rusland]]. Die internasionaal erkende regering word ondersteun deur [[Italië]], [[Katar]] en [[Turkye]]. Egipte en die VAE verkies Haftar om geopolitieke en interne politieke redes weens 'n sterk afkeur van die Moslem-broederskap wat invloedryk in die internasionaal erkende regering is. [[Duitsland]] probeer as neutrale party in die konflik bemiddel. Die Turkse regering, vanweë sy oorsprong in die Moslem-broederskap, maar ook as gevolg van 'n bilaterale ooreenkoms met die internasionaal erkende regering rakende territoriale water, het 'n groot belang in die oorwinning / oorlewing van die internasionaal erkende regering. Op 2 Januarie 2020 het die Turkse parlement met 'n groot meerderheid ingestem om die regering se voorstel om troepe na Libië vir 'n jaar te stuur ter ondersteuning van die internasionaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj. Dat Turkye het hierdie stap geneem het - ondanks besware van die [[NAVO]]-bondgenote en die [[Arabiese Liga]] - en het te make met die beoogde beskerming van sy ekonomiese belange, veral energievoorsiening. As 'n voormalige koloniseerder het Italië 'n belang in Libië weens die olie- en gasbelange, sowel as die Libiese kuswag wat immigrante wat vir [[Europa]] bestem is, verhinder. Die huidige burgeroorlog word gekenmerk deur periodieke intensiewe gevegte, veral rondom die hoofstad Tripoli, asook baie internasionale diplomatieke konsultasies. Turkye het deur derde partye baie manskappe na Tripoli gestuur. As gevolg van sy konflik met [[Saoedi-Arabië]], het Katar 'n belang om sy bondgenoot Turkye te ondersteun: veral weens die opposisie van die absoluutste monargieë in die [[Persiese Golf]] teen die Moslem-broederskap en spanning met [[Iran]]. Alhoewel Katar 'n [[absolute monargie]] is, is daar 'n pro-Moslem-broederskapbeleid en goeie betrekkinge met Iran. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == * Daveed Gartenstein-Ross, [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''Terrorism in North Africa After Benghazi: The Jihadist Regional Outlook'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2013)] * Pelham, Nicolas. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ Libya Against Itself] (February 2015). "Libyans feel even more isolated than when the UN imposed sanctions on Qaddafi. The civil society that briefly emerged after the colonel's downfall has all but disappeared. Each activist can reel off the names of colleagues shot dead or kidnapped, often by Islamists." ''New York Review of Books'' * Kampmark, Binoy. [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ How Interventions Come Back to Haunt Us: Demolishing Libya] (Feb. 2015). ''CounterPunch'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tweede Libiese Burgeroorlog}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Libyan Civil War (2014–present) }} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Tweede Libische Burgeroorlog }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] eogx6pzpqzfj1zcgmvvwm991xljbqqu 0 303108 2921032 2537775 2026-08-01T21:57:21Z SpinnerLaserzthe2nd 133814 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Canton of Valais.svg]] → [[File:CHE Valais Flag.svg]] 2921032 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" |+style="font-size:large; padding:0.5em;" | Kanton Valais |+style="font-size:large; padding:0.5em;" | Kanton Wallis ! Kantonsvlag ! Kantonswapen |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Lêer:CHE Valais Flag.svg|150px]] | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Lêer:Wappen Wallis matt.svg|100px]] |- style="background: #ffffff;" align="center" |---- ! colspan="2" | Basiese gegewens |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Amptelike taal|Ampstaal]]: || [[Duits]], [[Frans]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Hoofstad]]: || [[Sion]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | Stigting: || [[1815]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlakte]]: || 5225 km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | Bevolking: || 327&nbsp;011 |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdigtheid]]: || 57 inwoners / km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166-2]]: || <tt>CH-VS</tt> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Amptelike webwerf: || [http://www.vs.ch/ www.vs.ch] |----- ! colspan="2" | Kaart |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" | [[Lêer:Karte Kanton Wallis.png|250px]] |} '''Valais''' (Frans: ''Valais''; Duits: ''Wallis'') is 'n [[Switserse kantons|kanton]] in [[Switserland]] met sowat 332 duisend inwoners. 28,4% van die inwoners praat [[Duits]] as moedertaal. Die hoofstad is [[Sion]]. {{Saadjie}} {{Kantons van Switserland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Switserse kantons]] ez460g9t6ousd9fkl954qn3gj2jgo4d 0 307562 2921145 2899386 2026-08-02T10:11:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921145 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Zindziswa Mandela | bynaam = Zindzi Mandela | beeld = Zindzi Mandela (cropped).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Zindziswa Mandela | geboortedatum = {{Geboortedatum|1960|12|23}} | geboorteplek = [[Soweto]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1960|12|23|2020|7|13}} | sterfteplek = Johannesburg, Suid-Afrika | ouers = [[Nelson Mandela]]<br />[[Winnie Madikizela-Mandela]] | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | alma_mater = | beroep = SA ambassadeur in [[Denemarke]] | ander = | bekend = Anti-apartheidsaktivis, Eerste Dame van Suid-Afrika van 1996 tot 1998 | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Zwelibanzi Hlongwane (geskei)<br />Molapo Motlhajwa | kinders = 4, insluitende Zoleka Mandela | webblad = | handtekening = }} '''Zindziswa Mandela''' ([[23 Desember]] [[1960]] - [[13 Julie]] [[2020]]),<ref>{{cite news|last=|first=|date=|title=JUST IN: Zindzi Mandela, 59, has died|work=|agency=News24|url=https://www.theartsofentertainment.com/zinzi-mandela-hlongwane-death-dead-zinzi-mandela-obituary-cause-of-death/|url-status=live|accessdate=13 Julie 2020}}</ref> ook bekend as '''Zindzi Mandela-Hlongwane''', was 'n Suid-Afrikaanse [[politikus]] wat ten tyde van haar dood as [[Suid-Afrika]] se ambassadeur in [[Denemarke]] gedien het. As die dogter van die anti-apartheidsaktiviste [[Nelson Mandela]] en [[Winnie Madikizela-Mandela]], was Zindzi die jonger suster van Zenani Mandela en die derde van Nelson Mandela se drie dogters. == Biografie == Zindzi Mandela is op 23 Desember 1960 in [[Soweto]] gebore in die destydse [[Unie van Suid-Afrika]] met Nelson Mandela en Winnie Mandela as haar ouers. Haar vader was beide 'n direkte afstammeling van die koningskap van die Thembu-volk en 'n erfgenaam van die kapteinskap van Mvezo. Zindzi se bloedverwant, [[Mandla Mandela]], stam van Nelson Mandela af via sy eerste vrou Evelyn Mase, en hou tans hierdie titel. Die jaar van haar geboorte was ook die jaar toe die [[African National Congress]] (ANC) 'n gewapende vleuel van stapel gestuur het. Haar ouers is beide deur die regering vervolg.<ref name=sao>[http://www.sahistory.org.za/dated-event/zindzi-mandela-born Zindzi Mandela born], South African History Online, 16 Maart 2011. Besoek op 5 Mei 2016.</ref> Toe haar pa tronk toe gestuur is, was Zindzi 18 maande oud. Gedurende haar jeug is Zindzi dikwels in die sorg van haar ouer suster Zenani Mandela gelaat toe haar ma maande op 'n slag tronk toe gestuur is.<ref name=Carlin>{{cite news|title=A child of her time|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-child-of-her-time-zindzi-mandela-was-never-destined-for-a-normal-life-her-parents-were-the-royal-family-of-the-anc-her-father-imprisoned-her-mother-hounded-zindzi-lived-with-winnie-through-the-scandal-of-the-football-club-years-and-her-subsequent-trial-already-with-four-children-she-finally-married-last-year-after-her-parents-separation-1476274.html|first=John|last=Carlin|date=3 Januarie 1993|accessdate=13 Julie 2020|newspaper=The Independent|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130917203213/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-child-of-her-time-zindzi-mandela-was-never-destined-for-a-normal-life-her-parents-were-the-royal-family-of-the-anc-her-father-imprisoned-her-mother-hounded-zindzi-lived-with-winnie-through-the-scandal-of-the-football-club-years-and-her-subsequent-trial-already-with-four-children-she-finally-married-last-year-after-her-parents-separation-1476274.html|archivedate=17 September 2013}}</ref> In 1977 is haar ma na [[Brandfort]] in die [[Oranje-Vrystaat]] verban en Zindzi het by haar gewoon. Zindzi kon eers haar opleiding voltooi nadat sy na [[Swaziland]] gestuur is. Uiteindelik is haar ma weer toegelaat om na Soweto te verhuis.<ref name=Carlin/> In 1985 word haar vader voorwaardelike vrylating aangebied deur die destydse Staatspresident van Suid-Afrika, {{nowrap|[[P. W. Botha]]}}. Haar ouers se antwoord kon nie persoonlik gelewer word nie, en Zindzi is gekies om sy weiering tydens 'n openbare vergadering op 10 Februarie 1985 voor te lees.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Z_yyZvfSvnk "Zindzi Mandela reads her father’s rejection to PW Botha in 1985"], SABC Digital News, via YouTube. Besoek op 5 Mei 2016.</ref> Sy het regte studeer aan die [[Universiteit van Kaapstad]],<ref name=sao/><ref name=worldpost>William E. Jackson Jr., [https://www.huffingtonpost.com/william-e-jackson-jr/madiba-in-the-presence-of_b_4421409.html "Madiba: In the Presence of Greatness"], The World Post, ''HuffPost''. Besoek op 31 Julie 2017.</ref> waar sy in 1985 'n [[Baccalaureus artium|BA]] verwerf het.<ref>[http://whoswho.co.za/zindzi-mandela-6358 "Zindzi Mandela"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304011405/http://whoswho.co.za/zindzi-mandela-6358 |date= 4 Maart 2018 }}, Who's Who Southern Africa.</ref> Haar poësie is in 1978 gepubliseer in die boek ''Black as I Am'', met foto's van [[Peter Magubane]],<ref>Zindzi Mandela, [https://www.amazon.co.uk/Black-as-am-Zindzi-Mandela/dp/0896150011/ref=tmm_pap_title_0?_encoding=UTF8&qid=1510584668&sr=1-1 ''Black As I Am'']. Photographs by Peter Magubane; foreword by Andrew Young. Los Angeles Guild of Tutors Press, 1978. {{ISBN|978-0896150010}}.</ref> en het ook verskyn in publikasies, waaronder ''Somehow We Survive: An Anthology of South African Writing'', onder redaksie van Sterling Plumpp<ref>Zindzi Mandela, [https://books.google.co.uk/books/about/Somehow_we_survive.html?id=a1xAAQAAIAAJ&redir_esc=y "Drink from my empty cup"], in Sterling Plumpp (ed), ''Somehow we survive: An anthology of South African writing'', Thunder's Mouth Press, 1982, bl. 27. {{ISBN|9780938410027}}.</ref> en ''Daughters of Africa'', onder redaksie van Margaret Busby.<ref>Zindzi (Zindziswa) Mandela, "I Waited for You Last Night", in ''Daughters of Africa'', Jonathan Cape, 1992, bl. 915.</ref> == Vrylating van vader en eerste dame == Toe Nelson Mandela in 1990 uit die tronk vrygelaat is, het samesprekings onmiddellik begin tussen die ontbande politieke party, die ANC, en die regerende [[Nasionale Party]] om die apartheidstelsel te ontbind. Met die agteruitgang van die destydse ANC-president [[Oliver Tambo]], is Mandela verkies as die nuwe ANC-president en 'n kandidaat vir president van Suid-Afrika in die komende algemene verkiesing in 1994. Nadat Mandela in 1994 tot die land se president verkies is en sy egskeiding van Winnie in 1996, is Zindziswa gekies om haar vader na sy inhuldiging te vergesel en neem sy die posisie as eerste dame van Suid-Afrika in totdat haar pa in 1998 op sy 80ste verjaardag weer trou met die voormalige Mosambiekse eerste dame [[Graça Machel]].<ref>Julia Llewellyn Smith, [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/nelson-mandela/10513991/Zindzi-Mandela-interview-the-father-I-knew.html "Zindzi Mandela interview: the father I knew"], ''The Telegraph'', 15 Desember 2013</ref> == Ambassadeurskap == In 2014 word bekendgemaak dat sy as Suid-Afrika se ambassadeur in Denemarke aangestel is, en sy arriveer in Junie 2015 in Denemarke.<ref>Ben Hamilton, [http://cphpost.dk/general/mandela-finally-in-denmark.html "Mandela finally in Denmark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113222954/http://cphpost.dk/general/mandela-finally-in-denmark.html |date=13 November 2017 }}, ''CPHPost'', 26 Junie 2015. Besoek op 5 Mei 2016.</ref> == Persoonlike lewe == Zindzi was twee keer getroud en het vier kinders: Zoleka Mandela (1980), Zondwa Mandela (1985), Bambatha Mandela (1989) en Zwelabo Mandela (1992).<ref>[http://www.sahistory.org.za/article/nelson-mandela-family-tree "Nelson Mandela Family Tree"], South African History Online. Retrieved 24 November 2016.</ref> Haar eerste man was Zwelibanzi Hlongwane.<ref>Hugh Pope, [https://www.independent.co.uk/news/world/mandelas-will-divorce-says-daughter-1610315.html "Mandelas will divorce, says daughter"], ''The Independent'', 8 Maart 1995.</ref> Sy trou in Maart 2013 met haar tweede man, Molapo Motlhajwa, wat 'n lid van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag was.<ref name=marry>[http://www.dispatchlive.co.za/news/2013/03/06/mandelas-daughter-weds-mk-veteran/ "Mandela's daughter marries MK veteran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729121510/http://www.dispatchlive.co.za/news/2013/03/06/mandelas-daughter-weds-mk-veteran/ |date=29 Julie 2017 }}, ''Daily Dispatch'', 6 March 2013. Retrieved 5 Mei 2016.</ref> Zindzi sterf op 13 Julie 2020 in Johannesburg, op 59-jarige ouderdom.<ref>{{cite news|title=Zindzi Mandela, daughter of Nelson and Winnie, dies at 59|url=https://apnews.com/e1ae85c7cfb5cfbb72e94b3220315cd0|first=Mogomotsi|last=Magome|date=13 Julie 2020|accessdate=13 Julie 2020|agency=Associated Press}}</ref> Sy het ten tyde van haar dood positief getoets vir [[Koronavirussiekte-2019|Covid-19]], het haar seun, Zondwa, bevestig op 15 Julie 2020. Dit was egter nog nie duidelik wat die oorsaak van haar dood was nie, aangesien familie nog op die uitslag van 'n nadoodse ondersoek gewag het.<ref> Mpho Raborife, Zindzi Mandela tested positive for Covid-19, says son - family still awaiting post mortem report. https://www.news24.com/news24/southafrica/news/zindzi-mandela-tested-positive-for-covid-19-says-son-family-still-awaiting-post-mortem-report-20200715 Besoek op 15 Julie 2020. </ref> == Kontroversies == === Beplande Mayweather-Pacquiao boksgeveg === Daar word beweer dat Mandela-Hlongwane ingestem het om 'n boksgeveg tussen Floyd Mayweather en Manny Pacquiao te reël om saam te val met haar vader se verjaardag in 2011. Die boksgeveg het uiteindelik nie plaasgevind nie, en die bokspromotor Duane Moody het haar suksesvol in 'n Amerikaanse hof gedagvaar om hom VS$ 4,7 miljoen plus koste te betaal. Mandela-Hlongwane sou na verwagting appèl aanteken.<ref>{{cite news|title=Zindzi Mandela ordered to pay R62m|url=https://www.iol.co.za/news/zindzi-mandela-ordered-to-pay-r62m-1203763|first=Kamini|last=Padayachee|date=22 Desember 2011|accessdate=13 Julie 2020|agency=Independent Online}}</ref> === Twitter-kontroversie === In Junie 2019, terwyl sy die ambassadeur in Denemarke was, was daar op Mandela se [[Twitter]]-rekening 'n reeks plasings met toenemend sterk taal, waar sy "bewende wit lafaards wat die stelende verkragter-afstammelinge van [[Jan van Riebeeck|Van Riebeck]] ''([[sic]])'' is" bespreek het, en "ongenooide besoekers wat nie wil weggaan" wat aansienlike kontroversie veroorsaak het.<ref>{{Cite web|url=https://citizen.co.za/news/south-africa/social-media/2143542/zindzi-mandela-lashes-out-at-trembling-white-cowards-and-shivering-land-thieves/|title=Zindzi Mandela lashes out at ‘trembling white cowards’ and ‘shivering land thieves’|first=Citizen|last=reporter}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/news/zindzi-mandela-twitter-account-calls-out-apartheid-apologists/|title=Zindzi Mandela Twitter account calls out 'apartheid apologists'|date=15 June 2019|access-date=13 Julie 2020|archive-date=20 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020095045/https://www.thesouthafrican.com/news/zindzi-mandela-twitter-account-calls-out-apartheid-apologists/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/zindzimandela-divides-twitter-with-ourland-tweets-26346019|title=#ZindziMandela divides Twitter with #OurLand tweets|website=www.iol.co.za}}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/zindzi-mandela-sterf/ |title=Zindzi Mandela sterf |date=13 Julie 2020 |access-date=13 Julie 2020 |language=af |work=[[Maroela Media]]}}</ref> Mandela-Hlongwane het vroeër daardie maand haar 'diep, suiwer onvoorwaardelike liefde en respek' uitgespreek teenoor 'CIC' (leier) van die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF), [[Julius Malema]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/zindzi-mandela-takes-aim-at-apartheid-apologists-as-ourland-trends-on-twitter-20190615|title=Zindzi Mandela takes aim at 'Apartheid apologists' as #OurLand trends|website=News24}}</ref> Terwyl sy deur die [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]] (DIRCO) ondersoek is vir die oortreding van hul beleid oor sosiale media, het Mandela uitdagend gebly en getwiet "ek is nie aanspreeklik teenoor enige blanke man of vrou vir my persoonlike siening nie. Geen miesies of baas hier nie. Kom oor julleself #OurLand".<ref>{{Cite web|url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2019-06-18-zindzi-mandela-not-off-the-hook-yet-over-twitter-rant/|title=Zindzi Mandela not off the hook yet over Twitter rant|website=SowetanLIVE}}</ref> Sy is deur die minister van buitelandse sake, [[Naledi Pandor]], beveel om "haarself as 'n diplomaat te gedra" en om die departement se sosialemediabeleid te volg. Die voormalige president [[Thabo Mbeki]] het kommer oor haar uitlatings uitgespreek en haar sienings is as haatspraak deur die ANC-veteraan Mavuso Msimang beskryf, terwyl haar opinies steun van die EFF en die premier van KwaZulu-Natal [[Sihle Zikalala]] gekry het. <ref name="iolMbekiAction">Oliver Meth, [https://www.iol.co.za/news/politics/thabo-mbeki-wants-action-to-be-taken-against-zindzi-mandela-27255732 "Thabo Mbeki wants action to be taken against Zindzi Mandela"], ''Sunday Tribune'', 23 Junie 2019</ref> Haar twiets is naby die einde van haar termyn van vier jaar as ambassadeur in Denemarke geplaas.<ref name="news24EndOfTermTirade">Jan De Lange, [https://city-press.news24.com/News/the-end-of-zindzi-mandelas-term-may-have-driven-tirade-20190623 "The end of Zindzi Mandela’s term may have driven tirade"], ''[[City Press]]'', 23 Junie 2019</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== *{{CommonsKategorie-inlyn|Zindzi Mandela}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Zindzi Mandela }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mandela, Zindziswa}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Xhosas]] [[Kategorie:Eerste Dames van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] 3l4lk5g54gos3ajndzozzqng9kdf0z8 0 310300 2921133 2362356 2026-08-02T09:48:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921133 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Zamuxolo Peter | geboortenaam = Zamuxolo Joseph Peter | geboortedatum = 10 Januarie 1965 | geboorteplek = [[Riebeeck-Oos]], [[Kaapprovinsie]], Suid-Afrika | sterfdatum = {{SDEO|1965|1|10|2020|7|31}} | sterfplek = | party = [[African National Congress]] | nasionaliteit = {{ZAF}} | orde = Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] | termynaanvang = 22 Mei 2019 | termyneinde = 31 Julie 2020 | kinders = 3 | alma_mater = Border Technikon<br/>Beit Berl Kollege | religie = | handtekening = }} '''Zamuxolo Joseph Peter''' ([[10 Januarie]] [[1965]] – [[31 Julie]] [[2020]]) was 'n Suid-Afrikaanse politikus. Hy het as 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] vanaf 2019 tot 2020 gedien. Hy was die burgemeester van die [[Makana Plaaslike Munisipaliteit]] tussen 2011 en 2015, asook 'n lid van die [[African National Congress]]. == Vroeë lewe en loopbaan == Zamuxolo Joseph Peter is op 10 Januarie 1965 in [[Riebeeck-Oos]], noord van [[Grahamstad]] gebore. Hy moes sy skoolloopbaan staak nadat sy pa, 'n plaasarbeider, oorlede is. Hy het later aan Border Technikon en aan die Beit Berl Kollege in [[Israel]] gestudeer.<ref name="TSA">{{en}} {{cite news|last= Richardson|first= James|date= 1 Augustus 2020|title= COVID-19: ANC MP Zamuxolo Peter succumbs to the virus|url= https://www.thesouthafrican.com/news/covid-19-anc-mp-zamuxolo-peter-dead/|work= The South African|access-date= 1 Augustus 2020|archive-date= 1 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200801132511/https://www.thesouthafrican.com/news/covid-19-anc-mp-zamuxolo-peter-dead/|url-status= dead}}</ref> Peter was lid van die [[United Democratic Front]]. Binne die [[African National Congress]] het hy as 'n streekvoorsitter en 'n lid van die provinsiale uitvoerende komitee gedien.<ref>{{en}} {{cite news|title=ANC MP Zamuxolo Peter passes away after contracting Covid-19 |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2333191/anc-mp-zamuxolo-peter-passes-away-after-contracting-covid-19/ |work= The Citizen |date= 1 Augustus 2020|access-date= 1 Augustus 2020}}</ref> Na die munisipale verkiesing van 1995 is Peter tot [[burgemeester]] van die Riebeeck-Oos-oorgangsraad verkies. Hy is in die 2000-verkiesing as 'n wyksraadslid van die nuutgestigte [[Makana Plaaslike Munisipaliteit]] verkies. Peter is in 2011 tot burgemeester van Makana verkies en het die amp tot sy bedanking in 2015 beklee.<ref name="TSA" /> == Parlementêre loopbaan == Peter was 13de op die ANC se streeklys vir die 2019-verkiesing geplaas. Hy is op 22 Mei 2019 as 'n parlementslid ingehuldig.<ref name="TSA" /> === Komiteelidmaatskap === * Portefeuljekomitee vir toerisme * Staande Komitee vir Ouditeur-Generaal == Afsterwe == Peter is op 31 Julie 2020 oorlede aan komplikasies weens 'n koronavirusinfeksie. Hy word deur sy vrou en drie kinders oorleef.<ref name="TSA" /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.pa.org.za/person/zamuxolo-joseph-peter/ Profiel op People's Assembly] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Zamuxolo Peter}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Peter, Zamuxolo}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Xhosas]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sterftes aan Kovis-19]] 8fp728g7zj53r33cfmn6s50x47we0v2 0 310983 2921022 2893019 2026-08-01T21:17:19Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921022 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212.jpg|duimnael|Trini Lopez in 1963]] '''Trini Lopez''' (gebore '''Trinidad López III''', [[Dallas]] ([[Texas]]), [[15 Mei]] [[1937]] - Palm Springs ([[Kalifornië]]), [[11 Augustus]] [[2020]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[sanger]] van Mexikaanse afkoms. Hy het in 1963 groot sukses gehad met die liedjie ''If I had a hamer''. Dit het die topposisie in die treffersparade in vyf-en-twintig lande bereik. Die liedjie was op sy debuutalbum ''Trini Lopez Live by PJ's'', wat vrygestel word deur Reprise Records, [[Frank Sinatra]] se [[platemaatskappy]]. ''La Bamba'' van dieselfde langspeler het ook 'n treffer geword. Lopez se latere treffers sluit in ''This land is your land, Kansas City'' en ''Adalita''. Lopez het ook met minder sukses as [[akteur]] gewerk. Sy eerste film was ''Marriage On The Rocks'' (1965), waarin hy saam met Sinatra en [[Dean Martin]] opgetree het. Die bekendste film waarin hy gespeel het, was ''The Dirty Dozen'' (1967). Trini Lopez het tot op 'n hoë ouderdom opgetree. In 2005 neem hy deel aan 'n voordeelkonsert vir die slagoffers van die [[Tsoenami#26_Desember_2004_Indiese_Oseaan-tsoenami|tsoenami in die Indiese Oseaan]]. In die somer van 2013 tree hy op in die konsertreeks van André Rieu in die Vrijthof in [[Maastricht]]. Lopez is op 83-jarige ouderdom aan [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|Covid-19-infeksie]] oorlede.<ref>[https://heavy.com/news/2020/08/trini-lopez-dead/ Trini Lopez III Dead: Legendary Singer Dies 83 From Covid-19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817004024/https://heavy.com/news/2020/08/trini-lopez-dead/ |date=17 Augustus 2020 }}, heavy.com, 11 Augustus 2020.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Trini Lopez}} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Trini Lopez }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lopez, Trini}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Sterftes aan Kovis-19]] o0oycz6ky04y3yinv529euhk4o8ffp9 0 318711 2920870 2511162 2026-08-01T17:46:36Z Aliwal2012 39067 2920870 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 30 Maart |Year = 1974 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XX Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Pole_Driver = [[Niki Lauda]] |Pole_Country = AUT |Pole_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Pole_Time = 1:16.58<ref name="LangVol3P22">{{cite book|last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 3 |publisher=Haynes Publishing Group |year=1983 |isbn=0-85429-380-9 |page=22}}</ref> |Fast_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:18.16<ref name="LangVol3P24">{{cite book|last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 3 |publisher=Haynes Publishing Group |year=1983 |isbn=0-85429-380-9 |page=24}}</ref> |Fast_Lap = 58 |Fast_Country = ARG |First_Driver = [[Carlos Reutemann]] |First_Country = ARG |First_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = [[Jean-Pierre Beltoise]] |Second_Country = FRA |Second_Team = [[British Racing Motors|BRM]] |Third_Driver = [[Mike Hailwood]] |Third_Country = GBR |Third_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1974|RSA}} }} Die '''[[1974]] [[Formule Een]] Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[30 Maart]] [[1974]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1974-kampioenskapseisoen en is deur [[Carlos Reutemann]] in sy [[Brabham]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | 1:42:40.96 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''BRM''' | 78 | + 33.94 | 11 | '''6''' |- ! 3 | 33 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 42.16 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 44.19 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 46.23 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 20 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 56.04 | 3 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1:08.39 | 5 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1:10.54 | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 10 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 12 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 13 | 29 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 14 | 32 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | BRM | 75 | + 3 Rondtes | 25 | &nbsp; |- ! 16 | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 74 | Ontsteking | 1 | &nbsp; |- ! 17 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Richard Robarts]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 4 Rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 18 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | BRM | 72 | + 6 Rondtes | 21 | &nbsp; |- ! 19 | 23 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 7 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 65 | Oliedruk | 6 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Brandstofstelsel | 13 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Remme | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Transmissie | 14 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Suspensie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 30 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Paddy Driver]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Koppeling | 26 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{DK-VLAG}} [[Tom Belsø]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Koppeling | 27 | &nbsp; |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Niki Lauda]]||[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]||1:16.58 |- !Vinnigste rondte |[[Carlos Reutemann]]||[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:18.16 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1974]] cf6wavvklmlvz7w3wall0b8c1r8x91m 0 318713 2920863 2506807 2026-08-01T17:34:46Z Aliwal2012 39067 2920863 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhitting | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] 1m20l4bxhchoroclk1mgy3bxliit5oz 2920866 2920863 2026-08-01T17:40:42Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ [[nuwe skakels]] 2920866 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] obqq4uxhwidsrukmo4vfxss5wc30j33 2920867 2920866 2026-08-01T17:42:01Z Aliwal2012 39067 2920867 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] 3c8ysdlihz4pcldcf01zs82c672rycx 0 318715 2921134 2506748 2026-08-02T09:54:44Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ [[ ]] 2921134 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 6 Maart |Year = 1971 |Race_No = 1 |Season_No = 13 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Vyfde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.8 |Pole_Country = VK |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:20.3 |Fast_Lap = 73 |Fast_Country = VSA |First_Driver = [[Mario Andretti]] |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |First_Country = VSA |Second_Driver = [[Jackie Stewart]] |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= VK |Third_Driver = [[Clay Regazzoni]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Switserland | Lapchart = {{F1Laps1971|RSA}} }} Die '''1971 [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[6 Maart]] [[1971]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 1:47:35.5 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 9 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 20.9 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 31.4 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Reine Wisell]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1:09.4 | 14 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 78 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 22 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 21 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 4 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 42 | Siek | 24 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{MX-VLAG}} [[Pedro Rodríguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 33 | Oorverhit | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ewenaar | 21 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstoflek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{SE-VLAG}} [[Jo Bonnier]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 23 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{ES-VLAG}} [[Alex Soler-Roig]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 25 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.8 |- !Vinnigste ronde |[[Mario Andretti]]||[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]||1:20.3 |} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1971]] m2e512c3kl7kz4jaxuv9if9nxizma6v 2921136 2921134 2026-08-02T09:58:34Z Aliwal2012 39067 2921136 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 6 Maart |Year = 1971 |Race_No = 1 |Season_No = 13 |Previous_round= |Next_round = |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Vyfde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.8 |Pole_Country = VK |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:20.3 |Fast_Lap = 73 |Fast_Country = VSA |First_Driver = [[Mario Andretti]] |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |First_Country = VSA |Second_Driver = [[Jackie Stewart]] |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= VK |Third_Driver = [[Clay Regazzoni]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Switserland | Lapchart = {{F1Laps1971|RSA}} }} Die '''1971 [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[6 Maart]] [[1971]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 1:47:35.5 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 9 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 20.9 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 31.4 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Reine Wisell]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1:09.4 | 14 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 78 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 22 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 21 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 4 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 42 | Siek | 24 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{MX-VLAG}} [[Pedro Rodríguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 33 | Oorverhit | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ewenaar | 21 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstoflek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{SE-VLAG}} [[Jo Bonnier]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 23 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{ES-VLAG}} [[Alex Soler-Roig]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 25 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.8 |- !Vinnigste ronde |[[Mario Andretti]]||[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]||1:20.3 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in 1971]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1971]] hiek9u31w2j8bi9073ychugvhc556hb 2921139 2921136 2026-08-02T10:02:48Z Aliwal2012 39067 poleerwerk 2921139 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 6 Maart |Year = 1971 |Race_No = 1 |Season_No = 13 |Previous_round= <!-- 1970 Meksikaanse Grand Prix --> |Next_round = 1971 Spaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Vyfde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.8 |Pole_Country = VK |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:20.3 |Fast_Lap = 73 |Fast_Country = VSA |First_Driver = [[Mario Andretti]] |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |First_Country = VSA |Second_Driver = [[Jackie Stewart]] |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= VK |Third_Driver = [[Clay Regazzoni]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Switserland |Lapchart = {{F1Laps1971|RSA}} }} Die '''[[1971 Formule Een-seisoen|1971]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[6 Maart]] [[1971]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 1:47:35.5 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 9 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 20.9 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 31.4 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Reine Wisell]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1:09.4 | 14 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 78 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 22 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 21 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 4 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 42 | Siek | 24 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{MX-VLAG}} [[Pedro Rodríguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 33 | Oorverhit | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ewenaar | 21 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstoflek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{SE-VLAG}} [[Jo Bonnier]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 23 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{ES-VLAG}} [[Alex Soler-Roig]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 25 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.8 |- !Vinnigste ronde |[[Mario Andretti]]||[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]||1:20.3 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in 1971]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1971]] 9ziezxpfbl0us546cthm58qc0i1o3uo 0 368516 2921067 2900096 2026-08-02T02:36:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921067 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gereg | bgcolor = | naam = Franse roosterbrood | beeld = | breedte = | onderskrif = Franse roosterbrood bedien in 'n restaurant | soort = | gang = | land = Romeinse Ryk | streek = | bestanddeel = brood, eier, melk | bestanddele = room, suiker, stroop, speserye | variasies = sien teks | soortgelyk = | ander = | tyd = ± 4 min | lewer = | porsie = | kalorieë = | kilojoules = | proteïen = | vet = | koolhidrate = | glukemies = }} [[Lêer:French_toast,_maple_syrup.jpg|duimnael|260px|Franse roosterbrood bedek met vrugte, botter en room, bedien met esdoringstroop]] '''Verlore brood of Eierbrood''' (Die naam '''''Franse roosterbrood''''' is ook in gebruik, maar dit is 'n anglisistiese term gebaseer op die Engelse ''French toast'', en weerspieël nie die oorspronklike benaming of oorsprong van die gereg nie.) is 'n gereg gemaak van gesnyde [[brood]] wat in geklitste eiers en gewoonlik melk geweek is en dan gebraai word. Alternatiewe name en variante sluit in "Bombay toast", "German toast", "gypsy toast", <ref>{{Cite web|url=http://thanksgiving.food.com/recipe/gypsy-toast-20609|title=Gypsy Toast|last=Mille|date=24 Februarie 2002|publisher=food.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144726/http://thanksgiving.food.com/recipe/gypsy-toast-20609|archive-date=29 November 2014|access-date=19 Januarie 2015}}</ref> en "poor knights" (van Windsor). <ref name="oed">''[[Oxford English Dictionary]]'', 3rd ed., 2006, [http://www.oed.com/view/Entry/147749 ''s.v.'' 'poor' S3]</ref> Wanneer Franse roosterbrood as soetgereg bedien word, word [[melk]], [[suiker]], [[vanielje]] of [[kaneel]] ook gereeld bygevoeg voordat dit gebraai word, en dan kan dit met suiker, botter, vrugte of stroop gevul word. As dit 'n soutgereg is, word dit gewoonlik met 'n knippie sout of peper gebraai, en dan kan dit saam met 'n sous soos [[tamatiesous]] of [[mayonnaise]] bedien word. <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/eggy_bread_11076|title=Eggy Bread|last=Rachel Phipps|website=BBC Food|access-date=27 Februarie 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.jamieoliver.com/features/how-to-make-french-toast/|title=How to make French toast|last=Jamie Oliver|access-date=27 Februarie 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bestrecipes.com.au/recipes/eggy-bread-recipe/xbqf1r5s|title=Eggy Bread|website=Australia's best recipes|access-date=27 Februarie 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.turkeysforlife.com/2013/09/yumurtali-ekmek-eggy-bread.html|title=How To Make Yumurtalı Ekmek (Eggy Bread)|website=Turkey's for life|access-date=27 Februarie 2020}}</ref> == Voorbereiding == Snye brood word geweek of gedoop in 'n mengsel van geklitste eiers, dikwels geklits met melk of room. Suiker, kaneel, neutmuskaat en vanielje kan op verskillende maniere bygevoeg word. Die brood word dan in botter of olyfolie gebraai tot bruin en gaar. Dagoud brood word gereeld gebruik, beide vir die spaarsaamheid daarvan en omdat dit meer eiermengsel sal opneem sonder om uitmekaar te val. <ref name="brown">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E4frrEw_AL8|title=French Toast-Food Network|last=Brown|first=Alton}}</ref> Die gaar skywe kan saam met suiker of enige soet bolaag bedien word, soos konfyt, heuning, vrugte, <ref>{{Cite web|url=http://www.goodhousekeeping.com/recipes/easy/french-toast-toppings|title=French Toast Toppings – Unique French Toast Recipes|website=Good Housekeeping|access-date=19 Januarie 2015|archive-date= 5 Februarie 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205010355/http://www.goodhousekeeping.com/recipes/easy/french-toast-toppings|url-status=dead}}</ref> of [[esdoringstroop]]. == Internasionale weergawes == === Brasilië en Portugal === [[Lêer:Rabanadas,_Christmas_cakes_(2135990222).jpg|regs|duimnael| Portugese ''rabanadas'', wat tradisioneel op Kersdag bedien word]] In beide [[Portugal]] en [[Brasilië]] is ''rabanadas'' 'n tradisionele ''Kersnagereg''. <ref>[https://www.petitgastro.com.br/rabanada-um-antigo-classico-natalino-presente-em-todo-o-mundo Rabanada, um antigo clássico natalino presente em todo o mundo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129101847/https://www.petitgastro.com.br/rabanada-um-antigo-classico-natalino-presente-em-todo-o-mundo/ |date=29 Januarie 2019 }} (in Portugees)</ref> Baie resepte gebruik dikwels Tinto of Portwyn. <ref>{{Cite web|url=https://www.tavi.pt/blog/ideias-gulosas/rabanadas-tradicionais|title=Rabanadas tradicionais|publisher=tavi.pt}}</ref> === Denemarke === In [[Denemarke]] is ''Arme Riddere'' (Poor Knights) 'n soet ontbytgereg wat ook as middagete of 'n nagereg in die aand geëet kan word. Die Deense weergawe van hierdie gereg gebruik suiker met [[kaneel]], in plaas van gewone suiker. <ref>{{Cite web|url=https://samvirke.dk/artikler/maerkelige-madnavne-hvorfor-hedder-det-arme-riddere|title=Mærkelige madnavne: Hvorfor hedder det arme riddere?|last=Garde|first=Christian|date=1 April 2017|website=Samvirke.dk|language=da}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/arme-riddere|title=Arme riddere|last=Vollmer|first=Jesper|website=DR.dk|language=da}}</ref> === Duitsland === In [[Duitsland]] is ''Arme Ritter'' (Poor Knights) of ''Pofesen'' reeds sedert die [[14de eeu]] bekend (genoem in die Duitse woordeboek deur die [[broers Grimm]]). === Frankryk === In [[Frankryk]] het ''pain perdu'' 'n wye verskeidenheid streekvariasies. <ref>{{Cite web|url=https://www.lecercledesliberaux.com/le-pain-perdu-son-histoire-et-ses-origines|title=Le pain perdu: son histoire et ses origins|date=25 Mei 2017|website=lecercledesliberaux.com|language=fr|trans-title=Pain perdu: sy geskiedenis en oorsprong|access-date=19 Augustus 2019|archive-date=23 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223040553/https://www.lecercledesliberaux.com/le-pain-perdu-son-histoire-et-ses-origines|url-status=dead}}</ref> === Griekeland === In Griekeland staan dit bekend as ''avgofétes,'' wat ''eierbrode'' beteken, en word bedien as 'n ontbytgereg met [[Suikers|suiker]] en haselneute, en as dit saam met kasseri bedien word, is dit soms 'n soutgereg. === Hongkong === [[Lêer:HKStyleFrenchtoast.jpg|duimnael| Franse roosterbrood in Hongkong-styl]] Franse roosterbrood in die Hongkong-styl word tipies voorberei deur die kombinasie van verskeie snye brood met [[grondboontjiebotter]] of vrugtekonfyt gevul, dan gedip in geklitste eier en diepgebraai. Dit word bedien met [[botter]], en bedek met [[goue stroop]] of [[heuning]]. Dit is 'n tipiese aanbieding in Hongkongse teehuise (''cha chaan teng''). Ander vorme van vulling wat gevind word, is vleisflos, kaya konfyt, ham, of beesvleis. <ref>{{Cite web|url=http://www.hklazytravel.net/?p=3515|title=香港獨一無二的沙爹牛肉法式吐司|language=zh|trans-title=Hong Kong's unique beef satay french toast|access-date=2017-08-07}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Indië === In [[Indië]] is ''Bombay-roosterbrood'' 'n gewilde gereg wat in die strate van [[Mumbai]] deur smouse verkoop word. <ref>{{Cite web|url=https://threewhistleskitchen.com/bombay-toast-recipe/|title=Bombay Toast - Indian French Toast|last=Jayashri|date=23 April 2019|website=Three Whistles Kitchen|access-date=15 Oktober 2019}}</ref> Bombay-roosterbrood word ook ''Sweet French Bread genoem''. <ref>{{Cite web|url=http://www.bawarchi.com/recipe/sweet-french-toast-bombay-toast-oesvdfjjddahf.html|title=Sweet French Toast (Bombay Toast) - Anglo-Indian - Family friendly - Recipe|last=White|first=Bridget|access-date=8 Oktober 2016|archive-date= 9 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009195506/http://www.bawarchi.com/recipe/sweet-french-toast-bombay-toast-oesvdfjjddahf.html|url-status=dead}}</ref> === Pole === In Pole staan dit bekend as ''chleb w jajku,'' wat ''eierbrood'' beteken. Dit is 'n gewilde ontbytgereg. === Nederland en België === In [[Nederland]] en [[Vlaandere|Vlaams sprekende]] [[België]] heet dit ''wentelteefjes'' of ''gewonnen brood''. In [[Franse Gemeenskap van België|Franssprekende België]] is dit ''pain perdu'', soos in Frankryk. === Verenigde Koninkryk === In die Verenigde Koninkryk staan dit algemeen bekend as ''eggy bread'' of soms ''Gypsy toast'' en word dit as 'n soet- en 'n soutgereg bedien. <ref>{{Cite web|url=http://thanksgiving.food.com/recipe/gypsy-toast-20609|title=Gypsy Toast|last=Mille|date=24 February 2002|publisher=food.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144726/http://thanksgiving.food.com/recipe/gypsy-toast-20609|archive-date=29 November 2014|access-date=19 Januarie 2015}}</ref> === Verenigde State === Franse roosterbrood is in die vroeë en middel 20ste eeu algemeen in treine se eetwaens bedien. Die Santa Fe was veral bekend vir sy Franse roosterbrood, en die meeste van die spoorweë het resepte van hierdie en ander aanbiedings aan die publiek verskaf as 'n promosie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Voor- en nageregte]] [[Kategorie:Artikels met teks in Chinees]] prvx8dmxjviad1afetegvlles5vzi16 1 368736 2920760 2919203 2026-08-01T12:34:42Z Rooiratel 90342 /* Rooi boodskap... */ Antwoord 2920760 wikitext text/x-wiki Hoe kry ek die foto in die sjabloon? Uit idees geraak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:41, 8 Februarie 2021 (UTC) == Rooi boodskap... == {{ping|Rooiratel}}, wat beteken ''Infobox road maps for Wikidata migration'' onder aan die artikel? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:38, 25 Julie 2026 (UTC) :Die "Infobox road" sjabloon voeg dit by die artikel by. Ek het nog nie al die kode vir dit gelees nie. Sal probeer uitsorteer wanneer ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:34, 1 Augustus 2026 (UTC) g84yfgidc1cmkuwnl693x6eiuqhz8wg 0 370849 2921024 2899121 2026-08-01T21:29:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921024 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Trouw''}} [[Lêer:Amsterdam Wibautstraat Trouw 001.JPG|duimnael|regs|Die voormalige ''Trouw''gebou in Wibautstraat in November 2009]] [[Lêer:Trouw logo.jpg|duimnael|regs|''Trouw''-logo op die toenmalige ''Trouw''gebou]] '''''Trouw''''' is 'n [[Nederland]]se [[koerant]]. Dit is in [[1943]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] gestig as 'n ortodokse [[Protestantisme|Protestantse]] ondergrondse koerant. Dit word sedert [[2009]] besit deur DPG Media <ref>[https://www.dpgmedia.nl/merk/trouw Trouw] (in Nederlands), DPG Media. Opgespoor op 12 Januarie 2020.</ref> (tot 2019 bekend as De Persgroep). Die hoofkwartier is geleë in Jacob Bontiusplaats 9.<ref>[https://www.trouw.nl/service/contact Contact] (in Nederlands), Trouw. Opgespoor op 12 Januarie 2020.</ref> Cees van der Laan is tans die hoofredakteur.<ref name="chiefeditor">Loes Reijmer, "[https://www.volkskrant.nl/binnenland/cees-van-der-laan-nieuwe-hoofdredacteur-trouw~a3561828/ Cees van der Laan nieuwe hoofdredacteur Trouw]" (in Nederlands), ''[[de Volkskrant]]'', 13 Desember 2013. Opgespoor op 1 November 2017.</ref> <!--In [[2017]] het ''Trouw'' 'n oplaag gehad van 102,631.<ref>[https://dundasbi.reports.nl/NOM/Dashboard/Dashboard?guidinput=dc9bce15-0701-489b-b0a3-af153fe33049 Oplage dagbladen] (in Nederlands), Nationaal Onderzoek Multimedia. Opgespoor op 1 November 2017.</ref>--> In [[2012]] het dit die Europese Koerant-toekenning ontvang.<ref>{{Cite web|title=Case Study "Trouw": The new profundity in the newspaper – with daily supplements|date=2013|url=http://enc.newsroom.de/lang/en/enc-2013/case-study-2-die-neue-tiefe-in-der-zeitung-mit-taglichen-beilagencase-study-2-die-neue-tiefe-in-der-zeitung-mit-taglichen-beilagen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102153946/http://enc.newsroom.de/lang/en/enc-2013/case-study-2-die-neue-tiefe-in-der-zeitung-mit-taglichen-beilagencase-study-2-die-neue-tiefe-in-der-zeitung-mit-taglichen-beilagen/|url-status=dead|archive-date=2 Januarie 2015|work=European Newspaper Congress}}</ref><ref>{{Cite web|title=European Newspaper of the Year - Category Nationwide Newspaper - Trouw, the Netherlands|date=2012|url=http://www.editorial-design.com/13/e/trouw.html|work=Editorial Design|access-date=4 Maart 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121206065107/http://www.editorial-design.com/13/e/trouw.html|archive-date=6 Desember 2012}}</ref> ==Geskiedenis== Die naam van die koerant is destyds gekies om getrouheid en lojaliteit aan God en land te weerspieël, ondanks die [[Duitsers]] se besetting van Nederland. ''Trouw'' is tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] deur lede van die [[Nederland]]se [[Protestantisme|Protestantse]] weerstandsbeweging gestig. Honderde mense wat betrokke was by die vervaardiging en verspreiding van die koerant is tydens die oorlog in hegtenis geneem en van kant gemaak. Die koerant is tydens die oorlog weens 'n gebrek aan papier met ongereeldheid gepubliseer. In 1944 het die Duitse besettingsmagte probeer om die publikasie daarvan in die wiele te ry deur 23 van die koerant se koeriers gevange te neem. Hulle het 'n ultimatum aan die leiers van ''Trouw'' gerig; die redaksie het egter nie aan die Duitsers se eise toegegee nie, en gevolglik is al die gevanges tereggestel. Wim Speelman, die medestigter van ''Trou'', was een van die persone wat tydens die oorlog sy lewe verloor het weens betrokkenheid by die koerant. <ref>{{Cite web|title=The illegal press.|date=2014|url=http://www.verzetsmuseum.org/museum/en/tweede-wereldoorlog/kingdomofthenetherlands/thenetherlands/thenetherlands,may_1943_-_may_1944/the_illegal_press|work=Dutch Resistance Museum|access-date=4 Maart 2014|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126102932/https://www.verzetsmuseum.org/museum/en/tweede-wereldoorlog/kingdomofthenetherlands/thenetherlands/thenetherlands,may_1943_-_may_1944/the_illegal_press|url-status=dead}}</ref> Na die oorlog het die blad 'n dagblad geword. In 1967 het die hoofredakteur van die koerant dit duidelik gemaak dat ''Trouw'' nie slegs 'n koerant vir [[Christene]] moes wees nie; dit moes 'n koerant vir almal wees. Met verloop van tyd het die persentasie lesers van ''Trouw'' wat tot die Gereformeerde kerke behoort aansienlik gekrimp: in 1965 het 69% van die lesers tot een van die kerke behoort, maar teen 1979 het dit gedaal tot 48% en teen 1999 tot 28%. Die sirkulasie aan die einde van die 20ste eeu was bietjie meer as 133,000. <ref>{{cite book|author=Jan de Bas|title=Een mijter zonder kruis: Sint-Nicolaas in de protestantse pers 1945-2000|url=https://books.google.com/books?id=gyBeHYkyqigC&pg=PA29|year=2003|publisher=Verloren|isbn=9789065507709|page=29}}</ref> Op 3 Februarie 2005 het ''Trouw'' sy formaat van breëblad na kompak verander. <ref>{{cite news|title=Netherlands: National daily Trouw to go compact|url=http://wef.blogs.com/editors/e_tabloid_vs_broadsheet/|access-date=5 February 2015|work=Editors Weblog|date=30 November 2004|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040311/http://wef.blogs.com/editors/e_tabloid_vs_broadsheet/|url-status=dead}}</ref> Die koerant het in 2005 in sy eie woorde gesê dat dit hul voorneme is om " 'n koerant te bly wat gewortel is in 'n Christelike tradisie, en om 'n bron van nadenke en inspirasie te wees vir almal, kerkgangers of nie, wat die behoefte het aan morele en geestelike onderskraging." <ref>{{Cite web|title=Trouw - nieuws, verdieping en gids|date=18 Augustus 2005|url=http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/nieuws/article/detail/1576473/2005/08/18/Trouw-nieuws-verdieping-en-gids.dhtml|work=De Persgroep Nederland|access-date=4 Maart 2014}}</ref> Vandag is ''Trouw'' deel van ''De Persgroep Nederland'', welke naam aan die voormalige PCM-groep gegee is nadat die Belgiese uitgewery ''De Persgroep'' in die somer van 2009 'n meerderheidsbelang in PCM gekoop het. ''[[NRC Handelsblad]]'', ''[[Algemeen Dagblad|Het AD]]'', ''[[Het Parool]]'' en ''[[de Volkskrant]]'' behoort ook aan De Persgroep Nederland. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category|Trouw}} * {{Official website|https://www.trouw.nl/}} (in Nederlands) * [http://www.illegaletrouw.nl/ Illegale Trouw] (in Nederlands), ondergrondse uitgawes wat tussen 1943 en 1945 uitgegee is {{Normdata}} [[Kategorie:Koerante]] j9id1imaiis2exuq66ybj3mdt6w0qbh 0 373622 2920831 2406832 2026-08-01T15:22:16Z Aliwal2012 39067 2920831 wikitext text/x-wiki Die '''[[2001 Formule Een-seisoen|2001]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op 30 September 2001 by die [[Indianapolis Motor Speedway]] gehou en is deur [[Mika Häkkinen]] in 'n [[McLaren|McLaren-Mercedes]] gewen. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Pos !! No !! Bestuurder !! Span !! Rondtes !! Tyd/rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 3 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren|McLaren - Mercedes]]''' | 73 | 1:32:42.840 | 4 | '''10''' |- ! 2 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Scuderia Ferrari]]''' | 73 | +11.046 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[McLaren|McLaren - Mercedes]]''' | 73 | +12.043 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Jarno Trulli]]''' | '''[[Jordan Grand Prix|Jordan-Honda]]''' | 73 | +57.423 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 18 | {{GB-VLAG}} '''[[Eddie Irvine]]''' | '''[[Jaguar Racing]]''' | 73 | +1:12.434 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{DE-VLAG}} '''[[Nick Heidfeld]]''' | '''[[BMW Sauber|Sauber - Petronas]]''' | 73 | +1:12.996 | 6 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Honda]] | 72 | +1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] | [[Benetton Formula]] | 72 | +1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 9 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] | [[Benetton Formula]] | 72 | +1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Prost Grand Prix]] | 72 | +1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 9 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[BAR-Honda]] | 72 | +1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{ES-VLAG}} [[Pedro de la Rosa]] | [[Jaguar Racing]] | 72 | +1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 13 | 15 | {{BR-VLAG}} Enrique Bernoldi | [[Arrows]] - Asiatech | 72 | +1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 23 | {{vlagikoon|CZE}} Tomáš Enge | [[Prost Grand Prix]] | 72 | +1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 15 | 2 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Scuderia Ferrari]] | 71 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! Ret | 10 | {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] | [[BAR-Honda]] | 45 | Suspensie | 18 | &nbsp; |- ! Ret | 14 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | [[Arrows|Arrows - Asiatech]] | 44 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! Ret | 6 | {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] | [[Williams F1|Williams-BMW]] | 38 | Hidrolies | 3 | &nbsp; |- ! Ret | 20 | {{MY-VLAG}} Alex Yoong | [[Minardi]] | 38 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! Ret | 5 | {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] | [[Williams F1|Williams-BMW]] | 36 | Getol | 2 | &nbsp; |- ! Ret | 21 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Minardi]] | 36 | Dryfas | 17 | &nbsp; |- ! Ret | 17 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[BMW Sauber|Sauber - Petronas]] | 2 | Dryfas | 11 | &nbsp; |} {{F1GP 2000–2009}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2001|Verenigde State]] 4qed9jwsw6qmuqfpx8pvr8xxuy64jy9 0 373888 2920891 2918204 2026-08-01T18:00:10Z SpesBona 2720 Bygewerk 2920891 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2027 | beeld = | beeldgrote = 200px | onderskrif = | vanafdatum = 4 Oktober | totdatum = 21 November | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Superreeks, Groepfase, Super Sewe en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Suid-Afrika}}<br />{{vlagland|Zimbabwe}}<br />{{vlagland|Namibië}} | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 14 (36 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 57 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = | meeste paaltjies = | vorige jaar = 2023 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2023 | volgende jaar = 2031 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2031 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2027''' ([[Engels]]: ''2027 Cricket World Cup'') word van 4 Oktober tot 21 November 2027 in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-odi-world-cup-2027-dates-set-to-run-from-october-4-to-november-21-1540479 |title=Men's ODI World Cup 2027 set to run from October 4 to November 21 |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Junie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Dit is die 14de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[Krieketwêreldbeker 2003]] die tweede in [[Suider-Afrika]]. Die 2003-toernooi is deur Suid-Afrika, Zimbabwe en [[Kenia]] saam aangebied. Namibië sal vir die eerste keer ’n [[wêreldbeker]]toernooi aanbied. [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding sal word]] 14 nasionale [[krieket]]spanne neem aan die Krieketwêreldbeker 2027 deel: Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], die volgende agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]), saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2026. Vir die medegasheer Zimbabwe is dit die eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], waarmee dit die eerste keer in twaalf jaar is wat albei Afrikaspanne aan dieselfde krieketwêreldbekertoernooi deelneem. Tydens die Krieketwêreldbeker 2027 sal 57 wedstryde gespeel word, waaronder drie tydens die Superreeks, 30 tydens die groepfase, 21 in die Super Sewe, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die drie laagste geplaasde spanne beslis drie wedstryde in ’n Superreeks, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word in twee groepe van ses elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep speel. Die drie beste spanne van elke groep en die sewende beste span kwalifiseer hierna vir die Super Sewe, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte kwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 50 boulbeurte per span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events |title=ICC revamp formats for marquee men’s events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref><ref name="Formaat">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709 |title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië ook regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]] kwalifiseer. [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] is die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige [[Krieketwêreldbeker 2023]] teen die gasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Toewysing == [[Krieket Suid-Afrika]] het in Mei 2021 aangekondig dat hy ’n bod vir die Krieketwêreldbeker 2027 ingedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/south-africa-to-bid-for-2027-cricket-world-cup-2425615 |title=South Africa To Bid For 2027 Cricket World Cup |publisher=NDTV Sports |date=1 Mei 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die Internasionale Krieketraad het die gasheerlande van beide die 2027- en 2031-manstoernooie op 16 November 2021 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië is gesamentlik as gashere vir die 2027-toernooi benoem, terwyl die 2031-toernooi aan [[Indië]] en [[Bangladesj]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Voorbereiding == In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2027 is in Augustus 2025 ’n reëlingskomitee van 15 lede aangestel. [[Trevor Manuel]] is as die voorsitter aangewys.<ref name=comm>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestatesman.com/sports/trevor-manuel-appointed-chair-of-2027-icc-world-cup-organising-committee-1503474929.html |title=Trevor Manuel appointed chair of 2027 ICC World Cup organising committee |publisher=The Statesman |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die voormalige adjunkpresident [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] is ook aangewys as een van die sewe onafhanklike direkteure van die reëlingskomitee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/odi-world-cup-2027-local-organising-committee-trevor-manuel-head-15-member-team |title=ODI World Cup 2027 Organising Committee Revealed: Trevor Manuel To Lead 15-Member Team |publisher=Outlook |author=Navneet Oberoi |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Deelnemers == [[Lêer:Qualification Pathway for 2027 ICC Cricket World Cup 2.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2027]] Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 sal regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2027 kwalifiseer, terwyl die oorblywende vier plekke tydens ’n kwalifiseringstoernooi beslis sal word.<ref name="Formaat" /> Hoewel Namibië tydens die toernooi vir die eerste keer as gasheer optree, sal hulle as ’n assosiaatlid nie regstreeks vir die toernooi kan kwalifiseer nie en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] sal aan die kwalifiseringstoernooi moet deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |title=ICC announces qualification pathway for 2027 World Cup |publisher=Cricket.com |author=Pramod Ananth |date=13 November 2022 |accessdate=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314001834/https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |archive-date=14 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wenner van die kwalifisering sal regstreeks na die groepfase deurdring en die Superreeks oorspring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/odi-world-cup-qualifier-winner-gains-direct-entry-to-2027-main-round-1546041 |title=ODI World Cup Qualifier winner gains direct entry to 2027 main round |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=17 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende agt spanne het reeds vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer. Later kan nog ses spanne aansluit. [[Lêer:2027 Men's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 36 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer as gasheer of deur die IKR se EDI-ranglys}} {{sleutel|#00cc54ff|Spanne wat nog regstreeks kan kwalifiseer}} {{sleutel|#f48a00ff|Spanne wat aan die kwalifisering deelneem}} {{sleutel|#ffc900|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#737373ff|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-ZA}} | rowspan="2" |'''Gashere''' |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Super Ses <small>([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> |- |{{Cr-AU}} | rowspan="8" |EDI-ranglys<br />op 30 September 2026 |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-EN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-IN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-PK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-LK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> |} == Stadions == Op 10 April 2024 het [[Krieket Suid-Afrika]] die agt stadions op sy kortlys bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/south-africa-venues-2027-odi-world-cup-13758371.html |title=Wanderers, Kingsmead, Newlands confirmed as venues for 2027 ODI World Cup: Report |publisher=Firstpost |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Pholetsi Moseki, [[hoof- uitvoerende beampte]] van dié krieketraad, het verduidelik dat van die elf IKR-geakkrediteerde stadions in Suid-Afrika die finale agt stadions volgens verskeie faktore soos die beskikbaarheid van lughawens en hotelverblyf gekies is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/world-cup/odi-world-cup-2027-wanderers-kingsmead-newlands-among-eight-sa-venues-124041000810_1.html |title=ODI World Cup 2027: Wanderers, Kingsmead, Newlands among eight SA venues |publisher=Business Standard |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> In Augustus 2025 is aangekondig dat Suid-Afrika 44 wedstryde dwarsdeur die agt gasheerstede sal huisves, terwyl die oorblywende tien wedstryde tussen Namibië en Zimbabwe verdeel sal word.<ref name=comm /> Die wedstryde in Namibië sal in die [[Nasionale Krieketstadion]] in [[Windhoek]] aangebied word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-cricket-world-cup-2027-venue-hosts-thrilling-first-international-fixture |title=New Cricket World Cup 2027 venue hosts thrilling first international fixture |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> [[Zimbabwe Krieket]] bou tans ’n stadion in [[Victoria Falls]] met die amptelike naam [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]]. Na verwagting sal dit in Augustus 2026 geopen word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-flagship-stadium-at-victoria-falls-draws-criticism-1500407 |title=Will ZC reap benefits from investing heavily into Victoria Falls Stadium? |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=26 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Op 30 Julie 2026 het die Internasionale Krieketraad die uiteindelike plekke vir die Krieketwêreldbeker 2027 bevestig, insluitend die stadion in Victoria Falls wat tans in aanbou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-confirms-12-host-cities-for-2027-men-s-odi-world-cup-1548090 |title=Johannesburg, Windhoek, Bulawayo among 12 host cities for 2027 men's ODI World Cup |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=5|{{vlagland|Suid-Afrika}} |- ! [[Paarl]], [[Wes-Kaap]] ! [[Oos-Londen]], [[Oos-Kaap]] ! [[Centurion]], [[Gauteng]] ! [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]] |- | [[Bolandpark]] | [[Buffalopark]] | [[SuperSport-park]] | [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] |- | <small>{{Koördinate|33|44|29|S|18|59|54|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bolandpark}}</small> | <small>{{Koördinate|33|0|24.14|S|27|55|09.72|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Buffalopark}}</small> | <small>{{Koördinate|25|51|35.69|S|28|11|43.35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=SuperSport-park}}</small> | <small>{{Koördinate|29|51|0.21|S|31|1|40.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kingsmead}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''22&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Boland Park Cricket Ground.jpg|200px]] | | [[Lêer:SS park.jpg|200px]] | [[Lêer:Kingsmead2009.jpg|200px]] |- ! [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]] ! [[Kaapstad]], Wes-Kaap ! [[Gqeberha]], Oos-Kaap ! [[Johannesburg]], Gauteng |- | [[Mangaung-ovaal]] | [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] | [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] | [[Wanderersstadion|Wanderers]] |- | <small>{{Koördinate|29|7|0.04|S|26|12|18.97|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mangaung-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|33|58|25.32|S|18|28|8.16|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nuweland}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|59.35|S|25|36|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=St. Georgespark}}</small> | <small>{{Koördinate|26|7|52.17|S|28|3|26.69|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wanderers}}</small> |- | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''19&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |- | | [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|200px]] | [[Lêer:Sahara Oval St George's, uploaded 2005.jpg|200px]] | [[Lêer:The Wanderers 2.jpg|200px]] |- !colspan=3|{{vlagland|Zimbabwe}} !{{vlagland|Namibië}} |- ! [[Harare]] ! [[Bulawayo]] ! [[Victoria Falls]] ! [[Windhoek]] |- | [[Harare Sportklub]] | [[Queens Sportklub]] | [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]] | [[Nasionale Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|17|48|50.67|S|31|3|2.08|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Harare Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|20|08|42.39|S|28|35|20.20|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Queens Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|17|55|27.84|S|25|51|24.12|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|36|23.3|S|17|05|33.7|O|region:NA_type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''12&nbsp;500''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''7&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Harare sports club.jpg|200px]] | | | [[Lêer:Namibia National Cricket Ground - Windhoek.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Namibië|width=250|float=left|caption=Plekke in Namibië|places= {{Location map~|Namibië|lat=-22.606463|long=17.092703|position=bottom|background=|label=[[Windhoek]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Suid-Afrika|width=280|float=center|caption=Plekke in Suid-Afrika|places= {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.741389|long=18.998333|position=top|background=|label=[[Paarl]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.006706|long=27.919367|position=top|background=|label=[[Oos-Londen]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-25.859914|long=28.195375|position=top|background=|label=[[Centurion]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.850058|long=31.027814|position=bottom|background=|label=[[Durban]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.116678|long=26.205269|position=bottom|background=|label=[[Bloemfontein]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.9737|long=18.468933|position=bottom|background=|label=[[Kaapstad]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.966486|long=25.61|position=bottom|background=|label=[[Gqeberha]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-26.131158|long=28.057414|position=bottom|background=|label=[[Johannesburg]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Zimbabwe|width=250|float=right|caption=Plekke in Zimbabwe|places= {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-50|lon_deg=31|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Harare]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-20|lat_min=-10|lon_deg=28|lon_min=34|position=right|background=|label=[[Bulawayo]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-56|lon_deg=25|lon_min=50|position=bottom|background=|label=[[Victoria Falls]]}} }} |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2027 word oor 49 dae tussen 14 verskillende spanne oor 57 wedstryde beslis. Dit begin op 4 Oktober met die openingswedstryd. Die toernooi eindig op 21 November op Wanderers in Johannesburg met die eindstryd, waartydens die wenner die Krieketwêreldbekertrofee inpalm. === Groepfase en Super Sewe === Die Krieketwêreldbeker 2027 word deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Die drie laagste geplaasde spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word vir die groepfase in twee groepe van ses elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span vyf wedstryde in die groepfase. Twee punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die drie beste spanne van albei groepe en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die Super Sewe word deur sewe spanne in een groep beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus speel elke span ses wedstryde in die Super Sewe. Die kwalifisering is gegrond op dieselfde kriterias as in die groepfase.<ref name="Formaat" /> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit drie wedstryde bestaan: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die Super Sewe dring na die uitklopfase deur. Die eerste span speel teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag is, sal die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis word. === Effek op Kampioenetrofee 2029-kwalifisering === Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië regstreeks vir die Kampioenetrofee 2029 kwalifiseer. == Wedstryde == Die wedstryde word in vier fases opgedeel, naamlik die Superreeks, die groepfase, die Super Sewe en die uitklopfase.<ref name="Formaat" /> === Superreeks === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Groepfase. |} Die laagste geplaasde drie spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde teen mekaar, waarna die beste span na die Groepfase deurdring.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Sewe én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike kwalifisering vir die Super Sewe en die Kampioenetrofee 2029. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2029 mis. |} Twaalf spanne neem aan die groepfase deel. Die drie beste spanne in elke groep en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die sewe beste spanne kwalifiseer saam met die gasheer Indië ook vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Super Sewe === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Sewe spanne neem aan die Super Sewe deel. Die vier beste spanne dring na die uitklopfase deur.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (vanaf groepfase)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Uitklopfase === Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Wanderers in Johannesburg ontmoet. [[Lêer:Wanderers Stadium 2024.jpg|duimnael|Die eindstryd word op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 17 November | RD1-span01 = '''Kwalifiseerder 1''' | RD1-telling01 = | RD1-span02 = '''Kwalifiseerder 4''' | RD1-telling02 = | RD1-hofie02 = 18 November | RD1-span03 = '''Kwalifiseerder 2''' | RD1-telling03 = | RD1-span04 = '''Kwalifiseerder 3''' | RD1-telling04 = | RD2-hofie01 = 21 November – Johannesburg | RD2-span01 = '''Wenner Halfeindstryd 1''' | RD2-telling01 = | RD2-span02 = '''Wenner Halfeindstryd 2''' | RD2-telling02 = }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 17 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 1 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 4 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 2 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 3 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 21 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Wenner Halfeindstryd 1 | telling1 = | span2 = Wenner Halfeindstryd 2 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2027 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2027]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2027|Krieketwêreldbeker 2027}} * {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2027] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad] * {{en}} [https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2027-28-1545817 ''ICC Cricket World Cup 2027''] {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2027}} [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2027]] [[Kategorie:Sport in 2027]] f90llkn7f57ahu7oob0bi6uxv3j7tt4 2920918 2920891 2026-08-01T19:00:55Z SpesBona 2720 Hersien (vervroeg bygewerk) 2920918 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2027 | beeld = | beeldgrote = 200px | onderskrif = | vanafdatum = 4 Oktober | totdatum = 21 November | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Superreeks, Groepfase, Super Sewe en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Suid-Afrika}}<br />{{vlagland|Zimbabwe}}<br />{{vlagland|Namibië}} | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 14 (36 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 57 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = | meeste paaltjies = | vorige jaar = 2023 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2023 | volgende jaar = 2031 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2031 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2027''' ([[Engels]]: ''2027 Cricket World Cup'') word van 4 Oktober tot 21 November 2027 in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-odi-world-cup-2027-dates-set-to-run-from-october-4-to-november-21-1540479 |title=Men's ODI World Cup 2027 set to run from October 4 to November 21 |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Junie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Dit is die 14de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[Krieketwêreldbeker 2003]] die tweede in [[Suider-Afrika]]. Die 2003-toernooi is deur Suid-Afrika, Zimbabwe en [[Kenia]] saam aangebied. Namibië sal vir die eerste keer ’n [[wêreldbeker]]toernooi aanbied. [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding sal word]] 14 nasionale [[krieket]]spanne neem aan die Krieketwêreldbeker 2027 deel: Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], die volgende agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026<!-- ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]])-->, saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2026. Vir die medegasheer Zimbabwe is dit die eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], waarmee dit die eerste keer in twaalf jaar is wat albei Afrikaspanne aan dieselfde krieketwêreldbekertoernooi deelneem. Tydens die Krieketwêreldbeker 2027 sal 57 wedstryde gespeel word, waaronder drie tydens die Superreeks, 30 tydens die groepfase, 21 in die Super Sewe, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die drie laagste geplaasde spanne beslis drie wedstryde in ’n Superreeks, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word in twee groepe van ses elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep speel. Die drie beste spanne van elke groep en die sewende beste span kwalifiseer hierna vir die Super Sewe, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte kwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 50 boulbeurte per span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events |title=ICC revamp formats for marquee men’s events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref><ref name="Formaat">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709 |title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië ook regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]] kwalifiseer. [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] is die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige [[Krieketwêreldbeker 2023]] teen die gasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Toewysing == [[Krieket Suid-Afrika]] het in Mei 2021 aangekondig dat hy ’n bod vir die Krieketwêreldbeker 2027 ingedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/south-africa-to-bid-for-2027-cricket-world-cup-2425615 |title=South Africa To Bid For 2027 Cricket World Cup |publisher=NDTV Sports |date=1 Mei 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die Internasionale Krieketraad het die gasheerlande van beide die 2027- en 2031-manstoernooie op 16 November 2021 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië is gesamentlik as gashere vir die 2027-toernooi benoem, terwyl die 2031-toernooi aan [[Indië]] en [[Bangladesj]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Voorbereiding == In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2027 is in Augustus 2025 ’n reëlingskomitee van 15 lede aangestel. [[Trevor Manuel]] is as die voorsitter aangewys.<ref name=comm>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestatesman.com/sports/trevor-manuel-appointed-chair-of-2027-icc-world-cup-organising-committee-1503474929.html |title=Trevor Manuel appointed chair of 2027 ICC World Cup organising committee |publisher=The Statesman |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die voormalige adjunkpresident [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] is ook aangewys as een van die sewe onafhanklike direkteure van die reëlingskomitee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/odi-world-cup-2027-local-organising-committee-trevor-manuel-head-15-member-team |title=ODI World Cup 2027 Organising Committee Revealed: Trevor Manuel To Lead 15-Member Team |publisher=Outlook |author=Navneet Oberoi |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Deelnemers == [[Lêer:Qualification Pathway for 2027 ICC Cricket World Cup 2.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2027]] Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 sal regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2027 kwalifiseer, terwyl die oorblywende vier plekke tydens ’n kwalifiseringstoernooi beslis sal word.<ref name="Formaat" /> Hoewel Namibië tydens die toernooi vir die eerste keer as gasheer optree, sal hulle as ’n assosiaatlid nie regstreeks vir die toernooi kan kwalifiseer nie en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] sal aan die kwalifiseringstoernooi moet deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |title=ICC announces qualification pathway for 2027 World Cup |publisher=Cricket.com |author=Pramod Ananth |date=13 November 2022 |accessdate=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314001834/https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |archive-date=14 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wenner van die kwalifisering sal regstreeks na die groepfase deurdring en die Superreeks oorspring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/odi-world-cup-qualifier-winner-gains-direct-entry-to-2027-main-round-1546041 |title=ODI World Cup Qualifier winner gains direct entry to 2027 main round |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=17 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende twee spanne het reeds vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer. Later kan nog twaalf spanne aansluit. <!-- [[Lêer:2027 Men's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 36 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer as gasheer of deur die IKR se EDI-ranglys}} {{sleutel|#00cc54ff|Spanne wat nog regstreeks kan kwalifiseer}} {{sleutel|#f48a00ff|Spanne wat aan die kwalifisering deelneem}} {{sleutel|#ffc900|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#737373ff|Nie deelgeneem nie}}]] --> {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-ZA}} | rowspan="2" |'''Gashere''' |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Super Ses <small>([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> <!-- |- |{{Cr-AU}} | rowspan="8" |EDI-ranglys op<br />30 September 2026 |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-EN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-IN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-PK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-LK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> --> |} == Stadions == Op 10 April 2024 het [[Krieket Suid-Afrika]] die agt stadions op sy kortlys bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/south-africa-venues-2027-odi-world-cup-13758371.html |title=Wanderers, Kingsmead, Newlands confirmed as venues for 2027 ODI World Cup: Report |publisher=Firstpost |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Pholetsi Moseki, [[hoof- uitvoerende beampte]] van dié krieketraad, het verduidelik dat van die elf IKR-geakkrediteerde stadions in Suid-Afrika die finale agt stadions volgens verskeie faktore soos die beskikbaarheid van lughawens en hotelverblyf gekies is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/world-cup/odi-world-cup-2027-wanderers-kingsmead-newlands-among-eight-sa-venues-124041000810_1.html |title=ODI World Cup 2027: Wanderers, Kingsmead, Newlands among eight SA venues |publisher=Business Standard |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> In Augustus 2025 is aangekondig dat Suid-Afrika 44 wedstryde dwarsdeur die agt gasheerstede sal huisves, terwyl die oorblywende tien wedstryde tussen Namibië en Zimbabwe verdeel sal word.<ref name=comm /> Die wedstryde in Namibië sal in die [[Nasionale Krieketstadion]] in [[Windhoek]] aangebied word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-cricket-world-cup-2027-venue-hosts-thrilling-first-international-fixture |title=New Cricket World Cup 2027 venue hosts thrilling first international fixture |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> [[Zimbabwe Krieket]] bou tans ’n stadion in [[Victoria Falls]] met die amptelike naam [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]]. Na verwagting sal dit in Augustus 2026 geopen word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-flagship-stadium-at-victoria-falls-draws-criticism-1500407 |title=Will ZC reap benefits from investing heavily into Victoria Falls Stadium? |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=26 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Op 30 Julie 2026 het die Internasionale Krieketraad die uiteindelike plekke vir die Krieketwêreldbeker 2027 bevestig, insluitend die stadion in Victoria Falls wat tans in aanbou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-confirms-12-host-cities-for-2027-men-s-odi-world-cup-1548090 |title=Johannesburg, Windhoek, Bulawayo among 12 host cities for 2027 men's ODI World Cup |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=5|{{vlagland|Suid-Afrika}} |- ! [[Paarl]], [[Wes-Kaap]] ! [[Oos-Londen]], [[Oos-Kaap]] ! [[Centurion]], [[Gauteng]] ! [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]] |- | [[Bolandpark]] | [[Buffalopark]] | [[SuperSport-park]] | [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] |- | <small>{{Koördinate|33|44|29|S|18|59|54|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bolandpark}}</small> | <small>{{Koördinate|33|0|24.14|S|27|55|09.72|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Buffalopark}}</small> | <small>{{Koördinate|25|51|35.69|S|28|11|43.35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=SuperSport-park}}</small> | <small>{{Koördinate|29|51|0.21|S|31|1|40.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kingsmead}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''22&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Boland Park Cricket Ground.jpg|200px]] | | [[Lêer:SS park.jpg|200px]] | [[Lêer:Kingsmead2009.jpg|200px]] |- ! [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]] ! [[Kaapstad]], Wes-Kaap ! [[Gqeberha]], Oos-Kaap ! [[Johannesburg]], Gauteng |- | [[Mangaung-ovaal]] | [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] | [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] | [[Wanderersstadion|Wanderers]] |- | <small>{{Koördinate|29|7|0.04|S|26|12|18.97|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mangaung-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|33|58|25.32|S|18|28|8.16|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nuweland}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|59.35|S|25|36|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=St. Georgespark}}</small> | <small>{{Koördinate|26|7|52.17|S|28|3|26.69|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wanderers}}</small> |- | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''19&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |- | | [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|200px]] | [[Lêer:Sahara Oval St George's, uploaded 2005.jpg|200px]] | [[Lêer:The Wanderers 2.jpg|200px]] |- !colspan=3|{{vlagland|Zimbabwe}} !{{vlagland|Namibië}} |- ! [[Harare]] ! [[Bulawayo]] ! [[Victoria Falls]] ! [[Windhoek]] |- | [[Harare Sportklub]] | [[Queens Sportklub]] | [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]] | [[Nasionale Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|17|48|50.67|S|31|3|2.08|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Harare Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|20|08|42.39|S|28|35|20.20|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Queens Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|17|55|27.84|S|25|51|24.12|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|36|23.3|S|17|05|33.7|O|region:NA_type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''12&nbsp;500''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''7&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Harare sports club.jpg|200px]] | | | [[Lêer:Namibia National Cricket Ground - Windhoek.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Namibië|width=250|float=left|caption=Plekke in Namibië|places= {{Location map~|Namibië|lat=-22.606463|long=17.092703|position=bottom|background=|label=[[Windhoek]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Suid-Afrika|width=280|float=center|caption=Plekke in Suid-Afrika|places= {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.741389|long=18.998333|position=top|background=|label=[[Paarl]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.006706|long=27.919367|position=top|background=|label=[[Oos-Londen]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-25.859914|long=28.195375|position=top|background=|label=[[Centurion]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.850058|long=31.027814|position=bottom|background=|label=[[Durban]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.116678|long=26.205269|position=bottom|background=|label=[[Bloemfontein]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.9737|long=18.468933|position=bottom|background=|label=[[Kaapstad]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.966486|long=25.61|position=bottom|background=|label=[[Gqeberha]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-26.131158|long=28.057414|position=bottom|background=|label=[[Johannesburg]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Zimbabwe|width=250|float=right|caption=Plekke in Zimbabwe|places= {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-50|lon_deg=31|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Harare]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-20|lat_min=-10|lon_deg=28|lon_min=34|position=right|background=|label=[[Bulawayo]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-56|lon_deg=25|lon_min=50|position=right|background=|label=[[Victoria Falls]]}} }} |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2027 word oor 49 dae tussen 14 verskillende spanne oor 57 wedstryde beslis. Dit begin op 4 Oktober met die openingswedstryd. Die toernooi eindig op 21 November op Wanderers in Johannesburg met die eindstryd, waartydens die wenner die Krieketwêreldbekertrofee inpalm. === Groepfase en Super Sewe === Die Krieketwêreldbeker 2027 word deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Die drie laagste geplaasde spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word vir die groepfase in twee groepe van ses elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span vyf wedstryde in die groepfase. Twee punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die drie beste spanne van albei groepe en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die Super Sewe word deur sewe spanne in een groep beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus speel elke span ses wedstryde in die Super Sewe. Die kwalifisering is gegrond op dieselfde kriterias as in die groepfase.<ref name="Formaat" /> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit drie wedstryde bestaan: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die Super Sewe dring na die uitklopfase deur. Die eerste span speel teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag is, sal die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis word. === Effek op Kampioenetrofee 2029-kwalifisering === Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië regstreeks vir die Kampioenetrofee 2029 kwalifiseer. == Wedstryde == Die wedstryde word in vier fases opgedeel, naamlik die Superreeks, die groepfase, die Super Sewe en die uitklopfase.<ref name="Formaat" /> === Superreeks === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Groepfase. |} Die laagste geplaasde drie spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde teen mekaar, waarna die beste span na die Groepfase deurdring.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Sewe én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike kwalifisering vir die Super Sewe en die Kampioenetrofee 2029. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2029 mis. |} Twaalf spanne neem aan die groepfase deel. Die drie beste spanne in elke groep en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die sewe beste spanne kwalifiseer saam met die gasheer Indië ook vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Super Sewe === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Sewe spanne neem aan die Super Sewe deel. Die vier beste spanne dring na die uitklopfase deur.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (vanaf groepfase)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Uitklopfase === Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Wanderers in Johannesburg ontmoet. [[Lêer:Wanderers Stadium 2024.jpg|duimnael|Die eindstryd word op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 17 November | RD1-span01 = '''Kwalifiseerder 1''' | RD1-telling01 = | RD1-span02 = '''Kwalifiseerder 4''' | RD1-telling02 = | RD1-hofie02 = 18 November | RD1-span03 = '''Kwalifiseerder 2''' | RD1-telling03 = | RD1-span04 = '''Kwalifiseerder 3''' | RD1-telling04 = | RD2-hofie01 = 21 November – Johannesburg | RD2-span01 = '''Wenner Halfeindstryd 1''' | RD2-telling01 = | RD2-span02 = '''Wenner Halfeindstryd 2''' | RD2-telling02 = }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 17 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 1 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 4 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 2 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 3 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 21 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Wenner Halfeindstryd 1 | telling1 = | span2 = Wenner Halfeindstryd 2 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2027 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2027]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2027|Krieketwêreldbeker 2027}} * {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2027] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad] * {{en}} [https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2027-28-1545817 ''ICC Cricket World Cup 2027''] {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2027}} [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2027]] [[Kategorie:Sport in 2027]] m9z38qk5wbqx70dg3bg9b9356mbg4di 0 374323 2921143 2896644 2026-08-02T10:07:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921143 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Zimbabwe Krieket |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Zimbabwe Krieket |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Zimbabwe Cricket'' |opskrif2 = Afkorting |2 = ZC |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Zimbabwe}} |opskrif4 = [[Sport]]soort |4 = [[Krieket]] |opskrif5 = Stigting |5 = 1898 |opskrif6 = Lid van |6 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif7 = Aangesluit op |7 = 21 Julie 1981 |opskrif8 = Vastelandse beheerliggaam |8 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif9 = Voorsitter |9 = Tavengwa Mukuhlani |opskrif10 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |10 = Wilfred Mukondiwa |opskrif11 = Setel |11 = [[Harare Sportklub]], [[Harare]], Zimbabwe |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Engels |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://zimcricket.org/ ''zimcricket.org''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Zimbabwe Krieket''' ([[Engels]]: ''Zimbabwe Cricket'', afgekort “ZC”) is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Zimbabwe]] beheer en is by die [[Harare Sportklub]] in [[Harare]] gesetel. Die beheerliggaam is in 1898 gestig as die '''Rhodesiese Krieketunie''' (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”) en het in 1992 sy huidige naam aangeneem. Dit verteenwoordig Zimbabwe by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n volle lid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == === Vestiging === In 1898 is die beheerliggaam Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”) gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=307}}</ref> In 1980 is dit in Zimbabwiese Krieketunie (''Zimbabwe Cricket Union'', “ZCU”) hernoem en in 1992 het dit sy huidige naam Zimbabwe Krieket (''Zimbabwe Cricket'', “ZC”) aangeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-union-given-a-facelift-141479 |title=Zimbabwe Cricket Union given a facelift |publisher=ESPNcricinfo |date=22 April 2019 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Op 21 Julie 1981 het hulle ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword en op 6 Julie 1992 ’n volle lid.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-zimbabwe-cricket-259980 |title=A brief history of Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=John Ward |date=19 September 2006 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Hulle mag dus [[toetskrieket]] speel, wat na die belangrikste en vernaamste internasionale krieketwedstryde verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-zimbabwe |title=Cricket Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Daarbenewens was die Zimbabwiese beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> === Finansiële probleme === In 2013/14 het die finansiële situasie van Zimbabwe Krieket toenemend vererger. Die IKR moes inspring en ’n finasiële hupstoot gee, maar die gebruik van geldelike voordele is bevraagteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-mismanaged-icc-loan-724593 |title=Zimbabwe Cricket mismanaged $6m ICC loan |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Holme en Liam Brickhill |date=3 Maart 2014 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-turns-down-proposed-icc-bail-out-738959 |title=ZC turns down proposed ICC bail-out |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 April 2014 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Zimbabwiese spelers het herhaaldelik met boikot gedreig en ’n spelersvereniging gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-players-extend-boycott-717839 |title=Zimbabwe players extend boycott |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Februarie 2014 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Die Zimbabwiese span het gesukkel om borge te lok, wat die plaaslike struktuur geraak en tot die kansellasie van baie toernooie soos die Pro40 gelei het. ’n Aantal konsessies aan die spelers is ook afgelas. Verskeie toere is vertraag, ingetrek of gekanselleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-a-tour-of-bangladesh-put-on-hold-753249 |title=Zimbabwe A tour of Bangladesh put on hold |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda en Mohammad Isam |date=17 Junie 2014 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-s-zimbabwe-tour-cancelled-708291 |title=Afghanistan's Zimbabwe tour cancelled |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=9 Januarie 2014 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> === Tydelike skorsing === In 2019 is die Zimbabwiese Krieketraad opgeskort en deur ’n voorlopige raad vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/zimbabwe-cricket-board-suspended/articleshow/69899851.cms |title=Zimbabwe cricket board suspended |publisher=The Times of India |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Weens politieke inmenging deur die regering en die vrees dat geldmiddele vir die nasionale beheerliggaam aan die regering gaan, het die IKR op 18 Julie 2019 Zimbabwe van IKR-toernooie geskors. Dié besluit deur die IKR het ’n aantal spelers gefrustreerd gelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |title="One Decision Has Ended So Many Careers," Cricketer Tweets After ICC Suspends Zimbabwe Cricket |publisher=NDTV |date=19 Julie 2019 |accessdate=10 Februarie 2024 |archive-date=19 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719062636/https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-Zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |url-status=dead }}</ref> Vervolgens kon Zimbabwe nie aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-kwalifisering deelneem nie (hulle is deur [[Nigerië]] vervang)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/nigeria-replace-zimbabwe-t20-world-cup-qualifier-1783081 |title=Nigeria replace Zimbabwe in T20 World Cup Qualifier |publisher=The Daily Star |date=7 Augustus 2019 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> en het dié toernooi misgeloop. Die Zimbabwiese Krieketraad is kort daarna deur die regering heringestel, maar hul skorsing het bly staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/zimbabwe-cricket-board-reinstated-team-still-suspended-119080901148_1.html |title=Zimbabwe cricket board reinstated, team still suspended |publisher=Business Standard India |date=9 Augustus 2019 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Gedurende hierdie tydperk het beide Solomon Mire en kaptein Hamilton Masakadza (onder wie Zimbabwe al sy 25 EDI-wedstryde verloor het) hul bedankings aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketer.com/Topics/zimbabwe/zimbabwe_captain_hamilton_masakadza_retire_international_cricket.html |title=Zimbabwe captain Hamilton Masakadza to retire from international cricket |publisher=The Cricketer |date=3 September 2019 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Ondanks sy skorsing het Zimbabwe Krieket bevestig dat hulle steeds aan die Drienasiesreeks in Bangladesj sou kon deelneem, aangesien hulle kan voortgaan om wedstryde teen ander IKR-lede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-tour-bangladesh-for-tri-series-in-september-1196931 |title=Zimbabwe to tour Bangladesh for tri-series in September |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=7 Augustus 2021 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> In Oktober 2019 het die IKR Zimbabwe Krieket se skorsing gelig, waardeur hulle vir toekomstige toernooie weer toegelaat is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-and-nepal-readmitted-as-icc-members-1203756 |title=Zimbabwe and Nepal readmitted as ICC members |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=14 Oktober 2019 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> == Taak == Zimbabwe Krieket organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (die ''Chevrons''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Toetskrieket|toets-]], [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is Zimbabwe Krieket verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Zimbabwiese span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Zimbabwe. Net soos ander krieketlande beskik Zimbabwe oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Zimbabwe A is die tweede nasionale span van Zimbabwe en van hul wedstryde geniet [[Eersterangse krieket|eersterangse]] of A-lys-status. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die belangrikste krieketligas in Zimbabwe is die Logan Beker in eersterangse krieket (vyf spanne), die Pro50 Kampioenskap in EDI-krieket (vyf spanne) en die Stanbic Bank 20-reeks in T20-krieket (ses spanne). Zimbabwe Krieket organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2003]] (saam met [[Krieket Kenia|Kenia]] en [[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]]). Saam met [[Krieket Namibië|Namibië]] en Suid-Afrika sal Zimbabwe ook die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> == Kenteken == Zimbabwe se bynaam ''The Chevrons''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |title=How our cricketers became Chevrons |publisher=Zimbabwe Independent |date=7 Julie 2017 |accessdate=10 Februarie 2024 |archive-date=31 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731004643/https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/chevrons-stars-happy-to-be-back-playing-cricket-again/ |title=Chevrons stars Happy to be back playing cricket again |publisher=New Zimbabwe |date=28 September 2020 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> is ontleen aan die sigsagpatroon in die mure by die ruïnestad [[Groot-Zimbabwe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/criclife/%e2%80%8bhow%e2%80%8b-zimbabwe%e2%80%8ban-cricket-team-%e2%80%8bgot-the-name%e2%80%8b-chevrons-504536/ |title=How Zimbabwean cricket team got the name ‘Chevrons’ |publisher=Cricket Country |date=1 Junie 2015 |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pindula.co.zw/The_Zimbabwe_Chevrons |title=The Zimbabwe Chevrons |publisher=Pindula |accessdate=10 Februarie 2024}}</ref> Die kenteken toon ’n paaltjie links bo, ’n krieketveldfraiing regs bo, ’n krieketbal links onder en ’n [[Zimbabwe-voël]] regs onder. == Sien ook == * [[Zimbabwiese Rugbyunie]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://zimcricket.org/ Amptelike webwerf van Zimbabwe Krieket] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] grrvc6euoku8dqc1jcisai7awh18xc7 0 374443 2921158 2841751 2026-08-02T11:13:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921158 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Die bombardement van Alchanli''' of die '''Alchanli-tragedie''' ([[Azerbeidjans]]: ''Alxanlı faciəsi'') was die bombardement van 'n huis op die dorp Alchanli in die distrik Foezoeli van [[Azerbeidjan]] op 4 Julie 2017 deur die [[Armenië|Armeense]] weermag met 82 mm- en 120 mm-[[mortier]]e. In die bombardement is die 51-jarige Azerbeidjanse burger Sahiba Goelijewa en haar 18 maande oue kleindogter, Zahra Goelijewa, gedood terwyl die 52-jarige Sarvinaz Goelijewa ernstig beseer is, maar dit oorleef het.<ref>Nana Khoshtaria. [http://moscow-baku.ru/news/politics/pisatel_aleksandr_prokhanov_skorbit_po_pogibshey_azerbaydzhanskoy_devochke_zakhre/ Писатель Александр Проханов: В связи с гибелью ребенка в Азербайджане я наполнен скорбью...]. Moskva-Baku. 5 July 2017.</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-40504373 Azerbaijan toddler killed in Nagorno-Karabakh shelling]. BBC News. 5 Julie 2017.</ref><ref>[https://haqqin.az/news/104406 Врачи о состоянии здоровья раненой армянами женщины]. ''Haqqin.az''. 5 Julie 2017.</ref><ref>{{Cite web|title=Killing of Azerbaijani Toddler Inflames Karabakh Tensions {{!}} Eurasianet|url=https://eurasianet.org/killing-of-azerbaijani-toddler-inflames-karabakh-tensions|access-date=2020-12-10|website=eurasianet.org|language=en}}</ref> == Reaksies == Albei kante het mekaar daarvan beskuldig dat hulle die skietstilstand oortree het.<ref>[http://www.euronews.com/2017/07/05/azeri-woman-and-child-killed-by-rebels-near-nagorno-karabakh-boundary-defence-ministry Azeri woman and child killed by rebels near Nagorno-Karabakh boundary - defence ministry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705174649/http://www.euronews.com/2017/07/05/azeri-woman-and-child-killed-by-rebels-near-nagorno-karabakh-boundary-defence-ministry |date= 5 Julie 2017 }}. ''Euronews''. 5 Julie 2017.</ref> Die Armeense minister van buitelandse sake, Sjawarsj Kotsjarjan, beweer Azerbeidjan is verantwoordelik vir alle slagoffers as gevolg van die "voortdurende militêre provokasie van [[Nagorno-Karabach]]".<ref>[https://news.am/eng/news/398822.html Armenia Deputy FM: Azerbaijani leadership bears full responsibility for all casualties]. ''News.am''. 5 Julie 2017.</ref> Plaaslike owerhede van die selfverklaarde Republiek Nagorno-Karabach beweer Azerbeidjan het uit stellings naby die woongeboue van Alchanli geskiet.<ref>[http://asbarez.com/164697/azerbaijan-using-civilians-as-human-shields-warns-stepanakert/ Azerbaijan Using Civilians as ‘Human Shields,’ Warns Stepanakert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515215114/http://asbarez.com/164697/azerbaijan-using-civilians-as-human-shields-warns-stepanakert/ |date=15 Mei 2021 }}. ''Asbarez''. 5 Julie 2017.</ref> 'n Woordvoerder van die Azerbeidjanse verdediging, Wagif Dargahli, het hierdie bewerings ontken en gesê daar was geen militêre hoofkwartier of stellings in Alchanli tydens die bombardement nie.<ref>[http://en.apa.az/nagorno_karabakh/vagif-dargahli-armenia-as-always-shells-civilians-there-is-no-headquarters-or-firing-positions-in-alkhanli.html Vagif Dargahli: Armenia, as always, shells civilians, there is no headquarters or firing positions in Alkhanli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705123257/http://en.apa.az/nagorno_karabakh/vagif-dargahli-armenia-as-always-shells-civilians-there-is-no-headquarters-or-firing-positions-in-alkhanli.html|date=2017-07-05}}. Azerbaijan Press Agency. 5 Julie 2017.</ref> Op 6 Julie 2017 het die Azerbeidjanse staats- en plaaslike owerhede 'n besoek gereël van buitelandse militêre attachés wat geakkrediteer is in Azerbeidjan en verteenwoordigers van buitelandse media in Alchanli.<ref>[https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/2774301.html Foreign media reps view Armenia-shelled Azerbaijani village]. ''Trend''. 6 Julie 2017.</ref> Die [[Turkye|Turkse]] ministerie van buitelandse sake,<ref>[https://haqqin.az/news/104357 Турция осудила убийство мирных граждан Азербайджана]. ''Haqqin.az''. 5 Julie 2017.</ref> ambassadeur van [[Iran]] in Azerbeidjan,<ref>[https://haqqin.az/news/104384 Посол Ирана осудил убийства мирных граждан Азербайджана]. ''Haqqin.az''. 5 July 2017.</ref> senatore en parlementslede van die [[Verenigde Koninkryk]]<ref>[https://haqqin.az/news/104403 Британский депутат осудил преступление армян]. ''Haqqin.az''. 5 Julie 2017.</ref> en [[Rusland]]<ref>[https://haqqin.az/oldage/104351 Российский депутат об убийстве в Карабахе азербайджанской девочки]. ''Haqqin.az''. 5 Julie 2017.</ref> het die Armeense kant veroordeel omdat hulle aanvalle op die burgerlike bevolking geloods het. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Geskiedenis van Azerbeidjan]] [[Kategorie:Geskiedenis van Armenië]] [[Kategorie:Republiek Artsach]] 3amkuhuerm21st3ujqr6jdzfo5y6bay 0 374828 2920966 2888372 2026-08-01T19:57:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920966 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Tirus | beeld = SubmergedEgyptianHarbour TyreSour Lebanon RomanDeckert04112019.jpg | onderskrif = Onderwater pilare, met die moderne stad op die agtergrond. | koördinate = | plaaslik = صور, ''Ṣūr'' ([[Arabies]]) <br>''Tyr'' ([[Frans]]) <br>''Sour'' (Libanese Frans) | land = {{vlagland|Libanon}} | soort = [[Stad]] | streek1 = Goewernoraat Suid-Libanon | bouer = | stigter = | gestig = c. 2750 v.C. | periodes = | kulture = | uitgrawings = | bewoners = 174 000 | deelvan = | oppervlakte = 16,7&nbsp;km² | tipe = Kultureel | kriteria = iii, vi | verwysings = [http://whc.unesco.org/en/list/299 299] | inskripsie = 1984 (8ste sessie) | toestand = | streek = | beskrywing = Stad en distrik Tirus, goewernoraat Suid-Libanon | unesco = <span style="margin:0.5em; color:#555;">* [http://whc.unesco.org/en/list Naam soos op die Wêrelderfenislys]</span> }} [[Beeld:TyrePeninsula WesternWaterfront-SeenFromSea RomanDeckert04102019.jpg|thumb|269px|Die Tiriese skiereiland uit die weste gesien.]] '''Tirus''' ([[Arabies]]: صور ''Ṣūr''; [[Frans]]: ''Tyr''; [[Grieks]]: Τύρος ''Tyros'') is een van die oudste aaneenlopend bewoonde [[Stad|stede]] in die wêreld,<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/The-worlds-20-oldest-cities/1old-tyre/|title=The world's 20 oldest cities|date=30 Mei 2017|website=The Telegraph|access-date=25 Maart 2020}}</ref> hoewel dit ’n paar eeue in die [[Middeleeue]] net ’n klein inwonertal gehad het. Dit was een van die eerste [[Fenisië|Fenisiese]] stede en die legendariese geboorteplek van die Fenisiese prinses [[Europa (mitologie)|Europa]], haar broers Cadmus en Phoenix, sowel as [[Kartago]] se legendariese stigter, [[Dido]] (Elissa). [[Herodotos]] het Tirus omstreeks 450&nbsp;v.C. besoek en gesê volgens die plaaslike priesters is die stad omstreeks 2750&nbsp;v.C. gestig.<ref name=":29"/> Volgens [[argeologie]]se bewyse was egter reeds omstreeks 2900&nbsp;v.C. nedersettings op die terrein. Die stad het baie antieke terreine, soos ’n hippodroom, en kom as geheel voor op [[Unesco]] se lys van [[wêrelderfenisgebied]]e.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/299|title=World Heritage List: Tyre|year=2020|website=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|access-date=13 Maart 2020}}</ref> Die historikus Ernest Renan het gesê: "'n Mens kan Tirus ’n stad van ruïnes noem wat van ruïnes gebou is."<ref name=":54">{{Cite book|title=Tyre and its history|last1=Medlej|first1=Youmna Jazzar|last2=Medlej|first2=Joumana|publisher=Anis Commercial Printing Press s.a.l.|year=2010|isbn=978-9953-0-1849-2|location=Beiroet|pages=1–30}}</ref><ref>{{Cite book|title=Colour: Travels Through the Paintbox|last=Finlay|first=Victoria|publisher=Hachette UK|year=2014|isbn=9780340733295|location=Londen}}</ref> Die [[Bybel]] verwys verskeie kere na Tirus, veral in [[Jesaja]] 23, waar die stad se ondergang voorspel word. Koning Hiram I was ’n tydgenoot van [[Dawid]] en [[Salomo]]. Jesus het ook die streke Tirus en Sidon besoek. Tirus is vandag die grootste stad in [[Libanon]] naas [[Beiroet]], Tripoli en Sidon.<ref>{{Cite web |url=http://tyros.leb.net/tyre/ |title=Tyre City, Lebanon |access-date= 5 Julie 2021 |archive-date= 1 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701222648/http://tyros.leb.net/tyre/ |url-status=dead }}</ref> Dit is sowat 80&nbsp;km suid van die hoofstad, Beiroet, geleë. Dit het aanvanklik uit twee afsonderlike gebiede bestaan: 'n [[eiland]] naby die kus en ’n verwante nedersetting op die vasteland. [[Alexander die Grote]] het in 332&nbsp;v.C. 'n straatweg laat bou om die eiland met die vasteland te verbind en Tirus vorm dus nou 'n [[skiereiland]]. Tirus is die hoofstad van die Tirus-distrik in die goewernoraat Suid-Libanon. In die stedelike gebied was daar in 2006 sowat 200&nbsp;000 inwoners. Dit sluit baie vlugtelinge in, omdat drie van die land se 12 [[Palestina|Palestynse]] vlugtelingkampe in Tirus geleë is.<ref name=":34">{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UN-Habitat_2017.05.22_CP_Tyre_web.pdf|title=Tyre City Profile|last1=Maguire|first1=Suzanne|last2=Majzoub|first2=Maya|year=2016|editor-last=Osseiran|editor-first=Tarek|website=reliefweb|publisher=UN HABITAT Lebanon|pages=12, 16, 33–34, 39–43, 57, 72|access-date=29 Oktober 2019}}</ref> Buite die moderne stad lê ’n [[argeologie]]se terrein met oorblyfsels van die antieke stad. Tirus het ’n [[Middellandse See|Mediterreense]] klimaat met warm [[somer]]s. Dit is ses maande per jaar droog, met ’n jaarlikse gemiddelde temperatuur van 20,8&nbsp;[[Celsius|°C]]. Die [[reën]]val is gemiddeld 645&nbsp;mm per jaar. ==Omgewing== [[Beeld:Palestine and Syria with the chief routes through Mesopotamia and Babylonia; handbook for travellers; (1906) (14804481453) cropped.jpg|thumb|links|220px|’n Kaart van Tirus.]] Tirus steek ’n ent in die [[Middellandse See]] uit aan die weskus van Libanon en is sowat 80&nbsp;km suid van Beiroet geleë. Dit het aanvanklik uit twee afsonderlike gebiede bestaan: Tirus self, wat op ’n eiland naby die kus geleë was, en ’n verwante nedersetting, Oesjoe, op die vasteland; dit is later Palaetyrus genoem ("Ou Tirus" in antieke Grieks).<ref name=":38">Presutta, David. ''The Biblical Cosmos Versus Modern Cosmology''. 2007, page 225, referencing: Katzenstein, H.J., ''The History of Tyre'', 1973, p.9</ref> [[Beeld:A woman standing in front of the reservoirs of Ras El 'Ain a Wellcome V0020147.jpg|thumb|220px|'n Vrou dra water van Ras al-Ain af; 1881-houtgraveerwerk deur John Douglas Woodward.]] [[Beeld:OffTyreRockyIslands RomanDeckert04102019.jpg|thumb|220px|links|’n Groep rotsagtige eilande naby Tirus.]] Deur die loop van die [[Wêreldgeskiedenis|geskiedenis]], van die [[voorgeskiedenis]] af, het nedersettings in die Tirusomgewing baat gevind by die oorvloed [[vars water]], veral van die [[fontein]]e van die nabygeleë Rashidieh en Ras al-Ain in die suide. Daar is ook die fonteine van Al Bagbog en Ain Ebreen in die noorde en die [[Litani]]rivier.<ref>{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=Tyre|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4th|location=Beirut|pages=5, 7}}</ref> Die hedendaagse stad dek ’n groot deel van die oorspronklike eiland, asook die grootste deel van die straatweg wat [[Alexander die Grote]] in 332&nbsp;v.C. laat bou het. Dié [[landengte]] het deur die eeue aansienlik groter geword vanweë slikdeposito's aan albei kante. Die deel van die oorspronklike eiland wat nie deur die moderne stad beslaan word nie, is grootliks ’n [[argeologie]]se terrein met oorblyfsels van die antieke stad. Tirus, met sy oppervlakte van 16,7&nbsp;km², bestaan uit vier munisipaliteite en is op ’n vrugbare kusvlakte geleë. Daarom word interstedelike [[landbou]] op sowat 44% van die gebied beoefen. Die beboude gebiede maak net meer as 40% uit.<ref name=":34" /> Tirus lê naby die Roum- en Yammoune-[[Geologiese breuke|breuk]]. Hoewel dit in sy geskiedenis ’n paar vernietigende [[aardbewing]]s ondervind het, is die bedreiging relatief klein op die meeste plekke en hoogstens gemiddeld op ’n paar ander plekke. ’n [[Tsoenami]] ná ’n aardbewing, en waarskynlike grondstortings en [[oorstroming]]s daarna, is egter ’n groot moontlike natuurramp wat die inwoners in die gesig staar.<ref name=":34" /> ==Klimaat== [[Beeld:TyreAlMinaCitySite RoundRainbow RomanDeckert11122020.jpg|thumb|220px|’n Halo van 22° oor die Al Mina-terrein, 2019.]] Tirus het ’n [[Mediterreense klimaat]] met warm [[somer]]s (as ''Csa'' geklassifiseer volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]). Dit beteken dit het ses maande per jaar droogte, van Mei tot Oktober. Dit het gemiddeld 300 dae per jaar met sonskyn en ’n jaarlikse temperatuur van 20,8&nbsp;[[Celsius|°C]]. Die gemiddelde maksimum temperatuur is tot 30,8&nbsp;°C in Augustus en die gemiddelde minimum temperatuur tot sowat 10&nbsp;°C in Januarie. Die jaarlikse [[reën]]val is gemiddeld 645&nbsp;mm. Die seewater se minimum temperatuur is 17&nbsp;°C in Februarie en die maksimum 32&nbsp;°C in Augustus. Op ’n diepte van 70&nbsp;m is dit konstant 17-18&nbsp;°C.<ref name=":103">{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/LB980_RIS170706.pdf|title=Information Sheet on Ramsar Wetlands (RIS)–2009-2012version|last1=Yacoub|first1=Adel|last2=El Kayem|first2=Cynthia|date=15 September 2011|website=Ramsar Sites Information Service|access-date=15 Maart 2020|last3=Moukaddem|first3=Tala}}</ref> Die styging van seevlakke weens [[aardverwarming]] dra by tot die bedreiging van [[erosie]] aan die skiereiland en baaigebiede van Tirus.<ref>{{Cite web|url=https://www.southampton.ac.uk/news/2018/10/climate-change-threat.page|title=University research shows world heritage sites under threat from climate change|last=Brown|first=Sally|date=16 Oktober 2018|publisher=University of Southampton|access-date=18 Maart 2020}}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Melqart god of the Phoenician city of Tyre.jpg|links|thumb|150px|'n Borsbeeld van Melqart in die Nasionale Museum van Denemarke.]] ===Stigting (2750-1700 v.C.)=== [[Beeld:AbductionOfEuropa ByblosMosaic200-300CE NationalMuseumOfBeirut Carole Raddato09102019.jpg|thumb|220px|''Die Ontvoering van Europa'', ’n Romeinse [[mosaïek]] uit Biblos, 200-300&nbsp;n.C., Nasionale Museum van Beiroet.]] Die Romeinse historikus Justinius het geskryf die oorspronklike stigters van Tirus het van die noordelike stad Sidon gekom om ’n nuwe hawe te stig.<ref name=":30" /><ref name=":20">{{Cite book|title=lonely planet: Syria & Lebanon|last1=Carter|first1=Terry|last2=Dunston|first2=Lara|last3=Jousiffe|first3=Ann|last4=Jenkins|first4=Siona|publisher=Lonely Planet Publications|year=2004|isbn=1-86450-333-5|edition=2nd|location=Melbourne|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781864503333/page/345 345–347]|url=https://archive.org/details/isbn_9781864503333/page/345}}</ref> Volgens [[Herodotos]], wat Tirus in omtrent 450&nbsp;v.C. besoek het, het die plaaslike priesters gesê die stad is omstreeks 2750&nbsp;v.C. gestig<ref name=":29">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=13–17}}</ref> as ’n ommuurde plek op die vasteland<ref>{{cite book|last=Bement|first=R B|title=Tyre; the history of Phoenicia, Palestine and Syria, and the final captivity of Israel and Judah by the Assyrians|publisher=Ulan Press|asin=B009WP2MR8|page=47}}</ref> wat nou as ''Paleotyre'' ("Ou Tirus") bekend is. [[Argeologie]]se bewyse het dié tyd bevestig. Uit uitgrawings is ook ontdek daar was reeds omstreeks 2900&nbsp;v.C. nedersettings op die terrein,<ref name=":29" /> maar dat die bewoners weggetrek het.<ref name=":30">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=39–58}}</ref> Die Griekse geskiedkundige [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]] het vertel van die algemene mite dat die [[Godheid|god]] [[Melqart]] die stad gebou het as guns vir die meermin Tiros en dit na haar genoem het.<ref name=":372">{{Cite book|title=History of the Lebanese Worldwide Presence – The Phoenician Epoch|last=Khoury Harb|first=Antoine Emile|publisher=The Lebanese Heritage Foundation|year=2017|isbn=9789953038520|location=Beiroet|pages=33–34, 44–49}}</ref> Daar is egter ook verskeie ander legendes oor Tirus se stigting. In die [[Griekse mitologie]] het die hoofgod, [[Zeus]], die vorm van ’n bul aangeneem om die Tiriese prinses Europa na [[Kreta]] te ontvoer. Daar het die paartjie drie seuns gehad: Minos, Radamantos en Sarpedon, wat konings van Kreta geword het en ná hulle dood regters van die [[Hiernamaals|onderwêreld]]. Die kontinent [[Europa]] is na haar genoem. ===Egiptiese tydperk (1700-1200 v.C.)=== [[Beeld:NationalMuseumBeirut RamsesII-BasaltStele-Tyre-13cBC RomanDeckert31102019.jpg|thumb|220px|’n [[Stele]] van [[Ramses II]] wat in Tirus ontdek is, in die Nasionale Museum van Beiroet.]] In die 17de eeu&nbsp;v.C. het die nedersetting onder die heerskappy van die [[farao|farao's]] van [[Antieke Egipte|Egipte]] gekom. In die daaropvolgende jare het dit voordeel getrek uit die beskerming deur Egipte se [[18de Dinastie van Egipte|18de Dinastie]] en het dit kommersieel vooruitgegaan.<ref name=":20" /> Volgens argeologiese bewyse het Tirus reeds teen die middel 2de millennium&nbsp;v.C. begin met die vervaardiging van ’n seldsame en buitengewoon duur soort [[pers]] kleurstof,<ref name=":57">{{Cite book|title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa|last=La Boda|first=Sharon|publisher=Fitzroy Dearborn|year=1994|isbn=1-884964-03-6|volume=4|location=Chicago en Londen|pages=711}}</ref> [[Tiriese pers]]. Dit was bekend daarvoor dat dit mooi en ligbestand was.<ref name=":252">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=278–304}}</ref> Dit is gemaak van ’n ekstrak van die seeslakke ''Murex trunculus'' en ''Murex brandaris''. Die kleur is in antieke kulture uitgesonder vir gebruik deur koninklikes, of minstens adellikes.<ref>Bariaa Mourad. ''"Du Patrimoine à la Muséologie : Conception d'un musée sur le site archéologique de Tyr",''(Tesis); Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN), Study realised in cooperation with the Unesco, Secteur de la Culture, Division du Patrimoine Culturel, Paris, 1998</ref> [[Beeld:Amarna letter- Royal Letter from Abi-milku of Tyre to the king of Egypt MET 24.2.12 EGDP021809.jpg|thumb|150px|links|’n [[Amarna-briewe|Amarna-kleibrief]] deur die Tiriese prins Abimilku aan farao [[Achenaten]], Metropolitaanse Kunsmuseum.]] [[Beeld:Peter Paul Rubens - La découverte de la pourpre.JPG|thumb|220px|"Die ontdekking van pers", deur [[Peter Paul Rubens]], omstreeks 1636.]] Die Tiriërs was uiters diskreet oor die bedryf om ’n absolute [[monopolie]] te verseker.<ref name=":372"/> Volgens die mitologie het die god Melqart op die strand geloop saam met die nimf Tiro, vir wie hy die hof gemaak het, toe sy hond ’n seeslak byt en die weekdier sy bek pers vlek. Tiro wou ’n rok van dieselfde kleur by Melqart hê, en so het die bedryf ontstaan. Die antieke skrywer [[Strabo]], wat Tirus ook besoek het, het gesê die kleurstofbedryf [[Lugbesoedeling|besoedel]] die lug so dat die stank sy verblyf in die stad baie onaangenaam gemaak het.<ref name=":252" /> Kenners het bereken sowat 8&nbsp;000 seeslakke sou vermorsel moes word om een gram van die kleurstof te onttrek,<ref name=":372" /> en dit kon dieselfde gekos het as omtrent 20&nbsp;gram [[goud]].<ref name=":93">{{Cite journal|last1=Noureddine|first1=Ibrahim|last2=Mior|first2=Aaron|year=2018|title=Archaeological Survey of the Phoenician Harbour at Tyre, Lebanon|url=https://www.academia.edu/38076831|journal=Bulletin d'Archéologie et d'Architecture Libanaises |volume=18|pages=95–112|via=Academia.edu}}</ref> Die eerste duidelike verslae oor die stad word gegee deur die [[Amarna-briewe]] van omstreeks 1350&nbsp;v.C. wat die prins van Tirus, [[Abimilku]], aan farao [[Achenaten]] geskryf het. Die onderwerp is dikwels water, hout en die [[Habiru]] wat die platteland van die vasteland oorneem en hoe dit die eiland-stad<!-- dis reg so --> beïnvloed.<ref name=":29" /> Egiptiese magte het eindelik ’n [[Hetiete|Hetitiese]] leër verslaan wat Tirus beleër het.<ref name=":54" /> Hoewel die stad eers Melqart genoem is, na die stadsgod, verskyn die naam Tirus reeds van 1300&nbsp;v.C. af op monumente. In die 12de eeu v.C. het Egipte se farao's geleidelik politieke beheer oor die [[Levant]] verloor,<ref name=":30" /> hoewel Egiptiese kuns Tiriese kuns meer as ’n halwe millennium daarna steeds beïnvloed het.<ref name=":100">{{Cite book|last=Gubel|first=Éric|title=Art in Tyre in the First and Second Iron Age|work=Redt Tyrus/Sauvons Tyr: Histoire phénicienne/Fenincische Geschiedenis|publisher=Peeter|year=1983|isbn=9789070192136|editor-last=Gubel|editor-first=Éric|location=Leuven|pages=23–52|editor-last2=Lipinski|editor-first2=Edward|editor-last3=Servais-Soyez|editor-first3=Brigitte}}</ref> ===Onafhanklike Fenisiese tydperk (1200-868 v.C.)=== {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header=Terracottabeelde uit Tirus | beeld1 = FemaleFigurines-Tyre-IronAge-II NationalMuseumOfBeirut 06102019.jpg | width1 = 240 | onderskrif1 = Vrouekoppe, Ystertydperk. | beeld2 = PhoenicianTerracottaMaleFigurineHeads Tyre IronAge NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg | width2 = 240 | onderskrif2 = Manskoppe, Ystertydperk. | beeld3 = MusiciansFigurines Tyre -IronAge-II NationalMuseumOfBeirut 06102019.jpg | width3 = 240 | onderskrif3 = Musikante, Ystertydperk. }} In die 11de eeu&nbsp;v.C. het die groep maritieme stadstate wat [[Fenisië]] uitgemaak het, begin met ’n kommersiële uitbreiding. Veral Tirus en Sidon het voordeel getrek uit die uitskakeling van die voormalige handelsentrums in [[Oegarit]] en [[Alalakh]].<ref name=":31">{{Cite book|last=Jidejian|first=Nina|title=TYRE Through The Ages|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=57–99}}</ref> Dus is Fenisië deur buitelanders en die Fenisiërs vereenselwig met ''Sidonia'' of ''Tyria''. Tirus se maritieme oorheersing was so groot dat die Middellandse See bekend geraak het as die "Tiriese See".<ref name=":20" /> [[Beeld:NMBStelaPhoenicianNecropolis.jpg|thumb|160px|’n Stele van die Al Bass-terrein in Tirus, die grootste bekende Fenisiese nekropolis, in die Nasionale Museum van Beiroet.]] Daar is baie min argeologiese data oor Tirus uit dié deel van die [[Ystertydperk]] II, en daarom is dit nie bekend hoe hy sy heerskappy aan ander opgedwing het nie.<ref name=":99">{{Cite book|last=Aubet|first=María Eugenia|title=Phoenicia during the Iron Age II period|work=The Oxford Handbook of the Archaeology of the Levant c.8000–332 BCE|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0199212972|editor-last=Steiner|editor-first=Margreet L.|location=Oxford|pages=709–714|editor-last2=Killebrew|editor-first2=Ann E.}}</ref> Daar word egter algemeen aanvaar die stad het staatgemaak op handel en kulturele uitwisseling, eerder as op militêre oorwinnings. Tirus is veral bekend vir die verspreiding van sy [[alfabet]] en ’n telstelsel wat op 20 gebaseer was.<ref name=":45">{{Cite book|title=Highlights of the Achievements and Accomplishments of the Tyrian Civilization And Discovering the lost Continent|last=Mroue|first=Youssef|year=2010|location=Pickering|pages=9–34}}</ref> ’n Belangrike faktor in dié globale opkoms was blykbaar die buitengewone kundigheid van Tiriese geleerdes in [[sterrekunde]] om hulle skepe te navigeer.<ref name=":52">{{Cite book|title=Begleitheft zur Ausstellung Tyros, Hafenstadt Phöniziens|last=Krause|first=Günter|publisher=Museum der Deutschen Binnenschifffahrt|year=1985|location=Duisburg-Ruhrort|pages=1–5, 12–14}}</ref> Ook het die Tiriërs meerverdiepinggeboue opgerig vanweé die beperkte ruimte op die eiland. Hulle het dus ook die reputasie verwerf dat hulle goeie bouers en ingenieurs was, asook metaalwerkers en veral skeepsbouers.<ref name=":54" /> In geskrewe tradisies word die sterk groei van Tirus se vooruitgang van die 10de eeu&nbsp;v.C. af veral aan een individu toegeskryf: [[Hiram I]], wat sy pa, Abibaal, in 969&nbsp;v.C. opgevolg het. Meer as ’n millennium later het [[Josephus|Flavius Josephus]] die legende aangeteken dat Hiram die stedelike gebied uitgebrei het deur projekte wat twee eilande verbind het om ’n enkele eiland te vorm, waarop hy [[tempel]]s laat bou het vir Melqart, Astarte en [[Baalsamin]].<ref name=":99" /> Buite sy grense het Hiram blykbaar sterk bande gevorm met die [[Israel]]itiese konings [[Dawid]] en [[Salomo]]. Hy het na berig word sederhout en geskoolde werkers gestuur om die groot [[Salomo se Tempel|Tempel in Jerusalem]] te help bou.<ref name=":31" /> Invoer van [[Siprus]] het ’n belangrike rol in dié tydperk gespeel.<ref name=":99" /> Verder het Hiram se samewerking met ander lande in die streek en sy bevegting van [[Filistyne|Filistynse]] [[seerower]]s<ref name=":54" /> gehelp om handelsbande met [[Arabiese Skiereiland|Arabië]] en [[Noord-Afrika|Noord-]] en [[Oos-Afrika]] aan te knoop. Hulle het ook <blockquote>"kolonies gestig aan die kuslyne en op naburige eilande in die [[Egeïese See]], in [[Griekeland]], aan die noordkus van Afrika, by Kartago en ander plekke, op [[Sisilië]] en [[Korsika]], in [[Iberiese Skiereiland|Spanje]] by Tartessos en selfs anderkant die pilare van [[Hercules]] by Gadeira (Cádiz)."<ref>uit "Tyre" in Easton's Bible Dictionary</ref>''</blockquote> Ná Hiram se bewind van 34 jaar is verskeie Tiriese konings ná mekaar in gevegte gedood. ===Nieu-Assiriese tydperk (868-612 v.C.)=== [[Beeld:PhoenicianTerracottaFuneraryMask Tyre 7cBCE NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert04102019.jpg|180px|thumb|’n Begrafnismasker van Tirus, 7de eeu&nbsp;v.C., Nasionale Museum van Beiroet.]] In die loop van die 9de eeu&nbsp;v.C. het die stad noue bande met die Israeliete bly handhaaf, soos blyk uit die troue van [[Isebel]] van Tirus se koninklike familie met [[Agab]], koning van Israel.<ref>[[1 Konings]] 16:31</ref><ref name=":57" /> Tirus het egter heffings aan die [[Nieu-Assiriese Ryk]] begin betaal<ref name=":20" /> en dié land het geleidelik oor Fenisië begin heers. Tirus het egter blykbaar ’n groot mate van onafhanklikheid behou terwyl dit kommersieel voordeel uit die stabiliteit van die sterk streeksmag getrek het.<ref name=":31" /> Dus het Tirus een van die magtigste stede in die Oos-Mediterreense gebied gebly. Een van sy konings, die priester [[Itobaal I]] (887-856&nbsp;v.C.), het tot in Beiroet in die noorde regeer en tot in ’n deel van [[Siprus]].<ref>{{cite web|url=https://www.livius.org/sources/content/the-founding-of-carthage|website=Livius.org|title=Founding of Carthage|access-date=2020-05-13}}</ref> Volgens mites is die Noord-Afrikaanse stad Kartago in 814&nbsp;v.C. gestig deur Tirus se prinses Elissa, algemeen bekend as Dido ("Die Swerweling"), wat met ’n vloot skepe ontsnap het ná ’n magstryd met haar broer, Pigmalion.<ref name=":20" /> [[Beeld:TributeOfShipsOfTyreAndSidonToShalmaneserII GatesOfBalawat.nypl.digitalcollections.jpg|thumb|240px|links|Skepe van Tirus bring heffings vir Salmanasser&nbsp;II.]] In die loop van die 8ste eeu&nbsp;v.C. het die Nieu-Assiriese konings probeer om hulle heerskappy oor Tirus se versterk.<ref name=":54" /> [[Tiglat-Pileser III]] (744-727&nbsp;v.C.) het heffings van Hiram II geëis en probeer om handel tussen Tirus en nedersettings in die suide te verbied.<ref name=":93" /> Sy opvolger, [[Salmanasser V]], het die stad van omstreeks 725 tot 720&nbsp;v.C. probeer beleër met die hulp van die Fenisiërs van die vasteland, maar kon dit nie inneem nie.<ref name=":21">{{cite book|last=Bement|first=R B|title=Tyre; the history of Phoenicia, Palestine and Syria, and the final captivity of Israel and Judah by the Assyrians|publisher=Ulan Press|asin=B009WP2MR8|page=48}}</ref> Siprus het homself egter in 709&nbsp;v.C. van Tiriese oorheersing bevry.<ref name=":52" /> [[Sanherib]], wat van 705 tot 681&nbsp;v.C. oor die Nieu-Assiriese Ryk regeer het, kon Tirus nie in sy militêre veldtogte oorwin nie, maar die Tiriese koning Elulaios het beheer oor die gebiede buite die stad verloor en het gevlug. Hy is opgevolg deur pro-Assiriese monarge en goewerneurs. Die Tiriese koning Baäl&nbsp;I het na berig word die Nieu-Assiriese heerser [[Esarhaddon]] (680-669&nbsp;v.C.) gehelp om ’n Sidoniese opstand te onderdruk en het as ’n beloning beheer oor ’n groot deel van die kus van Palestina gekry. Baäl het egter ’n ooreenkoms met die Egiptiese farao [[Taharqa]] aangegaan en is deur Esarhaddon gestraf.<ref name=":31" /> [[Assurbanipal]], Esarhaddon se opvolger van 669 tot 631&nbsp;v.C., het die agterland van Tirus verwoes, maar die weer eens rebellerende stad bewaar vanweë sy ekonomiese potensiaal. Tirus het daarna sy handel hervat en aanhou vooruitgaan.<ref name=":99" /> Terwyl Nieu-Assirië in die 7de eeu&nbsp;v.C. verbrokkel het, het Tirus en die ander Fenisiese stadstate nie net aansienlike onafhanklikheid geniet nie, maar ook bloeiende handelsbedrywighede.<ref name=":57" /> ===Onafhanklikheid en Neo-Babiloniese tydperk (612-539 v.C.)=== [[Beeld:LimestonePhoenicianKingPharaohStyle 700-600BCE Tyre.jpg|thumb|180px|’n Beeld van ’n Fenisiese koning in die styl van ’n farao, uit Tirus, 7de eeu v.C.]] [[Beeld:Seated woman with tiara-AO 1579-IMG 4681-gradient.jpg|thumb|180px|’n Terracottabeeld van ’n sittende vrou met ’n tiara op, van Tirus, 6de eeu&nbsp;v.C., in die [[Louvre]].]] Ná die val van die Assiriërs in 612&nbsp;v.C. het Tirus en die ander Fenisiese stadstate aanvanklik nog ’n opbloei in hulle handel beleef sonder die betaling van heffings. Dié tydperk het egter ná ’n paar jaar geëindig toe [[Nebukadnesar II]] in 605&nbsp;v.C. met militêre veldtogte in die Levant begin het.<ref name=":28" /> Die Tiriese heersers het hulle aan die kant van Egipte, die koninkryke [[Juda]], [[Edom]] en [[Moab]] sowel as ander Fenisisese stede geskaar teen [[Neo-Babiloniese Ryk|Neo-Babiloniese]] ambisies oor die uitbreiding van sy grondgebied. Hulle het daarin geslaag om hulle onafhanklikheid te behou.<ref name=":57" /> In 586&nbsp;v.C. het Nebukadnesar II met ’n beleg van Tirus begin wat 13 jaar geduur het.<ref name=":20" /> Dit het misluk, maar die verswakte stad het eindelik ingestem om heffings te betaal.<ref name=":21"/> Weens die lang beleg het Tirus ekonomiese skade gely en sy handelsbedrywighede is in ’n groot mate deur die onstabiliteit geknou. Die stad het ook sy tradisionele wedywering met die naburige Sidon verloor,<ref name=":28">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=107–117}}</ref> en laasgenoemde stad het die oorhand gekry.<ref name=":99" /> Terselfdertyd het die invloed van die Egiptiese kuns, wat ’n "gekoesterde bron van inspirasie" gebly het selfs ná die beëindiging van Egipte se oorhand oor die streek in die 12de eeu v.C., eindelik afgeneem.<ref name=":100" /> ===Persiese tydperk (539-332 v.C.)=== Die [[Achaemenidiese Ryk]] van die Persiese koning [[Kores die Grote]] het die stad in 539&nbsp;v.C. verower.<ref name="JSTOR">{{Cite journal|title=Tyre in the early Persian period (539-486 B.C)|journal = The Biblical Archaeologist|volume = 42|issue = 1|pages = 23–34|jstor = 3209545|last1 = Katzenstein|first1 = H. Jacob|year = 1979|doi = 10.2307/3209545|s2cid = 165757132}}</ref> Die Perse het Fenisië in vier [[vasal]]koninkryke verdeel: Sidon, Tirus, Arwad en Biblos. Hulle het floreer deur skepe vir die Persiese konings se vlote te bou. Toe Kambuses II ’n veldtog teen Kartago reël, het Tirus egter geweier om teen sy dogterstad te veg.<ref name=":28" /> {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header= | beeld1 = Gallica-BNF Monnaie 1 4 de sicle (...)Tyr Phénicie btv1b10322884x.jpg | width1 = 180 | onderskrif1 = ’n Silwermuntstuk uit Tirus uit 437-425 v.C.. Links is ’n dolfyn en seeslak en regs ’n uil met ’n Egiptiese septer. | beeld2 = PhoenicianSilverCoinTyre MelqartDolphin 347-346 BNF-Gallica.jpg | width2 = 180 | onderskrif2 = ’n Silwermuntstuk uit Tirus uit 347-346 v.C.. Links is Melqart wat op ’n perd ry en regs ’n uil met ’n Egiptiese septer. }} Onder Persiese heerskappy is Tirus, nes die ander Fenisiese stadstate, toegelaat om sy eie koning te behou,<ref name=":57" /> maar eindelik is die ou stelsel van koningshuise afgeskaf. Die stadstate het republieke geword, met ''suffetes'' (regters) wat vir ses jaar die mag behou het.<ref name=":54" /></blockquote> Tirus se ekonomie het steeds gesteun op die vervaardiging van pers kleurstof uit seeslakke, wat op ’n silwermuntstuk van Titus van omstreeks 450-400&nbsp;v.C. verskyn,<ref name=":252"/> toe die stad sy eie geld begin munt het. Ander motiewe op munstukke het dolfyne en uile ingesluit.<ref name=":57" /> Herodotos het Tirus omstreeks 450&nbsp;v.C. besoek en die tempel van Melqart gesien. "Dit was ryklik versier met offerandes, en daar was tussenin twee pilare, een van goud en een van smarag, wat snags helder geskyn het."<ref>{{Cite book|title=The Histories, Book 2|last=Herodotus|pages=115 §44}}</ref> Sommige historici meen die smaragpilaar was van glas en is met ’n lamp verlig.<ref name=":54" /> Volgens die Romeinse historikus Justinus het ’n opstand deur [[Slaaf|slawe]] in die Persiese tydperk plaasgevind. Die lewe van net een slawemeester met die naam Straton is gespaar. Die voormalige slawe het hom toe as die nuwe koning gekies en ’n dinastie gestig.<ref name=":28" /> In 392&nbsp;v.C. het Evagoras, die prins van [[Siprus]], met [[Athene|Atheense]] en Egiptiese steun ’n opstand teen die Persiese heerskappy begin. Sy magte het Tirus ingeneem – óf deur hulle aan te val óf deur die geheime instemming van die Tiriërs. Hy het die rebellie egter ná 10 jaar beëindig en Tirus het weer onder Persiese beheer gekom. Die stad het nie deelgeneem aan Sidon se opstand in 352&nbsp;v.C. nie en het voordeel getrek uit die buurstat se daaropvolgende verwoesting.<ref name=":28" /> ===Hellenistiese tydperk (332-126 v.C.)=== [[Beeld:A naval action during the siege of Tyre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|180px|Optrede deur die vloot tydens die beleg van Tirus; tekening deur André Castaigne, 1888/'89.]] Ná sy oorwinning oor die Persiese koning [[Darius III]] in 333&nbsp;v.C. het [[Alexander die Grote]] sy leërs suid na [[Sirië]] en die [[Levant]] geneem en heffings geëis van al die Fenisiese stadstate aan die kus. Omdat hulle moeg was van Persiese onderdrukking, het die meeste die nuwe heerser verwelkom. Tirus het egter hewig weerstand gebied.<ref name=":412">{{Cite book|title=A visit to the Museum... The short guide of the National Museum of Beirut, Lebanon|publisher=Ministry of Culture/Directorate General of Antiquities|year=2008|isbn=978-9953-0-0038-1|location=Beiroet|pages=}}</ref> [[File:Antikensammlung Berlin 578.JPG|links|thumb|180px|’n Blou marmertorso uit Tirus, Altes Museum in [[Berlyn]].]] Alexander het die stad beleër ondanks sy reputasie dat hy nie ingeneem kan word nie.<ref name=":20" /> Die [[Masedonië (Griekeland)|Masedoniese]] veroweraar het binne sewe maande daarin geslaag om die stad te beleër deur die ou stad op die vasteland af te breek en die geboue se stene te gebruik om ’n straatweg na die eiland te bou.<ref name=":38" /><ref>Robin Lane Fox, ''Alexander the Great'' 1973:181f.</ref> [[Beeld:Demetrius Nicator, King of Syria, Killed as He Attempts to Land at Tyre - Google Art Project cropped.jpg|thumb|180px|Demetrius II word vermoor, Franse illustrasie van omstreeks 1413-1415.]] Sowat 8&nbsp;000 Tiriërs is tydens die beleg dood en hoewel Alexander koning Azemilcus en die hoofmagistrate begenadig het, is sowat 30&nbsp;000 burgers as slawe verkoop.<ref name=":27">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=119–141}}</ref> Tirus is vandag steeds ’n skiereiland in plaas van ’n eiland.<ref name=":20" /><ref name=":372" /> Kort ná Alexander se dood in 323&nbsp;v.C. het [[Ptolemeus I Soter|Ptolemeus]] van Egipte die streek geannekseer, maar dit net ’n paar jaar lank behou.<ref name=":27" /> In 315&nbsp;v.C. het Alexander se voormalige generaal [[Antigonos I Monoftalmos|Antigonos]] Tirus self beleër.<ref name="315 B.C. – events and references">[http://www.attalus.org/bc4/year315.html#20 315 B.C. – events and references]</ref> Antigonos se seun, Demetrios, het tot in 287&nbsp;v.C. oor Fenisië regeer, maar Ptolemeus het dit teruggewen. Dit was daarna sowat 70 jaar lank onder beheer van Ptolemeus se opvolgers, totdat die [[Seleukidiese Ryk]] onder [[Antiogos III die Grote|Antiogos III]] Fenisië in 198&nbsp;v.C. verower het.<ref name=":27" /> In 275&nbsp;v.C. het Tirus besluit om ’n republiek te word.<ref name=":52" /> Terwyl die mag van die Seleukidiese Ryk begin verbokkel het en sy leiers in dinastiese gevegte betrokke geraak het, het hulle houvas op Fenisië ook afgeneem. ===Onafhanklikheid van die Seleukiede (126-64 v.C.)=== In 126&nbsp;v.C. het Tirus onafhanklik van die kwynende Seleukidiese Ryk geword.<ref>[http://www.attalus.org/bc2/year126.html#9 126 B.C. – events and references]</ref> ’n Jaar later het die Seleukidiese koning [[Demetrius II Nicator]] na Tirus gevlug nadat hy van die troon gesit is. Die prefek van Tirus het hom egter laat vermoor toe hy sy skip verlaat.<ref>{{Cite web|url=http://www.getty.edu/art/collection/objects/105180/unknown-maker-demetrius-nicator-king-of-syria-killed-as-he-attempts-to-land-at-tyre-french-about-1413-1415/?dz=0.5000,0.7418,0.38|title=Demetrius Nicator, King of Syria, Killed as He Attempts to Land at Tyre|website=The J. Paul Getty Museum|access-date=8 Januarie 2020}}</ref> In 88&nbsp;v.C. het Tirus se handelsbedrywighede begin ly onder die onstabiliteit in die gebied. Vyf jaar later, in 83&nbsp;v.C., het die heersersklasse van die Levant [[Tigranes die Grote]], koning van [[Armenië]], gevra om die heerser van Fenisië te word en orde te herstel. Tirus het egter daarin geslaag om onafhanklik te bly.<ref name=":102">{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=TYRE|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=33, 76}}</ref> ===Romeinse tydperk (64 v.C. - 395&nbsp;n.C.)=== [[Beeld:AinSur-AinHiram Tyre RomanDeckert07082019.jpg|links|thumb|180px|Ain Sur.]] In 64&nbsp;v.C. het [[Syria (Romeinse provinsie)|Sirië]] eindelik ’n provinsie van die laat [[Romeinse Republiek]] geword, net voordat laasgenoemde die [[Romeinse Ryk]] geword het.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year64.html#31 64 B.C. – events and references]</ref> Tirus is toegelaat om sy onafhanklikheid in ’n groot mate te behou as ’n "civitas foederata" (vrye stad).<ref>E. G. Hardy, Roman Laws and Charters, New Jersey 2005, p.95</ref> Tirus het dus ’n groot deel van sy kommersiële belangrikheid behou. Benewens pers kleurstof, was die vervaardiging van [[linne]] ’n belangrike nywerheid.<ref name=":26" /> Sy ligging het Tirus die "natuurlike" hawestad gemaak van [[Damaskus]], waaraan dit in die Romeinse tydperk met ’n pad gekoppel is.<ref name=":32">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=19–37}}</ref> Dit was ook ’n belangrike ontmoetingsplek aan die [[Syroete]].<ref name=":45" /> [[Beeld:NationalMuseumOfBeirut EmperorHadrianMarble-Tyre RomanDeckert06102019.jpg|thumb|150px|’n Marmerstandbeeld van [[Hadrianus]] uit Tirus, Nasionale Museum van Beiroet.]] [[Beeld:Tyre Triumphal Arch.jpg|thumb|180px|links|Die Triomfboog (herbou).]] [[Beeld:NationalMuseumOfBeirut SeptimiusSverus-marble-Tyre RomanDeckert06102019.jpg|thumb|150px|’n Borsbeeld van Septimius Severus uit Tirus.]] In die [[Nuwe Testament]] word genoem dat [[Jesus]] Sidon en Tirus besoek het. Hy het duiwels uit ’n vrou se dogter gedryf<ref>[[Matteus]] 15:21; [[Markus]] 7:24</ref> en baie mense het van Tirus en Sidom gekom om Hom te hoor preek.<ref>Markus 3:8; [[Lukas]] 6:17, Matteus 11:21-23</ref> ’n [[Christelik]]e gemeente is in Tirus gestig kort ná die dood van sint Stefanus. [[Paulus van Tarsus|Paulus]] het op die terugkeer van sy derde sendingsreis ’n week daar in gesprek met die dissipels deurgebring.<ref name=":26">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=142–169}}</ref> In die vroeë 2de eeu&nbsp;n.C. het keiser [[Hadrianus]], wat die stad van die ooste omstreeks 130&nbsp;n.C. besoek het, die titel "metropolis" aan Tirus gegee. Sy status was van "uiterste belang",<ref name=":55">{{Cite book|title=Beyond Greece and Rome: Foundation Myths on Tyrian Coinage in the Third Century AD|last=Hirt|first=Alfred|work=Foundation Myths in Ancient Societies: Dialogues and Discourses|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2015|isbn=978-0812246421|editor-last=Mac Sweeney|editor-first=Naoíse|location=Philadelphia|pages=191–226}}</ref> want dit het die antieke wedywering met Sidon in Tirus se guns beklink – vir eers.<ref name=":26" /> Daarna is die beroemde Triomfboog en Tiriese Hippodroom, een van die grootste hippodrome ter wêreld (480&nbsp;m lank en 160&nbsp;m breed), gebou.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kilb7bDgSSA Video showing the Roman hippodrome of Tyre]</ref> Die amfiteater vir die perderesiesbaan kon sowat 30&nbsp;000 toeskouers huisves. ’n [[Akwaduk]] van omtrent 5&nbsp;km lank is gebou om die stad van water uit die Ras Al Ain-bekkens in die suide te voorsien.<ref name=":372"/> Toe [[Septimius Severus]] en [[Pescennius Niger]] in 193&nbsp;n.C. met mekaar meeding om die troon van [[Rome]], het Tirus hom aan Severus se kant geskaar, want hy was gebore in die voormalige Tiriese kolonie Leptis Magna.<ref>{{Cite book|title=History of the Lebanese Worldwide Presence – The Phoenician Epoch|last=Khoury Harb|first=Antoine Emile|publisher=The Lebanese Heritage Foundation|year=2017|isbn=9789953038520|location=Beirut|pages=166}}</ref> Uit weerwraak het Niger se soldate Tirus geplunder en baie van sy inwoners vermoor. Ná Niger se nederlaag het Severus Tirus se trou egter beloon met die status van ’n kolonie, wat die stad in staat gestel het om ’n deel van sy rykdom te herwin,<ref name=":26" /> want dit het aan Tiriërs Romeinse burgerskap gegee, met dieselfde regte as Romeine self.<ref name=":54" /> In 198 het Tirus die hoofstad van die provinsie Syria Phoenice geword.<ref name=":52" /> Met die groei van die Christendom in die 3de eeu het die Romeinse owerhede [[paganisme]] gesteun en die aanbidding van Tirus se antieke gode, veral Melqart, aangemoedig. Toe keiser [[Dekius]] in 250-251 opdrag gee dat Christene vervolg word, het volgelinge van Jesus in Tirus ook gely. In 304 is sowat 500 Christene in Tirus na berig word vervolg, gemartel en vermoor.<ref>{{Cite web|url=https://livingmaronite.com/resources/feast-days/500-martyrs-of-tyre/|title=500 Martyrs of Tyre|date=19 Februarie 2017|website=Living Maronite|access-date=8 Oktober 2019|archive-date= 5 Desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205110359/https://livingmaronite.com/resources/feast-days/500-martyrs-of-tyre/|url-status=dead}}</ref> Omstreeks 316 het Frumentius, wat omtrent in die tyd van die vervolging in Tirus gebore is, die eerste biskop van die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] geword nadat hy en sy broer, Edesius, saam met hulle oom na die [[Rooisee]] gevaar en aan die [[Eritrea|Eritrese]] kus gestrand het. Terwyl Edesius na Tirus teruggekeer het om ’n priester te word, het Frumentius die Christendom glo na die [[Koninkryk Aksum]] gebring.<ref name=":54" /> ===Bisantynse tydperk (395-640)=== [[Beeld:TyreAlMinaCitySite ByzantineMosaicHearts RomanDeckert030102018.jpg|thumb|200px|links|’n Mosaïek met hartvormige wingerdblare by die ingang van die Al Mina-terrein, moontlik Bisantyns.]] In 395 het Tirus deel van die [[Bisantynse Ryk]] geword en aanhou floreer. Sy tradisionele nywerhede was in dié tydperk steeds belangrik,<ref name=":20" /> maar die stad het die meeste voordeel getrek uit sy strategiese ligging aan die Syroete,<ref name=":45" /> wat hom ook in staat gestel het om [[sy]] te vervaardig nadat die geheime prosedures uit [[China]] gesmokkel is.<ref name=":54" /> [[Beeld:ByzantineTomb-Tyre-VirginMaryHalo NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg|thumb|200px|Uit die nekropolis van Al Bass, 440&nbsp;n.C., "moontlik die oudste fresko van die [[Maagd Maria]] in die wêreld",<ref name=":102"/> Nasionale Museum van Beiroet.]] Die [[nekropolis]] in die vastelandse Tirus met sy meer as driehonderd sarkofae uit die Romeinse en die Bisantynse tydperk, het gegroei totdat dit een van die grootstes in die wêreld was. In Bisantynse tye is ’n hoofpad van 400&nbsp;m lank en 4,5&nbsp;m breed gebou wat met [[sandsteen]] geplaveisel is.<ref name=":372" /> Daarnaby is twee kerke met marmerversierings in die 5de en 6de eeu gebou toe die boubedryf in Tirus sy hoogtepunt bereik het.<ref name=":39">{{Cite book|title=TYRE|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=62, 74, 102}}</ref> In die 6de eeu, vanaf 502,<ref name=":95" /> het ’n reeks [[aardbewing]]s Tirus getref en beskadig. Die ergste een was in 551,<ref name=":54" /> toe die aardbewing ook ’n [[tsoenami]] veroorsaak het.<ref name=":95">{{Cite book|last=Gatier|first=Pierre-Louis|url=https://www.academia.edu/30352235|title=Sources de l'histoire de Tyr. Textes de l'Antiquité et du Moyen Âge|work=Tyr l'instable : pour un catalogue des séismes et tsunamis de l'Antiquité et du Moyen Âge|publisher=Co-édition Presses de l'Ifpo / Presses de l'Université Saint-Joseph|year=2011|isbn=978-2-35159-184-0|editor-last=Gatier|editor-first=Pierre-Louis|location=Beiroet|pages=263|language=fr|format=PDF|editor-last2=Aliquot|editor-first2=Julien|editor-last3=Nordiguian|editor-first3=Lévon}}</ref> Dit het die Triomfboog op die vasteland vernietig,<ref name=":22">{{Cite book|title=lebanon – THROUGH THE LENS OF MUNIR NASR|last=Zoghaib|first=Henri|publisher=Arab Printing Press sal|year=2004|isbn=9789953023854|location=Beiroet|pages=74}}</ref> terwyl die Egiptiese hawe en dele van die voorstad aan die suidelike kant van die skiereiland onder die see verdwyn het.<ref name=":39" /> Die stad en sy inwoners het ook in die 6de eeu al hoe meer gely onder die chaos wat ontstaan het deurdat die Bisantynse Ryk deur oorloë geteister is.<ref name=":54" /> Tirus het onder Bisantynse heerskappy gebly totdat dit met die eeuwisseling deur die [[Sassanidiese Ryk|Sassanidiese]] sjah [[Khusro II]] verower is en daarna, in 640 tydens die [[Moslems]]e verowering van die Levant, deur Arabiese magte van die [[Rasjidoen-kalifaat]].<ref name=":45"/> ===Vroeë Moslemtydperk (640-1124)=== [[Beeld:FatimidGrandMosque TyreSour RomanDeckert23112019.jpg|thumb|200px|Oorblyfsels van die Fatimidiese [[moskee]].]] Onder [[Islam]] is vrede en orde herstel. Tirus het onder beheer van die [[Kalifaat]] gou weer vooruitgegaan. Die voorspoed het ’n halwe millennium geduur,<ref name=":22" /> ondanks die feit dat die stad beperk was tot ’n deel van die ou eiland ná die verwoesting van die aardbewings in die 6de eeu.<ref name=":39" /> [[Beeld:Vase-VII-VIIIc Tyre NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg|thumb|links|150px|’n Vaas uit die 7de-8ste eeu, Nasionale Museum van Beiroet.]] [[File:GlassFurnaces AlMinaCitySite TyreSourLebanon RomanDeckert09102019.jpg|thumb|200px|Glasballe by Al Mina.]] In die laat 640's het die kalief se goewerneur, Muawiyah, sy vlootinvalle in Siprus van Tirus af geloods,<ref name=":20"/> maar die Rasjidoentydperk het net tot in 661 geduur.<ref name=":45" /> Dit is gevolg deur die [[Omajjadiese Kalifaat]] (tot in 750) en die [[Abbasidiese Kalifaat]]. Tirus het ’n kultuursentrum van die Arabiese wêreld geword, met baie bekende geleerdes en kunstenaars.<ref name=":45" /> Deur die loop van die eeue het Islam versprei en [[Arabies]] het [[Grieks]] as die taal van administrasie vervang,<ref name=":45" /><ref name=":412" /> hoewel sommige mense blykbaar steeds die antieke kultus van Melqart aangehang het.<ref name=":54" /> In die tyd van die [[Fatimidiese Kalifaat]] is ’n Groot Moskee gebou,<ref name=":13">{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=TYRE|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=94, 103–121}}</ref> waarskynlik op die plek waar die tempel van Melqart voorheen gestaan het.<ref name=":372" /> Intussen het Tirus deel van die [[Syroete]] gebly<ref name=":45" /> en steeds sy tradisionele vervaardiging van [[Tiriese pers]] en [[glas]] voortgesit.<ref name=":54" /> In uitgrawings op die Al Mina-terrein is glasoonde uit die vroeë Islamitiese tydperk ontdek wat die kapasiteit het om in ’n enkele sessies meer as 50&nbsp;ton glas te smelt. Daarbenewens het die vervaardiging van [[suiker]] van suikerrietlanderye om die stad ook belangrik geword.<ref name=":96">{{Cite journal|last1=Freestone|first1=Ian|last2=Jennings|first2=Sarah|last3=Aldsworth|first3=Fred|last4=Haggerty|first4=George|last5=Whitehouse|first5=David B.|year=2001|title=The Glass-Making Area on the Island Site at Tyre, Southern Lebanon|url=https://www.academia.edu/24388439|journal=Bulletin d'Archéologie et d'Architecture Libanaises |publisher=MINISTÈRE DE LA CULTURE, Direction Générale des Antiquités|volume=5|pages=219–239|via=Academia.edu}}</ref> In die Tiriese Opstand (996-998) het die inwoners gerebelleer teen die Fatimidiese heerskappy. Dit is gelei deur ’n gewone matroos met die naam 'Allaqa. Die stad is egter deur die Fatimidiese Kalifaat beleër. ’n Bisantynse eskadron wat probeer het om die stad se verdedigers te help, is verslaan. Ná ’n beleg van twee jaar het die Fatimiede die stad geplunder en baie inwoners vermoor.<ref>{{cite book | title = A History of Palestine, 634–1099 | last = Gil | first = Moshe | translator = Ethel Broido | url = | year = 1997 | isbn = 0-521-59984-9 | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press }}</ref> In 1086 het dit in die hande van die [[Seldjoekse Ryk]] geval, wat dit in 1089 weer aan die Fatimiede moes afstaan. Teen daardie tyd was die inwoners sowat 20&nbsp;000.<ref name=":42">{{Cite book|title=Lebanon: A History, 600–2011|last=Harris|first=William|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=978-0195181111|location=Oxford|pages=48, 53, 67}}</ref> Die meerderheid was blykbaar [[Sjia|Sjiiete]].<ref name=":67">{{Cite book|url=https://www.academia.edu/12778980|title=The battle for South Lebanon: Radicalisation of Lebanon's Shi'ites 1982–1985|last=Smit|first=Ferdinand|publisher=Bulaaq, Uitgeverij|year=2006|isbn=978-9054600589|location=Amsterdam|pages=23, 36, 61–62, 71, 90, 115, 127–128, 133–134, 152, 164, 175, 183, 220, 269–274, 297–298, 300|format=PDF}}</ref> Tien jaar later het Tirus voorkom dat hulle aangeval word deur heffings te betaal aan die [[Kruisvaarders]] wat na Jerusalem opgeruk het. Laat in 1111 het koning [[Baldwin I van Jerusalem]] die stad beleër,<ref name=":24">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=248–271}}</ref> wat homself onder die beskerming van die Seldjoekse militêre leier [[Toghtekin]] geplaas het. Met die steun van Fatimidiese magte het Toghtekin tussenbeide getree en die Franke gedwing om die beleg in April 1112 op te hef nadat sowat 2&nbsp;000 van Baldwin se soldate gedood is.<ref name=":20" /> ’n Dekade later het die Fatimiede Tirus aan Toghtekin verkoop en hy het ’n garnisoen daar opgerig. ===Kruisvaardertydperk (1124-1291)=== [[Beeld:Tyre being blockaded by the Venetian fleet and besieged by Crusader knighthood.PNG|thumb|200px|Die 1124-beleg van Tirus, 12de-eeuse illustrasie.]] Op 7 Julie 1124, in die nasleep van die [[Kruistog|Eerste Kruistog]], was Tirus die laaste stad wat eindelik deur die Christelike vegters ingeneem is – 'n [[Frankiese Ryk|Frankiese]] leër aan die kus en 'n [[Venesië|Venesiese]] vloot van die see se kant af<ref name=":24" /> – nà 'n beleg van vyf en 'n halwe maande.<ref name=":20" /> {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van die Kruisvaarders se katedraal, met oorblyfsels van die Fatimidiese Groot Moskee waarop dit gebou is (voorgrond, middel), 2019 | header= | beeld1 = CrusaderCathedral TyreSourLebanon RomanDeckert07112019.jpg | width1 = 220 | onderskrif1 = | beeld2 = CrusaderCathedralPanorama-TyreSour-Lebanon RomanDeckert04092019.jpg | width2 = 220 | onderskrif2 = }} [[Beeld:TerracottaCup Tyre 12-13c NationalMuseumOfBerlin 06102019.jpg|thumb|200px|'n Terracottabeker uit Tirus uit die Kruisvaardertydperk.]] Onder sy nuwe heersers is Tirus in drie dele opgedeel: Twee derdes het gegaan aan Baldwin van Jerusalem en 'n derde was outonome handelskolonies vir die Italiaanse handelstede, veral Venesië.<ref name=":54" /> Tirus was een van belangrikste stede van die Koninkryk Jerusalem, want dit het die Syroete oopgestel aan die koninkryke in die [[Weste]].<ref name=":45" /> Die stad was die setel van die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] aartsbisdom. Verskeie kerke is gebou, onder meer die Katedraal van Sint Markus op die ruïnes van die Fatimidiese Groot Moskee<ref name=":13" /> Ten spyte van die Christelike oorheersing was daar vrede tussen aanhangers van verskillende gelowe: die Christendom, [[Judaïsme]], Islam en blykbaar steeds die kultus van Melqart.<ref name=":54" /> In 1210 is Jan van Brienne en sy vrou, Maria van Montferrat, in Tirus gekroon as koning en koningin van Jerusalem.<ref>{{Cite book|title=Crusader Art in the Holy Land, From the Third Crusade to the Fall of Acre|last=Folda|first=Jaroslav|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0521835831|location=Cambridge|pages=105}}</ref> Ná die Sesde Kruistog, van 1231 af, het die magte van Riccardo Filangieri Tirus meer as 'n dekade lank beset namens die Heilige Romeinse keiser Frederick. Hulle is in 1242 deur die Kruistog van die Baronne en hulle Venesiese bondgenote verslaan. In 1257 – 'n jaar ná die begin van 'n oorlog tussen [[Genua]] en Venesië oor beheer oor [[Akko]] – is die Venesiërs uit hulle derde van die stad verban.<ref name=":44">{{Cite book|title=A History of the Crusades|last=Runciman|first=Steven|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0521347726|volume=3|location=Cambridge|pages=283, 353}}</ref> In Mei 1269 het sultan Baibars van die [[Mameluk]]ke 'n mislukte strooptog op Tirus uitgevoer nadat onderhandelings oor 'n wapenstilstand skeefgeloop het.<ref name=":43">{{Cite book|title=Early Mamluk Diplomacy, 1260–1290: Treaties of Baybars and Qalāwūn with Christian Rulers|url=https://archive.org/details/earlymamlukdiplo00holt|url-access=limited|last=Holt|first=Peter Malcolm|publisher=E.J. Brill|year=1995|isbn=978-9004102460|location=Leiden / New York / Köln|pages=[https://archive.org/details/earlymamlukdiplo00holt/page/n114 106]–117}}</ref> In September dié jaar is Hugo III van Siprus in Tirus gekroon as koning van Jerusalem.<ref name=":24" /> ===Mameluktydperk (1291-1516)=== [[Beeld:Lorrain - Seascape with Ezekiel Crying on the Ruins of Tyre, 1667.jpg|thumb|200px|''Seetoneel met Esegiël wat huil op die ruïnes van Tirus'', ’n olieverfskildery van 1667 deur Claude Lorrain, wys die Weste se betowering van vroeg af deur die verbrokkelde metropolis.]] In 1291 is Tirus weer ingeneem, dié keer deur die Mamelukleër van Al-Ashraf Khalil.<ref name=":20" /> Al die inwoners het die stad na berig word per skip verlaat op die dag dat Akko, een van die laaste Kruisvaardervestings wat bly staan het, ná ’n twee maande lange beleg geval het. Die Mamelukke het Tirus dus feitlik leeg aangetref.<ref name=":50">{{Cite book|url=https://archive.org/stream/antiquitiesofori00reddrich/antiquitiesofori00reddrich#page/n166/mode/1up|title=Antiquities of the Orient unveiled, containing a concise description of the remarkable ruins of King Solomon's temple, and store cities, together with those of all the most ancient and renowned cities of the East, including Babylon, Nineveh, Damascus, and Shushan|last=Redding|first=Moses Wolcott|publisher=Temple Publishing Union|year=1875|location=New York|pages=145; 154|format=PDF}}</ref> Sultan Khalil het al die versterkings laat afbreek.<ref name=":42" /> Die Kruisvaarders se katedraal, wat reeds in 1202 in ’n aardbewing beskadig is, is verder deur die veroweraars verwoes.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.goethe.de/ins/lb/de/kul/sup/spu/20928357.html|title=Deutsche Spuren im Libanon: Auf den Spuren Barbarossas – Deutsche Kaiser-Gebeine in Tyros?|last=Altaner|first=Jan|year=2019|website=Goethe Institute Libanon|language=de|access-date=24 September 2019}}</ref> Daar is van Akko af oor die stad regeer en dit het dus deel van Palestina geword.<ref name=":63">{{Cite book|url=https://epdf.pub/download/the-shia-of-lebanon-clans-parties-and-clerics-library-of-modern-middle-east-stud.html|title=The Shi'a of Lebanon – The Shi'a of Lebanon Clans, Parties and Clerics|last=Shanahan|first=Rodger|publisher=Taurus Academic Studies|year=2005|isbn=9781850437666|location=Londen, New York|pages=16, 41–42, 46–48, 80–81, 104|format=PDF}}</ref> Erdeware en glasartikels is steeds in die vroeë Mameluktydperk vervaardig,<ref name=":412"/> maar die vervaardiging van Tiriese pers is nooit weer hervat nie, want goedkoper kleurstowwe het intussen op die mark gekom.<ref name=":252"/> Terwyl die sultanaat deur faksiegevegte en politieke onstabiliteit geteister is ná Khalil se dood in 1293, het Tirus – die "Londen"<ref name=":50" /> of "New York"<ref name=":58">{{Cite book|url=https://play.google.com/store/books/details?id=2yUKAAAAIAAJ&rdid=book-2yUKAAAAIAAJ&rdot=1|title=Freemasonry in the Holy Land: Or, Handmarks of Hiram's Builders|last=Morris|first=Robert|publisher=Knight & Leonard|year=1876|edition=10de|location=Chicago|pages=35, 93, 95, 97}}</ref> van die [[Ou Wêreld]] – sy belangrikheid verloor. Toe die [[Marokko|Marokkaanse]] ontdekker Ibn Battuta Tirus dit in 1355 besoek, was dit ’n hoop ruïnes.<ref>{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=265, 272}}</ref> Baie stene is as boumateriaal na buurstede soos Sidon, Akko, Beiroet en Jaffa geneem.<ref name=":50" /><ref name=":29" /> In 1610 het die Engelse reisiger George Sandys ná sy besoek aan Tirus opgemerk: <blockquote>"Dié eens beroemde Tirus is nou niks anders as 'n hoop ruïnes nie; tog het hulle 'n eerbiedwaardige aspek en onderrig hulle die peinsende aanskouer met hulle voorbeeldige broosheid".<ref name=":50" /></blockquote> ===Ottomaanse tydperk (1516-1918)=== ====Maan-clan en feodale landhere==== {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header=Die Maan-paleis | beeld1 = Tyre KhanSour-KhanAshkar RomanDeckert23102019.jpg | width1 = 200 | onderskrif1 = | beeld2 = KhanSour-KhanAlAshkar TyreSour RomanDeckert16082019.jpg | width2 = 200 | onderskrif2 = | beeld3 = KhanSour-KhanAlAshkar-UpperGallery-TyreSour RomanDeckert20082019.jpg | width3 = 200 | onderskrif3 = }} Die [[Ottomaanse Ryk]] het die Levant in 1516 verower,<ref name=":20" /> maar Tirus het nog 90 jaar lank feitlik onaangeraak gebly, tot aan die begin van die 17de eeu toe die Ottomaanse leiers die [[Droese]]leier Fakardin II van die Maan-familie as [[emir]] aangestel het om Jabal Amel (die huidige Suid-Libanon) en [[Galilea]] te administreer, asook die distrikte Beiroet en Sidon.<ref name=":46">{{Cite book|url=http://etheses.dur.ac.uk/1521/|title=Political awareness of the Shi'ites in Lebanon: the role of Sayyid 'Abd al-Husain Sharaf al-Din and Sayyid Musa al-Sadr|last=Gharbieh|first=Hussein M.|publisher=Centre for Middle Eastern and Islamic Studies, University of Durham|year=1996|location=Durham|format=PDF|type=Doktoraat}}</ref> [[Beeld:Emir Faḫereddin Ibn Ma'n ( Faḫereddin II)-2.png|thumb|links|170px|Fakardin "die Grote".]] Een van sy eerste projekte was die bou van ’n paleis vir sy broer, prins Younis Al-Maani. Die ruïes daarvan staan vandag steeds in die middel van die hedendaagse Souk-markgebied en is nou bekend as Khan Abdo El-Ashqar,<ref name=":61">{{Cite book|title=Memory of the South|last=Jaber|first=Kamel|publisher=South for Construction|year=2005|location=Beiroet|pages=94, 96–97}}</ref> Khan Al-Askar<ref name=":13" /><ref name=":16">{{Cite book|title=Tyr - L'histoire d'une Ville|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Municipalité de Tyr / Tyre Municipality / Baladia Sour|year=2008|location=Tyre/Sour/Tyr|pages=80–103}}</ref> of Khan Sour. Fakardin het Sjiiete en Christene aangemoedig om hulle oos van Tirus te vestig om die pad na Damaskus te beveilig. Hy het dus die fondament gelê van die moderne Tiriese [[demografie]], want baie van dié setlaars of hulle nakomelinge het later na die stad getrek.<ref name=":67" /> Fakardin het ook probeer om ’n onafhanklike staat te stig<ref name=":94">{{Cite book|last=Bayeh|first=Joseph|title=A History of Stability and Change in Lebanon: Foreign Interventions and International Relations|publisher=I.B.Tauris|year=2017|isbn=978-1784530976|location=Londen / New York|pages=19–20, 33}}</ref> en het Tirus se Kruisvaarderkatedraal in 1610 in ’n militêre fort omskep.<ref name=":23">{{Cite book|title=Meerfahrt nach Tyros zur Ausgrabung der Kathedrale mit Barbarossa's Grab|last=Sepp|first=Johann Nepomuk|publisher=Verlag von E.A. Seemann|year=1879|location=Leipzig|pages=112–113, 247}}</ref> Die Turke het hom egter verdryf en hy het in bannelingskap gegaan.<ref name=":94" /> In 1618 het Fakardin na die Levant teruggekeer nadat baie van sy vyande uit die Ottomaanse regering gesit is. Hy het teen 1631 die grootste dele van Sirië, Libanon en Palestina beheer, maar die Maantydperk het geëindig toe sultan [[Murat IV]] die Droese-emir asook een of twee van sy seuns in 1635 laat teregstel het weens sy politieke ambisies.<ref name=":40">{{Cite book|title=TYRE|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4th|location=Beirut|pages=46–49}}</ref> ====Feodale ''Zu'ama'': opkoms en mededinging==== In die volgende dekades het Ali al-Saghir – ’n leier van die Metwali, [[Sjia]]-Moslems van wat nou Libanon is – ’n dinastie gestig.<ref name=":77">{{Cite book|title=The Shiites of Lebanon under Ottoman Rule, 1516–1788|url=https://archive.org/details/shiiteslebanonun00wint|url-access=limited|last=Winter|first=Stefan|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521765848|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/shiiteslebanonun00wint/page/n138 126], 129–134, 2019}}</ref> In 1697 het die Engelse geleerde Henry Maundrell Tirus besoek en "’n paar" inwoners aangetref wat hoofsaaklik van [[hengel]] gelewe het.<ref name=":32" /> Hulle situasie is vererger deur Toskaanse, Maltese en Monegaskiese [[Seerowery|seerowers]] wat die Tiriese kus soms geplunder het, asook deur swaar belasting. Die Tiriese agterland "is algemeen beskou as ’n wettelose gebied waarheen misdadigers sou vlug om skuiling by die Sjiiete te vind".<ref name=":77" /> [[Beeld:KhanRabu TyreSourLebanon RomanDeckert23122019.jpg|thumb|links|230px|Die bouval van Khan Rabu (2019).]] Omstreeks 1750 het sjeik Nasif al-Nassar, die heerser van Jabal Amel uit Ali al-Saghir se Sjiitiese dinastie,<ref name=":46" /> ’n paar bouprojekte begin om nuwe inwoners na die toe byna verlate stad te lok.<ref name=":40" /> Onder sy projekte was ’n mark. In 1752 is begin met die bou van die [[Melkitiese Grieks-Katolieke Kerk|Melkitiese]] Katedraal van Sint Tomas<ref>{{Cite book|title=Tyre Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=272–277}}</ref> danksy skenkings deur George Mashakka, ’n ryk sy- en [[tabak]]handelaar wat deur Al-Nassar oorreed is om van Sidon na Tirus te verhuis. Baie Grieks-Katolieke gesinne het hom daarheen gevolg. Mashakka het ook baie bygedra tot die bou van ’n Groot Moskee,<ref name=":24" /> wat vandag as die "Ou Moskee" bekend is.<ref name=":61" /> Tirus is egter terselfdertyd deur ’n paar rampe getref. ’n Aardbewing het in 1759 dele van die stad verwoes en ’n onbekende aantal mense gedood.<ref name=":58" /> In 1781 is Al-Nassar gedood in ’n magstryd met die Ottomaanse goewerneur van Sidon, Ahmad Pasha al-Jazzar, wat die Sjiitiese inwoners in wreedaardige veldtogte uitgewis het. Die Sjiitiese outonomie in Jabal Amel het vir ’n kwarteeu geëindig.<ref name=":46" /> Aan die begin van die 19de eeu het nog ’n bloeitydperk egter begin. In 1810 is ’n [[karavanserai]], Khan Rabu, naby die voormalige paleis van emir Younes Maani en die mark gebou.<ref name=":13" /> Dit het gou ’n belangrike kommersiële sentrum geword.<ref name=":13" /> ’n Paar jaar later is die voormalige Maan-paleis self ook in ’n karavanserai omskep.<ref name=":13" /><ref name=":16" /> =====Egiptiese besetting (1831-1839)===== [[Beeld:The ancient city of Tyre, taken from the isthmus. Coloured l Wellcome V0049481.jpg|thumb|220px|Tirus van die landengte af gesien, ’n kleurlitografie deur Louis Haghe van ’n 1839-tekening deur David Roberts, wat in 1843 gepubliseer is.]] In Desember 1831 het Tirus onder die heerskappy van Mehmet Ali Pasja van Egipte beland nadat ’n Egiptiese leër Jaffa en Haifa sonder weerstand binnemarsjeer het.<ref>{{Cite book|title=Ottoman Wars, 1700–1870: An Empire Besieged|last=Aksan|first=Virginia|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9780582308077|location=New York|pages=370–371}}</ref> Daarna het ’n aantal Egiptenare hulle in Tirus gevestig; dit het vandag steeds ’n "Straat van die Egiptenare" in die ou stad.<ref name=":40" /> Twee jaar later het Sjiitiese magte onder Hamad al-Mahmud van die Ali al-Saghir-dinastie teen die besetting gerebelleer.<ref name=":46" /> Hulle is ondersteun deur die [[Britse Ryk|Britse]] en [[Keiserryk Oostenryk|Oostenrykse Ryk]]: Tirus is op 24 September 1839 ingeneem ná geallieerde vlootbombardemente.<ref>{{Cite book|title=Politics of Interventionism in Ottoman Lebanon, 1830–61|last=Farah|first=Caesar E.|publisher=I.B.Tauris / Centre for Lebanese Studies|year=2000|isbn=978-1860640568|location=Oxford / Londen|pages=42}}</ref> =====Franse invloedsone (middel 19de eeu en later)===== [[Beeld:Tyre-Sour Lebanon StThomas-GreekOrthodoxChurch RomanDeckert02112018.jpg|thumb|220px|Die Grieks-Ortodokse kerk van Sint Tomas, 2019.]] [[Beeld:VueGeneraleDeTyrSour1868-1869.jpg|220px|thumb|’n Algemene uitsig op Tirus, 1868/'69, op 'n poskaart wat die Maronitiese kerk wys.]] [[Beeld:General view, Tyre, Holy Land, (i.e., Lebanon)-LCCN2002725061.jpg|thumb|220px|Tirus tussen 1890 en 1900.]] Vir hulle stryd teen die Egiptiese invallers is Al-Mahmud en sy opvolger, Ali al-As'ad, ’n familielid, deur die Ottomaanse leiers beloon met die herstel van Sjiitiese outonomie in Jabal Amel.<ref name=":46" /> In Tirus was dit egter die Mamlouk-familie wat ’n oorheersende posisie ingeneem het. Die hoof van die familie, Jussuf Aga Ibn Mamluk was na berig word ’n seun van die Anti-Sjiiet Jazzar Pasja.<ref name=":23" /> Intussen het die Egiptiese besetting die deur geopen vir Europese ingryping in Ottomaanse sake deur verskeie Libanese gemeenskappe. Frankryk onder [[Napoleon III]] en sy bondgenote die [[Maroniete|Maronitiese]] leiers het byvoorbeeld van die middel 19de eeu af hulle invloed dwarsoor Libanon uitgebrei.<ref name=":46" /> Toe die Franse keiser dus in 1860, tydens die Libanese burgeroorlog tussen die Droese en Maroniete, ’n ekspedisie met 7 000 troepe na Beiroet stuur, het hy ook die eerste [[argeologie]]se opgrawings in Tirus gelas. Dit is deur Ernest Renan onderneem. Ná sy vertrek het onreëlmatige opgrawings die historiese terreine versteur.<ref name=":29" /> In dieselfde jaar is die [[Grieks-Ortodokse Kerk van Antiogië|Grieks-Ortdokse kerk]] van Sint Tomas naby die ou Grieks-Katolieke katedraal van Sint Tomas ingewy. In min of meer dié tyd is die Latyns-Katolieke kerk van die Heilige Land deur die [[Franciskane|Franciskanerorde]] gebou.<ref name=":16" /><ref name=":13" /> In 1865 is die heerser van Jabal Amel, Ali al-As'ad, dood tydens ’n magstryd met sy neef, Thamir al-Husain.<ref name=":46" /> Intussen het die Ottomaanse grondhervormings van 1858 daartoe gelei dat ’n paar families groot stukke grond besit het, ten koste van die boere. Terwyl Al-As'ad se afstammelinge hulle feodale grondeiendom uitgebrei het as die provinsiale leiers in Jabal Amel, het ’n ander rolspeler uit die stedelike handelsklas gestyg tot ''Zu'ama'' (feodale landhere) in Tirus:<ref name=":90">{{Cite book|last1=Abisaab|first1=Rula Jurdi|title=The Shi'ites of Lebanon: Modernism, Communism, and Hizbullah's Islamists|last2=Abisaab|first2=Malek|publisher=Syracuse University Press|year=2017|isbn=9780815635093|location=New York|pages=9–11, 16–17, 24, 107}}</ref> Dit was<blockquote>"’n donker tyd van onkunde en feodalisme; dit was ’n tyd toe die massas, ''al ama'', hulle meesters en landhere en die Ottomaanse amptenary gevrees het, ’n tyd toe die skare [..] die lewe beskou het as bestaande uit slawerny en gehoorsaamheid".<ref name=":51">{{Cite book|last=Ajami|first=Fouad|title=The Vanished Imam: Musa al Sadr and the Shia of Lebanon|publisher=I.B.Tauris & CO. Ltd.|year=1986|isbn=9781850430254|location=Londen|pages=42–45, 85–86}}</ref></blockquote> [[Beeld:Along the sea coast. Street in Tyre LOC matpc.22598.jpg|thumb|220px|links|’n Straattoneel in Tirus, omstreeks 1900.]] Weens dié massaverarming het baie van Tirus en Jabal Amil se inwoners in die 1880's na [[Wes-Afrika]] geïmmigreer.<ref name=":2">{{Cite book|title=Shi'i Cosmopolitanisms in Africa: Lebanese Migration and Religious Conversion in Senegal|last=Leichtman|first=Mara|publisher=Indiana University Press|year=2015|isbn=978-0253015990|location=Bloomington and Indianapolis|pages=26, 31, 51, 54, 86, 157}}</ref> Die [[Jong Turke|Jong Turke-rewolusie van 1908]] en sy oproep om verkiesings vir ’n Ottomaanse parlement het ’n magstryd in Jabal Amel ontketen. Aan die een kant was daar Rida al-Sulh, van ’n [[Soenni]]tiese dinastie van Sidon met die steun van vooraanstaande Sjiitiese families soos die Al-Khalil-clan in Tirus, en aan die ander kant was daar Kamil Al-As'ad van die Ali al-Saghir-dinastie wat steeds die agterland oorheers het.<ref name=":46" /> Laasgenoemde het dié ronde van die magstryd gewen, maar die politieke mededinging tussen Al-Khalil en Al-As'ad sou die volgende 60 jaar die hoofeienskap van Sjiitiese politiek in Libanon wees.<ref name=":63" /> Teen daardie tyd het Tirus sowat 2 800 Sjiitiese, 2 700 Christelike en 500 Soennitiese inwoners gehad. In die hele distrik was daar sowat 40 000 Sjiiete en 8 000 Christene.<ref name=":46" /> =====Eerste Wêreldoorlog===== [[Beeld:Destree-Bougault.jpg|left|thumb|220px|links|Die Franse kruiser D'Estrés.]] Aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in 1914 is baie Sjiiete in Jabal Amel opgeroep en moes hulle dus hulle plase verlaat. ’n Jaar later was daar ’n [[hongersnood]] nadat [[Sprinkaan|sprinkane]] die landerye verwoes het. Dit het nog ’n golf van immigrasie na die res van Afrika en ook na VSA tot gevolg gehad.<ref name=":46" /> In 1915 het Tirus in die gevegte betrokke geraak. In November dié jaar is vier plaaslike inwoners wat vir die Franse intelligensie gespioeneer het, na berig word in Tirus gevang en twee van hulle is in Beiroet tereggestel. Die bevelvoerder van die Franse vlootkruiser D'Estrés, wat hulle vrylating geëis het, het opdrag gegee vir die bombardering van Tirus se hawe. Vier bote is gesink. In Februarie 1917 het die Britse intelligensie nog ’n operasie na die Tirus-gebied onderneem om inligting in te samel oor die Ottomaanse teenwoordigheid daar.<ref>{{Cite journal|last=Ajay Jr.|first=Nicholas Z.|date=April 1974|title=Political Intrigue and Suppression in Lebanon during World War I|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=5|issue=2|pages=140–160|jstor=162586|doi=10.1017/S0020743800027793}}</ref> In September 1918, ná die Britte se oorwinning in die Slag van Megiddo oor die Ottomaanse Yildirim-leërgroep, het laasgenoemde se oorblywende lede na Damaskus teruggetrek. Die bevelvoerder van die Egiptiese Ekspedisiemag, generaal Edmund Allenby, het opdrag gegee dat Britse magte die hawens van Beiroet en [[Tripoli]] beset om sy magte wat die terugvallende Ottomaanse troepe agtervolg het, van voorraad te voorsien. Tirus was ’n strategiese voorraadpos op dié roete. === Pan-Arabiese koninkryk vs. Frans-Britse regime (1918-1920) === [[Beeld:Kamel khalil alasaad.jpg|thumb|180px|Kamil al-As'ad.]] Nadat die Arabiese opstand teen die Ottomaanse heerskappy in 1916 begin het en die Arabiese leër die Levant in 1918 oorgeneem het met die steun van die Britse Ryk, het die feodale leier van Jamal Amil, Kamil al-As'ad, wat voorheen ’n ondersteuner van die Ottomaanse bewind was, die gebied – insluitende Tirus – op 5 Oktober 1918 verklaar tot deel van die Arabiese Koninkryk Sirië.<ref name=":46" /> Die pro-Damaskus-regime in Beiroet het egter Riad al-Sulh as goewerneur van Sidon aangestel, en hy het weer Abdullah Yahya al-Khalil in Tirus aangestel as die verteenwoordiger van Faisal I (van die Arabiese Koninkryk Sirië).<ref name=":64">{{Cite book|title=The Shi'is of Jabal 'Amil and the New Lebanon: Community and Nation-State, 1918–1943|last=Chalabi|first=Tamara|publisher=Springer|year=2006|isbn=9781349531943|location=New York|pages=25, 62–63}}</ref><ref name=":63" /> Terwyl die feodale landhere van die Al-Saghir- en die Al-Sulh-dinastie om mag meegeding het, het hulle steun van die Arabiese koninryk hulle laat bots met die belange van die Franse koloniale ryk. Op 23 Oktober 1918 is die gesamentlik Britse en Franse militêre regime van die "Administrasie van Vyandbesette Gebiede" (OETA) afgekondig, met Jabal Amel onder Franse beheer.<ref name=":46" /> 'n Guerrillagroep het Franse troepe en Fransgesinde elemente in Tirus in die omringende gebiede begin aanval onder leiding van Sadiq al-Hamza van die Al-Saghir-clan.<ref name=":46" /> [[Beeld:SayedAbdulHusseinSharafeddin ID-photo 1938.jpg|thumb|links|200px|''Sajjid'' Abdul Hussein Sharafeddin.]] [[Beeld:Riadh elsolh.jpg|thumb|180px|Riad Al Sulh.]] In teenstelling hiermee was die grootste organiseerder van niegewelddadige verset teen die Franse ambisies in Jabil Amil die Sjiitiese geleerde ''[[sajjid]]'' Abdel Hussein Sharafeddine (gebore 1872), die [[imam]] van Tirus. Hy het ’n beslissende rol gespeel in die 1908-magstryd tussen die Al-As'ad-clan aan die een kant en die Al-Sulh-dinastie met hulle Tiriese bondgenote van die Al-Khalil-familie aan die ander. Sy simpatie het by eersgenoemde gelê. Sharafeddine het die grootste ondersteuner van ’n Groter Sirië geword,<ref name=":67"/> terwyl Al-As'ad "gewag het om te kyk wat gebeur".<ref name=":87">{{Cite book|last=Hakim|first=Carol|title=The Origins of the Lebanese National Idea 1840–1920|publisher=University of California Press|year=2013|isbn=9780520273412|location=Berkeley|pages=251–252}}</ref> Sharafeddine het in 1919 Amerikaanse ondersteuning van ’n verenigde Sirië geëis met Faisal as koning. "Dit het die Franse kwaad gemaak, wat blykbaar ’n onsuksesvolle sluipmoord op Sharafeddine aangemoedig het."<ref name=":46" /> Vroeg in 1920 het Sharafeddin ’n Sjiitiese afvaardiging na Damaskus gelei om sy saak oor eenheid met Sirië te stel.<ref name=":51" /> Terselfdertyd het spanning tussen Sjiitiese en Maronitiese groepe in Jabal Amel toegeneem, terwyl Sharafeddin en Al-As'ad ’n vreedsame benadering en de-eskalasie gesteun het.<ref name=":46" /> In baie Franse berigte is die aanvalle deur gewapende Sjiiete egter toegeskryf aan Sharafeddin se finansiering en aanmoediging.<ref name=":90" /> Toe gewelddadige botsings tussen Sjiitiese en Maronitiese groepe in April 1920 in die Jabal Amel-gebied plaasvind,<ref name=":46" /> het baie Christene wat in die agterland van Jabal Amel gewoon het, na Tirus gevlug.<ref name=":87" /> ’n Franse koloniale leër het toe met die hulp van Maronitiese vrywilligers die Sjiitiese rebellie onderdruk.<ref name=":46" /> ===Franse mandaat (1920-1943)=== [[Beeld:Proclamation of the state of Greater Lebanon.jpg|links|thumb|220px|Generaal Gouraud op 1 September 1920 in Beiroet.]] Op 1 September 1920 het die Franse koloniale heersers die nuwe [[Staat Groter Libanon]] afgekondig onder voogdyskap van die [[Volkebond]] en verteenwoordig deur Frankryk. Generaal Henri Gouraud het die Franse hoëkommissaris in Libanon en Sirië geword. Tirus en die Jabal Amel-gebied is as die suidelike deel by die mandaat gevoeg.<ref name=":14">{{Cite book|title=In the Path of Hizbullah|last=Hamzeh|first=Ahmad Nizar|publisher=Syracuse University Press|year=2004|isbn=978-0815630531|location=New York|pages=11, 82, 130, 133}}</ref> Die eerste munisipaliteit van Tirus is ook in 1920 gestig, met as leier Ismail Yehia Khalil<ref name=":33">{{Cite web|url=http://nna-leb.gov.lb/en/show-report/81/Tyre|title=TYRE|date=17 Oktober 2012|website=National News Agency – Ministry of Information Lebanese Republic|access-date=28 Oktober 2019}}</ref> van die Sjiitiese feodale dinastie Al-Khalil. As die prominentse teenstander van die Franse moes Sharafeddin uit die stad vlug. [[Beeld:Flag of Lebanon during French Mandate (1920-1943).svg|thumb|220px|Die vlag van Groter Libanon.]] Intussen het die gewone mense in Tirus en die hele Suid-Libanon gely onder hoë belasting<ref name=":90" /> en boetes op hulle ekonomie om hulle te straf vir hulle mislukte rebellie.<ref name=":46" /> Die Franse het ook landbouprodukte van Suid-Libanon na Sirië herlei en so die handelsbedrywighede in Tirus se hawe geweldig verminder.<ref name=":25">{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/275948695|title= Expansion of Shi'a schools (1960–2009): Factors and dynamics|last=Dakroub|first=Sabah|publisher=American University of Beirut|year=2009|location=Beiroet|pages=84|format=PDF|doi=10.13140/RG.2.1.2938.0005}}</ref> Immigrasie van Tirus na Wes-Afrika het nog ’n hoogtepunt bereik. Dié neiging is eers beëindig toe die Franse koloniale heersers in Afrika aan die einde van die 1920's strenger beheer oor immigrasie ingestel het.<ref name=":2" /> [[Beeld:SayedAbdulHusseinSharafeddin Carte-d-Identite ID 1938.jpg|thumb|280px|links|’n Skandering van Sharafeddin se paspoort van 1938, waarin aangedui word hy is "geletterd".]] In 1922 het Kamil al-As'ad uit bannelingskap teruggekeer en ’n rebellie teen Franse besetting gereël. Dit is vinnig onderdruk en hy is in 1924 dood.<ref name=":46" /> Intussen het imam Sharafeddin vriendskaplike betrekkinge met die koloniale regering gehandhaaf.<ref name=":89">{{Cite book|last=Weiss|first=Max|title=In the Shadow of Sectarianism - Law, Shi'ism, and the Making of Modern Lebanon|publisher=Harvard University Press|year=2010|isbn=978-0674052987|location=Cambridge|pages=71–73, 140, 144, 159–160, 169–170, 206}}</ref> [[Beeld:Tyre-aerial-photo-by-France-Military-1934.jpg|thumb|220px|’n Foto van Tirus deur die Franse lugmag, vroeg 1930's.]] In 1926 het die koloniale regering die Sjiitiese Djafari-regswetenskap erken en in Tirus – nes in ander stede – ’n Djafari-tribunaal daargestel. In die munisipaliteit en regering is "feitlik al die" sensitiewe posisie deur lede van die Christelike Salim-familie gevul weens die koloniale aanstellingsbeleid.<ref name=":82" /> Volgens die 1921-sensus was 83% van Tirus se inwoners Sjiiete, 4% Soenniete en 13% Christene.<ref name=":67" /> Die regering het egter niks gedoen om dié onderverteenwoordiging van die Sjiitiese meerderheid reg te stel nie. In plaas daarvan het hulle Sjitiese feodale families soos Al-As'ad en Khalil "vrye teuels gegee om hulle persoonlike rykdom te vergroot en hulle clan se mag af te dwing".<ref name=":82">{{Cite book|title=Inventing Lebanon: Nationalism and the State Under the Mandate|last=Firro|first=Kais|publisher=I. B. Tauris|year=2002|isbn=978-1860648571|location=London and New York|pages=159, 166}}</ref> In 1938 het ’n historiese keerpunt plaasgevind toe imam Sharafeddine ’n skool vir seuns en meisies stig. Hoewel die Al-Khalil-familie daarteen gekant was, het dit gou uitgebrei, ook danksy skenkings deur die Al-As'ad-clan.<ref name=":46" /> Hoewel Christene uit sendingskole voordeel getrek het, was opvoeding in die Sjiitiese gemeenskap swak voor die stigting van die Djafarija-skool. "Dit het die hoeksteen geword wat die lewe van die Sjiiete in Jabal Amel in die algemeen en Tirus in besonder verander het." Die skool het gou die middelpunt van politieke bedrywighede geword, met Sharafeddin wat veral [[Palestina|Palestynse]] eise vir onafhanklikheid gesteun het.<ref name=":46" /> ===Tweede Wêreldoorlog en onafhanklikheid=== [[Beeld:WWII 2-3rdAustralianInfantryBattalion TyreLebanon June1941 JamesFrankHurley AustralianWarMemorial.jpg|thumb|220px|Australiese troepe tydens die amptelike oorname van Tirus in Junie 1941.]] In 1940 het Franse troepe ’n anti-tenk-loopgraaf by Tirus gegrawe op die pad suid toe hulle ’n marmarsarkofaag uit die 1ste of 2de eeu ontdek. Dit word nou in die Nasionale Museum in Beiroet uitgestal.<ref>{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beiroet|pages=174–176}}</ref> In middel 1941 het die gesamentlike Brits-[[Vrye Frankryk|Vrye Franse]] veldtog in Sirië en Libanon begin om die Franse Vichy-regering in dié lande omver te werp. Hulle het swaar gesteun op Indiese soldate<ref>{{Cite book|title=The Politics and Security of the Gulf: Anglo-American Hegemony and the Shaping of a Region|last=Macris|first=Jeffrey R.|publisher=Routledge|year=2010|isbn=978-0415778718|pages=36}}</ref> en ook gebruik gemaak van die Australiese 21ste Brigade.<ref>{{Cite book|title=The Silent 7th: An Illustrated History of the 7th Australian Division 1940–46|last=Johnston|first=Mark|publisher=Allen & Unwin|year=2005|isbn=978-1-74114-191-7|location=Crows Nest, Nieu-Suid-Wallis|pages=46–48}}</ref> Dié magte het Tirus op 8 Junie van [[Nazi-Duitsland|Nazi]]-kollaborateurs bevry.<ref>{{Cite book|title=Germany and the Second World War, Band 3 von|last1=Schreiber|first1=Gerhard|last2=Stegemann|first2=Bernd|last3=Vogel|first3=Detlef|publisher=Clarendon Press|year=1990|isbn=978-0198228844|volume=3|location=Oxford|pages=615}}</ref> In 1946 is die Djafarija-skool tot ’n hoërskool opgegradeer: die eerste in Suid-Libanon. Imam Sharafeddine het as die eerste direkteur ’n Libanese Christen, George Kenaan, aangestel. ====Palestynse uittog, 1948==== [[Beeld:Refugees in Galilee.jpg|links|thumb|220px|Palestyne vlug in Oktober/November 1948 uit Galilea na Libanon.]] Toe [[Israel]] in Mei 1948 gestig word, is Tirus dadelik beïnvloed – deur die [[Palestina|Palestynse]] uittog, ook bekend as die ''Nakba''. Duisende Palestyne het na Tirus gevlug, dikwels per boot. Imam Sharafeddin het aan baie van hulle skuiling in die Djafarija-skool gegee.<ref name=":46" /> [[Beeld:Zicht op de stad Tyrus met het strand en de Middellandse Zee, Bestanddeelnr 255-6310.jpg|thumb|220px|Die Ou Stad van Tirus in 1950, afgeneem deur Willem van de Poll.]] Op 17 Julie 1948 het twee Israeliese fregatte Tirus gebombardeer<ref>{{Cite journal|year=1975|title=Proceedings of the Naval Institute|publisher=United States Naval Institute|volume=101|pages=49}}</ref> om ’n eenheid van Fawzi al-Qawuqji se [[Arabiese Bevrydingsleër]] (ABL) aan te val.<ref>{{Cite journal|last=Kaplansky|first=Eddy|date=Fall 2003|title=Israel Navy's First Warship|url=http://www.machal.org.il/index.php?option=com_content&view=article&id=536&Itemid=883&lang=he|journal=American Veterans of Israel Newsletter|access-date=22 November 2019|via=WORLD MACHAL volunteers from overseas in the Israel Defense Forces}}</ref> Toe die Israeliese weermag in Oktober 1948 sy Operasie Hiram uitvoer om Bo-Galilea van die ABL af te neem, het nog duisende Palestyne na Suid-Libanon gevlug. Die Burj El Shimali-kamp is ook in 1948 langs die Tiriese skiereiland opgerig,<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/burj-shemali-camp|title=Burj Shemali Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> asook een op die Jal Al Bahar-kusstrook in Noord-Tirus.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://issuu.com/beyondtherefuge/docs/camp_studies|title=CASE Study of an unregulated camp: Jal al Bahar, Sur, Lebanon|date=3 Oktober 2015|website=Refugee Camp studies|access-date=21 September 2019|archive-date= 2 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102172836/https://issuu.com/beyondtherefuge/docs/camp_studies|url-status=dead}}</ref> Palestynse vlugtelinge het ’n sleutelrol gespeel in die ontwikkeling van die [[sitrus]]plantasies in die Tirus-streek, maar het ook met die Libanese meegeding om goedkoop arbeidsgeleenthede op dié gebied.<ref name=":25" /> Aan die ander kant was baie onderwysers van die Djafarija-skool goed opgevoede vlugtelinge van Palestina.<ref>{{Cite web|url=http://www.handala.org/about/iam.html|title=I AM FROM AIN AL-HELWA|last=Al-Ali|first=Naji|date=n.d.|website=Handala|access-date=21 September 2019|archive-date= 2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902021620/http://www.handala.org/about/iam.html|url-status=dead}}</ref> In 1956 was die Djafarija-skool die platform vir ’n guerrillagroep van 25 Libanese en Palestynse studente vir ’n militêre aanslag op Israel. Aan die einde van dié jaar is egter beslag gelê op hulle wapens en die Palestynse skoolhoof is in hegtenis geneem.<ref name=":46" /> Op 31 Desember 1957 is imam Sharafeddine op 85-jarige ouderdom oorlede, op ’n tydstip toe spanning weer eens toegeneem het.<ref name=":46" /> ====Musa Sadr-tydperk (1959-1978)==== [[Beeld:Along the Mediterranean coast, southward. Tyre, harbor. Acts 21-3 LOC matpc.22994.jpg|links|180px|thumb|Die hawe tussen 1950 en 1977.]] Ná Sharafeddin se dood het sy seuns en ander verteenwoordigers van die Sjiitiese gemeenskap van Suid-Libanon sy familielid ''sajjid'' Musa Sadr gevra om hom as imam op te volg.<ref name=":4">{{Cite book|title=Amal and the Shi'A: Struggle for the Soul of Lebanon|last=Norton|first=Augustus Richard|publisher=University of Texas Press|year=1987|isbn=978-0292730403|location=Austin|pages=39}}</ref> [[Beeld:Imam Musa Sadr in his House in Sour (cropped).jpg|thumb|220px|Sadr in sy huis in Tirus.]] In 1959 het Sadr na Tirus verhuis en het hy aanvanklik nie net met wantroue te doen gehad nie, maar ook met teenstand.<ref name=":51" /> Binne ’n paar jaar het hy egter ’n groot gevolg opgebou.<ref name=":67" /> Hy het onder meer ’n beroepsopleidingsentrum in die naburige Burj El Shimali geopen wat ’n belangrike simbool van sy leierskap geword het,<ref name=":4" /> sowel as ander welsynorganisasies.<ref name=":46" /> Teen die 1960's het Tirus ’n inwonertal van sowat 15&nbsp;000 gehad.<ref name=":40" /> In die loop van die dekade was daar ’n groot verskuiwing van die platteland na die stad, ’n proses wat steeds voortduur.<ref name=":34" /> Daarbenewens het die aankoms van Palestynse vlugtelinge voortgeduur: In 1963 is nog ’n vlugtelingkamp in Rashidieh, 5&nbsp;km suid van Tirus, geopen.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/rashidieh-camp|title=Rashidieh Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> Teen die einde van die dekade het openbare ontevredenheid in Tirus toegeneem, nes in ander dele van die land. ’n Protesbeweging is in Maart 1967 begin met ’n staking deur leerlinge van die hoërskool wat onder meer laer tariewe geëis het.<ref name=":71">{{Cite book|title=A History of Modern Lebanon|last=Traboulsi|first=Fawwaz|publisher=Pluto Press|year=2012|isbn=9780745332741|location=London|pages=169–170|jstor = j.ctt183p4f5.16|chapter = From Social Crisis to Civil War (1968–1975)}}</ref> In Mei 1967 het Sadr die Opperste Islamitiese Sjiaraad (OISR) gestig – ’n strategiese stap wat die politieke landskap van nie net Jabal Amel nie, maar van die hele Libanon sou verander.<ref name=":46" /> =====Libanese Burgeroorlog (1975-1990)===== ======"Volksrepubliek Tirus" ====== [[Beeld:MarkabSavoy7031975.jpg|thumb|links|180px|Die vaartuig wat in die Savoy Hotel-aanval gebruik is.]] In Januarie 1975 het 'n eenheid van die [[Populêre Front vir die Bevryding van Palestina]] (PFBP) die Tiriese kasernes van die Libanese weermag aangeval.<ref name=":67" /> In Februarie 1975 was daar demonstrasies vir die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]] (PBO) en teen die regering nadat die Arabiese Nasionalistiese parlementslid Maruf Sad in Sidon vermoor is, na bewering deur die weermag.<ref name=":101">{{Cite book|last=El Khazen|first=Farid|title=The Breakdown of the State in Lebanon, 1967–1976|publisher=I.B. Tauris|year=1999|isbn=978-1860643200|location=Londen / New York|pages=198, 268.269}}</ref> In Maart 1975 het 'n PBO-kommando van agt militante van die kus van Tirus af na [[Tel Aviv]] gevaar en die Savoy Hotel aangeval waarin agt burgerlike gyselaars, drie Israeliese soldate en sewe van die aanvallers gedood is.<ref>{{Cite book|last=Nisan|first=Mordechai|title=Politics and War in Lebanon: Unraveling the Enigma|publisher=Transaction Publishers|year=2015|isbn=978-1412856676|location=New Brunswick / London|pages=55}}</ref> Vyf maande later, op 5 Augustus 1975, het Israel Tirus van die land en see en uit die lug aangeval. Nog aanvalle het op 16 en 29 Augustus en 3 September gevolg.<ref>{{Cite book|title=Lebanon: Dynamics of Conflict – A Modern Political History|last=Odeh|first=B.J.|publisher=Zed Books|year=1985|isbn=978-0862322120|location=Londen|pages=[https://archive.org/details/lebanondynamicso0000odeh/page/45 45, 141-142, 144]|url=https://archive.org/details/lebanondynamicso0000odeh/page/45}}</ref> [[Beeld:Visit of Imam Musa al-Sadr from the bombarded areas of southern Lebanon (2).jpg|thumb|220px|Musa Sadr besoek gebombardeerde gebiede in Suid-Libanon.]] {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van Beit Shaddad in die Christelike kwartier in die noordweste van die skiereiland (2019). | header= | beeld1 = BeitShaddadRuins-TyreSourLebanon RomanDeckert11082019.jpg | width1 = 180 | onderskrif1 = | beeld2 = BeitShaddadRuins TyreSourLebanon RomanDeckert23082019.jpg | width2 = 180 | onderskrif2 = }} In 1976 het plaaslike aanvoerders van die PBO die munisipale regering van Tirus met die hulp van hulle bondgenote in die Libanese Arabiese Leër (LAL) oorgeneem.<ref name=":76">{{Cite book|title=Sovereignty and Leadership in Lebanon, 1943–76|last=Goria|first=Wade R.|publisher=Ithaca Press|year=1985|isbn=978-0863720314|location=Londen|pages=90, 179, 222}}</ref> Hulle het die stigting van die "Volksrepubliek Tirus" afgekondig.<ref name=":106">{{Cite book|last=Fisk|first=Robert|title=Pity the Nation: Lebanon at War|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-280130-2|location=Oxford|pages=36–39, 115–118, 126–127, 131–135, 211, 255, 458–461, 550–551, 580–581, 608, 617}}</ref> Hulle het egter gou die steun van die Tiriese bevolking verloor<ref name=":91">{{Cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007–2008|publisher=Publitec Publications & De Gruyter Saur|year=2007|isbn=978-3-598-07734-0|location=Beiroet/München|pages=49, 84, 88, 196, 391–392, 398–399, 416–417}}</ref> weens hulle "arbitrêre en soms gewelddadige optrede".<ref name=":80">{{Cite book|title=Israel's Lebanon War|last1=Schiff|first1=Ze'ev|last2=Ya'ari|first2=Ehud|publisher=Simon and Schuster|year=1985|isbn=978-0671602161|location=New York|pages=[https://archive.org/details/israelslebanonwa00zeev/page/79 79–80, 139]|url=https://archive.org/details/israelslebanonwa00zeev/page/79}}</ref> Toe [[Sirië]] Libanon in die middel van 1976 aanval, het dit 'n voorstel deur die [[Arabiese Liga]] gevolg dat hulle nie die Litanirivier na die suide oorsteek nie. Terwyl die Libanese Burgeroorlog dus in Suid-Libanon begin het, het dit verdere interne gevegte gespaar gebly. Baie jong mans van die suide het egter in die noorde aan gevegte gaan deelneem.<ref>{{Cite book|title=Christliche Gruppen im Libanon: Kampf um Ideologie und Herrschaft in einer unfertigen Nation|last=Kuderna|first=Michael|publisher=Franz Steiner Verlag|year=1983|isbn=978-3515040716|location=Wiesbaden|pages=246|language=de}}</ref> In dié tyd het Israel 'n vlootblokkade van die Titiese hawe en ander Suid-Libanese hawens uitgevoer om voorrade aan die PBO af te sny, en so is ander seehandel ook afgesny.<ref>{{Cite book|title=Syrian Intervention in Lebanon: The 1975–76 Civil War|url=https://archive.org/details/syrianinterventi00wein|url-access=limited|last=Weinberger|first=Naomi Joy|publisher=OXFORD UNIVERSITY PRESS|year=1986|location=New York en Oxford|pages=[https://archive.org/details/syrianinterventi00wein/page/n232 218]–219}}</ref> ======1978-konflik tussen Suid-Libanon en Israel====== Op 11 Maart 1978 het Dalal Mughrabi, 'n jong vrou van die Palestynse vlugtelingkamp in Beiroet, en etlike [[fedajeen]]-vegters van Tirus na 'n strand noord van Tel Aviv geseil. Hulle het toe die [[Kuswegaanslag]] uitgevoer waarin 38 Israeliese burgers, insluitende 13 kinders, gedood en 71 gewond is. Nege van die elf aanvallers is ook gedood.<ref name=":73">{{Cite book|last=Hirst|first=David|title=Beware of Small States: Lebanon, Battleground of the Middle East|publisher=Faber and Faber|year=2010|isbn=9780571237418|location=London|pages=30–31, 42, 118, 141, 196–197}}</ref> Drie dae later het die Israeliese weermag Libanon binnegeval en die hele suidelike deel van die land buiten Tirus en die omringende gebied beset.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/unifil-background|title=UNIFIL Background|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019|archive-date=13 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313205515/https://unifil.unmissions.org/unifil-background|url-status=dead}}</ref> Tirus is egter kwaai geraak deur die week lange operasie. Die Israeliese lugmag het veral drie Palestynse vlugtelingkampe geteiken, asook die hawe ná gerugte dat die PBO wapens van daar af kry. 'n Paar historiese geboue is vernietig, soos Beit Shaddad in die Christelike kwartier, of beskadig.<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190613-remembering-the-israeli-withdrawal-from-south-lebanon/|title=Remembering the Israeli withdrawal from south Lebanon|last=Hussein|first=Muhammad|date=13 Junie 2019|website=Middle East Monitor|access-date=1 Januarie 2020}}</ref><ref>{{Cite book|last=Randal|first=Jonathan C.|title=Going All the Way: Christian Warloards, Israeli Adventurers, and the War in Lebanon|publisher=Vintage Books|year=1984|isbn=978-0394723594|pages=209}}</ref> Vier dae later, op 23 Maart 1978, het die VN se tussentydse mag in Libanon (UNIFIL) gearriveer: 'n bataljon Franse valskermsoldate onder kolonel Jean Germain Salvan. Die volgende paar dae is verskeie mense gedood en 'n paar gewond, onder andere kolonel Salvan, wat in albei bene geword is.<ref name=":106" /> Ná nog aanvalle moes UNIFIL noodgedwonge hulle basis in Tirus ontruim. Hulle het hulle hoofkwarter geskuif na 'n strook suidwaarts wat deur Israel beheer is.<ref>{{Cite news|last=Howe|first=Marvine|date=1978-05-09|title=U.N. LEBANON FORCES MOVE HEADQUARTERS|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1978/05/09/archives/un-lebanon-forces-move-headquarters-they-pull-out-of-city-north-of.html|access-date=2020-10-20|issn=0362-4331}}</ref> Die PBO het beheer oor Tirus behou.<ref name=":67" /> ====Tydperk ná Sadr (sedert 1978)==== =====Amal-PBO-Israeliese konflikte===== [[Beeld:Banner-MusaAlSadr-40yearsDisappearanceCommemoration-Tyre-NabihBerri-Amal RomanDeckert06092018.jpg|thumb|300px|’n Banier vir die 40-jarige herdenking van Sadr se verdwyning.]] Op 31 Augustus 1978 het Musa Sadr geheimsinnig verdwyn ná ’n besoek aan [[Moeammar Ghaddafi]] van [[Libië]].<ref name=":51" /> Gereelde bombarderings van Tirus het voortgeduur.<ref name=":60">{{Cite journal|last=Sayigh|first=Yezid|date=Herfs 1983|title=Israel's Military Performance in Lebanon, June 1982|url=https://www.paljourneys.org/sites/default/files/Israels_Military_Performance_in_Lebanon_June_1982-Yezid_sayigh.pdf|journal=Journal of Palestine Studies|volume=13|issue=1|pages=31, 59|doi=10.2307/2536925|jstor=2536925|access-date=12 Julie 2021|archive-date=16 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216081158/https://www.paljourneys.org/sites/default/files/Israels_Military_Performance_in_Lebanon_June_1982-Yezid_sayigh.pdf|url-status=dead}}</ref> Israel het aanvalle op Tirus gedoen en die PBO het bomme in Israel gegooi – tot met ’n skietstilstand in Julie 1981.<ref name=":67" /> Terwyl ontevredenheid onder die Sjiitiese bevolking toegeneem het oor die lyding weens die konflik tussen Israel en die Palestynse faksies, het spanning tussen Amal (Sadr se militêre vleuel van sy beweging, die ''Afwaj al-Muqawama al-Lubnaniyya'') en die Palestynse militante gestyg.<ref name=":75">{{Cite book|title=The Lebanon War|last=Abraham|first=Antoine J.|publisher=Praeger|year=1996|isbn=978-0275953898|location=Westport, Conn.|pages=123}}</ref> Eindelik het gewelddadige botsings op baie dorpe in Suid-Libanon voorgekom, insluitende die Tirus-gebied.<ref name=":75" /> =====1982-oorlog tussen Libanon en Israel===== Ná ’n mislukte sluipmoordaanval op die Israeliese ambassadeur in Londen, Shlomo Argov, het die Israeliese weermag op 6 Junie 1982 met ’n inval in Libanon begin. Tirus is weer swaar getref, want aanvalle het van alle kante gekom. Sowat 80 mense is op die eerste dag net in lugaanvalle dood. Die meeste aanvalle was op die Palestynse kampe, want baie guerrillas het tot die einde bly veg.<ref name=":73" /> [[Beeld:Tyre headquarters bombings.jpg|thumb|180px|links|Die vernietigde Israeliese hoofkwartier, 1982.]] Die gevegte het ná twee dae geëindig, maar die humanitêre gevolge was groot.<ref>{{Cite web|title=Masada wird nie wieder fallen - DER SPIEGEL 29/1982|url=https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-14350145.html|access-date=2020-10-15|website=www.spiegel.de}}</ref> Die Libanese regering het beweer dat die Israeliese weermag sowat 1&nbsp;200 burgerlikes gedood en meer as 2&nbsp;000 gewond het in Tirus,<ref>{{Cite book|last=Clodfelter|first=Michael|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015|publisher=McFarland|year=2017|isbn=9780786474707|edition=4th|location=Jefferson|pages=590}}</ref><ref name=":106" /> terwyl 5&nbsp;000 Palestyne dakloos gelaat is.<ref name=":6" /> Israel het beweer net 56 burgerlikes is dood. Amal het in September 1982 sowat 250&nbsp;000 ondersteuners in Tirus bymekaargemaak om die verdwyning van Musa Sadr te gedenk.<ref name=":67" /> Kort daarna het ’n nuwe geheime mag aktief geword wat die toneel sou oorheers – [[Hezbollah]]. Op 11 November 1982 het die 15-jarige Ahmed Qasir, wat glo verskeie familielede in die Israeliese inval van 1978 verloor het,<ref name=":73" /> ’n selfmoordaanval met ’n motor met plofstof uitgevoer. Sy teiken was die Israeliese militêre hoofkwartier in Tirus. Al sewe<ref name=":81">{{Cite book|title=Beirut Rules: The Murder of a CIA Station Chief and Hezbollah's War Against America|last1=Burton|first1=Fred|last2=Katz|first2=Samuel|publisher=Berkley|year=2018|isbn=978-1101987469|location=New York|pages=7–11}}</ref> of agt van die verdiepings het ingestort.<ref name=":106" /> Verslae oor die ongevalle wissel: van 90 Israeliese soldate en ’n onbekende aantal Palestynse aangehoudenes tot 67 Israeli's en 15 aangehoudenes. In Junie 1983 het die Israeli's ’n reeks massa-arrestasies in die Palestynse vlugtelingkampe uitgevoer, omdat geen groep verantwoordelikheid vir die aanvalle aanvaar het nie. Op 10 Junie het ’n groep ongeïdentifiseerde gewapendes twee Israeliese pantservoertuie aangeval en drie soldate gedood. Byna ’n jaar ná die eerste selfmoordaanval, in Oktober 1983, is nog een uitgevoer op die nuwe Israeliese hoofkwartier in Tirus. Altesaam 29 Israeliese soldate en offisiere is dood en nog 30 gewond.<ref name=":14" /><ref name=":15">{{Cite book|last=Alagha|first=Joseph Elie|url=https://archive.org/details/shiftshizbullahs00alag|title=The Shifts in Hizbullah's Ideology: Religious Ideology, Political Ideology and Political Program|publisher=Amsterdam University Press|year=2006|isbn=978-9053569108|location=Amsterdam|pages=[https://archive.org/details/shiftshizbullahs00alag/page/n35 35], 37|url-access=limited}}</ref> Ook 32 Libanese en Palestynse aangehoudenes is dood.<ref name=":67" /> Hezbollah het eers twee jaar later verantwoordelikheid vir die twee aanvalle aanvaar.<ref name=":14" /> In Februarie 1985 het ’n Tiriese lid van Amal nog ’n selfmoordaanval op ’n Israeliese konvooi in Burj El Shimali gedoen,<ref name=":68">{{Cite book|title=Martyr Cults and Political Identities in Lebanon: "Victory or Martyrdom" in the Struggle of the Amal Movement|last=Bonsen|first=Sabrina|publisher=Springer Nature|year=2019|isbn=978-3-658-28098-7|location=Wiesbaden|pages=214, 248}}</ref> en 10 soldate is gewond. In Israeliese wraakaanvalle in die gebied oos van Tirus is 15 mense gedood en honderde beseer.<ref name=":67" /> Vanweë toenemende druk het die Israeliese magte teen die einde van April 1985 aan Tirus onttrek<ref name=":67" /> en ’n selfverklaarde "veiligheidsone" in Suid-Libanon gevestig saam met sy bondgenote die Suid-Libanese Leër. =====Ná die burgeroorlog===== Ná die einde van die burgeroorlog in Maart 1991 het eenhede van die Libanese weermag aan die kussnelweg en om die Palestynse vlugtelingkampe van Tirus ontplooi.<ref name=":72">{{Cite book|title=The Lebanese Army: A National Institution in a Divided Society|last=Barak|first=Oren|publisher=State University of New York Press|year=2009|isbn=978-0-7914-9345-8|location=Albany|pages=67, 180}}</ref> Die lang oorlog het sy merk op Tirus en die res van Suid-Libanon gelaat, veral in ekonomiese terme.<ref name=":20" /> Algaande het die openbare lewe in Tirus egter meer ontspanne geraak. In April 1996 het Israel ’n 16-daagse veldtog teen Libanon geloods in ’n poging om ’n einde te bring aan vuurpylaanvalle deur Hezbollah. As deel van die konflik het die Israeliese vloot Tirus se hawe afgesper en Israel het na berig word op ’n konvooi van UNIFIL geskiet wat kosvoorraad na die beleërde dorpenaars naby Tirus vervoer het. Toe die UNIFIL-kamp op die dorp Qana op 18 April getref word in ’n bombardement deur Israel, is 106 burgerlikes dood en 116 gewond (onder andere vier VN-werkers van Fidji). ’n Geraamde meer as 20&nbsp;000 mense het ná die skietstaking einde April hulde aan die slagoffers gebring, onder andere die eerste minister, speaker van die parlement en verskeie Moslem- en Christenleiers.<ref name=":98">{{Cite book|last=Volk|first=Lucia|title=Memorials and Martyrs in Modern Lebanon|publisher=Indiana University Press|year=2010|isbn=978-0-253-22230-5|location=Bloomington|pages=122–129, 137, 177, 228}}</ref> ======Libanese Oorlog van 2006====== [[Beeld:Tyre Lebanon 2006.JPG|thumb|180px|Vlugtelinge word uit Tirus vervoer, 20 Julie 2006.]] [[Beeld:Tyre air strike.jpg|links|thumb|220px|Stof styg omhoog ná ’n Israeliese lugaanval op Tirus, 26 Julie 2006.]] Tydens Israel se inval in Julie 2006 in Libanon is verskeie lanseringsterreine vir vuurpyle van Hezbollah in plattelandse gebiede om Tirus ontdek.<ref>Butcher, Tim. [https://www.smh.com.au/news/world/rebels-were-ready-for-attacks/2006/07/26/1153816254833.html Rebels were ready for attacks]. ''The Sydney Morning Herald'' 27 Julie 2006.</ref> Israel het ’n gebou aan die buitewyke van Tirus bestorm en minstens twee Hezbollah-vegters gedood,<ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.hrw.org/report/2007/09/05/why-they-died/civilian-casualties-lebanon-during-2006-war|title=Why They Died: Civilian Casualties in Lebanon during the 2006 War|date=5 September 2007|publisher=Human Rights Watch|access-date=24 September 2019}}</ref> Ander Hezbollah-teikens in die stad is ook aangeval.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5247670.stm Israeli commandos stage Tyre raid] ''BBC'' 5 Augustus 2006.</ref> [[Beeld:South Lebanon refugee.jpg|thumb|180px|’n Vroulike vlugteling huil terwyl sy Tirus verlaat, 27 Julie 2006.]] Hoewel sommige soldate van die Libanese weermag ook in sulke aanvalle dood is,<ref name=":78">{{Cite book|url=http://etheses.dur.ac.uk/775/|title=The Making of Lebanese Foreign Policy: Understanding the 2006 Hezbollah-Israeli War|last=Wilkins|first=Henrietta|publisher=Durham University|year=2011|location=Durham|pages=95, 155|type=Doctoral Thesis|format=PDF}}</ref> was die meeste van die slagoffers burgerlikes. Duisende gesinne het probeer om uit Suid-Libanon te vlug. Minstens een dorp en verskeie terreine in die stad is ook deur Israel aangeval.<ref>Engel, Richard. [http://www.nbcnews.com/id/14030075 Desperation descends on Tyre, Lebanon.] MSNBC 25 Julie 2006.</ref> Ná ’n maand het die VN se [[Veiligheidsraad]] op 11 Augustus resolusie 1701 aanvaar waarin ’n beroep op Hezbollah en Israel gedoen word om alle vyandelikhede te staak. Dit het ook ’n buffersone sonder enige gewapende personeel en wapens buiten dié van die regering van Libanon en UNIFIL tot aan die Litanirivier geskep.<ref name=":1" /> Die Veiligheidsraad het ook UNIFIL se 2&nbsp;000 soldate tot 15&nbsp;000 verhoog.<ref name=":1" /> =====Ná die 2006-oorlog===== Sedert 2006 is Tirus en die omliggende streke in die suide deel van die Italiaanse sektor van UNIFIL, terwyl sy omringende streke in die noorde deel van die Koreaanse sektor is.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/deployment_map_feb2019.pdf|title=UNCLASSIFIED UNIFIL DEPLOYMENT|date=February 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019|archive-date=14 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014011704/https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/deployment_map_feb2019.pdf|url-status=dead}}</ref> UNIFIL word bygestaan deur die VN se Truce Supervision Organization (UNTSO). Aangesien UNIFIL ’n begroting vir klein gemeenskapsprojekte ook het,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/faqs|title=FAQs|date=6 September 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ondersteun veral die Italiaanse afvaardiging ’n verskeidenheid burgerlike bedrywighede, soos die bewaring van Tirus se [[argeologie]]se erfenis,<ref name=":35">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/preserving-phoenician-heritage-between-lebanese-and-italian-cities|title=Preserving Phoenician heritage between Lebanese and Italian cities|date=18 Junie 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019|archive-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916221458/https://unifil.unmissions.org/preserving-phoenician-heritage-between-lebanese-and-italian-cities|url-status=dead}}</ref> hulpverlening vir artistieke uitdrukking en interaksie,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/music-friendship|title=Music for Friendship|date=21 Maart 2014|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> om mediese veldtogte uit te voer,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/italian-peacekeepers-launch-medical-campaign-tyre|title=Italian peacekeepers launch medical campaign in Tyre|date=26 Julie 2017|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> en om kinders te help speel deur speelterreine op te rig en narterapie vir kinders met spesiale behoeftes te reël.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/clown-therapy-laugh-love-and-health|title=Clown Therapy: Laugh, Love, and Health|date=18 Maart 2014|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> [[Beeld:Graffiti in Rashidieh camp.JPG|thumb|200px|links|Graffiti in Rashidieh, 2011.]] Toe die Libanese betogings van 2019-'20 teen regeringskorrupsie en besuinigingsmaatreëls op 17 Oktober 2019 oor die hele land begin, het massas Tiriese burgers na die sentrale Elissaplein (genoem na die legendariese stigter van [[Kartago]]) opgeruk om aan die niesektariese demonstrasies deel te neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/d/lebanon-news/477463/tyres-fishermen-take-part-in-lebanons-revolution-p/en|title=Tyre's fishermen take part in Lebanon's revolution (Photos & Video)|date=20 Oktober 2019|website=Lebanese Broadcasting Corporation International (LBCI) TV|access-date=12 Desember 2019}}</ref> [[Beeld:Torched-RestHouse TyreSourLebanon RomanDeckert26102019.jpg|thumb|260px|Die ruïnes van die Rest House Hotel.]] 'n Dag later is die Rest House Hotel op die Tiriese strand in ’n brandstigting verwoes. Die volgende dag het ’n teendemonstrasie "deur ’n groep gewapende individue wat glo by die Amalbeweging geaffilieer is", volgens UNIFIL, tot onluste ontwikkel. Die Amalbeweging het betrokkenheid ontken.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/s2019889.pdf|title=Implementation of Security Council resolution 1701 (2006) during the period from 25 June to 31 October 2019 – Report of the Secretary-General|last=Guterres|first=Antonio|date=18 November 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|publisher=United Nations|page=10|access-date=26 November 2019}}</ref> Die betogers het maande lank ’n teenwoordigheid om Elissaplein gehandhaaf. Met die ineenstorting van die [[Libanese pond]] in die eerste maande van 2020 het hulle weer momentum in Tirus en elders gekry<ref>{{Cite web|date=22 April 2020|title=Lebanon's Protests Regain Momentum|url=https://english.aawsat.com//home/article/2246521/lebanon%e2%80%99s-protests-regain-momentum|access-date=3 Junie 2020|website=Asharq Al-Awsat}}</ref> deur die publiek se woede oor [[Inflasie|hiperinflasie]] teen die banke te rig. In een geval het ’n groep betogers ’n bank in Tirus toegemaak "as ’n teken van burgerlike ongehoorsaamheid" nadat die bank geweier het om geld aan ’n kliënt uit te betaal vir sy ma se mediese behandeling.<ref>{{Cite web|last=Abdul Reda|first=Nour|title=Lebanese Man Just Pulled a La Casa De Papel on a Bank in Tyre|url=https://www.the961.com/lebanese-pulled-la-casa-de-papel-on-bank/|access-date=3 Junie 2020|website=The961}}</ref> Op 8 Mei 2020 was daar 15 gevalle van [[Covid-19-pandemie|Covid-19]] in Libanon<ref>{{Cite news|date=8 May 2020|title=Repatriated Lebanese Expats Pose New Challenge in Virus Fight|work=ASHARQ AL-AWSAT|url=https://english.aawsat.com/home/article/2273686/repatriated-lebanese-expats-pose-new-challenge-virus-fight|access-date=3 Junie 2020}}</ref> en laat in Julie dié jaar was ’n jong dokter van Tirus se Libanees-Italiaanse Hospitaal die eerste geneesheer in Libanon wat daaraan gesterf het.<ref>{{Cite news|last=HOUSSARI|first=NAJIA|date=22 July 2020|title='Martyr of duty': Young doctor's coronavirus death shocks Lebanon|work=Arab News|url=https://www.arabnews.com/node/1708226/middle-east|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> ==Kultuurerfenis== [[Beeld:Tyre in Lebanon marking as protected cultural property.jpg|links|thumb|220px|’n Teken wat Tirus aandui as ’n kultuureiendom volgens 1954 se Haagse Konvensie vir die Beskerming van Kultuureiendom in die Geval van Gewapende Konflik. Mamelukhuis links agter is sedertdien herstel.]] [[Beeld:Joseph Ernest Renan by Erwin.jpg|thumb|200px|Renan in die 1860's.]] Moontlik die langsdurende Fenisiese nalatenskap vir die Tiriese bevolking is die taalinvloed wat [[Siries]] en [[Akkadies]] gehad het op die [[Arabies]] wat in die omgewing van Tirus gepraat word.<ref name=":45" /> Die sigbaarste deel van die antieke en Middeleeuse geskiedenis is egter die argeologiese terreine. [[Beeld:Honor Frost.jpg|links|220px|thumb|Honor Frost.]] Ná die eerste argeologiese opgrawings deur Renan en Sepp in die 1860's en '70's onderskeidelik, is nog in 1903 gedoen deur die Griekse argeoloog Theodore Makridi, kurator van die Keiserlike Museum in [[Konstantinopel]]. Belangrike ontdekkings soos fragmente van marmersarkofae is na die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] hoofstad gestuur.<ref name=":293">{{Cite book|last=Jidejian|first=Nina|title=TYRE Through The Ages|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=13–17}}</ref> ’n Argeologiese opname van Tirus is in 1921 gedoen deur ’n Franse span onder Denyse le Lasseur, gevolg deur nog een tussen 1934 en '36 wat lugopnames en duikekspedisies ingesluit het. Die spanleier was die sendeling Antoine Poidebard, ’n pionier van lugargeologie.<ref name=":293"/> Grootskaalse opgrawings het in 1946 begin onder leiding van emir Maurice Chéhab (1904-1994),<ref name=":29" /> "die vader van moderne Libanese argeologie". Hy was dekades lank hoof van die Antiekdiens in Libanon en kurator van die Nasionale Museum van [[Beiroet]]. In die 1960's het Honor Frost, die Sipries gebore pionier van onderwaterargeologie, verskeie ondersoeke geïnisieer "met die doel om die belangrike argeologiese potensiaal vir hawegeriewe aan die kus van Tirus te identifiseer en dokumenteer". Gebaseer op die resulte het sy voorgestel die Al Mobarakee-toring in Tirus se hawe kan dalk van [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] tye dateer.<ref name=":93"/> Al die opgrawings het egter tot stilstand gekom met die uitbreek van die burgeroorlog in 1975 en baie rekords het verlore gegaan.<ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/311583768|title=Belgian archaeologists in Tyre (Lebanon): UNESCO Heritage, Phoenician Seals and Ancient Curses|last=Boschloos|first=Vanessa|date=January 2016|website=ResearchGate|pages=1–3|format=PDF|access-date=7 Oktober 2019}}</ref> In 1984 het [[Unesco]] Tirus verklaar tot ’n [[wêrelderfenisgebied]] in ’n poging om ’n einde te bring aan die skade wat aan argeologiese terreine aangerig word deur gewapende konflik en wanordelike stedelike ontwikkeling.<ref name=":20" /> {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van Khan Rabu. | header= | beeld1 = KhanRabu Balcony Tyre RomanDeckert16082019.jpg | width1 = 200 | onderskrif1 = | beeld2 = Tyre KhanRabu-ruins MainroomBalcony RomanDeckert21112019.jpg | width2 = 200 | onderskrif2 = | beeld3 = Tyre KhanRabu InteriorPanorama RomanDeckert22082019.jpg | width3 = 200 | onderskrif3 = }} Gereelde opgrawings is eers in 1995 hervat onder toesig van Ali Khalil Badawi.<ref name=":39" /> Kort daarna het ’n Israeliese bom ’n woonstelblok in die stad verwoes en bewyse van ’n vroeë kerk is onder die rommel ontdek. Die ongewone ontwerp daarvan dui aan dit is die terrein van die Katedraal van Paulinus wat in 315&nbsp;n.C. ingewy is.<ref>{{Cite web|url=http://architectureandasceticism.exeter.ac.uk/items/show/204|title=The Church of Paulinus, Tyre|last=Loosley|first=Emma|date=n.d.|website=Architecture and Asceticism|access-date=22 November 2019}}</ref> In 1997 is die eerste Fenisiese verassingsterrein op die Al Bass-terrein ontdek, naby die Romeinse nekropolis.<ref name=":412" /> Intussen het Honor Frost plaaslike Libanese aregoloë gementor om nog onderwaterondersoeke uit te voer. Dit het in 2001 die bestaan van ’n mensgemaakte struktuur in die noordelike hawegebied van Tirus bevestig.<ref name=":93" /> [[Beeld:TyreCitySite ArchaeologicalExcavations UniversityOfLyon RomanDeckert09102019.jpg|links|thumb|220px|Opgrawings in 2019 deur argeoloë van die Universiteit van [[Lyon]] by die Al Mina/Stad-terrein.]] Die vyandelikhede van die Libanese Oorlog van 2006 het die antieke strukture by Tirus in gevaar gestel en Unesco se direkteur-generaal het ’n waarskuwing daaroor uitgereik.<ref>{{cite news|url=https://whc.unesco.org/en/news/276|title=UNESCO Director-General Launches "Heritage Alert" for the Middle East|author1=Koïchiro Matsuura|date=11 Augustus 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre|author2=The Director-General of UNESCO}}</ref> Ná die staking van vyandelikhede in September 2006 het bewaringskundiges geen direkte skade aan die antieke stad van Tirus bespeur nie. Die bombardement het egter muurskilderings in ’n Romeinse begrafnisgrot in die nekropolis beskadig. Bykomende agteruitgang is ook op die terrein opgemerk, insluitende "'n gebrek aan onderhoud, die verwering van ontblote strukture weens die gebrek aan reënwaterbeheer en die verwering van poreuse en sagte stene".<ref name="icomos118">Toubekis, Georgios (2010). "Lebanon: Tyre (Sour)". In Christoph Machat, Michael Petzet en John Ziesemer (reds.), {{cite web |url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf |title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report hey a report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger }}. Berlyn: hendrik Bäßler verlag, 2010, p. 118.</ref> Sedert 2008 het ’n Libanees-Franse span onder leiding van Pierre-Louis Gatier van die Universiteit van [[Lyon]] argeologiese en topografiese werk gedoen. Toe internasionale argeologiese sendings in [[Sirië]] ná 2012 beëindig is weens die oorlog daar, het van die argeoloë opgrawings in Tirus kom doen, onder andere ’n span onder Leila Badre, direkteur van die Argeologiese Museum van die Amerikaanse Universiteit van Beiroet, en Belgiese kenners.<ref name=":19" /> Bedreigings van Tirus se antieke kultuurerfenis sluit in die eise vir ontwikkeling en die onwettige antiekhandel.<ref>{{cite news|title=Lebanon's Archaeological Heritage|author=Helga Seeden|date=2 December 2000}}</ref> In ’n studie van Mediterreense wêrelderfenisterreine in 2018 is bevind Tirus het "die hoogste risiko van kuserosie onder huidige klimaatstoestande, asook ’n gemiddelde risiko weens uiterse seevlakke".<ref>{{Cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Nov-01/468042-tyres-historic-sites-in-fight-to-stay-above-the-water.ashx|title=Tyre's historic sites in fight to stay above the water|last=Mukhamdov|first=Anton|date=1 November 2018|website=The Daily Star|access-date=24 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924182452/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Nov-01/468042-tyres-historic-sites-in-fight-to-stay-above-the-water.ashx|url-status=dead}}</ref> Intussen het historiese geboue uit die Ottomaanse tydperk soos Khan Rabu en Khan Sour gedeeltelik inmekaargeval ná dekades van algehele verwaarlosing en ’n gebrek aan onderhoud. ===Uit die Bybel=== [[Beeld:John Martin - Destruction of Tyre - Google Art Project.jpg|thumb|220px|Die voorspelde verwoesting van Tirus, soos geskilder deur John Martin.]] Die [[Bybel]] verwys verskeie kere na Tirus: * Volgens [[Josua]] 19:29 is Tirus ’n "vestingstad" en is dit toegeken aan die stam Aser. * Koning Hiram I van Tirus was ’n tydgenoot van [[Dawid]] en [[Salomo]], volgens [[2 Samuel]] 5:11, [[1 Konings]] 5:1 en [[1 Kronieke]] 14:1. * Tirus word genoem in [[Jesaja]] 23, [[Jeremia]] 25:22, Jeremia 47:4, [[Joël]] 3:4-8, [[Amos]] 1:9-10, [[Psalms]] en [[Sagaria]] 9:3-4, waarin Tirus se verwoesting voorspel word. In [[Esegiël]] staan "jy sal nie terugkom nie", "wie jou soek, sal jou nie kry nie", "al jou mense is daarmee heen saam met jou" en "dit is vir altyd klaar met jou".<ref>Esegiël 26:20, Esegiël 26:21, Esegiël 27:34, Esegiël 28:19</ref> * Jesus het die streke Tirus en Sidon besoek ([[Matteus]] 15:21; [[Markus]] 7:24), en uit dié streke het baie mense gekom om hom te hoor preek (Markus 3:8; [[Lukas]] 6:17). Dit lei tot die sterk kontras in Matteus 11:21-23 oor sy ontvangs in [[Gorasin]] en [[Betsaida]]. * In [[Openbaring]] 18 word uitvoerig gesinspeel op die beskrywing in Esegiël 26-28 van die handelsomgewing van Tirus. ==Kultuurlewe== [[Beeld:HamraCinema TyreSour RomanDeckert09082019.jpg|thumb|links|220px|Die Al Hamra-teater, 2019.]] Die eerste [[rolprent]]teater in Tirus het sy deure laat in die 1930's geopen.<ref name=":17">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/06/championing-culture-lebanon-south-160628100019493.html|title=Championing culture in Lebanon's south|last=Stoughton|first=India|date=8 Augustus 2016|publisher=Al Jazeera|access-date=4 Oktober 2019}}</ref> Hamid Istanbouli, ’n visserman en tradisionele storieverteller (''hakawati''), was ook in rolprente geïnteresseerd en het prente teen die muur van ’n Turkse [[hamam]] geprojekteer.<ref name=":62">{{Cite web|url=https://www.agendaculturel.com/article/Scene_Le_festival_international_de_theatre_du_Liban_a_Nabatiyeh_semer_la_culture_et_la_joie|title=Le festival international de théâtre du Liban à Nabatieh : semer la culture et la joie|last=Hélou|first=Nelly|year=2016|website=Agenda Culturel|access-date=21 Desember 2019}}</ref> In 1939 het die Roxy geopen, gevolg deur die Empire in 1942.<ref name=":18">{{Cite web|url=http://al-ghorba6.blogspot.com/2018/04/kassem-istanbouli-re-opens-rivoli-cinema.html|title=Kassem Istanbouli re-opens the Rívoli Cinema|date=April 2018|website=Al-Ghorba|access-date=5 Oktober 2019}}</ref> Teen die middel van die 1950's was daar vier rolprentteaters in Tirus, en nog vier het kort daarna in die nabygeleë Nabatieh oopgemaak. In baie is ook lewende vertonings deur beroemde akteurs en musikante aangebied.<ref name=":17" /> [[Beeld:KassemIstanbouli CinemaRivoli TyreSour-RomanDeckert30092019.jpg|thumb|220px|Istanbouli in 2019 tydens die Palestynse Kultuurfees by die Rivoli.]] [[Beeld:Centre-de-Lecture-et-d-Animation-Culturelle-Tyr RomanDeckert09112018.jpg|thumb|220px|CLAC, 2018.]] In 1959 het die Rivoli-teater sy deure geopen en dit het gou een van die gewildste teaters in die land geword. Dit is deur bekende sterre besoek, onder andere [[Brigitte Bardot]].<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/promoting-culture-peace-through-arts|title=Promoting culture of peace through arts|last=Monzer|first=Hiba|date=5 Oktober 2018|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=4 Oktober 2018}}</ref> In 1964 het die Dunia geopen<ref>{{Cite web|url=https://tiroarts.com/cinema-rivoli/|title=Cinema Rivoli|last=Istanbouli|first=Kassem|date=n.d.|website=Tiro Association for Arts|access-date=21 December 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001120923/https://tiroarts.com/cinema-rivoli/|url-status=dead}}</ref> en twee jaar later die Al Hamra,<ref name=":18" /> wat ’n venue vir sommige van die [[Arabiese wêreld]] se beroemdste kunstenaars geword het.<ref name=":17" /> Intussen het twee Tiriese kunstenaars ’n groot invloed gehad op die ontwikkeling van Libanese [[musiek]]: Halim el-Roumi (1919-1983) en Ghazi Kahwaji (1945-2017). Roumi het ’n tyd lank as onderwyser aan die Djafarija-hoërskool gewerk. In 1950 het hy direkteur van Radio Libanon se musiekafdeling geword,<ref>{{Cite book|last=Burkhalter|first=Thomas|title=Local Music Scenes and Globalization – Transnational Platforms in Beirut|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1138849716|location=New York|pages=154–155}}</ref> waar hy die sangeres [[Fairuz]] ontmoet en aan die Rahbani-broers voorgestel het.<ref>{{Cite web|url=https://insidearabia.com/fairuz-rahbani-brothers-musical-legends/|title=Fairuz and the Rahbani Brothers: Musical Legends Who Shaped Modern Lebanese Identity|last=Rachidi|first=Soukaina|date=24 Maart 2019|access-date=21 Desember 2019}}</ref> Hy het musiek vir hulle en saam met hulle gekomponeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/fairuz-the-voice-of-lebanon-1.553510?videoId=5747539112001|title=Fairuz: the voice of Lebanon|last=Makarem|first=Racha|date=4 November 2010|website=The National|access-date=21 Desember 2019}}</ref> [[Beeld:HALIM EL-ROUMI.jpg|links|160px|thumb|Halim el-Roumi.]] In die middel van die 1970's is die kultuurlewe in Tirus kwaai beïnvloed deur die gewapende konflik. In 1975 moes die opening van die kommersiële Festivals de Tyr gekanselleer word toe die burgeroorlog uitbreek.<ref>{{Cite web|last=Henoud|first=Carla|date=6 Julie 2002|title=Femmes...Maha el-Khalil Chalabi, un combat incessant pour Tyr|url=https://www.lorientlejour.com/article/379690/Femmes...Maha_el-Khalil_Chalabi%252C_un_combat_incessant_pour_Tyr%2528PHOTO%2529.html|access-date=20 November 2020|website=L'Orient - Le Jour|language=fr}}</ref> Sommige teaters is in 1982 deur Israeliese bomme beskadig en almal het eindelik toegemaak, waarvan die laaste in 1989 was.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> In die middel van die 1990's het die idee van ’n kommersiële, internasionale Tirusfees herlewe. Dit word sedertdien jaarliks aangebied op die antieke terrein van die Romeinse hippodroom, met internasionale kunstenaars soos [[Elton John]], [[Sarah Brightman]] en [[Demis Roussos]],<ref>{{Cite book|title=Lebanon: The Official Guide|publisher=Paravision S.A.L. / Ministry of Tourism|year=n.d.|isbn=978-9953002880|pages=119}}</ref> sowel as Libanese sterre soos [[Majida El Roumi]],<ref name=":16" /> die dogter van Halim el-Roumi. In 2006 het die Centre de Lecture et d’Animation Culturelle (CLAC) in die ou stad geopen as Tirus se eerste openbare [[biblioteek]].<ref>{{Cite web|url=https://mediakitab.com/liban/le-centre-de-lecture-et-danimation-culturelle-de-tyr-sud-liban/|title=Le Centre de Lecture et d'Animation Culturelle de Tyr – Sud Liban|date=15 Junie 2009|website=MEDiakitab|access-date=5 Oktober 2019}}</ref> In 2014 het die [[nieregeringsorganisasie]] Tirovereniging vir die Kunste die ou Al Hamra-teater herstel onder leiding van die Palestyns-Libanese akteur en komediant<ref>{{Cite web|url=https://homenewhome.gr/index.php/en/home-en/tutors-en/lebanon-tutors-en/istanbouli-tutor-en|title=Kassem Istanbouli|year=2017|website=Home New Home|access-date=4 October 2019}}</ref> Kassem Istanbouli. Die Tirovereniging het die Libanese Internasionale Teaterfees begin (met storievertellings, dans en monodrama), asook die Libanese Internasionale kortfliekfees, die Tiriese Internasionale Musiekfees, die Palestynse Kultuurfees, die Tiruskunsfees en ’n paar ander feeste. In 2018 het die Istanbouli-teatergeselskap die Rivoli-teater herstel en daarheen getrek.<ref>{{Cite web|url=https://tiroarts.com/tiro-arts-association/|title=About|date=n.d.|website=Tiro Association for Arts|access-date=1 Oktober 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001120854/https://tiroarts.com/tiro-arts-association/|url-status=dead}}</ref> Dit was sedert 1988 gesluit.<ref>{{Cite web|url=http://ftp.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-30/461642-bringing-culture-to-your-doorstep.ashx|title=Bringing culture to your doorstep|last=Ghali|first=Maghie|date=30 August 2018|website=The Daily Star|access-date=1 Oktober 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001122004/http://ftp.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-30/461642-bringing-culture-to-your-doorstep.ashx|url-status=dead}}</ref> Die geselskap het die niekommersiële Libanese Nasionale Teater gestig as ’n vrye kultuurruimte met gratis toegang en ’n spesiale fokus op die opleiding van kinders en die jeug in die kunste. Dit bevorder ook die kunste in die omringende plattelandse gebiede.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/peace-bus-wheels-out-art-and-culture-south-lebanon|title=Peace Bus wheels out art and culture in south Lebanon|date=7 September 2018|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=28 Oktober 2019|archive-date=28 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028104700/https://unifil.unmissions.org/peace-bus-wheels-out-art-and-culture-south-lebanon|url-status=dead}}</ref> ==Opvoeding== [[Beeld:Tyre-Sour Lebanon JaafareyaHighSchool RomanDeckert02112018.jpg|160px|links|thumb|Die Djafarija-skool in 2018.]] [[Beeld:Islamic university building in Tyre.jpg|thumb|220px|Die IUL in 2009.]] Die Djafarija-skool is in 1938 deur imam Abdul Hussein Sharafeddin gestig.<ref name=":46" /> Dit is gou uitgebrei, veral danksy skenkings deur ryk [[ekspat]]s, en het in 1946 die eerste hoërskool in Suid-Libanon geword. Dit is sedertdien een van die toonaangewende skole in Tirus.<ref name=":2" /> ’n Belangrike rol in opvoeding in Tirus word gespeel deur die welsynorganisasie van imam Musa Sadr wat sedert sy verdwyning in 1978 deur sy suster, Rabab al-Sadr, bestuur word.<ref>{{Cite book|last=Norton|first=Augustus Richard|title=Hezbollah: A Short History|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=978-0691160818|location=Princeton and Oxford|pages=109}}</ref> Hoewel sy werksaamhede dwarsdeur die land plaasvind, is die organiosasie se basis in Tirus. ’n Belangrike fokus is sy kinderhuise, maar dit bied ook opvoeding vir volwassenes en beroepsopleiding aan, veral vir jong vroue, en het gesondheids- en ontwikkelingsprojekte.<ref>{{Cite book|last=Marusek|first=Sarah|title=Faith and Resistance: The Politics of Love and War in Lebanon|publisher=Pluto Press|year=2018|isbn=978-0745399935|location=Londen|pages=127–150}}</ref> Musa Sadr het ook die fondament gelê vir die stigting van die Islamitiese Universiteit van Libanon (IUL), wat ’n kampus in Tirus het. Sy beheerraad word oorheers deur verteenwoordigers van die Opperste Sjiitiese Raad, wat in 1967 deur Sadr gestig is.<ref>{{Cite web|url=http://www.iul.edu.lb/page/?id=309|title=The vision of the University|date=n.d.|website=Islamic University of Lebanon|access-date=29 Februarie 2020|archive-date=19 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219130048/http://www.iul.edu.lb/page/?id=309|url-status=dead}}</ref> Die Libanese Evangeliese Skool, met ’n geskiedenis van meer as 150 jaar, is waarskynlik die grootste skool in Tirus. Collège Élite, ’n Franse internasionale skool, het sy deure in 1996 geopen en is een van verskeie privaat skole. Cadmous-kollege, wat deur Maronitiese sendelinge bestuur word, het sowat 10% Christen- en 90% Moslemleerlinge.<ref>{{Cite web|last=Abi Raad|first=Doreen|date=29 Mei 2020|title=Lebanon's 'Pillar' of Catholic Education at Risk of Collapsing|url=https://www.ncregister.com/daily-news/lebanons-pillar-of-catholic-education-at-risk-of-collapsing|access-date=3 Junie 2020|website=National Catholic Register}}</ref> ==Demografie== [[Beeld:Shia-Sunna-Mosques-Churches-TyreSourLebanon RomanDeckert07112019.jpg|220px|thumb|Op een foto kan die Abdel Hussein-moskee (Sjia, links voor), die Ou Moskee (Soenni, regs voor), die Franciskaanse Latyns-Katolieke Kerk (links agter) en die Maronities-Katolieke katedraal (regs agter) gesien word.]] [[Beeld:AvenueDuSenegalSign TyreSourLebanon RomanDeckert11112018.jpg|thumb|220px|Avenue du Senegal.]] Dit is nie moontlik om ’n statisties akkurate syfer vir die grootte van die bevolking te gee nie, want die Libanese regering het sedert 1932 net rowwe ramings bekend gemaak.<ref>{{Cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7956.html|title=Lebanon - POPULATION|website=www.country-data.com}}</ref> Volgens ’n skatting in 2016 deur UN HABITAT is daar 201&nbsp;208 inwoners in Tirus, van wie baie vlugtelinge is.<ref name=":34" /> Die meeste Libanese in die stad is [[Sjia|Sjiiete]], met ’n klein maar merkbare Christengemeenskap. In 2010 is geraam 15% van die inwoners is Christene.<ref>{{Cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Bishop-of-Tyre:-Christians-in-Lebanon-have-become-a-minority-in-their-country-17638.html|title=Bishop of Tyre: Christians in Lebanon have become a minority in their country|website=www.asianews.it}}</ref> In 2017 het die Maronities-Katolieke Kerk 42&nbsp;500 lidmate in Tirus gehad. Die meeste woon in die berge van Suid-Libanon, terwyl net sowat 500 Maroniete in Tirus self woon. Die Melkities-Griekse Katolieke Kerk in Tirus, wat ook naburige gebiede insluit, het in dié jaar 2&nbsp;857 lidmate gehad.<ref>{{Cite web|last=Roberson|first=Ronald|date=28 Julie 2017|title=The Eastern Catholic Churches 2017|url=http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|access-date=18 September 2019|website=Catholic Near East Welfare Association (CNEWA)|pages=4, 6|archive-date=24 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024215818/http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|url-status=dead}}</ref> Tirus is die tuiste van meer as 60&nbsp;000 Palestynse vlugtelinge, wat hoofsaaklik [[Soenni]]ete is met ’n paar Christengesinne. In Junie 2018 was daar 12&nbsp;281 geregistreerde mense in die Al Buss-kamp,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/el-buss-camp|title=El Buss Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> 24&nbsp;929 in Burj El Shimali<ref name=":7" /> en 34&nbsp;584 in Rashidieh.<ref name=":6" /> In die informele gebied van Jal Al Bahar langs die kussnelweg is daar na raming sowat 2&nbsp;500 mense (2015).<ref name=":9" /> Sjiiete uit sewe dorpe wat in 1948 ontvolk is, woon ook in voorstede soos Shabriha. In al die kampe het die getal Siriese vlugtelinge in onlangse jare toegeneem.<ref name=":6" /> Spanning het sedertdien ontwikkel omdat hulle dikwels op die sitrus- en piesangplantasies werk vir "die helfte van die daaglikse loon" wat plaaslike Palestynse vlugtelinge verdien het.<ref>{{Cite journal|last=Perdigon|first=Sylvain|date=Oktober 2015|title="For Us It Is Otherwise": Three Sketches on Making Poverty Sensible in the Palestinian Refugee Camps of Lebanon|journal=Current Anthropology|volume= 56| issue = S11 (Volume Supplement)|pages=S88–S96|doi=10.1086/682354|s2cid=141892419}}</ref> Tirus is bekend as "Klein-Wes-Afrika". Baie mense het familie in die diaspora van [[Wes-Afrika]], veral in [[Senegal]], [[Sierra Leone]], [[Liberië]], die [[Ivoorkus]] en [[Nigerië]]. In Senegal is die meeste Libanese immigrante van Tirus. Baie woon al vir die tweede, derde en vierde geslag daar en was nog nooit in Libanon nie. Een van Tirus se hoofpaaie se naam is juis Avenue du Senegal.<ref name=":2" /> ==Ekonomie== [[Beeld:TyreHarbour AbouMerhiGroupCarCarrier 19112019RomanDeckert.jpg|links|thumb|220px|’n Motorvragskip in die Tiriese hawe, 2019.]] Tirus se ekonomie steun op toerisme, kontrakdienste, die boubedryf en geld wat deur Tiriërs in die diaspora, veral Wes-Afrika, gestuur word.<ref name=":34" /> UNIFIL dra ook aansienlik by tot die koopkrag: deur geldbesteding deur individuele lede sowel as deur projekte soos die herstel en verbetering van paaie en geboue.<ref name=":65">{{Cite web|url=http://www.thenewhumanitarian.org/analysis/2013/02/15/ten-ways-develop-southern-lebanon|title=Ten ways to develop southern Lebanon|date=15 Februarie 2013|website=The New Humanitarian|access-date=4 Desember 2019}}</ref> In 2016 het [[olyf]]bome 38% van Tirus se landbougrond uitgemaak, maar vervaardigers het nie ’n kollektiewe bemarkingstrategie gehad nie. Hoewel [[sitrus]] sowat 25% van die landbougrond uitmaak, word 20% van die oeste vermors.<ref name=":36">{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UN-Habitat_2017.05.04_NPS_Maachouk.pdf|title=Maachouk Neighbourhood Profile & Strategy, Tyre, Lebanon|last1=Harake|first1=Dani|last2=Kuwalti|first2=Riham|date=31 Mei 2017|website=reliefweb|publisher=UN HABITAT Lebanon|pages=2, 25–26|access-date=5 November 2019}}</ref> [[Beeld:BarbourBoatBuilding-TyreSourLebanon RomanDeckert23122019.jpg|thumb|220px|Barbour-bootbouers.]] Tirus het een van die land se groot hawens, maar dit is kleiner as dié in Beiroet, Tripoli en Sidon. Die vrag is beperk tot die periodieke invoer van gebruikte motors. Ná die [[ontploffing in die Beiroet-hawe in 2020|ontploffing in die Beiroet-hawe]] op 4 Augustus 2020 wat ’n groot deel van die hawe verwoes het, het die regering besluit om die Tiriese hawe as ’n bystandhawe vir die een in Tripoli te gebruik.<ref>{{Cite news|last=Akleh|first=Tony|date=6 August 2020|title=Beirut port: irreplaceable importance in the middle of Lebanon's geography|work=Arabian Business|url=https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/450512-beirut-port-irreplaceable-importance-in-the-middle-of-lebanons-geography|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> In die hawegebied bou die Barbour-familie van skeepsbouers steeds houtbote.<ref name=":22" /> Tirus is dus een van die min stede in die Mediterreense streek wat so ’n antieke tradisie behou het, hoewel die familie ook sukkel om ’n bestaan te maak. Teen 2004 was daar net "meer as 600 vissermanne" in Tirus.<ref>{{Cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2004/Sep-13/2997-wooden-boat-makers-in-tyre-struggle-to-survive.ashx|title=Wooden-boat makers in Tyre struggle to survive|last=El-Ghoul|first=Adnan|date=13 September 2004|website=The Daily Star|access-date=24 Desember 2019|archive-date=24 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224094642/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2004/Sep-13/2997-wooden-boat-makers-in-tyre-struggle-to-survive.ashx|url-status=dead}}</ref> Aan die Tiriese kus boor ’n konsortium van ’n Franse, Italiaanse en Russiese maatskappy vir [[aardgas]].<ref>{{Cite web|url=https://www.petroleum-economist.com/articles/upstream/exploration-production/2019/lebanon-s-gas-hopes-threatened-by-corruption|title=Lebanon's gas hopes threatened by corruption|last=Butt|first=Gerald|date=28 Oktober 2019|website=Petroleum Economist|access-date=2 Maart 2020}}</ref> ==Kusnatuurreservaat== [[Beeld:PalestineSunbird TyreSourLebanon RomanDeckert03122019.jpg|thumb|links|180px|’n Palestyne suikerbekkie, die nasionale voël van [[Palestina]], naby Al Mina.]] [[Beeld:GreenTurtle TyreSourLebanon SubmergedAncientHarbour RomanDeckert18102019.jpg|thumb|200px|’n Groenseeskilpad.]] Tirus is bekend vir sy skoon strande,<ref name=":20" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/lists/seasonal/best-beaches-in-the-middle-east/|title=Discover the best beaches in the Middle East|last=Sewell|first=Abby|date=29 Mei 2019|website=National Geographic|access-date=28 Oktober 2019}}</ref> hoewel in ’n VN-verslag bevind is seewater word deur afval besoedel, veral in die hawegebied.<ref name=":34" /><ref name=":56">{{Cite web|url=https://www.executive-magazine.com/special-report/the-peoples-beaches|title=The people's beaches|last=Rahhal|first=Nabila|date=5 Julie 2018|website=Executive Magazine|access-date=4 Desember 2019|archive-date=31 Mei 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531115838/https://www.executive-magazine.com/special-report/the-peoples-beaches|url-status=dead}}</ref> Die Tiriese Kusnatuurreservaat bestaan sedert 1998. Dit is ’n gebied van meer as 380&nbsp;[[Hektaar|ha]] wat 3,5&nbsp;[[Kilometer|km]] lank is. Dit word in twee seksies verdeel: een ’n strand van 1,8&nbsp;km lank en ’n 2&nbsp;km lange strook met landbougrond, klein plase en waterputte.<ref name=":103"/> Dansky sy uiteenlopende [[flora]] en [[fauna]] is die reservaat ’n bewaringsgebied. Daar is talle [[voël]]spesies, seeskilpaaie, [[geitjie]]s, [[vlermuis]]e en Europese dassies.<ref>{{cite web|title=Protecting marine biodiversity in Lebanon|url=https://www.iucn.org/about/union/secretariat/offices/iucnmed/iucn_med_programme/?9741/Protecting-marine-biodiversity-in-Lebanon|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|date=2 Mei 2012|access-date=17 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811180131/http://www.iucn.org/about/union/secretariat/offices/iucnmed/iucn_med_programme/?9741%2FProtecting-marine-biodiversity-in-Lebanon|archive-date=11 Augustus 2014|url-status=dead}}</ref> [[Dolfyne]] word ook dikwels aan die Tiriese kus gesien.<ref>{{Cite web|url=https://www.the961.com/news/a-giant-dolphin-was-just-found-stuck-between-rocks-on-tyre-shore|title=A Giant Dolphin Was Just Found Stuck Between Rocks on Tyre Shore|last=Kabboul|first=Tamarah|date=Oktober 2019|website=The961|access-date=28 Oktober 2019|archive-date=28 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028071719/https://www.the961.com/news/a-giant-dolphin-was-just-found-stuck-between-rocks-on-tyre-shore|url-status=dead}}</ref> Die reservaat het 275 [[spesie]]s uit meer as 50 [[Familie (biologie)|families]]. Daar is sewe streek- en nasionaal [[bedreigde spesie]]s, vier endemiese en tien seldsame spesies, terwyl 59 spesies tot die oostelike Mediterreense gebied beperk is. Altesaam 25 [[Medisyne|medisinale]] platspesies is ook geïdentifiseer. ==Sport== [[Beeld:TadamonTyreMunicipalStadium RomanDeckert20092019.jpg|thumb|200px|Die verbleikte teken van Tadamon SC op die dak van die munisipale stadion.]] [[Beeld:Roda Antar 1. FC Köln, 2008.jpg|links|thumb|200px|Roda Antar by [[1. FC Köln]].]] [[Beeld:TadamonSur SportsCulturalAssociation1946 RomanDeckert01102019.jpg|thumb|200px|’n Teken teen Tadamon SC se klubhuis.]] Die Tadamon Sour-sportklub, of bloot Tadamon ("Solidariteit"), met die bynaam "Die Ambassadeur van die Suide", is in 1946 gestig en is die oudste [[sokker]]klub in Tirus. Hulle speel hulle tuiswedstryde op die Tiriese minisipale stadion en het al een Libanese Sokkerverenigingbeker (2000-'01) en twee Libanese Uitdaagbekers (2013 en 2018) gewen. Tadamon se tradisionele teenstanders, Salam Sour SC, is ook in Tirus gebaseer. Volgens BBC-verslae is Tadamon SC in 2001 van sy Libanese Eersteliga-kampioenskapstitel gestroop ná bewerings van wedstrydknoeiery.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/1429258.stm|title=Fifa suspends Lebanese FA|date=8 Julie 2001|work=BBC Sport|access-date=5 Februarie 2020}}</ref> In dieselfde jaar is Roda Antar van Tirus vir twee seisoene aan [[Duitsland]] se [[Hamburger SV]] geleen. Ná agt jaar in Duitsland by Hamburg, [[SC Freiburg]] en [[1. FC Köln]] het hy nog ses jaar in die Chinese Superliga gespeel en daarna vir ’n finale seisoen na Tadamon teruggekeer voordat hy afgetree het. Twee spelers van die Libanese Eersteliga wat ook vir die Libanese nasionale span gespeel het, kom van Tirus. Hulle is Rabih Ataya<ref name=":83">{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/rabih-ataya/65007/|title=Rabih Ataya – Player Info|website=Global Sports Archive|access-date=1 Februarie 2020}}</ref> en Nassar Nassar.<ref name=":84">{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/nassar-nassar/148752/|title=Nassar Nassar – Player Info|website=Global Sports Archive|access-date=1 Februarie 2020}}</ref> ==Sterrekundige voorwerpe== {{Multibeeld | align = right | direction = horizontal | background color = | voetskrif = | header= | beeld1 = PIA01633 Tyre impact structure Europa.jpg | width1 = 142 | onderskrif1 = Tirus op Europa. | beeld2 = 209 Dido.png | width2 = 230 | onderskrif2 = 209 Dido se wentelbaan. }} ’n Gestruktureerde gebied met ringe op [[Europa (maan)|Europa]], die kleinste van die vier [[Mane van Galilei]] wat om [[Jupiter]] wentel, is genoem na Tirus, die legendariese geboorteplek van prinses Europa. Die gebied is sowat 140&nbsp;km breed en vermoedelik die plek waar ’n [[asteroïde]] of [[komeet]] Europa se yskors getref het.<ref>{{Cite web|url=https://europa.nasa.gov/resources/100/tyre-region-of-europa/|title=Tyre Region of Europa|date=7 Januarie 2019|website=NASA [[Europa Clipper]]}}</ref> Die asteroïde [[209 Dido]] is genoem na die legendariese Tiries-Kartaagse prinses [[Dido]]. Dit is ’n baie groot asteroïde, wat as ’n C-tipe geklassifiseer is en moontlik uit [[koolstof]]houdende materiale bestaan. 209&nbsp;Dido is in 1879 deur C.H.F. Peters ontdek. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * [https://web.archive.org/web/20100825092114/http://lebanon360hd.com/videos/video_tyr_en.html Panorama van Tirus se argeologiese terrein] * [http://tyros.leb.net/tyre "Lebanon, the Cedars' Land: Tyre"] * [https://www.worldhistory.org/image/537/ Alexander se Beleg van Tirus in die World History Encyclopedia] deur Grant Nell * [https://www.academia.edu/25791422/Mission_arch%C3%A9ologique_de_Tyr Mission archéologique de Tyr], in Frans * {{Wikivoyage-inlyn|Tyre|Tirus}} {{CommonsKategorie-inlyn|Tyre}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Tyre, Lebanon}} {{koördinate|33|16|15|N|35|11|46|O|aansig=titel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geografie van Libanon]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Middellandse See]] [[Kategorie:Geskiedenis van Libanon]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Asië]] [[Kategorie:Tirus| ]] oh5zhjb08hkcsczimmz3o741ctyl9x1 0 374900 2920962 2776359 2026-08-01T19:49:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920962 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dr. Tim Noakes at West Point 13 Nov 09.JPG|duimnael|180px|regs|Prof. Tim Noakes by West Point in 2009]] '''Timothy David Noakes''' (gebore 1949) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] wetenskaplike en 'n [[Emeritaat|emeritus]]-[[professor]] in die Afdeling Oefenwetenskap en Sportgeneeskunde aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Hy is ook 'n lid van die Nasionale Navorsingstigting (Suid-Afrika), wat hom een van hul hoogstaande lede noem. <ref>{{Cite web|url=https://www.uct.ac.za/about/honours/nrfratings/|title=University of Cape Town|year=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110062539/http://www.uct.ac.za/about/honours/nrfratings/|archive-date=10 Januarie 2015|access-date=28 Januarie 2015}}</ref> Hy het meer as 70 [[maraton]]s en [[ultramaraton]]s gehardloop, <ref name="RunnerAcademy">{{Cite web|url=http://runneracademy.com/ra024-tim-noakes/|title=RA024 Dr. Tim Noakes: A Lifetime of Running and Research|access-date=12 Julie 2021|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420112222/http://runneracademy.com/ra024-tim-noakes/|url-status=dead}}</ref> en is die skrywer van verskeie boeke oor oefening en dieet. Hy is bekend vir sy werk in sportwetenskap en vir sy ondersteuning van 'n lae-koolhidraat-hoë-vet (LCHF)-dieet, soos uiteengesit in sy boeke ''The Real Meal Revolution'' en ''Lore of Nutrition: Challenging Conventional Dietary Beliefs''. == Agtergrond == Noakes is in 1949 in Salisbury, [[Suid-Rhodesië]] (tans [[Harare]], [[Zimbabwe]]) gebore en het op vyfjarige ouderdom na Suid-Afrika verhuis. <ref name="how">{{Cite web|url=http://www.health24.com/fitness/Specific_Sports/16-2175-2181-2277,50688.asp|title=How Tim wants you to train|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614091149/http://www.health24.com/fitness/Specific_Sports/16-2175-2181-2277,50688.asp|archive-date=14 Junie 2011}}</ref> Sy vader het in 1946 in die destydse Suid-Rhodesië aangekom en 'n suksesvolle onderneming vir tabakuitvoer gestig wat hy in 1954 verkoop het. As jong seun was sy belangrikste sportbelangstelling krieket. Noakes was sedert 7-jarige op kosskool by die Monterey Preparatory School in [[Constantia]], Kaapstad, gevolg deur hoërskoolstudie aan Diocesan College (Bishops).<ref name="how"/> Hy het 'n MBChB (1974), MD (1981) en DSc (Med) (2002) verwerf. == Navorsing == In 1980 kry Noakes die taak om 'n kursus vir sportwetenskap aan die [[Universiteit van Kaapstad]] te begin. Noakes het aan die hoof gestaan van die Mediese Navorsingsraad- gefinansierde Bioenergetika van Oefening-navorsingseenheid, wat later verander is na die MRC / UCT Navorsingseenheid vir Oefenwetenskap en Sportgeneeskunde. <ref name="ESSM2">{{Cite web |url=http://web.uct.ac.za/depts/essm/ |title=MRC/UCT Research Unit for Exercise Science and Sports Medicine |access-date=12 Julie 2021 |archive-date=20 Desember 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121220025250/http://web.uct.ac.za/depts/essm/ |url-status=dead }}</ref> In die vroeë negentigerjare stig Noakes saam met die voormalige [[Springbokrugbyspeler]] [[Morné du Plessis]] die ''Sports Science Institute of South Africa''.<ref name="SSISA">[http://www.ssisa.com/ Sports Science Institute of South Africa]</ref> Hy is 'n toonaangewende navorser oor die toestand wat nou bekend staan as oefengeassosieerde hiponatremie (EAH).<ref>{{cite journal|last=Speedy|first=DB|author2=Noakes TD|author3=Schneider C|title=Exercise-associated Hyponatremia: A review.|journal=Emerg Med|year=2001|volume=13|issue=1|pages=17–27|url=http://cjasn.asnjournals.org/content/2/1/151.full|access-date=6 Januarie 2014|doi=10.1046/j.1442-2026.2001.00173.x|pmid=11476407}}</ref> Hy het hierdie toestand vir die eerste keer by 'n vroulike hardloper tydens die [[Comrades-maraton]] van 1984 herken, en sy bevindings in 1985 in die tydskrif ''Medicine and Science in Sports and Exercise'' gepubliseer. Noakes het in Mei 2005 die eerste internasionale konferensie vir konsensusontwikkeling oor hiponatremie in [[Kaapstad]] aangebied.  == Dieetkontroversie == Noakes is 'n voorstander van 'n lae-koolhidraat-hoëvetdieet, wat in Suid-Afrika dikwels die "Noakes"- of "Banting"-dieet genoem word. Noakes het ander gesondheidspersoneel se algemene advies oor dieet as 'volksmoord' gebrandmerk.<ref name="genocide2">{{cite news|newspaper=[[The Sunday Times]]|date=16 Oktober 2017|author=Child, K|title=Noakes calls traditional food pyramid 'genocide'|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2017-10-16-noakes-calls-traditional-food-pyramid-genocide/}}</ref> == Uitgesoekte publikasies == Noakes het verskeie boeke geskryf waarin hy sy navorsing oor sportwetenskap en voeding uiteensit. * ''The Lore of Running'' (1986)<ref name="Noakes">Noakes, Tim. 2003. ''The Lore of Running''. (4de uitg.) [[Oxford University Press]] {{ISBN|0-87322-959-2}}</ref> * ''Running Injuries: How to Prevent and Overcome Them'' (1990) * ''Bob Woolmer's Art and Science of Cricket'' (2008) * ''Challenging Beliefs: Memoirs of a Career'' (2012).<ref name="genocide3">{{cite news|newspaper=Sunday Times|location=South Africa|date=16 Oktober 2017|author=Child K|title=Noakes calls traditional food pyramid 'genocide'|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2017-10-16-noakes-calls-traditional-food-pyramid-genocide/}}</ref> * ''Waterlogged: The Serious Problem of Overhydration in Endurance Sports'' (2012) * ''The Real Meal Revolution'' (2014) * ''Raising Superheroes'' (2015) * ''Lore of Nutrition: Challenging Conventional Dietary Beliefs'', met Marika Sboros (2017)<ref>{{Cite book|title=Lore of nutrition: challenging conventional dietary beliefs|last=Noakes, Timothy|others=Sboros, Marika.|date=22 Januarie 2018|isbn=9781776092611|location=Cape Town|oclc=1013165315}}</ref> * ''Real Food On Trial: How the diet dictators tried to destroy a top scientist'', met Marika Sboros (2019)<ref>{{Cite book|title=Real Food On Trial: How the diet dictators tried to destroy a top scientist|last=Noakes, Timothy |others=Sboros, Marika.|year=2019|isbn=978-1907797651|location=Cape Town}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://scholar.google.co.za/citations?user=sZnJQoQAAAAJ Tim Noakes op GoogleScholar] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Noakes, Tim}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportlui]] [[Kategorie:Alumni van Diocesan College, Kaapstad]] i8gl0sfo3espv80x6ttqiqt74d5nvb0 0 384436 2920980 2730710 2026-08-01T20:14:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920980 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Toepolef Tu-126 |beeld = Lêer:Tupolev Tu-126, Zokniai, Šiauliai, Lithuanian SSR.jpg |byskrif = <center>Tu-126</center> |tipe= Vroeëwaarskuwings- en beheervliegtuig |vervaardiger= Toepolef |ontwerper= |land van herkoms=Rusland |eerste vlug= 23 Januarie 1962 |bekendstelling= |vrygestel= 1965 |onttrek= 1984 (USSR) |status= <!-- Onttrek --> |hoofgebruiker= [[Sowjetlugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Toepolef Tu-126''' (NAVO-verslagnaam: '''Moss''') was 'n vroeëwaarskuwings- en beheervliegtuig wat deur die Toepolef Ontwerpburo uit die [[Toepolef Tu-114]]-passasiersvliegtuig ontwikkel is. Dit was van 1965 tot 1984 in diens van die weermag van die [[Sowjetunie]]. == Ontwerp en ontwikkeling == [[Lêer:A-4 VA-45Det1 CVS-11 intercept Moss NAN8-73.jpg|duimnael|260px|links|'n [[McDonnell Douglas A-4 Skyhawk|A-4E]] van die [[USS Intrepid (CV-11)|USS ''Intrepid'']] wat in 1973 'n Tu-126 oor die Middellandse See onderskep]] In 1958 het toenemende kommer oor die dreigement van 'n Amerikaanse kernaanval teen die USSR uit die noorde gelei tot 'n nuwe vereiste vir 'n radarstelsel in die lug, wat die probleme en uitgawes van die poging om 'n radarstelsel op die grond te skep, langs die enorme Sowjet-noordkus sou vermy. Die Toepolef Ontwerpburo is opdrag gegee om 'n AEW & C-vliegtuig te ontwerp. Nadat daar probeer is om die geprojekteerde radarinstrumentasie in 'n [[Toepolef Tu-95|Tu-95]] en 'n Tu-116 te pas, is besluit om eerder die Toepolef Tu-114 met sy breër romp te gebruik. Dit het probleme opgelos met verkoeling en ruimte vir operateurs wat met die nouer Tu-95- en Tu-116-ontwerpe ondervind is. Om aan die vereistes vir 'n lang reikafstand te voldoen, was die vliegtuig toegerus met lug-tot-lug-brandstofhervulling. Die Tu-126 het 'n bemanning van 12 gehad en die ''Liana''-radar in 'n roteerskottel bo die romp gedra. Dit het geen ondertoekykvermoë gehad nie, so die oorgang deur NAVO na laevlak penetrasie het dit redelik irrelevant gemaak. <ref>{{Cite web |url=http://aerospace.boopidoo.com/philez/Su-15TM%20PICTURES%20%26%20DOCS/Overscan%27s%20guide%20to%20Russian%20Military%20Avionics.htm |title=Overscan's guide to Russian Military Avionics |access-date=2021-08-21 |archive-date=2016-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161029040859/http://aerospace.boopidoo.com/philez/Su-15TM%20PICTURES%20%26%20DOCS/Overscan%27s%20guide%20to%20Russian%20Military%20Avionics.htm |url-status=dead }}</ref> Die Tu-126 is in 1965 in diens gestel, hoewel dit eers in 1968 deur Westerse intelligensie geïdentifiseer is nadat dit in 'n Sowjet-dokumentêre film verskyn het.<ref name="Duffy p136">Duffy and Kandalov 1996, p. 136.</ref> Agt produksievliegtuie is tussen 1965 en 1968 bykomend tot die prototipe gebou<ref name="Duffy p136" /><ref name="Guns">Gunston 1995, p. 434.</ref> en almal was gebaseer by die Šiauliai-lugbasis. Westerse intelligensie beraam dat die radar daarvan swak presteer het in vergelyking met Westerse ekwivalente, en dat dit nie moontlik was om kruisermissiele of klein vliegtuie op 'n lae hoogte op te spoor nie. Daar is egter bepaal dat die Tu-126 kragtige blokkeertoerusting het. Die Tu-126 is deur die [[Sowjetlugmag]] gebruik totdat dit deur die Beriev A-50 vervang is. Die laaste Tu-126 is in 1984 uit diens gestel.<ref>Pike, John, ed. [http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/tu-126.htm "Tupolev TU-126 Moss."] ''Globalsecurity.org.'' Retrieved: 27 October 2011.</ref> [[Lêer:Tupolev_Tu-126_0012.jpg|regs|413x413px]] == Operateurs == ; {{vlagland|Sowjetunie}} * [[Sowjetlugmag]] * [[Sowjetlugmag|Sowjetlugverdedigingsmagte]] ; {{vlagland|Egipte}} * [[Egiptiese Lugmag]]<ref>{{Cite web |title=Al Moqatel - الحرب الإلكترونية |url=http://www.moqatel.com/openshare/Behoth/Askria6/ElectroWar/sec23.doc_cvt.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.moqatel.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531114807/http://www.moqatel.com/openshare/Behoth/Askria6/ElectroWar/sec23.doc_cvt.htm |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}}  == Eksterne skakels == * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_192.html Tu-114 in die Burgerlugvaartmuseum, Ulyanovsk, Rusland] {{Toepolef-vliegtuie}} [[Kategorie:Russiese wapentuig]] lm0944z24yheny5bc0d4p0twkbkx1xn 0 386782 2921138 2775754 2026-08-02T10:02:14Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921138 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | naam = Zhou Guanyu | image = Guanyu Zhou Goodwood Festival of Speed 2019 (48242675181) (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Zhou in 2019 | nationality = {{vlagikoon|CHN}} Chinees | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1999|5|30|df=yes}} | geboorteplek = [[Shanghai]], China | Old Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] (2022–2023)<br/>[[Sauber Motorsport|Kick Sauber]] (2024) | Car number = 24 | Races = {{F1stat|ZHO|entries}} ({{F1stat|ZHO|starts}} begin) | Championships = F3 Asiatiese Kampioenskap<br /> FIA Europese Formule 3 2016-18<br /> Toyota Racing Series<br /> Italiaanse F4 Kampioenskap<br /> ADAC Formule 4 | Wins = {{F1stat|ZHO|wins}} | Podiums = {{F1stat|ZHO|podiums}} | Points = {{F1stat|ZHO|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ZHO|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ZHO|fastestlaps}} | First race = [[2022 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = 2024 | Last position = 20ste (4 punte) }} '''Zhou Guanyu''' ([[Chinees]]: 周冠宇; [[pinyin]]: ''Zhōu Guànyǔ''; gebore 30 Mei 1999) is 'n [[Volksrepubliek China|Chinese]] beroepsrenjaer wat deel was van die [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-fabriekspan]] van 2022 tot 2023 en van [[Sauber Motorsport|Kick Sauber]] in 2024. Hy was 'n lid van die Ferrari-bestuurdersakademie van 2014 tot 2018, en was die ontwikkelingsbestuurder vir die [[Formule E]]-span DS Techeetah in 2018, en het in 2020 en 2021 vir UNI-Virtuosi Racing aan Formule Twee deelgeneem.<ref>{{Cite web |url=https://www.renaultsport.com/guanyu-zhou-joins-the-renault-sport-academy-for-2019-and-takes-on-f1.html |title=argiefkopie |access-date=16 November 2021 |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116100414/https://www.renaultsport.com/guanyu-zhou-joins-the-renault-sport-academy-for-2019-and-takes-on-f1.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Zhou_first_Chinese_F1">{{Cite web |date=16 November 2021 |title=Alfa Romeo announce Guanyu Zhou as Valtteri Bottas's team mate for 2022 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-guanyu-zhou-as-valtteri-bottass-team-mate-for.3FGtpRMOhG1qZ4Qinr8ky6.html |url-status=live |access-date=16 November 2021 |website=Formula 1 |language=en |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201222958/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-guanyu-zhou-as-valtteri-bottass-team-mate-for.3FGtpRMOhG1qZ4Qinr8ky6.html }}</ref> Guanyu se loopbaan as beroepsrenjaer het in 2015 begin, toe hy deelgeneem het aan die Italiaanse F4 en die ADAC Formule 4-kampioenskappe onder Prema Racing. In 2016 ry hy onder Motopark in the Europese Formule 3-kampioenskap,<ref>https://web.archive.org/web/20160216092327/http://www.gpupdate.net/en/f3-news/335493/ferrari-protege-zhou-joins-motopark-in-f3/</ref> en dan weer vir Prema Racing in 2017 en 2018.<ref>http://www.motorsport.com/eurof3/news/zhou-switches-to-prema-for-sophomore-f3-season-858756/</ref> == Loopbaan == === Knortjorre === Guanyu het met knortjorre (''karting'') begin toe hy 8 jaar oud was in [[China]], maar in 2012 verhuis hy na die [[Verenigde Koninkryk]] om 'n meer mededingende omgewing te ervaar. In 2013 het hy vir die [[Sheffield]]-gebaseerde Strawberry Racing-span gejaag, waar hy in die Super 1 Nasionale Rotax Max Juniorkampioenskap meegeding het en 'n eerste plek behaal het<ref>https://www.driverdb.com/championships/standings/super-1-national-rotax-max-junior/2013/</ref> en Rotax Max Euro Challenge waar hy ook 'n eerste plek behaal het.<ref>https://www.driverdb.com/championships/standings/rotax-max-euro-challenge---junior/2013/</ref> In sy laaste jaar met knortjorre, het Zhou 'n tweede plek in die Rotax Max Senior Euro-uitdaag behaal en in die WSK Kampioenskapsbeker en die KF2 Europese Kampioenskap deelgeneem. === Formule 4 === Guanyu het by Prema Theodore Racing aangesluit vir die 2015 Italiaanse F4-kampioenskap, waar hy 'n algehele tweede plek behaal het. === FIA Formule 3 Europese Kampioenskap === Guanyu het by Motopark aangesluit vir die 2016 FIA Formule 3 Europese Kampioenskap waar hy 'n algehele 13de plek behaal het. Hy het in sy tweede Formule 3-seisoen weer by Prema Theodore Racing aangesluit en behaal 'n 8ste plek.<ref>https://us10.campaign-archive.com/?u=bb292528f42b91c80f87ee84b&id=3881df3a32</ref> Hy bly vir 'n derde seisoen in Formule 3 en ry steeds vir Prema, waar hy weer 'n 8ste plek behaal.<ref>https://www.motorsport.com/eurof3/news/zhou-sticks-with-prema-for-third-f3-season-995002/</ref> === FIA Formule 2 === Guanyu sluit aan by UNI-Virtuosi Racing saam met Luca Ghiotto vir die 2019 Formule 2-kampioenskap.<ref>{{Cite web |url=https://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2018/12_December/Guanyu-Zhou-together-with-UNI-Virtuosi-Racing-in-2019 |title=argiefkopie |access-date=16 November 2021 |archive-date=28 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328014517/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2018/12_December/Guanyu-Zhou-together-with-UNI-Virtuosi-Racing-in-2019/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://formulascout.com/guan-yu-zhou-steps-up-to-f2-with-uni-virtuosi/46872</ref> Hy behaal 'n 7de plek en ontvang die Anthoine Hubert toekenning. Zhou bly by UNI-Virtuosi Racing vir die 2020-seisoen waar hy sy tweede Formule 2 voorste- wegsprongplek behaal by die [[Red Bull Ring]],<ref>https://www.gptoday.net/en/news/f1/256287/qualifying-zhou-storms-to-feature-race-pole-ahead-of-drugovich</ref> maar as gevolg van elektroniese probleme eindig hy die wedren in die 17de plek.<ref>https://www.autosport.com/f2/news/150341/ilott-leads-ferrari-123-to-win-austria-f2-feature</ref> Later in die jaar wen hy sy eerste Formule 2-ren in [[Sochi Autodrom|Sochi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.fiaformula2.com/Latest/3WQLtRL4O83yfysAwvsXnL/zhou-grabs-first-f2-win-as-ghiotto-and-aitken-crash-ends-sochi-sprint-race |title=argiefkopie |access-date=16 November 2021 |archive-date=10 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610145923/https://www.fiaformula2.com/Latest/3WQLtRL4O83yfysAwvsXnL/zhou-grabs-first-f2-win-as-ghiotto-and-aitken-crash-ends-sochi-sprint-race |url-status=dead }}</ref> Teen die einde van 2020 neem hy die 6de plek algeheel in. Hy begin die 2021-seisoen met UNI-Virtuosi en wen sy eerste resies in [[Bahrein Internasionale Renbaan|Bahrain]].<ref>https://www.fiaformula2.com/Latest/2KxPFaIoNmlPKIuqbLYL0l/feature-race-zhou-fights-to-first-feature-race-win-with-inspired-performance</ref> === Formule 1 === In 2014 sluit Guanyu by die Ferrari-bestuurdersakademie aan terwyl hy ook besig bly met knortjorre.<ref>http://www.formulascout.com/chinese-karter-guanyu-zhou-joins-ferrari-driver-academy/18772</ref> Hy was 'n lid van die Akademie tot die einde van 2018. In 2019, sluit hy by die Renault Sportakademie aan en tree op as 'n ontwikkelingsbestuurder vir die [[Renault F1|Renault Formule Een-span]].<ref>https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-youngster-guanyu-zhou-joins-renault-as-development-driver.2ICXOWBW0NZLtaYQTOzIKX.html</ref> In 2020 word Zhou bevorder na toetsbestuurder vir die Renault Formule Een-span.<ref>https://www.formula1.com/en/latest/article.chinese-driver-guanyu-zhou-takes-step-towards-f1-with-renault-test-role.25vCCv1KF4BDYgbEsbx3rg.html</ref> ==== Alfa Romeo (2022–2023) ==== Op 16 November 2021 is Guanyu gekontrakteer om by [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] aan te sluit vir die [[2022 Formule Een-seisoen]], waar hy saam met [[Valtteri Bottas]] as spanmaat deelgeneem het.<ref>https://formulascout.com/chinas-guanyu-zhou-to-race-for-alfa-romeo-in-f1-in-2022/86684</ref> Hy is China se eerste Formule Eenbestuurder, in 'n persverklaring sê Guanyu dat hy "goed voorbereid is vir die enorme uitdaging van Formule Een" en dat sy toetrede tot Formule Een 'n "deurbraak vir Chinese motorsportgeskiedenis" is.<ref>https://www.sauber-group.com/motorsport/f1-news/enter-the-dragon-guanyu-zhou-joins-alfa-romeo-racing-orlen-for-2022/</ref> == Knortjor-loopbaanrekord == {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center" !Seisoen !Reeks !Span !Posisie |- !2010 | align="left" |Kartmasters British Grand Prix&nbsp;— Rotax Mini Max | align="left" | |14de |- !2011 | align="left" |Trent Valley Kart Club&nbsp;— Mini Max | align="left" | |10de |- ! rowspan="5" |2012 | align="left" |Kartmasters British Grand Prix&nbsp;— Rotax Junior | align="left" |Strawberry Racing |6de |- | align="left" |Super 1 National Kart Championships&nbsp;— Rotax Mini Max | align="left" | |4de |- | align="left" |Rotax Max Euro Challenge&nbsp;— Junior | align="left" |Strawberry Racing |8ste |- | align="left" |Rotax International Open&nbsp;— Junior | |6de |- | align="left" |Rotax Max Challenge Grand Finals&nbsp;— Junior | align="left" |RPM Racing Team |8ste |- ! rowspan="5" |2013 | align="left" |Rotax Max Wintercup&nbsp;— Rotax Max Junior | rowspan="5" |Strawberry Racing | style="background:#DFDFDF;" |'''2de''' |- | align="left" |Super 1 National Kart Championships&nbsp;— Rotax Max Junior | style="background:#FFFFBF;" |'''1ste''' |- | align="left" |Rotax Max Euro Challenge&nbsp;— Junior | style="background:#FFFFBF;" |'''1ste''' |- | align="left" |Rotax International Open&nbsp;— Junior | style="background:#FFDF9F;" |'''3de''' |- | align="left" |Rotax Max Challenge Grand Finals&nbsp;— Junior | style="background:#FFDF9F;" |'''3de''' |- ! rowspan="8" |2014 | align="left" |Rotax Max Wintercup&nbsp;— Rotax Max Senior | rowspan="3" align="left" |Strawberry Racing | style="background:#DFDFDF;" |'''2de''' |- | align="left" |Rotax Max Euro Challenge&nbsp;— Senior | style="background:#DFDFDF;" |'''2de''' |- | align="left" |Rotax Max Challenge Grand Finals&nbsp;— Senior |16de |- | align="left" |South Garda Winter Cup&nbsp;— KF | align="left" | |12de |- | align="left" |WSK Champions Cup&nbsp;— KF | align="left" | |32ste |- | align="left" |WSK Super Master Series&nbsp;— KF | align="left" | |27ste |- | align="left" |CIK-FIA European Championship&nbsp;— KF | align="left" | |44ste |- | align="left" |CIK-FIA World Championship&nbsp;— KF | align="left" | |NC |} == Renmotorrekord == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! Seisoen ! Reeks ! Span ! Resies ! Wenne ! Voorste wegspronge ! Vinnigste<br/>rondtes ! Podiums ! Punte ! Plek |- !rowspan=2| 2015 |align=left| Italian F4-kampioenskap |rowspan=2 align=left| Prema Powerteam | 21 | 3 | 2 | 0 | 9 | 223 | style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- |align=left| ADAC Formule 4-kampioenskap | 9 | 0 | 0 | 0 | 2 | 45 | 15de |- !rowspan=4| 2016 |align=left| 2016 FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=3| Motopark | 30 | 0 | 0 | 0 | 2 | 101 | 13de |- |align=left| 2016 Formule 3 Meesters | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | N/A | 16de |- |align=left| 2016 Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 15de |- |align=left| 2016 Toyota Racing Series |align=left| M2-kompetisie | 15 | 1 | 0 | 1 | 4 | 685 | 6de |- !rowspan=2| 2017 |align=left| 2017 FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=2| Prema Powerteam | 30 | 0 | 0 | 0 | 5 | 149 | 8ste |- |align=left| 2017 Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 8ste |- ! 2017–18 |align=left| 2017–18 Formule E kampioenskap |align=left| Techeetah | colspan="7" |Ontwikkelingsbestuurder |- !rowspan=2| 2018 |align=left| 2018 FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left| Prema Theodore Racing | 30 | 2 | 3 | 1 | 6 | 203 | 8ste |- |align=left| 2018 Macau Grand Prix |align=left| SJM Theodore Racing by Prema | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 11de |- ! 2019 |align=left| 2019 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| UNI-Virtuosi Racing | 22 | 0 | 1 | 2 | 5 | 140 | 7de |- !rowspan=2| 2020 |align=left| 2020 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| UNI-Virtuosi Racing | 24 | 1 | 1 | 4 | 6 | 151.5 | 6de |- |align=left| 2020 Formule Een Wêreldkampioenskap |align=left| Renault DP World F1-span | colspan="7" |Toetsbestuurder |- !rowspan=3| 2021 |align=left| 2021 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| UNI-Virtuosi Racing | 17 | 3 | 1 | 1 | 7 | 142 | style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- |align=left| 2021 F3 Asiatiese kampioenskap |align=left| Abu Dhabi Racing by Prema | 15 | 4 | 5 | 5 | 11 | 257 | style="background:#FFFFBF;" | '''1ste''' |- |align=left| 2021 Formule Een-wêreldkampioenskap |align=left| [[Alpine F1-span]] | colspan="7" |Toetsbestuurder |} == Formule Een-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C42 | [[Ferrari]] 066/7 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>12 | | |bgcolor=efefef| '''18''' |bgcolor=efefef| '''6''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C43 | [[Ferrari]] 066/10 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17 | | |bgcolor=efefef|'''18''' |bgcolor=efefef|'''6''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Sauber Motorsport|Kick Sauber]] | Kick Sauber C44 | [[Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>19 |bgcolor=efcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13<!-- |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ZHO|seasonposition}}''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ZHO|seasonpoints}}''' --> |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''4''' |} * † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/>--> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chinese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] is2y8i9li9kauo2d6ygk91j3aq6wihm 0 386979 2920843 2912907 2026-08-01T16:23:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920843 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die manskriekettoernooi. Vir die artikel oor die vrouekriekettoernooi, sien [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]].'' {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-wêreldbeker 2024 | beeld = T20I-wêreldbeker 2024.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-wêreldbeker 2024 | vanafdatum = 1 Junie | totdatum = 29 Junie | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte, Super Agt en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Wes-Indië}} | kampioen = {{Cr-IN}} | naaswenner = {{Cr-ZA}} | getal = 2 | deelnemers = 20 (83 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 55 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rahmanullah Gurbaz]] (281)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-men-s-t20-world-cup-2024-15946 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Fazalhaq Farooqi]]<br />{{vlagikoon|Indië}} [[Arshdeep Singh]] (17 elk)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-men-s-t20-world-cup-2024-15946 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> | vorige jaar = 2022 | vorige toernooi = T20I-wêreldbeker 2022 | volgende jaar = 2026 | volgende toernooi = T20I-wêreldbeker 2026 }} Die '''T20I-wêreldbeker 2024''' ([[Engels]]: ''2024 ICC Men’s T20 World Cup'') is van 1 tot 29 Junie 2024 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Wes-Indië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216203457/https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was die negende [[T20I-wêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die eerste kriekettoernooi ooit in die Verenigde State, terwyl Wes-Indië voorheen die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-toernooi]] aangebied het. Daarbenewens was die Verenigde State die eerste medegasheer in die [[Amerikas]] buite Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/61083748 |title=2024 T20 World Cup: USA granted automatic qualification |publisher=[[BBC]] |date=12 April 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die vyf Karibiese [[Eilandstaat|eilandstate]] [[Antigua en Barbuda]], [[Barbados]], [[St. Lucia]], [[St. Vincent en die Grenadine]] en [[Trinidad en Tobago]], asook [[Guyana]] en die Verenigde State het gesamentlik opgetree as gashere van dié toernooi, meer as by enige ander T20I-wêreldbekertoernooi. Dit was ná die [[Krieketwêreldbeker 2007]] en die T20I-wêreldbeker 2010 die derde vername kriekettoernooi in Wes-Indië. Engeland was die verdedigende wêreldkampioen nadat hulle die [[T20I-wêreldbeker 2022]] gewen het. [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Die T20I-wêreldbeker 2024 was die eerste toernooi met 20 deelnemende nasionale krieketspanne, teenoor die 16 van die vorige vier T20I-wêreldbekertoernooie. Die 20 deelnemende nasionale krieketspanne was: Die twee gashere (die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]]), die agt beste spanne van die vorige toernooi ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] en [[Proteas|Suid-Afrika]]), saam met die twee naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 14 November 2022 ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] en [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]]) en die wenners van die kontinentale kwalifiseringstoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://crickettimes.com/2022/11/heres-how-12-teams-earned-direct-qualification-for-icc-mens-t20-world-cup-2024/ |title=Here’s how 12 teams earned direct qualification for ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=Cricket Times |author=Anirudh Singh |date=7 November 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Julie 2023 het [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] die twee Europese plekke bepreek, terwyl [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] die Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-plek bespreek het. In Oktober 2023 het [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] as Amerikaanse kwalifiseerder gevolg en een maand later [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] en [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] as Asiatiese kwalifiseerders, asook [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] as Afrikakwalifiseerders. Kanada, Uganda en die Verenigde State het vir die eerste keer vir ’n T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer, waardeur vir die eerste keer drie spanne uit die Amerikas deelgeneem het. Tydens die T20I-wêreldbeker 2024 is 55 wedstryde gespeel, waaronder 40 tydens die eerste rondte, twaalf in die Super Agt, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in vier groepe van vyf elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna gekwalifiseer vir die Super Agt, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Elke wedstryd het bestaan uit 20 boulbeurte per span. Die agt beste spanne van die T20I-wêreldbeker 2024 het saam met die twee gashere van die [[T20I-wêreldbeker 2026|2026-toernooi]] regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] gekwalifiseer. Afghanistan, Engeland, Indië en Suid-Afrika het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Suid-Afrika het Afghanistan geklop en Indië vir die verdedigende wêreldkampioen Engeland, waardeur Indië en Suid-Afrika mekaar in die eindstryd ontmoet het. Indië het Suid-Afrika in die eindstryd op die [[Kensington-ovaal]] in [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]], met sewe lopies verslaan en sodoende ná [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] sy tweede T20I-wêreldbekertitel ingepalm, waarmee hulle ná Wes-Indië in [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] en Engeland in 2022 die derde span geword het wat die T20I-wêreldbekertrofee vir ’n tweede keer kon wen. Beide die gashere die Verenigde State en die tweemalige wenner Wes-Indië is in die Super Agt uitgeskakel. Beide Namibië en Uganda het nie die Super Agt gehaal nie. Die T20I-wêreldbeker 2024 het om verskeie redes geskiedenis gemaak: Dit was die eerste T20I-wêreldbekertoernooi waaraan 20 nasionale krieketspanne kon deelneem en waartydens 55 wedstryde gespeel is. Drie spanne het vir die eerste keer aan ’n T20I-wêreldbekertoernooi deelgeneem: Kanada, Uganda en die Verenigde State; al drie die debutante kon ook minstens een oorwinning aanteken. Uganda het die altesaam vyfde Afrikaspan geword wat vir ’n IKR-toernooi kon kwalifiseer. Dit was ook die eerste T20I-wêreldbekertoernooi met drie spanne van die Amerikas (die meeste in ’n IKR-toernooi sedert die [[Krieketwêreldbeker 2007]]). Nieu-Seeland het vir die eerste keer sedert die [[T20I-wêreldbeker 2014|2014-toernooi]] versuim om die halfeindrondte te haal, terwyl Pakistan vir die eerste keer in die eerste rondte uitgeskakel is. Daarteenoor kon Afghanistan vir die eerste keer die halfeindstryd haal en die Verenigde State die tweede rondte van ’n IKR-toernooi. Die Suid-Afrikaanse Proteas het vir die eerste keer in die eindstryd van ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekertoernooi vir mans verskyn, waarmee elke vasteland deur minstens een nasionale span in ’n eindstryd verteenwoordig is. Vir die eerste keer het twee onoorwonne spanne die eindstryd gehaal en Indië het sodoende die eerste krieketspan geword wat ’n T20I-wêreldbekertoernooi sonder ’n nederlaag kon wen. Die Kensington-ovaal het die eerste krieketstadion geword wat die T20I-wêreldbekereindstryd tweekeer – ná die 2010-toernooi – gehuisves het. == Toewysing == Die T20I-wêreldbeker 2024 is deur die Internasionale Krieketraad in November 2021 aan die Verenigde State en Wes-Indië toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Ná jare se voorbereidings is ’n gemeensame bod deur [[Krieket Wes-Indië]] en [[VSA Krieket]] as deel van ’n strategiese ooreenkoms tussen dié twee beheerliggame ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/ |title=Cricket West Indies and USA Cricket hail successful joint bid to host ICC Men's T20 World Cup in 2024 |publisher=[[VSA Krieket]] |author=Dhruv Barot |date=16 November 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die IKR het beoog om met die toernooi die “Verenigde State op die internasionale krieketkaart te plaas”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://boxscorenews.com/icc-inspects-usa-venues-for-crickets-t-world-cup-p167753-392.htm |title=ICC Inspects USA Venues For Cricket's T20 World Cup |publisher=Boxscore |author=Archie Little |date=19 Januarie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die toernooi is aan Noord-Amerika toegewys, omdat dié vasteland deur die wêreldbeheerliggam as een van die hoofgroeimarkte beskou word en hulle die doel gehad het, om die sport in die land te vertoon, waar die [[Olimpiese Somerspele 2028]] beslis word, waartydens vir die eerste keer T20I-krieket ’n Olimpiese sportsoort sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/15234/12985395/international-olympic-committee-approves-cricket-and-four-other-sports-for-2028-games-in-los-angeles |title=International Olympic Committee approves cricket and four other sports for 2028 Games in Los Angeles |publisher=[[Sky News]] |date=16 Oktober 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die T20I-wêreldbeker 2024 was een van vyf groot internasionale sporttoernooie wat die Verenigde State binne een dekade sal aanbied, saam met die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] (saam met [[Kanada]] en [[Meksiko]]), die [[Olimpiese Somerspele 2028]], die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wpp.com/en/wpp-iq/2022/09/helping-sports-to-cross-the-atlantic |title=Helping sports to cross the Atlantic |publisher=WPP |author=Dominic Grainger |date=30 September 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |title=USA Rugby: 2033 Women’s Rugby and 2031 Rugby World Cup Hosts |publisher=Last Word On Sports |author=Raheem Bashir |date=12 Mei 2022 |accessdate=7 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107190038/https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |archive-date=7 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cityam.com/us-and-mexico-launch-bid-for-2027-football-womens-world-cup/ |title=US and Mexico launch bid for 2027 football Women’s World Cup |publisher=City A.M. |author=Matt Hardy |date=20 April 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Oktober 2022 is berig dat die IKR VSA Krieket van sy regte as medegasheer ontneem het, nadat dié beheerliggaam steeds nie aan die IKR se finansiële protokolle voldoen het nie en kommer uitgespreek is oor VSA Krieket se finansiële situasie, insluitende ’n tekort aan sowat $650&nbsp;000. Soos verwag het dit egter nie die aanbieding van wedstryde in dié land geraak nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-cricket-running-afoul-of-icc-financial-protocols-1337756 |title=USA cricket running afoul of ICC financial protocols |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=2 Oktober 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> == Deelnemers == === Kwalifisering === Aan die T20I-wêreldbeker 2024 het 20 spanne deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 |title=ICC expands men's world events: ODI WC to 14 teams, T20 WC to 20 teams |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=1 Junie 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die volgende twaalf spanne het regstreeks vir die T20I-wêreldbeker 2024 gekwalifiseer: Die twee gashere (Verenigde State en Wes-Indië), die agt beste spanne van die vorige [[T20I-wêreldbeker 2022]] (Australië, Engeland, Indië, Nederland, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka en Suid-Afrika) en die twee naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 14 November 2022 (Afghanistan en Bangladesj).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292 |title=Twelve teams to get automatic entry into 2024 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=10 April 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Indien die Verenigde State en Wes-Indië die 2022-toernooi nie onder die beste agt spanne kon afsluit nie sou dit beteken dat die twee beste ongekwalifiseerde spanne op die IKR se T20I-ranglys vir die 2024-toernooi kwalifiseer; sou een van die twee gashere onder die beste agt spanne gewees het, sou hul plek aan die naasbeste ongekwalifiseerde span gegaan het, indien nodig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |title=Denmark, Italy one step from T20 World Cup 2024 as Europe qualification continues |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=21 Julie 2022 |accessdate=7 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207040920/https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |archive-date=7 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorblywende agt plekke is tydens plaaslike kwalifiseringstoernooie bespreek, met twee spanne elk uit [[Afrikakrieketvereniging|Afrika]], [[Asiatiese Krieketraad|Asië]] en [[Europese Krieketraad|Europa]], saam met een span elk uit die [[IKR Amerikas|Amerikas]] en die [[IKR Oos-Asië-Oseanië|Oos-Asië-Oseanië-streek]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |title=Qualification pathway for marquee ICC events confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=10 April 2022 |accessdate=11 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711204313/https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |archive-date=11 Julie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei 2022 het die IKR die plaaslike kwalifiseringstoernooie vir Europa, Oos-Asië-Oseanië en Afrika bevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |title=Qualification pathway for ICC Men's T20 World Cup 2024 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=31 Mei 2022 |accessdate=8 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208092037/https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |archive-date=8 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was ook die eerste T20I-wêreldbekertoernooi met drie spanne uit die Amerikas, nadat beide die medegasheer die Verenigde State en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] hul debuut gemaak het. [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] het die twee Europese kwalifiserende spanne geword, nadat hulle dié streek se kwalifisering in Julie 2023 onderskeidelik in die eerste en tweede plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593 |title=Ireland and Scotland seal their place in 2024 Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dieselfde maand het [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] die Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-kwalifisering gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780 |title=Papua New Guinea qualify for 2024 Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Oktober 2023 het Kanada die Amerikaanse kwalifisering gewen en vir die eerste keer vir ’n T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report |title=Dhaliwal, Sana star as Canada qualify for T20 World Cup for the first time in their history |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Oktober 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Een maand later het Nepal en Oman die Asiatiese kwalifisering se eindstryd gehaal en sodoende vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860 |title=Nepal and Oman qualify for 2024 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=3 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dieselfde maand het [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] die twee Afrikaplekke bespreek. Namibië kon vir sy derde agtereenvolgende toernooi kwalifiseer, nadat hulle die Afrikakwalifisering onoorwonne afgesluit het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> terwyl Uganda vir sy eerste internasionale kriekettoernooi ooit kon kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In dié proses het albei spanne onder andere die volle lid [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] en [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] geklop; vir Uganda was dit die eerste oorwinning oor ’n volle lid ooit, waarmee Zimbabwe die enigste lid met dié status was wat die T20I-wêreldbeker 2024 misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119 |title=Zimbabwe fail to qualify for 2024 T20 World Cup; Uganda make it |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Daarbenewens het Uganda ná die volle lede Suid-Afrika en Zimbabwe, asook die assosiaatlede Namibië en Kenia die vyfde Afrikaspan geword wat vir ’n internasionale kriekettoernooi kon kwalifiseer. === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2024-kwalifisering; altesaam 83 lande het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gashere}} {{sleutel|#00f|Agt beste spanne van die 2022-toernooi}} {{sleutel|#01a2ffff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-ranglys}} {{sleutel|#080|Wenner van die plaaslike kwalifisering}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-WI}} |rowspan="2"|'''Gasheer''' |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]])</small> |- |{{Cr-US}} |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-AU}} |rowspan="8"|'''Regstreeks''' |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-EN}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-IN}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |{{Cr-NL}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Naaswenner <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-PK}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-LK}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Halfeindrondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-AF}} |rowspan="2"|T20I-ranglys op<br />14 November 2022 |Sewende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-IE}} |rowspan="2"|Europese kwalifisering |Agtste |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-XS}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-PG}} |Oos-Asiatiese-Stille-Oseaan-kwalifisering |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-CA}} |Amerikakwalifisering |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-NP}} |rowspan="2"|Asiatiese kwalifisering |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-OM}} |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-NA}} |rowspan="2"|Afrikakwalifisering |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-UG}} |Eerste | – |Debuut |} == Stadions == In April 2023 het [[Krieket Wes-Indië]] ’n deeglike bodproses begin vir lande in die [[Karibiese gebied]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] wat wedstryde van die T20I-wêreldbeker 2024 wou aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-bid-process-takes-centre-stage/ |title=Caribbean countries invited to join Carnival of Cricket and deliver world class host venues as CWI prepares to stage major global event |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=3 Mei 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In Julie 2023 het die [[Internasionale Krieketraad]] vier plekke in die Verenigde State op die kortlys geplaas: [[Fort Lauderdale]] ([[Sentrale Browardpark]]), [[Morrisville, Noord-Carolina|Morrisville]] ([[Church Street Park]]), [[Dallas]] ([[Grand Prairie-stadion]]) en [[New York]] ([[Van Cortlandtpark]]); waarvolgens die toernooi in tien stede dwarsdeur [[Wes-Indië]] en die Verenigde State beslis sou word.<ref name="Fixture1">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |title=Next Men's T20 World Cup set to be played from June 4 to 30, 2024 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=28 Julie 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> [[Bronx]]-inwoners het protes aangeteken teen die beplande krieketstadion by [[Van Cortlandtpark]] en aangevoer dat dit publieke toegang tot die park vir ’n aansienlike tyd sou beperk, kommer oor die omgewingsimpak uitgespreek en sy ekonomiese lewensvatbaarheid bevraagteken, waarvolgens die IKR besluit het om pleks daarvan ’n krieketstadion by [[Eisenhowerpark]] op te rig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/ |title=Dozens of Bronx Groups Object to 34,000-Seat Cricket Stadium in Van Cortlandt Park |publisher=The City |author=Jonathan Custodio |date=21 Augustus 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/09/20/nyregion/cricket-stadium-bronx-long-island.html |title=New York City Loses Contentious Bid for Cricket Stadium to Long Island |publisher=[[The New York Times]] |author=Dana Rubinstein |date=20 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Op 20 September 2023 het die Internasionale Krieketraad drie Amerikaanse stede vir die toernooi goedgekeur: Fort Lauderdale (Sentrale Browardpark), Dallas (Grand Prairie-stadion) en New York (Eisenhowerpark).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3691699 |title=Three USA venues locked in for ICC Men's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216143913/https://www.icc-cricket.com/news/3691699 |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die IKR het besluit om ’n tydelike modulêre stadion, [[Eisenhowerparkkrieketstadion]] met ’n kapasiteit van 34&nbsp;000, in [[Eisenhowerpark]] in Nassau County in [[New York (deelstaat)|New York]] op te rig en gelyktydig die kapasiteit vir die bestaande stadions in Fort Lauderdale en Dallas te verdubbel deur modulêre stadionoplossings soos sitplek-, media- en premium-gasvryheidsareas uit te brei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/127834/icc-set-to-confirm-new-york-as-venue-for-mens-t20-world-cup-2024 |title=ICC confirms New York as venue for Men's T20 World Cup 2024 |publisher=Cricbuzz |date=20 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/3691695 |title=Dallas, Florida and New York confirmed as hosts of ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=4 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204223152/https://www.icc-cricket.com/media-releases/3691695 |archive-date=4 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |title=ICC Men’s T20 World Cup 2024 Modular Stadium Fact Sheet |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 September 2023 |accessdate=18 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118110145/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |archive-date=18 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 22 September 2023 het die Internasionale Krieketraad die sewe gasheerlande in die Karibiese gebied aangekondig: [[Antigua en Barbuda]], [[Barbados]], [[Dominica]], [[Guyana]], [[St. Lucia]], [[St. Vincent en die Grenadine]] en [[Trinidad en Tobago]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302 |title=Caribbean, USA venues confirmed as ICC Men's T20 World Cup 2024 heads to the west |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=22 September 2023 |accessdate=6 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206234304/https://www.icc-cricket.com/news/3694302 |archive-date=6 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Jamaika]] was die enigste lid van Krieket Wes-Indië wat geen bod vir die aanbieding van wedstryde tydens die T20I-wêreldbekertoernooi ingedien het nie; die Jamaikaanse minister van jeug, sport en kultuur, Olivia Grange, het ’n bod om kostegronde uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-jamaica-sports-minister-explains-why-country-didnt-bid-to-host-games-1399934 |title=2024 T20 World Cup: 'Cost-benefit analysis' convinced Jamaica to not bid to host games |publisher=ESPNcricinfo |date=25 September 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> In November 2023 is aangekondig dat op [[Queen’s Park-ovaal]] in Trinidad en Tobago, dié land se grootste krieketstadion, geen wedstryde tydens die toernooi beslis word nie en die hier beplande wedstryde verskuif is na [[Brian Lara-krieketakademie]] in [[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]]. Nigel Camacho, die Queen’s Park-krieketklub se president, het aangekondig dat die stadion pleks daarvan opwarmingswedstryde voor die toernooibegin sou hou. Daarbenewens het Dominica se regering aan sy bod onttrek en die stadion se vertraagde opknapping aangevoer, waarvolgens op [[Windsorpark]] geen wedstryde plaasgevind het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-dominica-pulls-out-as-host-venue-1411178 |title=Dominica pulls out of hosting T20 World Cup matches |publisher=ESPNcricinfo |date=23 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/ |title=No T20 World Cup games at Oval: Brian Lara venue to host all fixtures |publisher=Newsday |author=Roneil Walcott |date=26 November 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Vroeg in Desember 2023 het verteenwoordigers van beide die IKR en CWI ’n tweede inspeksie in die Karibiese gasheerlande en die plekke in die Verenigde State gedoen, waarvolgens hulle die gasheerplekke afgekondig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-west-indies-usa-2024/ |title=ICC Men's T20 World Cup West Indies & USA 2024: CWI and ICC on Two-Week inspection of match venues |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=5 Desember 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/dec/14/new-york-to-host-india-v-pakistan-clash-in-2024-t20-world-cup |title=New York to host India v Pakistan clash in 2024 T20 World Cup |publisher=[[The Guardian]] |author=Simon Burnton |date=14 Desember 2023 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Op 17 Januarie 2024 het die IKR die beplande ontwerp onthul van die modulêre stadion in New York, genoem [[Nassau County Internasionale Krieketstadion]], wat op 15 Mei 2024 ingewy is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-new-york-34000-seater-eisenhower-park-ready-for-international-cricket-action-1433915 |title=New York venue ready to host India-Bangladesh warm-up on June 1 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=15 Mei 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! North Sound, {{vlagland|Antigua en Barbuda}} ! [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], {{vlagland|Barbados}} ! [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], {{vlagland|Guyana}} |- | [[Sir Vivian Richards-stadion]] | [[Kensington-ovaal]] | [[Providencestadion]] |- | [[Lêer:SVRStadium.jpg|175px]] | [[Lêer:Kensington Oval yes.jpg|175px]] | [[Lêer:Providence Stadium outside.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|17|06|11.8|N|61|47|5.5|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sir Vivian Richards-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|13|6|18.18|N|59|37|21.29|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kensington-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|6|48|29.40|N|58|8|59.54|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Providencestadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''28&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' |- ! [[Gros Islet]], {{vlagland|St. Lucia}} ! [[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]], {{vlagland|Trinidad en Tobago}} ! [[Kingstown]], {{vlagland|St. Vincent en die Grenadine}} |- | [[Daren Sammy-krieketveld|Beausejourstadion]] | [[Brian Lara-krieketakademie]] | [[Arnos Vale-stadion]] |- | [[Lêer:Beausejour Stadium Cricket St Lucia.jpg|175px]] | [[Lêer:Brian Lara Stadium.jpg|175px]] | [[Lêer:Arnos vale ground.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|14|04|14.00|N|60|55|53.95|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Beausejourstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|10|17|47|N|61|25|52.4|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Brian Lara-krieketakademie}}</small> | <small>{{Koördinate|13|8|30.7|N|61|12|42.5|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Arnos Vale-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''18&nbsp;000''' |- ! [[Dallas]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} ! [[Fort Lauderdale]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} ! [[New York]], {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} |- | [[Grand Prairie-stadion]] | [[Sentrale Browardpark]] | [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]] |- | [[Lêer:Quiktrip airhogs1.jpg|175px]] | [[Lêer:CBRegionalPark.jpg|175px]] | [[Lêer:২০২৪ টি২০ বিশ্বকাপের সময় নাসাউ কাউন্টি আন্তর্জাতিক ক্রিকেট স্টেডিয়াম.jpg|175px]] |- | <small>{{Koördinate|32|46|5.59|N|96|59|10.86|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Grand Prairie-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|26|8|23.85|N|80|11|55.28|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sentrale Browardpark}}</small> | <small>{{Koördinate|40|43|48.19|N|73|34|31.01|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nassau County Int’l Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Klein-Antille|width=300|float=left|caption=Plekke in die Klein-Antille|places= {{Location map~|Klein-Antille|lat=14.070556|long=-60.931653|position=left|label=[[Gros Islet]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=13.10505|long=-59.622581|position=left|label=[[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=17.106100234573614|long=-61.78446249917553|position=left|label=North Sound}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=15.301389|long=-61.388333|position=left|label=[[Roseau]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=10.283333|long=-61.466667|position=top|label=[[San Fernando, Trinidad en Tobago|San Fernando]]}} {{Location map~|Klein-Antille|lat=13.0928|long=-61.1330|position=top|label=[[Kingstown]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Verenigde State|width=400|float=center|caption=Plekke in die Verenigde State|places= {{Location map~|Verenigde State|lat=32.738773|long=-97.003098|position=right|label=[[Dallas]]}} {{Location map~|Verenigde State|lat=26.956|long=-80.1357|position=left|label=[[Fort Lauderdale]]}} {{Location map~|Verenigde State|lat=40.4249|long=-73.3321|position=left|label=[[New York]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Guyana|width=170|float=right|caption=Plekke in Guyana|places= {{Location map~|Guyana|label=[[Georgetown, Guyana|Georgetown]]|position=top|lat=6.757767|long=-58.177992}} }} |}</center> == Formaat == Die T20I-wêreldbeker 2024 is oor 29 dae tussen 20 verskillende spanne oor 55 wedstryde beslis. Dit het op 1 Junie 2022 op Grand Prairie-stadion, Dallas, Texas, met die openigswedstryd tussen die medegasheer die Verenigde State en Kanada begin. Die toernooi het geëindig op Kensington-ovaal, Bridgetown, Barbados, op 29 Junie met die eindstryd tussen Indië en Suid-Afrika, waartydens Indië die T20I-wêreldbekertrofee ingepalm het. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-wêreldbeker 2024 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n Pers blokkie op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n siaan blokkie op die Super Agt, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Junie ! scope="col"|Sa<br />1 ! scope="col"|So<br />2 ! scope="col"|Ma<br />3 ! scope="col"|Di<br />4 ! scope="col"|Wo<br />5 ! scope="col"|Do<br />6 ! scope="col"|Vr<br />7 ! scope="col"|Sa<br />8 ! scope="col"|So<br />9 ! scope="col"|Ma<br />10 ! scope="col"|Di<br />11 ! scope="col"|Wo<br />12 ! scope="col"|Do<br />13 ! scope="col"|Vr<br />14 ! scope="col"|Sa<br />15 ! scope="col"|So<br />16 ! scope="col"|Ma<br />17 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 1 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| |- | align=left|Goep A <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| |- |align=left|Groep B <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| |- |align=left|Groep C <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- |align=left|Groep D <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| |- ! scope="col"|Super Agt<br />Junie ! scope="col"|Di<br />18 ! scope="col"|Wo<br />19 ! scope="col"|Do<br />20 ! scope="col"|Vr<br />21 ! scope="col"|Sa<br />22 ! scope="col"|So<br />23 ! scope="col"|Ma<br />24 |- | align=left|Groep 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 |- | align=left|Groep 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 24 -->| |- ! scope="col"|Uitklopfase<br />Junie ! scope="col"|Di<br />25 ! scope="col"|Wo<br />26 ! scope="col"|Do<br />27 ! scope="col"|Vr<br />28 ! scope="col"|Sa<br />29 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#7DF9FF|Super Agt}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Eerste rondte en Super Agt === Die T20I-wêreldbeker 2024 is deur 20 nasionale krieketspanne beslis. Die spanne is in vier groepe van vyf spanne elk verdeel. Elke span het een wedstryd gespeel teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus het elke span vier wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die twee beste spanne van elke groep het na die Super Agt deurgedring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2913916 |title=New format, new location: How the 2024 T20 World Cup will look |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=21 November 2022 |accessdate=8 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208101559/https://www.icc-cricket.com/news/2913916 |archive-date=8 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. ’n Superboulbeurt is gebruik vir die beslissing van twee wedstryde, naamlik die tussen Namibië en Oman in Groep B op 2 Junie, asook die tussen Pakistan en die Verenigde State in Groep A op 6 Junie. Die Super Agt is deur agt spanne in twee groepe van vier spanne elk beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel het, dus het elke span drie wedstryde in die Super Agt gespeel. Die kwalifisering was gegrond op dieselfde kriterias as in die eerste rondte. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3311904 |title=ICC announces major changes to World Cup schedule |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Martin Smith |date=2 Junie 2021 |accessdate=6 April 2025}}</ref> Die wenner en naaswenner van elk van die Super Agt-groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopstadium moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal. === 2024-effek op 2026-kwalifisering === Die sewe beste spanne van die 2024-toernooi (saam met die 2026-gashere Indië en Sri Lanka) het regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer. Hulle was Afghanistan, Australië, Bangladesj, Engeland, Suid-Afrika, die Verenigde State en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/next-t20-world-cup-host-venue-location-2026-t20-tournament/1fb72291315c87b7f8027cd3 |title=Where is the next T20 World Cup? Host country, venue and location for men's 2026 ICC T20 tournament |publisher=The Sporting News |author=Rahul Chalke |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 20 skeidsregters en ses wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=Match officials revealed for the ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Mei 2024 |accessdate=20 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520231214/https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=20 Mei 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Sam Nogajski <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Jayaraman Madanagopal <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Nitin Menon <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Brown <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Ahsan Raza <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Rashid Riaz <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Asif Yaqoob <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Adrian Holdstock <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Allahudien Paleker <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Langton Rusere <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} David Boon <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Javagal Srinath <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Richie Richardson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} === Spanne === Elke land kon 15 spelers vir die toernooi kies. Die spanne moes teen 1 Mei 2024 aan die Internasionale Krieketraad voorgelê word. Enige latere verandering het die goedkeuring deur die IKR vereis. Teen 24 Mei is al die spanne bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/all-squads-named-so-far-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=All the squads named for the ICC Men's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=24 Mei 2024 |accessdate=4 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704135636/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/all-squads-named-so-far-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=4 Julie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Agt én regstreeks vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]]. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die T20I-wêreldbeker 2026 mis. |} [[Lêer:Nassau County Cricket Stadium - IND v IRE.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Ierland en Indië in New York]] Die wedstryde is in drie fases opgedeel, naamlik die eerste rondte, die Super Agt en die uitklopfase. Die groepe is op 5 Januarie 2024 bekend gemaak.<ref name="Fixture2">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |title=Groups, fixtures confirmed for ICC Men’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Januarie 2024 |accessdate=10 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310012104/https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024 |archive-date=10 Maart 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste rondte === 20 spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die eerste rondte het op 1 Junie op die Grand Prairie-stadion in Dallas, Texas, met die openingswedstryd tussen die medegasheer die Verenigde State en Kanada begin, die twee spanne wat mekaar ook in 1844 in die heel eerste internasionale krieketwedstryd ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa |title=Fixtures revealed for historic ICC Men's T20 World Cup 2024 in West Indies and the USA |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Januarie 2024 |accessdate=1 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601062529/https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa |archive-date=1 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die twee beste spanne in elke groep het na die Super Agt deurgedring en saam met die medegashere Indië en Sri Lanka regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/11061/12748421/t20-world-cup-2024-who-will-host-and-how-will-the-new-format-work |title=T20 World Cup 2024: Who will host and how will the new format work? |publisher=[[Sky News]] |author=Amar Mehta |date=20 November 2022 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://a-sports.tv/icc-new-format-t20-world-cup-2024/ |title=ICC announces new format for T20 World Cup 2024 |publisher=A Sports |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Fixture3">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/ |title=Exclusive: First look at draw for 2024 T20 World Cup |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Tim Wigmore |date=4 Januarie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |4||3||0||1||'''7'''||+1.137 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-US}} |4||2||1||1||'''5'''||+0.127 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.294 |- |style="text-align:left"|{{Cr-CA}} |4||1||2||1||'''3'''||–0.493 |- |style="text-align:left"|{{Cr-IE}} |4||0||3||1||'''1'''||—1.293 |} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Junie 2024 | tyd = 19:00 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 194/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 197/3 (17.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Navneet Dhaliwal]] 61 (44) | paaltjies1 = [[Harmeet Singh (krieketspeler)|Harmeet Singh]] 1/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aaron Jones]] 94* (40) | paaltjies2 = [[Dillon Heyliger]] 1/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Die Verenigde State wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-canada-1st-match-group-a-1415701/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Aaron Jones]] (VSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd op die stadion.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/ |title=USA vs CAN highlights, ICC T20 World Cup 2024: United States beat Canada by 7 wickets in Dallas |publisher=The Indian Express |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Beide Kanada en die Verenigde State het hul T20I-wêreldbekerdebuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-canada-1st-match-group-a-1415701/match-preview |title=USA vs Canada: oldest rivalry renewed at cricket's biggest T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=1 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Aaron Jones]] en [[Andries Gous]] se vennootskap om die derde paaltjie van 131 lopies is met ’n lopietempo van 14.29 die vinnigste in dié tyd met meer as ’n 100 lopies in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-usa-vs-canada-aaron-jones-gets-the-american-cricket-party-started-1436204 |title=Aaron Jones gets the big American cricket party started, and how |publisher=ESPNcricinfo |author=Cameron Ponsonby |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="CANvUSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-usa-vs-can-stats-aaron-jones-second-only-to-chris-gayle-after-blitz-1436192 |title=Stats – Aaron Jones second only to Chris Gayle after blitzing Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Aaron Jones teken ook die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir ’n assosiaatlid aan.''<ref name="CANvUSA" /> * ''Die Verenigde State oortref Kanada se vorige rekord vir die hoogste T20I-wêreldbekertelling in dieselfde wedstryd deur ’n assosiaatlid.''<ref name="CANvUSA" /> * ''Die Verenigde State teken hul hoogste suksesvolle T20I-lopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c8993lynz8lo |title=Co-hosts USA beat Canada in T20 World Cup opener |publisher=[[BBC]] |author=Timothy Abraham |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is die Verenigde State se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |title=All the records from USA’s milestone triumph over Canada at T20 World Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604033743/https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |archive-date=4 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 96 (16 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 97/2 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Gareth Delany]] 26 (14) | paaltjies1 = [[Hardik Pandya]] 3/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Rohit Sharma]] 52* (37) | paaltjies2 = [[Ben White]] 1/6 (1 boulbeurt) | uitslag = Indië wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-ireland-8th-match-group-a-1415708/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rohit Sharma]] teken sy 4&nbsp;000ste T20I-lopie<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/t20-world-cup-2024-ind-vs-ire-rohit-sharma-men-t20is-ireland-2549554-2024-06-05 |title=T20 World Cup: Rohit Sharma becomes 3rd batter to 4000 runs in Men’s T20Is |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> en sy 1&nbsp;000ste T20I-wêreldbekerlopie aan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354 |title=Rohit Sharma becomes third player to score 1000 T20 World Cup runs |publisher=Cricket.com |author=Aakash Sivasubramaniam |date=5 Junie 2024 |accessdate=5 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605174404/https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354 |archive-date=5 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarmee hy ná [[Virat Kohli]] die tweede Indiese kolwer word wat daarin kon slaag. Hy teken ook sy 600ste internasionale ses en sy 100ste ses in IKR-toernooie aan en hy behaal sy 300ste internasionale oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rohit-sharma-becomes-first-player-in-history-to-achieve-miraculous-record-in-international-cricket-2024-06-05-935408 |title=Rohit Sharma achieves world record, becomes first player to get to huge milestone in international cricket |publisher=India TV |author=Anshul Gupta |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rishabh Pant]] (Ind) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://olympics.com/en/news/t20-world-cup-2024-india-vs-ireland-cricket-match-group-a-result-score |title=IND vs IRE, T20 World Cup 2024: India beat Ireland by eight wickets to kick off campaign on a high |publisher=Olympics |author=Utathya Nag |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] oortref [[MS Dhoni]] se vorige rekord van 42 T20I-oorwinnings en word die suksesvolste Indiese [[Kaptein (sport)|kaptein]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/rohit-sharma-ms-dhoni-india-most-successful-t20i-captain-2549586-2024-06-05 |title=Rohit Sharma breaks MS Dhoni’s record to become India's most successful T20I captain |publisher=India Today |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 159/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 159/3 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Babar Azam]] 44 (43) | paaltjies1 = [[Nosthush Kenjige]] 3/30 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Monank Patel]] 50 (38) | paaltjies2 = [[Mohammad Amir]] 1/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Gelykop; die Verenigde State wen die Superboulbeurt | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Monank Patel]] (VSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Pakistan en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/live-pakistan-open-t20-world-cup-campaign-against-hosts-usa-in-dallas |title=USA stun Pakistan in dramatic Super Over to complete all-time great upset |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=6 Junie 2024 |accessdate=8 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608051852/https://www.icc-cricket.com/news/live-pakistan-open-t20-world-cup-campaign-against-hosts-usa-in-dallas |archive-date=8 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Babar Azam]] (Pak) oortref [[Virat Kohli]] (Ind) se vorige rekord van 4&nbsp;038 T20I-lopies en word die beste T20I-lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1197611-babar-azam-takes-lead-over-virat-kohli-as-t20is-highest-run-scorer |title=Babar Azam takes lead over Virat Kohli as T20Is' highest run-scorer |publisher=The News |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is slegs die vyfde T20I-wêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref name="Tied">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Smallest victories For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is ook slegs die vierde T20I-wêreldbekerwedstryd wat deur ’n Superboulbeurt beslis is.'' * ''Dit is die Verenigde State se eerste T20I-oorwinning oor Pakistan ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/match-report |title=USA outclass sloppy Pakistan in thrilling Super Over finish |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 137/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 125/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Nicholas Kirton]] 49 (35) | paaltjies1 = [[Barry McCarthy]] 2/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mark Adair]] 34 (24) | paaltjies2 = [[Jeremy Gordon]] 2/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Kanada wen met twaalf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-ireland-13th-match-group-a-1415713/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Nicholas Kirton]] (Can) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is Kanada se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-ireland-13th-match-group-a-1415713/match-report |title=Kirton, Gordon and Heyliger sparkle in landmark Canada win |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=7 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 119 (19 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 113/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Rishabh Pant]] 42 (31) | paaltjies1 = [[Naseem Shah]] 3/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Rizwan]] 31 (44) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 3/14 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-pakistan-19th-match-group-a-1415719/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mohammad Rizwan]] (Pak) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/mohammad-rizwan-completes-100-matches-for-pakistan-in-t20i-cricket-during-ind-vs-pak-icc-mens-t20-world-cup-2024-match-6026220.html |title=Mohammad Rizwan Completes 100 Matches for Pakistan in T20I Cricket During IND vs PAK ICC Men’s T20 World Cup 2024 Match |publisher=LatestLY |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië verdedig met 119 lopies die gesamentlik laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="INDvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-t20-world-cup-2024-stats-india-defend-a-record-low-as-head-to-head-reaches-7-1-1437856 |title=India defend a record low as head-to-head reaches 7–1 |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië verdedig ook die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span suksesvol.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Dit is die eerste keer dat Indië ’n T20I-wedstryd kon wen ten spyte daarvan dat hulle uitgeboul is nadat hulle eerste gekolf het.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Indië se 7–1-rekord teen Pakistan is die langste T20I-wêreldbekeroorheersing.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Die gehoor van 34&nbsp;028 is die grootste in die krieketgeskiedenis in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/06/09/nyregion/india-pakistan-cricket-world-cup.html |title=India-Pakistan Cricket World Cup Match Brings 34,000 Fans to Long Island |publisher=[[The New York Times]] |author=David Waldstein |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 =106/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 107/3 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Aaron Johnson]] 52 (44) | paaltjies1 = [[Mohammad Amir]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Rizwan]] 53* (53) | paaltjies2 = [[Dillon Heyliger]] 2/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-pakistan-22nd-match-group-a-1415722/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Amir]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Haris Rauf]] (Pak) neem sy 100ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/pak-vs-can-haris-rauf-100-wickets-t20is-third-fastest-record-stats-pakistan-v-canada-t20-world-cup-2024/article68277234.ece |title=PAK vs CAN: Haris Rauf becomes third quickest to pick 100 wickets in T20Is during T20 World Cup 2024 match against Canada |publisher=The Hindu |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 110/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 111/3 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Nitish Kumar]] 27 (23) | paaltjies1 = [[Arshdeep Singh]] 4/9 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Suryakumar Yadav]] 50* (49) | paaltjies2 = [[Saurabh Netravalkar]] 2/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Sam Nogajski en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Arshdeep Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Indië en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/match-preview |title=Unbeaten India, USA set to take over New York with an eye on Super Eight spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-india-25th-match-group-a-1415725/match-report |title=Suryakumar and Arshdeep the architects of hard-fought India win |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-ireland-30th-match-group-a-1415730/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die sewende T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:green">''Die Verenigde State vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-usa-book-their-spot-india-and-sri-lanka-are-the-co-hosts-1438702 |title=USA qualify automatically for T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Die Verenigde State haal vir die eerste keer die tweede rondte van ’n IKR-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/14/sport/usa-ireland-2024-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA makes history in advancing to next stage of men’s T20 Cricket World Cup after game against Ireland is abandoned |publisher=[[CNN]] |author=Ben Morse |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Ierland, Kanada en Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-ireland-30th-match-group-a-1415730/match-report |title=Washout in Florida takes USA through to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Pakistan versuim vir die eerste keer om die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-pakistan-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-in-first-round-1438718 |title=Pakistan knocked out of T20 World Cup 2024 in first round |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-india-33rd-match-group-a-1415733/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Indië en Kanada.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-india-33rd-match-group-a-1415733/match-preview |title=Last chance for Kohli to find runs before India's Super Eight campaign |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is slegs die agtste T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 106/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 111/7 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Gareth Delany]] 31 (19) | paaltjies1 = [[Imad Wasim]] 3/8 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Babar Azam]] 32* (34) | paaltjies2 = [[Barry McCarthy]] 3/15 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/ireland-vs-pakistan-36th-match-group-a-1415736/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shaheen Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |4||4||0||0||'''8'''||+2.791 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |4||2||1||1||'''5'''||+3.611 |- |style="text-align:left"|{{Cr-XS}} |4||2||1||1||'''5'''||+1.255 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NA}} |4||1||3||0||'''2'''||–2.585 |- |style="text-align:left"|{{Cr-OM}} |4||0||4||0||'''0'''||−3.062 |} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 109 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 109/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Khalid Kail]] 34 (39) | paaltjies1 = [[Ruben Trumpelmann]] 4/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jan Frylinck]] 45 (48) | paaltjies2 = [[Mehran Khan]] 3/7 (3 boulbeurte) | uitslag = Gelykop; Namibië wen die Superboulbeurt | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-oman-3rd-match-group-b-1415703/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[David Wiese]] (Nam) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Ses Omaanse kolwers is been-voor-paaltjie betrap, die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.'' * ''Dit is slegs die vierde T20I-wêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref name="Tied" /> * ''Dit is ook slegs die derde T20I-wêreldbekerwedstryd wat deur ’n Superboulbeurt beslis is.''<ref name="OMAvNAM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-oman-3rd-match-group-b-1415703/match-report |title=Superhero Wiese aces Super Over for Namibia in thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken met 21 lopies die hoogste telling in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekersuperboulbeurt aan.<ref name="OMAvNAM" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-XS}} | telling1 = 90/0 (10 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = | lopies1 = [[Michael Jones]] 45* (30) | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-scotland-6th-match-group-b-1415706/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën verkort die wedstryd tot tien boulbeurte per span.'' * ''[[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 109 lopies in tien boulbeurte vir Engeland.'' * ''Ná verdere reën is die wedstryd voor Engeland se kolfbeurt afgelas. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 164/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 125/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Marcus Stoinis]] 67* (36) | paaltjies1 = [[Mehran Khan]] 2/38 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ayaan Khan]] 36 (30) | paaltjies2 = [[Marcus Stoinis]] 3/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 39 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-oman-10th-match-group-b-1415710/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Marcus Stoinis]] (Aus) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Australië en Oman.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4032811/australia-v-oman-preview-t20-world-cup-opener-kensington-oval-barbados-all-you-need-to-know-how-to-watch |title=Australia v Oman preview: All you need to know |publisher=[[Krieket Australië]] |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Aqib Ilyas]] (Oma) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-oman-10th-match-group-b-1415710/match-preview |title=Australia begin quest to unite silverware across all formats |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=5 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Warner]] oortref [[Aaron Finch]] se vorige rekord van 3&nbsp;120 T20I-lopies en word Australië se beste lopiemaker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/david-warner-becomes-highest-run-scorer-for-australia-in-t20is/articleshow/110755204.cms |title=David Warner Becomes Highest Run-Scorer For Australia In T20Is |publisher=[[The Times of India]] |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/david-warner-highest-run-scorer-australia-t20is-uganda-t20-world-cup-2024-aaron-finch-stats-records-news/article68257754.ece |title=AUS vs OMA, T20 World Cup 2024: David Warner becomes highest run-scorer for Australia in T20 cricket, eclipses Aaron Finch |publisher=The Hindu |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Junie 2024 | tyd = 15:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-NA}} | telling1 = 155/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 157/5 (18.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Gerhard Erasmus]] 52 (31) | paaltjies1 = [[Brad Wheal]] 3/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Richie Berrington]] 47* (35) | paaltjies2 = [[Gerhard Erasmus]] 2/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-scotland-12th-match-group-b-1415712/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon en Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Michael Leask]] (Sco) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Skotland se eerste T20I-oorwinning oor Namibië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-scotland-12th-match-group-b-1415712/match-report |title=Berrington and Leask launch Scotland to landmark victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 201/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 165/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[David Warner]] 39 (16) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 2/44 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 42 (28) | paaltjies2 = [[Pat Cummins]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 36 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-england-17th-match-group-b-1415717/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Chris Jordan]] (Eng) neem sy 100ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |title=Chris Jordan Becomes Only The Second English Bowler To Achieve 'This' Feat |publisher=OneCricket |author=Sakshi Sharma |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 |archive-date= 9 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609053152/https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |url-status=dead }}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 150/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 153/3 (13.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Pratik Athavale]] 54 (40) | paaltjies1 = [[Safyaan Sharif]] 2/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Brandon McMullen]] 61* (31) | paaltjies2 = [[Bilal Khan]] 1/12 (2.1 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/oman-vs-scotland-20th-match-group-b-1415720/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Brandon McMullen]] (Sco) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:red">Oman is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/oman-vs-scotland-20th-match-group-b-1415720/match-report |title=Scotland romp to statement victory over Oman to leave England feeling the Group B squeeze |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NA}} | telling1 = 72 (17 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 74/1 (5.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Gerhard Erasmus]] 36 (43) | paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 4/12 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 34* (17) | paaltjies2 = [[David Wiese]] 1/15 (1 boulbeurt) | uitslag = Australië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-namibia-24th-match-group-b-1415724/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Australië en Namibië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-namibia-24th-match-group-b-1415724/match-preview |title=Smooth-sailing Australia look to cement Super Eight berth |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=11 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken sy laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="NAMvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-adam-zampa-day-out-in-australia-s-record-win-1438242 |title=Stats: Adam Zampa's day out in Australia's record win |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Lowest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-lowest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Lowest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Namibië teken ook die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Australië aan.''<ref name="NAMvAUS" /><ref name="Lowest" /> * ''[[Adam Zampa]] word die eerste Australiese bouler wat sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/adam-zampa-creates-history-becomes-first-aussie-to-take-100-wickets-in-t20is-article-110924210 |title=Adam Zampa Creates History, Becomes First Aussie To Take 100 Wickets in T20Is |publisher=Times Now |author=Megha Mallick |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref name="CNBC TV18">{{en}} {{cite web |url=https://www.cnbctv18.com/sports/australia-and-south-africa-become-first-teams-to-qualify-for-super-8-stage-of-t20-world-cup-19427304.htm |title=Australia and South Africa become first teams to qualify for Super 8 stage of T20 World Cup |publisher=CNBC TV18 |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Namibië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://thefederal.com/cricket/t20-world-cup-australia-annihilate-namibia-to-secure-super-8-spot-127176 |title=T20 World Cup: Australia annihilate Namibia to secure Super 8 spot |publisher=thefederal.com |date=12 Junie 2024|accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 15:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 47 (13.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 50/2 (3.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Shoaib Khan]] 11 (23) | paaltjies1 = [[Adil Rashid]] 4/11 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 24* (8) | paaltjies2 = [[Kaleemullah]] 1/10 (1 boulbeurt) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-oman-28th-match-group-b-1415728/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Adil Rashid]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Engeland en Oman in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-oman-28th-match-group-b-1415728/match-preview |title=England aim to revive rocky title defence against Oman |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Oman teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="OMAvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-england-s-record-rush-to-victory-in-99-balls-salt-s-sixes-landmark-1438589 |title=England's record rush to victory in 99 balls, Salt's sixes landmark |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Oman teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Engeland aan.''<ref name="OMAvENG" /><ref name="Lowest" /> * ''Oman ly die grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd deur enige span volgens aantal oorblywende aflewerings.<ref name="OMAvENG" /><ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 13:00 | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 122/5 (10 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 84/3 (10 boulbeurte) | lopies1 = [[Harry Brook]] 47* (20) | paaltjies1 = [[Ruben Trumpelmann]] 2/31 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Michael van Lingen]] 33 (29) | paaltjies2 = [[Jofra Archer]] 1/15 (2 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 41 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-namibia-34th-match-group-b-1415734/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Harry Brook]] (Eng) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën verkort die wedstryd tot elf boulbeurte per span en later tot tien.'' * ''[[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 126 lopies in tien boulbeurte vir Namibië. | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Engeland en Namibië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-namibia-34th-match-group-b-1415734/match-preview |title=Reinvigorated England seek confirmation that their campaign is back on track |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Niko Davin]] (Nam) word die eerste kolwer wat sy paaltjie verloor nadat hy uitgetree het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/eng-vs-nam-nikolaas-davin-retired-out-t20-world-cup-history-first-batter-record-england-namibia/article68294961.ece |title=ENG vs NAM: Namibia’s Nikolaas Davin becomes first batter to retire out in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Wiese]] (Nam) speel in sy laaste T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-david-wiese-retires-from-international-cricket-1438976 |title='Just seemed like the right time' – Wiese retires from international cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-XS}} | telling1 = 180/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 186/5 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Brandon McMullen]] 60 (34) | paaltjies1 = [[Glenn Maxwell]] 2/44 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 68 (49) | paaltjies2 = [[Mark Watt]] 2/34 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-scotland-35th-match-group-b-1415735/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Marcus Stoinis]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Skotland teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/16/t20-world-cup-2024-australia-vs-scotland-live-updates-scores-results-teams-squads-start-time-gros-islet-saint-lucia-daren-sammy-national-cricket-stadium |title=T20 World Cup 2024: Australia defeat Scotland by five wickets |publisher=[[The Guardian]] |author=Daniel Gallan |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Highest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Skotland teken ook die hoogste T20I-telling in dié tyd deur ’n assosiaatlid teen Australië aan.''<ref name="Highest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/ce44g9v94yzt |title=T20 World Cup: England through to Super 8s after Australia beat Scotland – as it happened |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[George Munsey]] word ná [[Richie Berrington]] die tweede Skotse kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/t20-wc-george-munsey-races-past-2-000-t20i-runs/story |title=George Munsey becomes second Scotland batter to 2,000 T20I runs |publisher=Newsbytes |author=Gaurav Tripathi |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |title=T20 World Cup 2024: England qualify for Super 8 as Australia beat Scotland |publisher=Firstpost |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-scotland-35th-match-group-b-1415735/match-report |title=Stoinis breaks Scotland hearts, England through to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Groep C ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |4||4||0||0||'''8'''||+3.257 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |4||3||1||0||'''6'''||+1.835 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.415 |- |style="text-align:left"|{{Cr-UG}} |4||1||3||0||'''2'''||—4.510 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PG}} |4||0||4||0||'''0'''||−1.268 |} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 136/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 137/5 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Sese Bau]] 50 (43) | paaltjies1 = [[Andre Russell]] 2/19 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Roston Chase]] 42* (27) | paaltjies2 = [[Assad Vala]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-papua-new-guinea-2nd-match-group-c-1415702/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Roston Chase]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Papoea-Nieu-Guinee en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/west-indies-vs-papua-new-guinea-live-score-t20-world-cup-wi-png-match-updates-streaming-info-highlights/article68243198.ece |title=WI vs PNG Highlights, T20 World Cup: Chase, Russell guide West Indies to five-wicket win against Papua New Guinea |publisher=The Hindu |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Charles Amini]] (PNG) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/charles-amini-completes-1-000-t20i-runs-for-png/story |title=Charles Amini becomes third PNG batter with 1,000 T20I runs |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Andre Russell]] (WI) neem sy 50ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/videos/andre-russell-gets-his-50th-t20i-wicket-wi-v-png-t20wc-2024 |title=Andre Russell gets his 50th T20I wicket |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=10 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610204526/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/videos/andre-russell-gets-his-50th-t20i-wicket-wi-v-png-t20wc-2024 |archive-date=10 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 183/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 58 (16 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 76 (45) | paaltjies1 = [[Brian Masaba]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Robinson Obuya]] 14 (25) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 5/9 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 125 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-uganda-5th-match-group-c-1415705/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) | rondte = | loot = Uganda het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Afghanistan en Uganda.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-match-5-afghanistan-vs-uganda-players-to-watch-out-for-5801126 |title=Afghanistan Vs Uganda, T20 World Cup 2024, Match 5: Match Preview, Players To Watch Out For |publisher=NDTV |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Dit was Uganda se eerste wêreldbekerwedstryd in enige IKR-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-uganda-captain-brian-masaba-we-carry-whole-country-s-hopes-on-our-backs-1436379 |title='We carry a whole country's hopes on our backs,' says Uganda captain Brian Masaba |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Uganda teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="WIvUGA" /><ref name="Lowest_Uganda">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/uganda-34/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Uganda in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) neem sy eerste vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/t20-world-cup-farooqis-maiden-five-wicket-haul-seals-125-run-win-for-afghanistan-over-uganda20240604093634/ |title=T20 World Cup: Farooqi's maiden five-wicket haul seals 125-run win for Afghanistan over Uganda |publisher=Asian News International |date=4 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025 |archive-date= 4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604074118/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/t20-world-cup-farooqis-maiden-five-wicket-haul-seals-125-run-win-for-afghanistan-over-uganda20240604093634/ |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 77 (19.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 78/7 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Hiri Hiri]] 15 (19) | paaltjies1 = [[Frank Nsubuga]] 2/4 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Riazat Ali Shah]] 33 (56) | paaltjies2 = [[Alei Nao]] 2/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Uganda wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/papua-new-guinea-vs-uganda-9th-match-group-c-1415709/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Riazat Ali Shah]] (Uga) | rondte = | loot = Uganda het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Frank Nsubuga]] (Uga) boul die gesamentlik mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="Nsubuga">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-uganda-s-nsubuga-s-bowling-not-his-age-takes-him-into-the-record-books-1437052 |title=Nsubuga's bowling, not his age, takes him into the record books |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Papoea-Nieu-Guinee teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/our-batters-let-us-down-png-captain-assad-vala-after-defeat-to-uganda-1437047 |title='Our batters let us down' – PNG captain Assad Vala after defeat to Uganda |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="Lowest_PNG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/papua-new-guinea-20/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Papua New Guinea in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit is Uganda se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.''<ref name="Nsubuga" /> * ''Dit is ook Uganda se eerste T20I-oorwinning oor Papoea-Nieu-Guinee ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-match-results/papua-new-guinea-uganda-20vs34/twenty20-internationals-3 |title=Match results for Papua New Guinea vs Uganda in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 159/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 75 (15.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 80 (56) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 2/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Phillips]] 18 (18) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 4/17 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 84 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-new-zealand-14th-match-group-c-1415714/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Rahmanullah Gurbaz]] (Afg) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] (Afg) word die eerste kolwer wat die teenstander twee agtereenvolgende keer kon uitoorlê.''<ref name="AFGvNZL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-afghanistan-s-first-ever-win-against-new-zealand-1437494 |title=Stats – Afghanistan's first-ever win against New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Rahmanullah Gurbaz en [[Ibrahim Zadran]] word die eerste aanvangskolwers wat twee agtereenvolgende vennootskappe van meer as 100 lopies in T20I-wêreldbekerwedstryde kon aanteken.''<ref name="AFGvNZL" /> * ''Nieu-Seeland ly hul ergste T20I-wêreldbekernederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.''<ref name="AFGvNZL" /><ref name="Largest" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste oorwinning oor Nieu-Seeland in enige formaat ooit.''<ref name="AFGvNZL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/new-zealand-vs-afghanistan-live-score-t20-world-cup-2024-match-14-today-nz-vs-afg-latest-scorecard-updates-9378894/ |title=New Zealand vs Afghanistan Highlights, T20 World Cup 2024: Afghanistan beat New Zealand by 84 runs |publisher=The Indian Express |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan word die eerste span wat drie T20I-wêreldbekerwedstryde met meer as 80 lopies kon wen.<ref name="AFGvNZL" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 173/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-UG}} | telling2 = 39 (12 boulbeurte) | lopies1 = [[Johnson Charles]] 44 (42) | paaltjies1 = [[Brian Masaba]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Juma Miyagi]] 13* (20) | paaltjies2 = [[Akeal Hosein]] 5/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 134 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-uganda-18th-match-group-c-1415718/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Rashid Riaz ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Akeal Hosein]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Uganda en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-uganda-18th-match-group-c-1415718/match-preview |title=Can spirited Uganda challenge the mighty West Indies? |publisher=ESPNcricinfo |author=Srinidhi Ramanujam |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Akeal Hosein]] word die eerste Wes-Indiese bouler wat ’n vyf-paaltjie-oes neem.''<ref name="Bowling" /><ref name="WIvUGA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-a-record-low-for-uganda-and-a-record-win-for-west-indies-1437700 |title=Stats – A record-low for Uganda and a record-win for West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2024/Jun/09/hoseins-fifer-fashions-west-indies-134-run-win-over-uganda |title=Hosein's fifer fashions West Indies' 134-run win over Uganda |publisher=The New Indian Express |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Uganda teken die gesamentlik laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Uganda teken ook hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest_Uganda" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Uganda teken ook die laagste T20I-telling deur enige span teen Wes-Indië aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="WIvUGA" /> * ''Wes-Indië teken ook hul grootste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal lopies en dit is die eerste keer wat hulle met meer as 100 lopies kon wen.<ref name="Largest" /><ref name="WIvUGA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/uganda-39-all-out-vs-west-indies-lowest-team-total-in-t20-world-cup-check-five-weakest-totals-in-tournament-history-101717903597616.html |title=Uganda's 39 all out vs West Indies lowest team total in T20 World Cup: Check five smallest team totals in T20WC history |publisher=Hindustan Times |date=9 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 149/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 136/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sherfane Rutherford]] 68* (39) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 3/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Phillips]] 40 (33) | paaltjies2 = [[Alzarri Joseph]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 13 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-new-zealand-26th-match-group-c-1415726/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sherfane Rutherford]] (WI) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Nicholas Pooran]] oortref [[Chris Gayle]] se vorige rekord van 1&nbsp;899 T20I-lopies en word Wes-Indië se beste lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-new-zealand-26th-match-group-c-1415726/match-report |title=Rutherford and bowlers take West Indies to Super Eight; New Zealand's campaign in trouble |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Wes-Indië vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320 |title=T20 World Cup 2024: West Indies Qualify For Super 8s After 13-Run Win Over New Zealand |publisher=NDTV |date=13 Junie 2024 |accessdate=13 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613093441/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320 |archive-date=13 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 95 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 101/3 (15.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Kiplin Doriga]] 27 (32) | paaltjies1 = [[Fazalhaq Farooqi]] 3/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Gulbadin Naib]] 49* (36) | paaltjies2 = [[Semo Kamea]] 1/16 (3 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-papua-new-guinea-29th-match-group-c-1415729/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Michael Gough en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:green">Afghanistan vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-papua-new-guinea-29th-match-group-c-1415729/match-report |title=Afghanistan storm into Super Eight; New Zealand knocked out |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Nieu-Seeland, Papoea-Nieu-Guinee en Uganda is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-super-8-stage-of-icc-t20-world-cup-2024-new-zealand-eliminated/ |title=Afghanistan qualify for Super 8 stage of ICC T20 World Cup 2024, New Zealand eliminated |publisher=Cric Today |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland versuim vir die eerste keer sedert die 2014-toernooi om die halfeindrondte van ’n [[krieketwêreldbeker]]- of [[T20I-wêreldbeker]] te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-uganda-32nd-match-group-c-1415732/match-preview |title=Uganda eye bright finish against knocked-out New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=14 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-UG}} | telling1 = 40 (18.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 41/1 (5.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Kenneth Waiswa]] 11 (18) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 3/4 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Devon Conway]] 22* (15) | paaltjies2 = [[Riazat Ali Shah]] 1/10 (1 boulbeurt) | uitslag = Nieu-Seeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-uganda-32nd-match-group-c-1415732/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Southee]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Uganda.'' * ''[[Tim Southee]] (NZ) boul die gesamentlik mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="UGAvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/men-s-t20-world-cup-2024-stats-new-zealand-s-biggest-win-in-men-s-t20is-1438793 |title=Stats – New Zealand's biggest win in men's T20Is |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=15 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy staan ook die minste lopies deur enige Nieu-Seelandse bouler in dié tyd tydens ’n T20I-wedstryd af.''<ref name="UGAvNZ" /> * ''Uganda teken die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Nieu-Seeland aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="UGAvNZ" /> * ''Nieu-Seeland teken hul grootste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal oorblywende aflewerings aan.<ref name="UGAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-largest-margins/new-zealand-5/twenty20-internationals-3 |title=Largest margins by New Zealand in T20Is by Innings, runs & wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-PG}} | telling1 = 78 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 79/3 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Charles Amini]] 17 (25) | paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 3/0 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Devon Conway]] 35 (32) | paaltjies2 = [[Kabua Morea]] 2/4 (2.2 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-papua-new-guinea-39th-match-group-c-1415739/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Lockie Ferguson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Papoea-Nieu-Guinee.'' * ''[[Devon Conway]] (NZ) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Trent Boult]] (NZ) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-trent-boult-leaves-a-massive-void-to-fill-for-new-zealand-at-t20-world-cups-1439291 |title=The Boult legacy: how will NZ cope without Southee's other half? |publisher=ESPNcricinfo |author=Sruthi Ravindranath |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Lockie Ferguson]] (NZ) boul die mees ekonomiese spel in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="PNGvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nz-vs-png-t20-world-cup-2024-stats-lockie-ferguson-the-silver-lining-in-world-cup-of-lows-for-new-zealand-1439277 |title=Stats – Ferguson the silver lining in World Cup of lows for New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Lockie Ferguson word die eerste bouler wat 24 nulballe in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.''<ref name="PNGvNZ" /> * ''Hy word ook die eerste bouler wat vier leë boulbeurte in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.<ref name="PNGvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 218/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 114 (16.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Nicholas Pooran]] 98 (53) | paaltjies1 = [[Gulbadin Naib]] 2/14 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Ibrahim Zadran]] 38 (28) | paaltjies2 = [[Obed McCoy]] 3/14 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 104 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-afghanistan-40th-match-group-c-1415740/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Nicholas Pooran]] (WI) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Wes-Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest" /><ref name="WIvAFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-nicholas-pooran-overtakes-chris-gayle-wi-s-highest-world-cup-total-1439325 |title=Pooran overtakes Gayle; West Indies score their highest T20 World Cup total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Nicholas Pooran]] (WI) word ná [[Yuvraj Singh]] (Ind) tydens die 2007-toernooi die twee kolwer wat ses sesse in een T20I-wêreldbekerboulbeurt aanteken. [[Azmatullah Omarzai]] (Afg) was die bouler.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/36-runs-in-an-over-again-nicholas-pooran-equals-yuvraj-singh-and-rohit-sharmas-record-2554526-2024-06-18 |title=36 runs in an over again: Nicholas Pooran equals Yuvraj Singh and Rohit Sharma's record |publisher=India Today |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste Wes-Indiese kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="WIvAFG" /> * ''Nicholas Pooran teken sy 128ste T20I-ses aan en oortref [[Chris Gayle]] se vorige rekord van 124 T20I-sesse vir Wes-Indië.<ref name="WIvAFG" /> }} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |4||4||0||0||'''8'''||+0.470 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |4||3||1||0||'''6'''||+0.616 |- |style="text-align:left"|{{Cr-LK}} |4||1||2||1||'''3'''||+0.863 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NL}} |4||1||3||0||'''2'''||—1.358 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NP}} |4||0||3||1||'''1'''||—0.542 |} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 77 (19.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 80/4 (16.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Kusal Mendis]] 19 (30) | paaltjies1 = [[Anrich Nortje]] 4/7 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Quinton de Kock]] 20 (27) | paaltjies2 = [[Wanindu Hasaranga]] 2/22 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/sri-lanka-vs-south-africa-4th-match-group-d-1415704/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Anrich Nortje]] (RSA) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd op die stadion.''<ref name="SRIvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-men-s-t20-world-cup-2024-stats-anrich-nortje-and-ottneil-bartman-dominate-a-day-of-dot-balls-1436593 |title=Stats – Nortje and Baartman hack into the dot matrix |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html |title='This is unacceptable': ICC ripped apart for ‘terrible’ drop-in New York pitch after low-scoring SL vs SA T20WC match |publisher=[[Hindustan Times]] |date=4 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Anrich Nortje]] behaal die beste boulsyfer in dié tyd vir Suid-Afrika tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd; in dié tyd is dit ook die beste boulsyfer vir enige span teen Sri Lanka tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref name="SRIvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-best-figures-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Best bowling figures in an innings For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy staan ook die minste lopies deur enige bouler tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd af en die minste deur ’n Suid-Afrikaanse bouler tydens ’n T20I-wedstryd in dié tyd.''<ref name="SRIvRSA" /> * ''Sri Lanka teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="SRIvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-lowest-innings-totals/sri-lanka-8/twenty20-internationals-3 |title=Lowest totals by Sri Lanka in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Sri Lanka teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Suid-Afrika aan.<ref name="SRIvRSA" /><ref name="Lowest" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = 106 (19.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 109/4 (18.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Paudel]] 35 (37) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 3/18 (3.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Max O’Dowd]] 54* (48) | paaltjies2 = [[Dipendra Singh Airee]] 1/6 (2 boulbeurte) | uitslag = Nederland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-nepal-7th-match-group-d-1415707/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Pringle]] (Ned) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 124/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 125/8 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Pathum Nissanka]] 47 (28) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 3/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Towhid Hridoy]] 40 (20) | paaltjies2 = [[Nuwan Thushara]] 4/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-sri-lanka-15th-match-group-d-1415715/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Grand Prairie-stadion]], [[Dallas]], [[Texas]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rishad Hossain]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is Bangladesj se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/sl-vs-ban-t20-world-cup-2024-bangladesh-nail-low-score-thriller-to-register-first-win-against-sri-lanka-in-t20-world-cups-8925388.html |title=Bangladesh Nail Low-score Thriller to Register First Win Against Sri Lanka in T20 World Cups |publisher=Network18 Group |author=Aakash Biswas |date=8 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 103/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 106/6 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sybrand Engelbrecht]] 40 (45) | paaltjies1 = [[Ottniel Baartman]] 4/11 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[David Miller]] 59* (51) | paaltjies2 = [[Vivian Kingma]] 2/12 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-south-africa-16th-match-group-d-1415716/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[David Miller]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 113/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 109/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Heinrich Klaasen]] 46 (44) | paaltjies1 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 3/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Towhid Hridoy]] 37 (34) | paaltjies2 = [[Keshav Maharaj]] 3/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vier lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-south-africa-21st-match-group-d-1415721/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nassau County Internasionale Krieketstadion|Nassau County Int’l Krieketstadion]], [[East Meadow]], [[New York]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Heinrich Klaasen]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Heinrich Klaasen]] en [[David Miller]] teken met 79 lopies om die vyfde paaltjie die hoogste Suid-Afrikaanse vennootskap om die vyfde paaltjie of laer in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="RSAvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-sa-t20-world-cup-2024-stats-new-lows-for-bangladesh-in-chase-to-forget-1437997 |title=Stats – New lows for Bangladesh in chase to forget |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=10 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="RSAvBAN" /> * ''In dié tyd is dit ook die laagste T20I-telling wat Suid-Afrika suksesvol kon verdedig.''<ref name="RSAvBAN" /> * ''In dié tyd is dit ook die laagste T20I-teiken wat Bangladesj nie kon inhaal nie.<ref name="RSAvBAN" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-sri-lanka-23rd-match-group-d-1415723/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sentrale Browardpark]], [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die sesde T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-sri-lanka-23rd-match-group-d-1415723/match-report |title=Washout puts Sri Lanka on brink of exit; Nepal hurt by result too but SA confirm Super Eight spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Sreshth Shah |date=12 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 159/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 134/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Shakib Al Hasan]] 64* (46) | paaltjies1 = [[Paul van Meekeren]] 2/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sybrand Engelbrecht]] 33 (22) | paaltjies2 = [[Rishad Hossain]] 3/33 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 25 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-netherlands-27th-match-group-d-1415727/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:red">Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-netherlands-27th-match-group-d-1415727/match-report |title=Shakib, Rishad and Mustafizur take Bangladesh one step closer to Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=13 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 115/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 114/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Reeza Hendricks]] 43 (49) | paaltjies1 = [[Kushal Bhurtel]] 4/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aasif Sheikh]] 42 (49) | paaltjies2 = [[Tabraiz Shamsi]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met een lopie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/nepal-vs-south-africa-31st-match-group-d-1415731/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA) | rondte = | loot = Nepal het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die sesde T20I-wêreldbekeroorwinning met een lopie.''<ref name="Tied" /> * <span style="color:red">''Nepal is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/south-africa-vs-nepal-live-score-t20-world-cup-2024-match-31-today-sa-vs-nep-latest-scorecard-updates-9393435/ |title=South Africa vs Nepal Live Score, T20 World Cup 2024: Nepal falls metres (and one run) short of making history |publisher=The Indian Express |date=15 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 19:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 106 (19.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 85 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Shakib Al Hasan]] 17 (22) | paaltjies1 = [[Sompal Kami]] 2/10 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Kushal Malla]] 27 (40) | paaltjies2 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 4/7 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-nepal-37th-match-group-d-1415737/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Tanzim Hasan Sakib]] (Ban) | rondte = | loot = Nepal het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sandeep Lamichhane]] (Nep) neem sy 100ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/sandeep-lamichhane-100-t20i-wickets-nepal-vs-bangladesh-t20-world-cup-2024-stats-records-cricket-news/article68299066.ece |title=BAN vs NEP, T20 World Cup 2024: Sandeep Lamichhane becomes second fastest bowler to pick 100 T20I wickets |publisher=The Hindu |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Tanzim Hasan Sakib]] (Ban) word die eerste bouler wat 21 nulballe in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd boul.''<ref name="BANvNEP">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-bangladeshs-defence-of-record-low-total-tanzim-hasan-sakibs-dot-ball-masterclass-1439156 |title=Stats – Tanzim's dot-ball masterclass and the lowest total successfully defended at T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Bangladesj verdedig met 106 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol.''<ref name="BANvNEP" /> * ''Vir die derde keer word albei spanne in dieselfde T20I-wêreldbekerwedstryd uitgeboul.''<ref name="BANvNEP" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;event=1;filter=advanced;groupby=match;orderby=start;qualmin1=2;qualval1=team_innings;template=results;trophy=89;type=team |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Bangladesj vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-nepal-37th-match-group-d-1415737/match-report |title=Tanzim's four, Mustafizur's three take Bangladesh into Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=16 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-sri-lanka-38th-match-group-d-1415738/match-report |title=Netherlands knocked out after Bangladesh beat Nepal; SL sign off with win |publisher=ESPNcricinfo |author=Madushka Balasuriya |date=17 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 201/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 118 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Charith Asalanka]] 46 (21) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 2/45 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Michael Levitt]] 31 (23) | paaltjies2 = [[Nuwan Thushara]] 3/24 (3.4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 83 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/netherlands-vs-sri-lanka-38th-match-group-d-1415738/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], [[Gros Islet]], [[St. Lucia]] | skeidsregters = Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Charith Asalanka]] (SL) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} === Super Agt === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Agt spanne het aan die Super Agt deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring.<ref name="Fixture1" /><ref name="Fixture2" /><ref name="Fixture3" /> ==== Groep 1 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |3||3||0||0||'''6'''||+2.017 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |3||2||1||0||'''4'''||–0.305 |- |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |3||1||2||0||'''2'''||—0.331 |- |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |3||0||3||0||'''0'''||—1.709 |} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 181/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 134 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Suryakumar Yadav]] 53 (28) | paaltjies1 = [[Rashid Khan]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 26 (20) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 3/7 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 47 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-india-43rd-match-super-eights-group-1-1415743/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Suryakumar Yadav]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 140/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 100/2 (11.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Najmul Hossain Shanto]] 41 (36) | paaltjies1 = [[Pat Cummins]] 3/29 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[David Warner]] 53* (35) | paaltjies2 = [[Rishad Hossain]] 2/23 (3 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 28 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-bangladesh-44th-match-super-eights-group-1-1415744/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Pat Cummins]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Speel is weens reën by 11.2 boulbeurte gedurende Australië se kolfbeurt afgelas. Hul wentelling was 72 lopies volgens die [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]]. | notas = [[Pat Cummins]] word die sewende bouler en tweede Australiër ná [[Brett Lee]] wat ’n driekuns in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem, toe hy [[Mahmudullah]], [[Mahedi Hasan]] en [[Towhid Hridoy]] (almal Ban) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.<ref name="Hat-tricks">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-hat-tricks-1343247 |title=T20 World Cup – Hat-tricks in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-australia-fast-bowler-pat-cummins-stars-with-hat-trick-against-bangladesh-1439994 |title=Cummins takes first hat-trick of T20 World Cup 2024 |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 196/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 146/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Hardik Pandya]] 50* (27) | paaltjies1 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 2/32 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Najmul Hossain Shanto]] 40 (32) | paaltjies2 = [[Kuldeep Yadav]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 50 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/bangladesh-vs-india-47th-match-super-eights-group-1-1415747/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Hardik Pandya]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mahedi Hasan]] (Ban) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Shakib Al Hasan]] (Ban) word die eerste bouler wat sy 50ste T20I-wêreldbekerpaaltjie neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/ind-vs-ban-shakib-al-hasan-record-50-wickets-t20-world-cup-stats-india-v-bangladesh-rohit-sharma/article68320741.ece/ |title=Shakib Al Hasan becomes first bowler to pick 50 wickets in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 148/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 127 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 60 (49) | paaltjies1 = [[Pat Cummins]] 3/28 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Maxwell]] 59 (41) | paaltjies2 = [[Gulbadin Naib]] 4/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-australia-48th-match-super-eights-group-1-1415748/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Gulbadin Naib]] (Afg) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Pat Cummins]] neem sy tweede agtereenvolgende T20I-driekuns en word sodoende die eerste bouler wat twee driekunste in T20I-wêreldbekertoernooie kon neem, toe hy [[Rashid Khan]], [[Karim Janat]] en [[Gulbadin Naib]] (almal Afg) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref name="Hat-tricks" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |title=Cummins creates history with second consecutive T20 World Cup hat-trick |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=23 Junie 2024 |accessdate=23 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623025847/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |archive-date=23 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Pat Cummins word ook die eerste bouler wat ’n driekuns in twee agtereenvolgende T20I-wedstryde kon neem.''<ref name="AFGvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-afghanistan-s-maiden-win-against-australia-1440417 |title=Stats – Afghanistan's maiden win against Australia in any format |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rahmanullah Gurbaz]] en [[Ibrahim Zadran]] word die eerste aanvangskolwers wat drie vennootskappe van meer as 100 lopies in ’n T20I-reeks of -toernooi kon aanteken.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''In dié tyd is dit ook die langste vennootskap vir enige paaltjie teen Australië, nadat die eerste paaltjie ná 15.5 boulbeurte gekantel het.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''Dié nederlaag beëindig Australië se langste wenreeks in dié tyd van agt onoorwonne T20I-wedstryde.''<ref name="AFGvAUS" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste oorwinning oor Australië in enige formaat ooit.<ref name="AFGvAUS" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-australia-afghanistan-history-gurbaz-maxwell-2556817-2024-06-23 |title=AUS vs AFG: Afghanistan secure historic win vs Australia to stay alive in T20 World Cup |publisher=India Today |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 205/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 181/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 92 (41) | paaltjies1 = [[Mitchell Starc]] 2/45 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 76 (43) | paaltjies2 = [[Arshdeep Singh]] 3/37 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 24 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-india-51st-match-super-eights-group-1-1415751/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) word die eerste kolwer wat sy 200ste T20I-ses aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/rohit-sharma-most-sixes-t20i-record-stats-ind-vs-aus-t20-world-cup/article68328504.ece |title=IND vs AUS, T20 World Cup 2024: Rohit Sharma becomes first to hit 200 sixes in T20Is |publisher=The Hindu |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy oortref ook [[Babar Azam]] (Pak) se vorige rekord van 4&nbsp;145 T20I-lopies en word die beste T20I-lopiemaker.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-2024-india-vs-australia-rohit-sharma-stat-pack-2557533-2024-06-24 |title=Stat Pack: Rohit Sharma goes past Babar Azam in demolition job vs Australia |publisher=India Today |author=Kingshuk Kusari |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[David Warner]] (Aus) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-david-warner-s-international-retirement-confirmed-after-australia-exit-1440794 |title=David Warner's international retirement confirmed after Australia exit |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-india-51st-match-super-eights-group-1-1415751/match-report |title=Rohit powers India into semis; Australia's hopes take a hit |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 115/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 105 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 43 (55) | paaltjies1 = [[Rishad Hossain]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Liton Das]] 54* (49) | paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 4/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met agt lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-bangladesh-52nd-match-super-eights-group-1-1415752/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Arnos Vale-stadion]], [[Kingstown]], [[St. Vincent en die Grenadine]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Naveen-ul-Haq]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 114 lopies in 19 boulbeurte vir Bangladesj. | notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] en [[Ibrahim Zadran]] teken met altesaam 442 lopies tydens een enkele T20I-wêreldbekertoernooi tussen hulle die meeste deur enige paartjie in dié tyd aan.''<ref name="AFGvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/records-for-gurbaz-zadran-and-rashid-khan-as-afghanistan-march-into-semi-finals-1440847 |title=Records for Gurbaz, Zadran and Rashid Khan as Afghanistan march into semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hulle word ook die eerste paartjie wat vier T20I-wêreldbekervennootskappe van 50 lopies kon vorm.''<ref name="AFGvBAN" /> * ''[[Liton Das]] (Ban) word ná [[Chris Gayle]] (WI) die tweede krieketspeler wat deurkolf in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/carrying-bat-through-a-completed-innings-284000 |title=Carrying bat through a completed innings in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rashid Khan]] (Afg) neem sy 150ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rashid-khan-creates-history-becomes-first-spinner-in-the-world-to-article-111247496 |title=Rashid Khan Creates History, Becomes First Spinner In The World To... |publisher=Times Now |author=Anirban Sarkar |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste bouler wat sy negende T20I-vier-paaltjie-oes neem.''<ref name="AFGvBAN" /> * ''Dit is Afghanistan se eerste krieket- of T20I-wêreldbekeroorwinning oor Bangladesj ooit.''<ref name="AFGvBAN" /> * <span style="color:green">''Afghanistan vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-afg-vs-ban-rashid-khan-afghanistan-bangladesh-2557625-2024-06-25 |title=AFG vs BAN: Afghanistan storm into historic semi-final after thriller vs Bangladesh |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Australië en Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-bangladesh-52nd-match-super-eights-group-1-1415752/match-report |title=Afghanistan storm into maiden World Cup semi-finals; Australia knocked out |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan haal vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekerhalfeindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/ckvvvg717wno |title=Afghanistan qualify for first World Cup semi-final |publisher=[[BBC]] |author=Mike Peter |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Groep 2 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |3||3||0||0||'''6'''||+0.599 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |3||2||1||0||'''4'''||+1.992 |- |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |3||1||2||0||'''2'''||+0.963 |- |style="text-align:left"|{{Cr-US}} |3||0||3||0||'''0'''||—3.906 |} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 194/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 176/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 74 (40) | paaltjies1 = [[Saurabh Netravalkar]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Andries Gous]] 80* (47) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 3/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 18 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/south-africa-vs-united-states-of-america-41st-match-super-eights-group-2-1415741/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Suid-Afrika en die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/south-africa-vs-united-states-of-america-41st-match-super-eights-group-2-1415741/match-preview |title=Unbeaten South Africa in front as USA hope for more magic |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=18 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 180/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 181/2 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Johnson Charles]] 38 (34) | paaltjies1 = [[Moeen Ali]] 1/15 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Phil Salt]] 87* (47) | paaltjies2 = [[Roston Chase]] 1/19 (3 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-england-42nd-match-super-eights-group-2-1415742/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Phil Salt]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 163/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 156/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 65 (38) | paaltjies1 = [[Jofra Archer]] 3/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Brook]] 53 (37) | paaltjies2 = [[Keshav Maharaj]] 2/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-south-africa-45th-match-super-eights-group-2-1415745/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Daren Sammy-krieketveld]], Gros Islet, [[St. Lucia]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 128 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 130/1 (10.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Andries Gous]] 29 (16) | paaltjies1 = [[Roston Chase]] 3/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shai Hope]] 82* (39) | paaltjies2 = [[Harmeet Singh Baddhan|Harmeet Singh]] 1/18 (2 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-united-states-of-america-46th-match-super-eights-group-2-1415746/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Roston Chase]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen die Verenigde State en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/united-states-vs-west-indies-live-score-t20-world-cup-2024-match-46-today-usa-vs-wi-latest-scorecard-updates-9407418/ |title=United States vs West Indies Highlights, T20 World Cup 2024: Shai Hope powers West Indies to 9-wicket victory |publisher=The Indian Express |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 115 (18.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 117/0 (9.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Nitish Kumar]] 30 (24) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 4/10 (2.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Jos Buttler]] 83* (38) | paaltjies2 = | uitslag = Engeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-united-states-of-america-49th-match-super-eights-group-2-1415749/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Adil Rashid]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste krieketwedstryd tussen Engeland en die Verenigde State in enige formaat.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-united-states-of-america-49th-match-super-eights-group-2-1415749/match-preview |title=USA look to thwart England's charge towards semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=22 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Sam Curran]] (Eng) speel in sy 50ste T20I-wedstryd en hy neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/sam-curran-gets-to-this-massive-t20i-milestone-for-england/story |title=England pacer Sam Curran completes 50 T20I wickets: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Chris Jordan]] word die agtste bouler en eerste Engelsman wat ’n driekuns in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem, toe hy [[Ali Khan]], [[Nosthush Kenjige]] en [[Saurabh Netravalkar]] (almal USA) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref name="Hat-tricks" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/chris-jordan-hattrick-record-t20-world-cup-2024-eng-vs-usa-stats/article68324922.ece |title=ENG vs USA: Chris Jordan becomes second bowler to take hat-trick in T20 World Cup 2024 |publisher=The Hindu |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c9rrry2wx0vo |title=England thrash USA to secure semi-final place |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Die Verenigde State is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/23/sport/usa-lose-england-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA crashes out of T20 Cricket World Cup with defeat against England, ending historic run |publisher=[[CNN]] |author=Issy Ronald |date=23 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 135/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 124/7 (16.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Roston Chase]] 52 (42) | paaltjies1 = [[Tabraiz Shamsi]] 3/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tristan Stubbs]] 29 (27) | paaltjies2 = [[Roston Chase]] 3/12 (3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met drie paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-south-africa-50th-match-super-eights-group-2-1415750/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sir Vivian Richards-stadion]], North Sound, [[Antigua en Barbuda]] | skeidsregters = Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 123 lopies in 17 boulbeurte vir Suid-Afrika. | notas = <span style="color:green">Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-south-africa-50th-match-super-eights-group-2-1415750/match-report |title=South Africa knock West Indies out to enter semi-final with nervy win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Wes-Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rovman-powell-good-to-see-buzz-back-in-caribbean-for-cricket-we-know-how-long-it-had-died-down-1440652 |title=Powell: 'Good to see buzz back in Caribbean for cricket, we know how long it had died down' |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika haal vir die eerste keer sedert die 2014-toernooi ’n halfeindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cnlll5wzn5ko |title=South Africa edge past West Indies to reach semis |publisher=[[BBC]] |author=Sam Drury |date=24 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op die Kensington-ovaal in Bridgetown, Barbados, ontmoet het. Nadat Indië vir die halfeindstryd kon kwalifiseer, is dié wedstryd – soos deur die Internasionale Krieketraad bepaal – op die Providencestadion in Georgetown, Guyana, beslis. Beide die eerste halfeindstryd en die eindstryd het ’n reserwedag gehad, terwyl die tweede halfeindstryd weens die korter pouse tot die eindstryd nie ’n reserwedag gehad het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-faqs-why-does-trinidad-have-a-reserve-day-but-guyana-does-not-1441057 |title=FAQs – Why does Trinidad have a reserve day, but Guyana does not? |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=26 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> [[Lêer:Team India Victory Parade - Rohit Sharma - Virat Kohli - Mumbai - Wankhede Stadium.webm|duimnael|Indië nadat hulle in 2024 as die T20I-wêreldkampioen gekroon is]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 26 Junie – San Fernando, Trinidad en Tobago | RD1-span01 = {{Cr-AF}} | RD1-telling01 = 56 | RD1-span02 = '''{{Cr-ZA}}''' | RD1-telling02 = '''60/1''' | RD1-hofie02 = 27 Junie – Georgetown, Guyana | RD1-span03 = '''{{Cr-IN}}''' | RD1-telling03 = '''171/7''' | RD1-span04 = {{Cr-EN}} | RD1-telling04 = 103 | RD2-hofie01 = 29 Junie – Bridgetown, Barbados | RD2-span01 = {{Cr-ZA}} | RD2-telling01 = 169/8 | RD2-span02 = '''{{Cr-IN}}''' | RD2-telling02 = '''176/7''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 26 Junie 2024 | tyd = 20:30 | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 56 (11.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 60/1 (8.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Azmatullah Omarzai]] 10 (12) | paaltjies1 = [[Tabraiz Shamsi]] 3/6 (1.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Reeza Hendricks]] 29* (25) | paaltjies2 = [[Fazalhaq Farooqi]] 1/11 (2 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Brian Lara-krieketakademie]], San Fernando, [[Trinidad en Tobago]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Marco Jansen]] (RSA) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Afghanistan het vir die eerste keer in ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/25/t20-world-cup-2024-live-score-afghanistan-vs-bangladesh-icc-cricket-afg-v-ban-scores-team-list-australia-qualify-latest-news-updates |title=Afghanistan beat Bangladesh to reach semi-finals: T20 World Cup 2024 – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Martin Pegan |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Beide Afghanistan en Suid-Afrika het die kans geniet om vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd te haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/semi-final-preview-history-beckons-for-south-africa-or-afghanistan-in-the-caribbean |title=Semi-Final Preview: History beckons for South Africa or Afghanistan in the Caribbean |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=25 Junie 2024 |accessdate=26 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626180012/https://www.icc-cricket.com/news/semi-final-preview-history-beckons-for-south-africa-or-afghanistan-in-the-caribbean |archive-date=26 Junie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Anrich Nortje]] (RSA) neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/cz44rnv7x00t |title=Recap: How South Africa beat Afghanistan in chaotic semi-final |publisher=[[BBC]] |author=Mike Peter en Sam Drury |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Azmatullah Omarzai]] (Afg) se tien lopies is die swakste hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;groupby=innings;orderby=high_score;orderbyad=reverse;qualmin1=11;qualval1=innings;template=results;trophy=89;type=batting |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan teken hul laagste T20I-telling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest" /><ref name="AFGvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-semi-final-stats-south-africa-men-maiden-world-cup-final-afghanistan-lowest-t20i-total-1441083 |title=Stats – South Africa men's maiden World Cup final, Afghanistan's lowest T20I total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Afghanistan teken ook die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur enige span teen Suid-Afrika.''<ref name="AFGvRSA" /><ref name="Lowest" /> * ''Afghanistan teken ook die laagste telling in dié tyd deur enige span in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''[[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) word die eerste bouler wat sy 17de paaltjie tydens ’n T20I-wêreldbekertoernooi neem.''<ref name="AFGvRSA" /><ref name="Most_Wickets" /> * ''Suid-Afrika teken hul hoogste T20I-oorwinning in dié tyd volgens aantal oorblywende aflewerings aan.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''Dit is Suid-Afrika se agtste T20I-oorwinning, hul langste wenreeks in dié tyd in hierdie formaat.''<ref name="AFGvRSA" /> * ''Dit is Suid-Afrika se eerste wêreldbekerhalfeindstrydoorwinning na sewe vorige probeerslae.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/final-preview-india-and-south-africa-battle-it-out-for-t20-world-cup-glory |title=Final preview: India and South Africa battle it out for T20 World Cup glory |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=28 Junie 2024 |accessdate=2 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702014942/https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/final-preview-india-and-south-africa-battle-it-out-for-t20-world-cup-glory |archive-date=2 Julie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Suid-Afrika haal vir die eerste keer ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd vir mans.<ref name="AFGvRSA" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2024 | tyd = 10:30 | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 171/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 103 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 57 (39) | paaltjies1 = [[Chris Jordan]] 3/37 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Brook]] 25 (19) | paaltjies2 = [[Kuldeep Yadav]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 68 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-india-2nd-semi-final-1415754/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Providencestadion]], [[Georgetown, Guyana|Georgetown]], [[Guyana]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Axar Patel]] (Ind) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Engeland het in sy vierde agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.'' * ''Engeland en Indië ontmoet mekaar vir die tweede agtereenvolgende keer in ’n T20I-wêreldbekerhalfeindstryd.'' * ''[[Kuldeep Yadav]] neem sy 200ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/kuldeep-yadav-attains-this-massive-t20-milestone/story |title=Kuldeep Yadav rattles England, completes 200 T20 wickets: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië haal vir die derde keer ná [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] en [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] ’n T20I-wêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rohit-spinners-guide-india-to-third-t20-world-cup-final-101719519429920.html |title=Rohit, spinners guide India to third T20 World Cup final |publisher=[[Hindustan Times]] |date=28 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 29 Junie 2024 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 176/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 169/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Virat Kohli]] 76 (59) | paaltjies1 = [[Keshav Maharaj]] 2/23 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Heinrich Klaasen]] 52 (27) | paaltjies2 = [[Hardik Pandya]] 3/20 (3 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-south-africa-final-1415755/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Kensington-ovaal]], [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Ná die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-eindstryd]] was dit die tweede T20I-wêreldbekereindstryd op die grond.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com/news/Kensington-Oval-on-the-road-to-host-the-ICC-Mens-T20-World-Cup-West-Indies-and-USA-2024-Final/ |title=Kensington Oval on the road to host the ICC Men’s T20 World Cup West Indies & USA 2024 Final |publisher=[[Krieket Wes-Indië]] |date=5 Februarie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika het vir die eerste keer in ’n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekereindstryd vir mans verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/match-report |title=South Africa demolish Afghanistan to enter their maiden men's World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=27 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Hardik Pandya]] (Ind) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/hardik-pandya-features-in-his-100th-t20-international-achieves-feat-during-ind-vs-sa-icc-t20-world-cup-2024-final-6073741.html |title=Hardik Pandya Features in His 100th T20 International, Achieves Feat During IND vs SA ICC T20 World Cup 2024 Final |publisher=LatestLY |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Dit was die eerste keer wat twee onoorwonne spanne mekaar in ’n T20I-wêreldbekereindstryd ontmoet het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-south-africa-final-1415755/match-preview |title=Unbeaten India and South Africa come face to face in bid for glory |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=28 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië teken die hoogste telling in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/india-register-highest-team-total-in-t20-world-cup-final/articleshow/111368485.cms |title=India register highest team total in T20 World Cup final |publisher=[[The Times of India]] |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref name="INDvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-india-first-team-to-win-the-men-s-t20-world-cup-unbeaten-1441552 |title=Stats – India first team to win the men's T20 World Cup unbeaten |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Heinrich Klaasen]] (RSA) teken die vinnigste vyftigtal in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan (in 23 aflewerings).''<ref name="INDvRSA" /> * ''[[Arshdeep Singh]] (Ind) word ná [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg) die tweede bouler wat sy 17de paaltjie tydens een T20I-wêreldbekertoernooi neem.''<ref name="Most_Wickets" /> * ''Die 345 aangetekende lopies is die gesamentlik meeste in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd.''<ref name="INDvRSA" /> * ''Dié nederlaag beëindig Suid-Afrika se langste wenreeks in dié tyd van agt onoorwonne T20I-wedstryde.''<ref name="INDvRSA" /> * ''Indië word ná Wes-Indië in 2016 en Engeland in 2022 die derde span wat sy tweede T20I-wêreldbekertitel kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |title=T20 World Cup: India end long title drought after final for the ages against South Africa |publisher=The Indian Express |author=Sandip G |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië wen sy tweede T20I-wêreldbekertitel ná ’n pouse van 17 jaar en oortref Engeland se vorige rekord vir die langste wag van twaalf jaar.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/icc-twenty20-world-cup-2024-final-india-vs-south-africa-in-bridgetown-on-june-29-2024/article68349405.ece |title=IND vs SA, T20 World Cup 2024 final: India lifts second T20 WC title after 17 years |publisher=The Hindu |author=Ashwin Achal |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''Indië word ook die eerste span wat die T20I-wêreldbekertoernooi onoorwonne kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/rohit-sharma-and-co-lift-t20-world-cup-2024-trophy-for-india-as-unbeaten-team-11719689448580.html |title=Rohit Sharma and co lift T20 World Cup 2024 trophy for India as unbeaten team |publisher=Mint |author=Saurav Mukherjee |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] word die negende speler algeheel en eerste Indiese speler wat die T20I-wêreldbekertitel twee keer kon wen, die derde Indiese kaptein ná [[Kapil Dev]] en [[MS Dhoni]] wat ’n IKR-toernooi kon inpalm en die eerste kaptein wat 50 T20I-wedstryde kon wen.''<ref name="INDvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-scripts-history-breaks-3-world-records-after-india-win-t20-world-cup-2024-title-article-111369319 |title=Rohit Sharma Creates History After Announcing Retirement, Breaks 3 World Records As India Win T20 World Cup |publisher=Times Now |author=Rahul Sadhu |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/india-vs-sa-final-2024-rohit-sharma-becomes-the-third-captain-after-kapil-dev-and-ms-dhoni-to-lift-icc-world-cup/articleshow/111369492.cms?from=mdr |title=India vs SA Final 2024: Rohit Sharma becomes the third captain after Kapil Dev and MS Dhoni to lift ICC World Cup |publisher=The Economic Times |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-final-rohit-sharma-captain-50-t20-wins-9423328/ |title=T20 World Cup final: Rohit Sharma becomes first-ever captain to win 50 T20Is |publisher=The Indian Express |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> * ''[[Virat Kohli]], Rohit Sharma en [[Ravindra Jadeja]] (almal Ind) speel in hul laaste T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ravindra-jadeja-retires-from-t20-internationals-a-day-after-india-s-world-cup-triumph-1441669 |title=Ravindra Jadeja retires from T20 internationals a day after India's World Cup triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2024 |accessdate=6 April 2025}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-wêreldkampioen 2024 |- |align=center|'''{{Cr-IN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al die 20 deelnemende nasionale krieketspanne in die T20I-wêreldbeker 2024. [[Lêer:2024 ICC Mens T20 World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2024: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#7ae|Super Agt}} {{sleutel|#c46|Eerste rondte}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|+/– !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || A/1 || 9 || 8 || 1 || 0 || 1256 || 1120 || +136 || 18 || — |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || B/2 || 9 || 8 || 0 || 1 || 1124 || 1102 || +22 || 16 || — |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || C/1 || 8 || 5 || 0 || 3 || 1010 || 919 || +91 || 10 || — |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || B/2 || 8 || 4 || 1 || 3 || 894 || 1051 || –157 || 9 || — |- | colspan="12"| '''In die Super Agt uitgeskakel''' |- style="background:#7ae;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || C/2 || 7 || 5 || 0 || 2 || 1122 || 858 || +264 || 10 || — |- style="background:#7ae;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || B/1 || 7 || 5 || 0 || 2 || 1033 || 1035 || –2 || 10 || — |- style="background:#7ae;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || D/1 || 7 || 3 || 0 || 4 || 890 || 867 || +23 || 6 || — |- style="background:#7ae;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-US}} || A/2 || 7 || 2 || 1 || 4 || 885 || 904 || –19 || 5 || — |- | colspan="12"| '''In die eerste rondte uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-XS}} || B || 4 || 2 || 1 || 1 || 580 || 491 || +89 || 5 || +1.255 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || C || 4 || 2 || 0 || 2 || 331 || 426 || –95 || 4 || +0.415 |- style="background:#c46;" | 11 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || A || 4 || 2 || 0 || 2 || 490 || 490 || ±0 || 4 || +0.294 |- style="background:#c46;" | 12 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || D || 4 || 1 || 1 || 2 || 402 || 323 || +79 || 3 || +0.863 |- style="background:#c46;" | 13 || style="text-align:left;"|{{Cr-CA}} || A || 4 || 1 || 1 || 2 || 437 || 429 || +8 || 3 || –0.493 |- style="background:#c46;" | 14 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || D || 4 || 1 || 0 || 3 || 464 || 572 || –108 || 2 || —1.358 |- style="background:#c46;" | 15 || style="text-align:left;"|{{Cr-NA}} || B || 4 || 1 || 0 || 3 || 420 || 462 || –42 || 2 || –2.585 |- style="background:#c46;" | 16 || style="text-align:left;"|{{Cr-UG}} || C || 4 || 1 || 0 || 3 || 215 || 474 || –259 || 2 || −4.510 |- style="background:#c46;" | 17 || style="text-align:left;"|{{Cr-NP}} || D || 4 || 0 || 1 || 3 || 305 || 330 || –45 || 1 || —0.542 |- style="background:#c46;" | 18 || style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} || A || 4 || 0 || 1 || 3 || 326 || 345 || –9 || 1 || —1.293 |- style="background:#c46;" | 19 || style="text-align:left;"|{{Cr-PG}} || C || 4 || 0 || 4 || 0 || 386 || 395 || –9 || 0 || −1.268 |- style="background:#c46;" | 20 || style="text-align:left;"|{{Cr-OM}} || B || 4 || 0 || 4 || 0 || 431 || 476 || –45 || 0 || −3.062 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rahmanullah Gurbaz]] | 281 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Rohit Sharma]] | 257 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Travis Head]] | 255 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Quinton de Kock]] | 243 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Ibrahim Zadran]] | 231 |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | rowspan="2"| 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Fazalhaq Farooqi]] | rowspan="2"| 17 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Arshdeep Singh]] |- | rowspan="2"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] | rowspan="2"| 15 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Anrich Nortje]] |- |rowspan="2"| 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rashid Khan]] |rowspan="2"| 14 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Rishad Hossain]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2024 ICC Men's T20 World Cup|T20I-wêreldbeker 2024}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166 T20I-wêreldbeker 2024 op ESPNcricinfo] * {{en}} {{IMDb-titel|32316456|2024 ICC Men's T20 World Cup}} {{Proteas (2024 T20I-wêreldbeker)}} {{Navigasie T20I-wêreldbeker}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:T20I-wereldbeker 2024}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Krieket in Antigua en Barbuda]] [[Kategorie:Krieket in Barbados]] [[Kategorie:Krieket in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Krieket in Guyana]] [[Kategorie:Krieket in St. Lucia]] [[Kategorie:Krieket in St. Vincent en die Grenadine]] [[Kategorie:Krieket in Trinidad en Tobago]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Wes-Indië]] [[Kategorie:Sport in 2024]] [[Kategorie:Sportkompetisies in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:T20I-wêreldbeker|2024]] kngv9s95e1unliimskv3at57mygfqhw 0 389519 2920991 2730722 2026-08-01T20:30:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920991 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Tomas Tranströmer | beeld = Transtroemer.jpg | imagesize = 250px | beeldonderskrif = Tomas Tranströmer tydens die Internasionale Konferensie van Skrywers en Literêre Vertalers, in Junie 2008 | geboortenaam = Tomas Gösta Tranströmer | geboortedatum = {{geboortedatum|1931|4|15|}} | geboorteplek = [[Stockholm]], Swede | sterfplek = Stockholm, Swede | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2015|3|26|1931|4|15|}} | beroep = [[digter]], sielkundige | nasionaliteit = Sweeds | alma_mater = Universiteit van Stockholm | huweliksmaat = Monika Bladh }} '''Tomas Gösta Tranströmer''' ([[15 April]] [[1931]] – [[26 Maart]] [[2015]]) was 'n Sweedse digter, sielkundige en vertaler.<ref>[http://www.svt.se/nyheter/inrikes/tomas-transtromer-ar-dod Tomas Tranströmer är död.] SVT Nyheter, 27 Maart 2015.</ref> Sy gedigte vang die uitgerekte Sweedse winters, die ritme van die seisoene, en die tasbare, atmosferiese prag van die natuur vas. Tranströmer se werk word ook gekenmerk deur die aanwesigheid van die geheimsinnigheid en wonder wat die alledaagse roetine van die lewe onderlê, 'n kenmerk wat dikwels 'n godsdienstige karakter aan sy gedigte verleen.<ref name="PE">{{cite news |title=Straight into the Invisible: A Swedish Poet's Explorations'' |first=Stephan |last=Salisbury |url=http://articles.philly.com/1987-03-25/news/26223103_1_psychologist-explorations-poets/3 |newspaper=The Philadelphia Inquirer |year=1987 |access-date=20 Oktober 2011 |archive-date=13 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113070337/http://articles.philly.com/1987-03-25/news/26223103_1_psychologist-explorations-poets/3 |url-status=dead }}</ref> Hy is al beskryf as 'n [[Christendom|Christelike]] digter.<ref name="CPR">{{cite news |title=Anchor in the Shadows: Review of ''The Great Enigma: New Collected Poems'' |first=Bill |last=Coyle |url=http://www.cprw.com/Coyle/transtromer.htm |newspaper=Contemporary Poetry Review |year=2009 |access-date=20 Oktober 2011 |archive-date=14 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614123202/http://www.cprw.com/Coyle/transtromer.htm |url-status=dead }}</ref> Tranströmer is geprys as een van die belangrikste [[Skandinawië|Skandinawiese]] skrywers sedert die Tweede Wêreldoorlog. Kritici het sy poësie geprys vir die toeganklikheid daarvan, selfs in vertaling. Sy poësie is al vertaal in meer as 60 [[Taal|tale]]. Hy was die ontvanger van die 1990 Neustadt Internasionale Literatuurprys, die 2004 Internasionale Nonino-prys en die 2011 [[Nobelprys vir Letterkunde]].<ref name="ap nobel">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Prize in Literature 2011 – Press Release |publisher=Nobelprize.org |access-date=6 October 2011}}</ref> ==Lewe en werk== ===Vroeë lewe=== Tranströmer is in 1931 in [[Stockholm]] gebore. Hy is grootgemaak deur sy moeder Helmy ('n onderwyseres), na haar egskeiding van sy vader Gösta Tranströmer, 'n redakteur.<ref name="ap nobel"/><ref name="guardian">{{cite news |title=Nobel prize for literature goes to Tomas Tranströmer |first1=Richard |last1=Lea |first2=Alison |last2=Flood |url=https://www.theguardian.com/books/2011/oct/06/nobel-prize-literature-tomas-transtromer?newsfeed=true |newspaper=The Guardian |date=6 Oktober 2011 |access-date=6 Oktober 2011}}</ref> Hy ontvang sy sekondêre skoolopleiding aan die Södra Latin Gimnasium in Stockholm, waar hy poësie begin skryf. Sy eerste bundel gedigte, ''17 dikter'', is in 1954 gepubliseer. Hy het sy opleiding voortgesit aan die Universiteit van Stockholm, en verwerf sy graad in sielkunde in 1956, met bykomende studies in geskiedenis, godsdiens en letterkunde. <ref name="wp nobel">{{cite news | url = https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/swedish-poet-tomas-transtromer-wins-nobel-literature-prize/2011/10/06/gIQAJ9YiPL_story.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006154906/http://www.washingtonpost.com/entertainment/books/swedish-poet-tomas-transtromer-wins-nobel-literature-prize/2011/10/06/gIQAJ9YiPL_story.html | url-status = dead | archive-date = 6 Oktober 2011 | title = Swedish poet Tomas Transtromer wins Nobel literature prize for 'condensed, translucent' works | agency = Associated Press | date =6 Oktober 2011 | access-date = 6 Oktober 2011 }}</ref> Tussen 1960 en 1966 werk Tranströmer as sielkundige by die Roxtuna sentrum vir jeugmisdadigers, terwyl hy ook poësie skryf.<ref name="ap nobel"/> Hy het ook vanaf 1965 tot 1990 as sielkundige gewerk by die Arbeidsmarkinstituut in Västerås.<ref>{{cite web|title=Tomas Tranströmer Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2011/transtromer/biographical|website=nobelprize.org|access-date=1 Maart 2022}}</ref> ===Poësie=== Tranströmer word beskou as een van die "mees invloedryke Skandinawiese digter(s) van onlangse dekades".<ref name="ap nobel"/> Tranströmer het deur die loop van sy loopbaan 15 bundels gepubliseer wat in meer as 60 tale vertaal is.<ref name="ap nobel"/> 'n Engelse vertaling deur Robin Fulton van sy gehele oeuvre, ''New Collected Poems'', is in 1987 in die Verenigde Koninkryk gepubliseer en in 1997 uitgebrei. Na die publikasie van ''Den stora gåtan'' was Fulton se werk verder uitgebrei na ''The Great Enigma: New Collected Poems,'' wat in 2006 in die VSA, en in 2011 as 'n opgedateerde uitgawe van ''New Collected Poems''<ref>{{cite news |title=New Collected Poems by Tomas Tranströmer – review |first=Paul |last=Batchelor |url=https://www.theguardian.com/books/2011/jun/17/new-collected-poems-tomas-transtromer-review |newspaper=The Guardian |date=17 June 2011 |access-date=6 October 2011}}</ref> in die Verenigde Koninkryk, gepubliseer is. In 1993 het Tranströmer 'n bondige outobiografie getiteld ''Minnena ser mig'' gepubliseer. Teen die middel-1960's het Tranströmer hegte vriende geword met die digter Robert Bly. Die twee het gereeld gekorrespondeer, en Bly sou weldra Tranströmer se gedigte in Engels vertaal. In 2001 het Bonniers, Tranströmer se uitgewer, ''Air Mail'' vrygestel, 'n werk wat bestaan uit Tranströmer en Bly se daaglikse korrespondensie oor persoonlike, eietydse en literêre aangeleenthede vanaf 1965 tot 1991 – in 'n styl wat duidelik aantoon watter hegte vriende die twee binne 'n betreklik kort tydperk geword het.<ref name="ap nobel"/> Bly het ook gehelp om voorlesings vir sy mededigter in Amerika te reël. Die Siriese digter Adunis het gehelp om Tranströmer se bekendheid in die Arabiese wêreld te versprei, en hom op leestoere vergesel.<ref>{{Cite news | url = http://english.ahram.org.eg/~/NewsContentP/18/23495/Books/Adonis-Transtromer-is-deeply-rooted-in-the-land-of.aspx | title = Adonis: Transtromer is deeply rooted in the land of poetry | work = Al-Ahram | date =6 Oktober 2011 | access-date = 6 Oktober 2011 }}</ref> [[Lêer:Tomas Transtromer and Modhir Ahmed.jpg|duimnael|regs|Tranströmer (regs) in 2007 saam met die Sweeds-Irakese kunstenaar Modhir Ahmed.]] In die 1970's het ander digters Tranströmer daarvan beskuldig dat hy ontheemd is van sy eie era, aangesien hy nie openlik met sosiale en politieke kwessies in sy gedigte en romans omgaan nie. Sy werk lê egter duidelik binne en is 'n ontwikkeling op die [[Modernisme|Modernistiese]] en [[Ekspressionisme|Ekspressionistiese]]/[[Surrealisme|Surrealistiese]] taal van 20ste-eeuse poësie; sy duidelike, oënskynlik eenvoudige beelde uit die alledaagse lewe en veral die natuur openbaar 'n mistieke insig in universele aspekte van die menslike verstand. Een van sy gedigte is in 2003 tydens Anna Lindh se gedenkdiens voorgelees. Tranströmer het onmiddellik na die Bhopal-gastragedie van 1984 daarheen gereis en saam met [[Indië|Indiese]] digters soos K. Satchidanandan deelgeneem aan 'n voorlesiing van gedigte buite die gasaanleg.<ref>{{Cite news | url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-07/india/30257336_1_swedish-poet-tomas-transtromer-nobel-laureate-nobel-prize | archive-url = https://archive.today/20120714191026/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-07/india/30257336_1_swedish-poet-tomas-transtromer-nobel-laureate-nobel-prize | url-status = dead | archive-date = 14 Julie 2012 | title = Nobel laureate has an India connection | work = The Times of India | date =7 Oktober 2011 | access-date = 7 Oktober 2011 }}</ref> Tranströmer het in 1990 'n [[beroerte]] opgedoen wat hom gedeeltelik verlam gelaat het en sy spraakvermoë aangetas het; hy het egter deur die vroeë 2000's voortgegaan om gedigte te skryf en te publiseer. Een van sy laaste digbundels, ''Den stora gåtan'', is in 2004 gepubliseer. ===Afsterwe=== Tranströmer het op 26 Maart 2015 in Stockholm gesterf, minder as drie weke voor sy 84ste verjaardag.<ref>{{cite news|last1=Brown|first1=Andrew|title=Swedish Nobel laureate Tomas Tranströmer dies aged 83|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/27/swedish-poet-thomas-transtromer-dies-age-83|access-date=28 Maart 2015|work=The Guardian|date=26 Maart 2015}}</ref> ==Lys van werke== ;Digbundels * ''17 dikter'', Bonniers, 1954 * ''Hemligheter på vägen'', Bonniers, 1958 * ''Den halvfärdiga himlen'', Bonniers, 1962 * ''Klanger och spår'', Bonniers, 1966 * ''Mörkerseende'', Författarförlaget, 1970 * ''Stigar'', Författarförlaget, 1973 * ''Östersjöar'', Bonniers, 1974 * ''Sanningsbarriären'', Bonniers, 1978 * ''Det vilda torget'', Bonniers, 1983 * ''För levande och döda'', Bonniers, 1989 * ''Sorgegondolen'', Bonniers, 1996 * ''Fängelse'', 1959 * ''Den stora gåtan'', Bonniers, 2004 ;Ander * ''Minnena ser mig'', Bonnier, 1993, prosa memoirs * ''Air Mail: Brev 1964-1990'', Bonnier, 2001, korrespondensie met Robert Bly * ''Galleriet: Reflected in Vecka nr. II'' (2007), 'n kunsboek deur Modhir Ahmed ==Vertalings van sy werk == ;in [[Afrikaans]] * ''Alles keer om'' - vertalings uit Tomas Tranströmer se oeuvre deur [[De Waal Venter]] (2021) ;in ander tale * Hanns Grössel het verskeie van Tranströmer se werke in Duits vertaal. * Roberto Mascaró het verskeie van Tranströmer se werke in Spaans vertaal. * Morteza Saghafian het verskeie van Tranströmer se werke in [[Persies]] vertaal. * Maria Cristina Lombardi het sommige van Tranströmer se werke in [[Italiaans]] vertaal. * Jacques Outinnhet sy gedigte in Frans vertaal. * Milan Richter het die versamelde verse van Tranströmer in [[Slowaaks]] vertaal (Medzi allegrom a lamentom, 2001). ==Eerbewyse en pryse== [[Lêer:Barbro Lindgren & Tomas Tranströmer ALMA 2014 001.jpg|duimnael|Tranströmer en Barbro Lindgren tydens die 2014 Astrid Lindgren Gedenkprys]] *1966: Bellman-prys (Swede) *1981: Petrarca-Preis (Duitsland) *1990: Neustadt International Prize for Literature (VSA)<ref>{{cite web|title=1990 Neustadt International Prize for Literature Laureate Tomas Tranströmer|url=http://www.ou.edu/worldlit/neustadt/1990-tomas-transtromer.html|publisher=World Literature Today|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127035001/http://www.ou.edu/worldlit/neustadt/1990-tomas-transtromer.html|archive-date=27 November 2011}}</ref> *1990: Letterkundeprys van die Nordiese Raad vir ''För levande och döda'' (Nordiese lande) *1991: Nordiese prys van die Sweedse akademie (Swede) *1992: Horst Bienek-prys vir Poësie (Duitsland) *1996: [[August-prys]] vir ''Sorgegondolen'' (Swede) *1998: Jan Smrek-prys (Slowakye) *2003: Struga Poësie Aande Goue Krans ([[Noord-Masedonië|Masedonië]]) *2004: Internasionale Nonino-prys (Italië) *2007: The Griffin Trust, Lifetime Recognition Award (Griffin Poetry Prize) (Kanada) *2011: Titel van Professor ({{lang-sv|Professors namn}}), toegeken deur die kabinet van Swede (Swede)<ref>{{cite web |url=http://regeringen.se/sb/d/14087/a/165866 |title=The Cabinet awards the title of professor to poet Tomas Tranströmer 7 april 2011(in Swedish) |language=sv |publisher=Regeringen.se |date=7 April 2011 |access-date=9 Oktober 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017104929/http://regeringen.se/sb/d/14087/a/165866 |archive-date=17 Oktober 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sweden.gov.se/sb/d/14096/a/177480 |title=Minister for Culture congratulates Tomas Tranströmer on Nobel Prize in Literature |publisher=Sweden.gov.se |date=7 October 2011 |access-date=9 October 2011}}</ref> *2011: Nobelprys vir Letterkunde (Swede) Ander toekennings sluit die Övralid-prys en die Sweedse toekenning van die Internasionale Forum vir Poësie in. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{commons category}} {{wikiquote}} *[http://tomastranstromer.us/ The Official Tomas Tranströmer Website] * Petri Liukkonen. "Tomas Tranströmer". ''Books and Writers'' * [http://www.poets.org/ttran Biografie en gedigte] op Poets.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=133 Lys van werke] * [https://web.archive.org/web/20110927181008/http://www.bloodaxebooks.com/personpage.asp?author=Tomas+Transtromer Biografiese profiel op die Bloodaxe Books webtuiste] * [http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/lifetime-recognition-award/tomas-transtromer/ Griffin Poetry Prize Lifetime Recognition tribute, including audio and video clips] * [http://www.blackbird.vcu.edu/v10n1/poetry/transtromer_gondola/transtromer_suite_page.shtml ''Sorrow Gondola'' vertaal deur Patty Crane, met 'n essay deur David Wojahn, brief van Jean Valentine, en meer] in ''Blackbird'', Lente 2011, Vol. 10, No. 1. * {{cite journal |url=http://samizdateditions.com/issue3/transtromer1.html |title=Haiku by Tomas Tranströmer |journal=Samizdat |issue=3 |date=Somer 1999}} Vertalings deur Robert Archambeau en Lars-Håkan Svensson. * [http://www.thethepoetry.com/2010/10/poetry-fix-episode-15-transtromer/ ''Poetry Fix'' video oor Tranströmer] * [http://www.berfrois.com/2011/10/niklas-schioler-tomas-transtromer/ "Wonderful Centipedes: The Poetry of Tomas Tranströmer"], Niklas Schiöler, ''[http://www.berfrois.com/ Berfrois]'', 12 Oktober 2011 * [https://tomastranstromer.us/memoir/an-afternoon-with-transtromer-in-stockholm/ Steven Ford Brown. "An Afternoon With Tranströmer In Stockholm", ''Boston Area Small Press and Poetry Scene'', 15 Oktober 2011] {{Nobelprys vir Letterkunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Transtromer, Tomas}} [[Kategorie:Geboortes in 1931]] [[Kategorie:Sterftes in 2015]] [[Kategorie:Sweedse skrywers]] 1vjpqsendjrr4vioiztgk06xkzppllq 0 397560 2921106 2912066 2026-08-02T08:40:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921106 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Meynier - Wisdom defending Youth against Love.jpg|duimnael|''Wisdom Defending Youth against Love'' deur  Meynier, c. 1810.]] '''Wysheid''' of '''verstandigheid''' is die vermoë om te [[Denke|dink]] en produktief op te tree deur [[kennis]], ervaring, begrip, gesonde verstand en insig te gebruik.<ref>{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/wisdom |title=Wisdom |dictionary=Dictionary.com}}</ref> Wysheid word geassosieer met eienskappe soos onbevooroordeelde oordeel, deernis, ervarings-selfkennis, selftransendensie en niegehegtheid,<ref name=":0">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | year = 2017 | title = Wisdom in context. | journal = Perspectives on Psychological Science | volume = 21 | issue = 12 | pages = 1254–1266 | doi = 10.1177/1745691616672066 | pmid = 28346113 | s2cid = 26818408 }}</ref> en [[deug]]de soos [[etiek]] en welwillendheid.<ref name=":2" /><ref name="Walsh2015">{{cite journal |author= Walsh R. |title= What Is wisdom? Cross-cultural and cross-Disciplinary Syntheses | journal= Review of General Psychology | volume=19 | issue=3 | pages=178–293 |date=June 2015 | doi=10.1037/gpr0000045|s2cid= 146383832 |url= https://escholarship.org/uc/item/4228v47q }}</ref> Wysheid is op baie verskillende maniere gedefinieer,<ref name=":0" /><ref name="Trowbridge2011">{{cite journal| vauthors = Trowbridge R |date=Mei 2011|title=Waiting for Sophia: 30 years of Conceptualizing Wisdom in Empirical Psychology |journal=Research in Human Development |volume=8 |issue=2|pages=111–117 |doi=10.1080/15427609.2011.568872|s2cid=145371442}}</ref><ref name=":2">{{cite journal | last1 = Staudinger | first1 = U.M. | last2 = Glück| first2 = J. | year = 2011 | title = Psychological wisdom research: Commonalities and differences in a growing field. | journal = Annual Review of Psychology | volume = 62 | pages = 215–241 | doi = 10.1146/annurev.psych.121208.131659 | pmid = 20822439 }}</ref> insluitend verskeie afsonderlike benaderings om die eienskappe wat aan wysheid toegeskryf word, te assesseer.<ref>{{cite journal | vauthors = Glück J | title = Measuring Wisdom: Existing Approaches, Continuing Challenges, and New Developments | journal = The Journals of Gerontology. Series B, Psychological Sciences and Social Sciences | volume = 73 | issue = 8 | pages = 1393–1403 | date = Oktober 2018 | pmid = 29281060 | pmc = 6178965 | doi = 10.1093/geronb/gbx140 }}</ref><ref name=":1" /> Wysheid is 'n konsep wat deur die geskiedenis heen bespreek en gedebatteer is. Dit kan beskryf word as 'n kombinasie van kennis, ervaring en gesonde oordeel wat individue in staat stel om wyse besluite te neem en hul [[lewe]]ns op 'n vervullende en betekenisvolle manier te leef. Wysheid word dikwels geassosieer met [[Veroudering|ouderdom]], omdat daar geglo word dat 'n persoon se ervarings gedurende hul leeftyd kan lei tot die ontwikkeling van wysheid. Baie verskillende kulture en filosofieë het hul eie definisies en begrip van wysheid. Byvoorbeeld was in antieke Griekse filosofie wysheid gesien as die hoogste [[deug]], terwyl in Oosterse filosofie wysheid dikwels geassosieer word met die bereiking van verligting of geestelike begrip. In moderne tye het die studie van wysheid 'n groeiende navorsingsveld in [[sielkunde]] en [[neurologie]] geword. Navorsers is daarin belanggestel om die kognitiewe en emosionele prosesse betrokke by die ontwikkeling van wysheid te verstaan, sowel as die faktore wat bydra tot die ontwikkeling van wysheid oor die lewensloop. Alhoewel wysheid 'n komplekse en veelsydige konsep is wat deur geleerdes en individue wat hul lewens op 'n wyse en betekenisvolle manier wil leef, word dit voortdurend ondersoek en gedebatteer. == Definisies == [[Lêer:Beowulf - wisdome.jpg|links|duimnael|Vroeë melding van wysheid in [[Beowulf]].]] Die ''[[Oxford English Dictionary]]'' definieer wysheid as "Kapasiteit om reg te oordeel in sake wat verband hou met [[lewe]] en [[gedrag]]; gesonde oordeel in die keuse van middele en doelwitte; soms, minder streng, gesonde sin, veral in praktiese sake: teen dwaasheid; " ook "Kennis (veral van 'n hoë of abstrueerde soort); verligting, geleerdheid, erudisie."<ref>{{cite web|title=wisdom, n|url=http://www.oed.com/view/Entry/229491 |work=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press|url-access=subscription |access-date=14 Julie 2015}}</ref> Charles Haddon Spurgeon het wysheid gedefinieer as "die regte gebruik van kennis".<ref>[[Wikiquote:Charles Spurgeon#Quotes]]</ref> Robert I. Sutton en Andrew Hargadon het die "houding van wysheid" gedefinieer as "optree met kennis terwyl jy twyfel oor wat 'n mens weet". In sosiale en psigologiese wetenskappe bestaan verskeie verskillende benaderings tot wysheid,<ref name=":2" /> met groot vordering gemaak in die laaste twee dekades met betrekking tot operasionalisering<ref name=":0" /> en meting<ref name=":1">{{cite journal | last1 = Brienza| first1 = J.P. | last2 = Kung| first2 = F.Y.H. | last3 = Santos| first3 = H. | last4 = Bobocel| first4 = D.R. | last5 = Grossmann| first5 = I. |year = 2017 | title = Wisdom, Bias, and Balance: Toward a Process-Sensitive Measurement of Wisdom-Related Cognition. | journal = Journal of Personality and Social Psychology | volume = 115 | issue = 6 | pages = 1093–1126 | pmid = 28933874 | doi = 10.1037/pspp0000171 | s2cid = 29052539 | url = http://psyarxiv.com/p25c2/ }}</ref> van wysheid as 'n sielkundige konstruk. Wysheid is die vermoë om voorafkennis van iets te hê, om die gevolge (beide positief en negatief) van al die beskikbare verloop van aksies te ken, en om die opsies met die meeste voordeel vir huidige of toekomstige implikasie te gee of te neem.<ref name="Meacham, J. A. 1990 bl. 181">Meacham, J. A. (1990). ''The loss of wisdom.'' In R. J. Sternberg (Ed.), ''Wisdom: Its nature, origins, and development''. Cambridge: Cambridge University Press. bl. 181 211</ref> == Mitologiese perspektiewe == [[Lêer:Efez Celsus Library 3 RB.jpg|links|duimnael|^{Personifikasie van Wysheid in die biblioteek van [[Efese]], hedendaagse [[Turkye]].}]] Die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]] het wysheid as 'n belangrike deug beskou, verpersoonlik as die godinne Metis en [[Athena]]. Metis was die eerste vrou van [[Zeus]], wat volgens [[Hesiodos]] se ''Teogonie'' haar swanger verslind het; Zeus het daarna die titel Mêtieta ("Die Wyse Raadgewer") verdien, aangesien Metis die beliggaming van wysheid was, en hy het geboorte geskenk aan Athena, wat na bewering uit sy kop opgespring het.<ref>{{cite web|url=https://www.theoi.com/Titan/TitanisMetis.html|title=METIS – Greek Titan Goddess of Wise Counsel|website=www.theoi.com|access-date=2019-08-17}}</ref><ref>[[Hesiodos]]. ''Theogony''.</ref> Athena is uitgebeeld as sterk, regverdig, barmhartig en kuis.<ref>{{cite web|last=Turnbill|first=S|date=12 Augustus 2011|title=Athena, Greek goddess of wisdom and craftsmanship|url=http://www.goddessgift.com/goddess-myths/greek_goddess_athena.htm|publisher=Goddessgift.com}}</ref> [[Apollo]] is ook beskou as 'n god van wysheid, aangewys as die dirigent van die [[Muse]]s (Musagetes),<ref>{{cite web|url=https://www.theoi.com/Ouranios/Mousai.html|title=MUSES (Mousai) – Greek Goddesses of Music, Poetry & the Arts|website=www.theoi.com|access-date=2019-08-17}}</ref> wat personifikasies van die wetenskappe en van die geïnspireerde en poëtiese kunste was; Volgens [[Plato]] in sy ''Cratylus'' kan die naam van Apollo ook "Ballon" (boogskutter) en "Omopoulon" (verenigaar van pole [goddelike en aardse] beteken), aangesien hierdie god verantwoordelik was vir goddelike en ware inspirasies, dus as 'n boogskutter beskou, wat altyd reg was in genesing en orakels: "hy is 'n boogskutter".<ref>[[Plato]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0172%3Atext%3DCrat.%3Apage%3D406 Cratylus, 405e-406a]</ref> [[Apollo]] is beskou as die god wat deur die priesteresse ([[Pitia]]) in die Tempel van Apollo (Delphi) geprofeteer het, waar die aforisme "ken jouself" (''gnōthi seauton'') ingeskryf is (deel van die wysheid van die Delphiese maxims).<ref>Scott, Michael. ''Delphi: A History of the Center of the Ancient World.'' Princeton University Press.</ref> Hy is gekontrasteer met [[Hermes]], wat verwant was aan die wetenskappe en tegniese wysheid, en, in die eerste eeue na Christus, was hy geassosieer met [[Thoth]] in 'n Egiptiese [[sinkretisme]], onder die naam Hermes Trimegistus.<ref>{{Cite journal|last=Preus|first=Anthony|date=1998-03-30|title=Thoth and Apollo. Greek Myths of the Origin of Philosophy|journal=Méthexis|volume=11|issue=1|pages=113–125|doi=10.1163/24680974-90000303|issn=0327-0289}}</ref> Griekse tradisie het die vroegste inleiers van wysheid in die Sewe Wyses van Griekeland opgeteken.<ref>A. Griffiths, "Seven Sages", in ''Oxford Classical Dictionary'' (3rd ed.)</ref> Vir [[Sokrates]] en [[Plato]] was [[filosofie]] letterlik die liefde vir wysheid (''philo-sophia''). Dit deurdring Plato se dialoog; in ''Die Republiek'' is die leiers van sy voorgestelde [[utopie]] filosoofkonings wat die "Vorm van die Goeie" verstaan en die moed besit om daarvolgens op te tree. [[Aristoteles]], in ''Metafisika'', het wysheid gedefinieer as om te verstaan waarom dinge 'n sekere manier is ([[oorsaaklikheid]]), wat dieper is as om bloot te weet dat dinge 'n sekere manier is.<ref>Let daarop dat tweeduisend jaar na Aristoteles, [[Isaac Newton]] gedwing is om in Newton se wet van universele gravitasie te erken dat "Ek kon nog nie die oorsaak van hierdie eienskappe van [[swaartekrag]] ontdek nie."</ref> Hy was die eerste wat die onderskeid tussen ''phronesis'' en ''sophia'' gemaak het.<ref name="Trowbridge2011" /> Volgens Plato en Xenophon het die Pitia van die Orakel van Delphi die vraag beantwoord "wie is die wysste man in Griekeland?" deur te sê Sokrates was die wysste.<ref>[[Plato]]. ''Symposium''.</ref><ref>Xenophon. ''Memorabilia''.</ref> Volgens Plato se ''Apologie'' het Sokrates besluit om die mense te ondersoek wat as wyser as hy beskou kan word, en tot die gevolgtrekking gekom dat hulle nie ware kennis het nie: […] οὗτος μὲν οἴεταί τι εἰδέναι οὐκ εἰδώς, ἐγὼ δέ, ὥσπερ οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι [Ek is wyser as hierdie man; want nie een van ons weet regtig iets fyns en goeds nie, maar hierdie man dink dat hy iets weet wanneer hy dit nie weet nie, terwyl ek, aangesien ek niks weet nie, ook nie dink dat ek dit weet nie.] — ''Apologie aan Sokrates'' 21d So het dit in die volksmond verewig geraak in die frase "Ek weet dat ek niks weet nie" dat dit wys is om jou eie onkunde te erken<ref>Gail Fine, "Does Socrates Claim to Know that He Knows Nothing?", ''Oxford Studies in Ancient Philosophy'' vol. 35 (2008), bl. 49–88.</ref> en om epistemiese nederigheid te waardeer.<ref>{{Citation|last=Ryan|first=Sharon|title=Wisdom|year=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/wisdom/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2019-08-17}}</ref> Die [[antieke Rome]]ine het ook wysheid waardeer wat in [[Minerva]] of [[Pallas]] verpersoonlik is. Sy verteenwoordig ook vaardige kennis en die deugde, veral kuisheid. Haar [[simbool]] was die [[uil]] wat steeds 'n gewilde voorstelling van wysheid is, omdat dit in duisternis kan sien. Daar word gesê dat sy uit [[Jupiter (mitologie)| Jupiter]] se voorkop gebore is.<ref>{{cite web|title=Myths about Roman goddess minerva. (n.d.)|url=http://www.roman-colosseum.info/roman-gods/myths-about-the-roman-goddess-minerva.htm|publisher=Roman-colosseum.info}}</ref> [[Lêer:Jacob de Wit - Allegorie op het schrijven van de geschiedenis 1754.jpg|duimnael|Waarheid en Wysheid help Geskiedenis om te skryf deur Jacob de Wit, 1754.]] In [[Boeddhisme|Boeddhistiese tradisies]] speel die ontwikkeling van wysheid 'n sentrale rol waar omvattende leiding gegee word oor hoe om wysheid te ontwikkel.<ref name="Karunamuni2017">{{cite journal|author=Karunamuni N, Weerasekera R.|title=Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom|journal=Current Psychology|volume=38|issue=3|pages=627–646|doi=10.1007/s12144-017-9631-7|url=http://mindrxiv.org/mfs63/|year=2019|s2cid=149024504}}</ref><ref name="Bhikkhu Bodhi">{{cite web|url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/waytoend.html|title= The Noble Eightfold Path|access-date=2009-03-16|publisher=Access to Insight|last=Bhikkhu Bodhi}}</ref> In die [[Inuïete|Inuit]]-tradisie was die ontwikkeling van wysheid een van die doelwitte van onderrig. 'n Inuit-ouderling het gesê dat 'n persoon wys geword het wanneer hulle kon sien wat gedoen moet word en dit suksesvol gedoen het sonder om gesê te word wat om te doen. In baie kulture is die naam vir derde kies[[tand]]e, wat die laaste tande is wat groei, etimologies gekoppel aan wysheid, bv. soos in die Afrikaans die verstandtand. Dit het sy bynaam ontvang uit die klassieke tradisie, wat in die Hippokratiese geskrifte reeds ''sóphronistér'' genoem is (in [[Grieks]], verwant aan die betekenis van moderering of onderrig van 'n les), en in [[Latyn]] ''dens sapientiae'' (wysheidstand), aangesien hulle verskyn by die ouderdom van volwassenheid in laat adolessensie en vroeë volwassenheid.<ref>{{Cite journal|last=Šimon|first=František|title=The history of Latin teeth names|date=2015-12-15|url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=223786|journal=Acta Medico-Historica Adriatica|volume=13|issue=2|pages=365–384|issn=1334-4366|pmid=27604204}}</ref> == Opvoedkundige perspektiewe == Openbare skole in die [[VSA]] het 'n benadering tot karakteropvoeding. Agtiende-eeuse denkers soos [[Benjamin Franklin]] het hierna verwys as opleiding van wysheid en deug. Tradisioneel deel skole die verantwoordelikheid om karakter en wysheid te bou saam met ouers en die [[gemeenskap]].<ref>{{cite web|publisher=Ed.gov|date=31 Mei 2005|title=Character education: our shared responsibility|url=http://www2.ed.gov/admins/lead/character/brochure.html}}</ref> Nicholas Maxwell, 'n kontemporêre filosoof in die [[Verenigde Koninkryk]], bepleit dat die akademie sy fokus moet verander van die verkryging van kennis na die soeke en bevordering van wysheid.<ref>Nicholas Maxwell (2007) [http://www.pentirepress.plus.com/#wisdom From Knowledge to Wisdom]. Pentire Press.</ref> Dit definieer hy as die vermoë om te besef wat van waarde in die lewe is, vir jouself en ander.<ref>[http://www.ucl.ac.uk/friends-of-wisdom], Friends of Wisdom "an association of people sympathetic to the idea that academic inquiry should help humanity acquire more wisdom by rational means" founded by Maxwell.</ref> Hy leer dat nuwe kennis en tegnologiese kundigheid ons mag om op te tree verhoog. Sonder wysheid beweer Maxwell egter dat hierdie nuwe kennis menslike skade sowel as menslike goed kan veroorsaak. Hy argumenteer dat die strewe na kennis wel waardevol en goed is, maar dat dit los van die breër taak om wysheid te verbeter beskou moet word.<ref>[http://philsci-archive.pitt.edu/1709/] "Can Humanity Learn to become Civilized? The Crisis of Science without Civilization" Nicholas Maxwell</ref> == Sielkundige perspektiewe == [[Sielkundige]]s het begin om data in te samel oor algemene oortuigings of volksteorieë oor wysheid.<ref>Sternberg, R. J. (1985). ''Implicit theories of intelligence, creativity, and wisdom. Journal of Personality and Social Psychology'', 49, 607–62.</ref> Aanvanklike ontledings dui daarop dat alhoewel "daar 'n oorvleueling van die implisiete teorie van wysheid met [[intelligensie]], waarnemingsvermoë, [[spiritualiteit]] en skerpsinnigheid is, dit duidelik is dat wysheid 'n kundigheid is in die hantering van moeilike lewensvrae en aanpassing by die komplekse vereistes."<ref>{{cite journal | last1 = Brown | first1 = S. C. | last2 = Greene | first2 = J. A. | year = 2006 | title = The Wisdom Development Scale: Translating the conceptual to the concrete | url = http://www.colgate.edu/portaldata/imagegallerywww/4119/ImageGallery/JCSD_WDS.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705112332/http://www.colgate.edu/portaldata/imagegallerywww/4119/ImageGallery/JCSD_WDS.pdf | url-status = dead | archive-date = 2017-07-05 | journal = Journal of College Student Development | volume = 47 | pages = 1–19 | doi=10.1353/csd.2006.0002| citeseerx = 10.1.1.502.7954 | s2cid = 35496789 }}</ref> Sulke implisiete teorieë staan in kontras met die eksplisiete teorieë en empiriese navorsing oor die gevolglike sielkundige prosesse onderliggend aan wysheid.<ref>{{cite book|last=Bluck|first= S.|author2=Glück, J. |title=A handbook of wisdom: Psychological perspectives|pages= 84–109|publisher=Cambridge University Press|year=2005|location=New York, US|doi= 10.1017/CBO9780511610486.005|chapter= From the Inside Out: People's Implicit Theories of Wisdom|isbn= 978-0-511-61048-6}}</ref> <ref name=":2"/> Menings oor die presiese psigologiese definisies van wysheid verskil,<ref name=":2" /> maar daar is 'n mate van konsensus dat sekere meta-kognitiewe prosesse krities vir wysheid is wat lewensrefleksie en oordeel oor kritieke lewensaangeleenthede bied.<ref>{{cite journal|last1=Baltes|first1=Paul B.|last2=Staudinger|first2=Ursula M.|year=2000|title=Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence.|journal=American Psychologist|volume=55|issue=1|pages=122–136|doi=10.1037/0003-066X.55.1.122|pmid=11392856|hdl=11858/00-001M-0000-0025-9C51-4}}</ref><ref name=":0"/> Hierdie prosesse sluit in die herkenning van die grense van jou eie kennis, die erkenning van onsekerheid en verandering, aandag aan konteks en die groter prentjie, en die integrasie van verskillende perspektiewe van 'n situasie.<ref>{{Cite book|last1=Vuong|first1=Quan-Hoang|title=The Kingfisher Story Collection|date=2022|publisher=Amazon Digital Services|isbn=979-8353946595}}</ref> Kognitiewe wetenskaplikes stel voor dat wysheid die koördinering van sulke redenasieprosesse vereis, aangesien dit insiggewende oplossings vir die bestuur van 'n mens se lewe kan bied.<ref>{{cite web|last=Vervaeke|first=John|title=The Cognitive Science of Wisdom|url=https://www.youtube.com/watch?v=ti4Kj8TcEgk|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207010401/http://www.youtube.com/watch?v=ti4Kj8TcEgk&gl=US&hl=en|archive-date= 7 Desember 2012|url-status=bot: unknown|publisher=Mind Matters Conference|access-date=13 April 2013}}</ref> Opmerklik is dat sulke redenasie beide [[Teorie|teoreties]] en [[empiries]] van algemene intelligensie verskil. Robert Sternberg<ref>{{cite book|last=Sternberg|first=Robert J.|title=Wisdom, Intelligence, and Creativity Synthesized|publisher=Cambridge University Press|year=2003|location=New York|isbn=978-0-521-80238-3 }}</ref> het voorgestel dat wysheid nie met algemene (vloeibare of gekristalliseerde) intelligensie verwar moet word nie. In ooreenstemming met hierdie idee, het navorsers empiries getoon dat wyse redenasie van [[IK]] verskil.<ref name="proc">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Na | first2 = J. | last3 = Varnum | first3 = M.E. | last4 = Park | first4 = D.C. | last5 =Kitayama | first5 = S. | last6 = Nisbett | first6 = R.E. | year = 2010 | title = Reasoning about social conflicts improves into old age. | url = https://www.pnas.org/content/pnas/early/2010/03/23/1001715107.full.pdf | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences| volume = 107 | issue = 16 | pages = 7246–50 | bibcode = 2010PNAS..107.7246G | doi = 10.1073/pnas.1001715107 | pmid = 20368436 | pmc = 2867718 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Staudinger| first1 = U.M. | last2 = Lopez| first2 = D.F | last3 = Baltes| first3 = P.B. | year = 1997 | title = The psychometric location of wisdom-related performance: Intelligence, personality, and more? | journal = Personality and Social Psychology Bulletin | volume = 23 | issue = 11 | pages = 1200–1214 | doi = 10.1177/01461672972311007 | s2cid = 145148320 }}</ref>Verskeie meer genuanseerde karakteriserings van wysheid word hieronder gelys. Baltes en kollegas in ''Wisdom: its structure and function in regulating lifespan successful development''<ref>{{cite web|url=http://psycnet.apa.org/psycinfo/2002-02382-024|title=Wisdom: Its structure and function in regulating successful life span development.|website=psycnet.apa.org|access-date=2019-10-27}}</ref> het wysheid gedefinieer as "die vermoë om die teenstrydighede van 'n spesifieke situasie te hanteer en om die gevolge van 'n aksie vir hulself en vir ander te assesseer. Dit word bereik, wanneer in 'n konkrete situasie, 'n balans tussen intrapersoonlike, interpersoonlike en institusionele belange bewerkstellig kan word."<ref>{{cite journal | pmc = 2937249 | pmid=20233730 | doi=10.1093/geront/gnq022 | volume=50 | issue=5 | title=Expert consensus on characteristics of wisdom: a Delphi method study | date=October 2010 | journal=Gerontologist | pages=668–80 | last1 = Jeste | first1 = DV | last2 = Ardelt | first2 = M | last3 = Blazer | first3 = D | last4 = Kraemer | first4 = HC | last5 = Vaillant | first5 = G | last6 = Meeks | first6 = TW}}</ref> Balans self blyk 'n kritieke maatstaf van wysheid te wees. Empiriese navorsing het begin om hierdie idee te ondersteun, wat toon dat wysheidsverwante redenasie geassosieer word met die bereiking van balans tussen intrapersoonlike en interpersoonlike belange wanneer persoonlike lewensuitdagings wat in die gesig gestaar word, en wanneer doelwitte gestel word vir die bestuur van interpersoonlike konflikte.<ref name=":1"/><ref>{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Brienza| first2 = J.P. | last3 = Bobocel| first3 = D.R.|year = 2017 | title = Wise deliberation sustains cooperation | journal = Nature Human Behaviour | volume = 1 | issue = 3 | pages = 0061 | doi = 10.1038/s41562-017-0061 | s2cid = 38342840 }}</ref> Navorsers in die veld van positiewe sielkunde het wysheid gedefinieer as die koördinering van "kennis en ervaring" en "die doelbewuste gebruik daarvan om welstand te verbeter."<ref name="CSV106">{{cite book|last=Peterson|first=Christopher|author2=Seligman, Martin E. P. |title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification|publisher=Oxford University Press|year=2004|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/characterstrengt00pete/page/n121 106]|isbn=978-0-19-516701-6}}</ref> Onder hierdie definisie word wysheid verder gedefinieer met die volgende fasette:<ref name="CSVperspective">{{cite book|last=Harter|first=Andrew C.|title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification|editor=Peterson, Christopher |editor2=Seligman, Martin E. P.|publisher=Oxford University Press|chapter=8|year=2004|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/characterstrengt00pete/page/n10 181]–196|isbn=978-0-19-516701-6}}</ref> * [[Probleemoplossing]] met selfkennis en volhoubare optrede. * Kontekstuele opregtheid teenoor die omstandighede met kennis van die negatiewe (of beperkings) en positiewe aspekte daarvan. * Waardegebaseerde konsekwente optrede met kennis van diversiteit in etiese opinies. * Verdraagsaamheid teenoor onsekerheid in die lewe met onvoorwaardelike aanvaarding. * Empatie met jouself om jou eie [[emosie]]s te verstaan (of om emosioneel georiënteerd te wees), sedes...ens. en ander gevoelens, insluitend die vermoë om jouself as deel van 'n groter geheel te sien. Hierdie teoretiese model is nie empiries getoets nie, met 'n uitsondering van 'n breë verband tussen wysheidsverwante redenasie en welstand.<ref name="proc" /><ref name="ReferenceA">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Gerlach| first2 = T.M. | last3 = Denissen| first3 = J.J. |year = 2016 | title = Wise reasoning in the face of everyday life challenges. | journal = Social Psychological and Personality Science | volume = 7| issue = 7 | pages = 611–622 | doi = 10.1177/1948550616652206 | s2cid = 148246126 }}</ref><ref name="wis">{{cite journal | last1 = Kunzmann| first1 = U. | last2 = Glück| first2 = J.|year = 2018 | title = Wisdom and Emotion.}}</ref> Grossmann en kollegas het vorige sielkundige literatuur gesintetiseer, wat aandui dat in die lig van swak gedefinieerde lewensituasies wysheid sekere kognitiewe prosesse behels wat onbevooroordeelde, gesonde oordeel bied: (i) intellektuele nederigheid of erkenning van grense van eie kennis; (ii) waardering van perspektiewe wyer as die kwessie ter sprake; (iii) sensitiwiteit vir die moontlikheid van verandering in sosiale verhoudings; en (iv) kompromie of integrasie van verskillende perspektiewe.<ref name=":3">{{Cite journal|title=Wisdom and how to cultivate it: Review of emerging evidence for a constructivist model of wise thinking|last=Grossmann|first=Igor|date=2017-07-20|doi = 10.31234/osf.io/qkm6v}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Santos|first1=Henri C.|last2=Huynh|first2=Alex C.|last3=Grossmann|first3=Igor|year=2017|title=Wisdom in a complex world: A situated account of wise reasoning and its development|journal=Social and Personality Psychology Compass|volume=11|issue=10|pages=e12341|doi=10.1111/spc3.12341|issn=1751-9004}}</ref> Grossmann het gevind dat die gewone praat en dink van jouself in die derde persoon hierdie eienskappe verhoog, wat beteken dat so 'n gewoonte 'n mens wyser maak.<ref>{{cite web |url=https://aeon.co/ideas/why-speaking-to-yourself-in-the-third-person-makes-you-wiser |title=Why speaking to yourself in the third person makes you wiser |publisher=Aeon |date=2019-08-07 |access-date=2020-07-10 |archive-date=2022-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204181306/https://aeon.co/ideas/why-speaking-to-yourself-in-the-third-person-makes-you-wiser |url-status=dead }}</ref> Dit is belangrik dat Grossmann die fundamentele rol van kontekstuele faktore beklemtoon, insluitend die rol van [[kultuur]], ervarings en sosiale situasies vir begrip, ontwikkeling en geneigdheid om wysheid te toon, met implikasies vir opleiding en opvoedkundige praktyk.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Hierdie gesitueerde weergawe van wysheid het 'n nuwe fase van wysheidwetenskap ingelui, deur streng bewysgebaseerde metodes te gebruik om kontekstuele faktore te verstaan wat goeie oordeel bied. Grossmann en Kross het byvoorbeeld 'n verskynsel geïdentifiseer wat hulle "die Salomo se paradoks" genoem het – wyser refleksies oor ander mense se probleme in vergelyking met 'n mens se eie. Dit is vernoem na koning [[Salomo]], die derde leier van die Joodse Koninkryk, wat 'n groot mate van wysheid aan die dag gelê het wanneer hy oor ander mense se dilemmas oordeel, maar wat 'n gebrek aan insig gehad het wanneer dit by belangrike besluite in sy eie lewe gekom het.<ref name=":4" /> Empiriese wetenskaplikes het ook begin fokus op die rol van emosies in wysheid.<ref name="wis" /> Die meeste navorsers sal saamstem dat emosies en emosieregulering die sleutel sal wees om die soort komplekse en opwindende situasies wat die meeste vir wysheid sal vra, effektief te bestuur. Baie empiriese navorsing het egter gefokus op die kognitiewe of meta-kognitiewe aspekte van wysheid, met die veronderstelling dat 'n vermoë om deur moeilike situasies te redeneer, uiters belangrik sal wees. Dus, alhoewel emosies waarskynlik 'n rol sal speel in die bepaling van hoe wysheid in werklike gebeure afspeel en om oor vorige gebeure te reflekteer, het empiriese bewyse eers onlangs begin om robuuste bewyse te verskaf oor hoe en wanneer verskillende emosies 'n persoon se vermoë om verstandig te hanteer verbeter of benadeel met komplekse gebeure. Een noemenswaardige bevinding is die positiewe verband tussen diversiteit van emosionele ervaring en wyse redenasie, ongeag die emosionele intensiteit.<ref>{{cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Oakes|first2=Harrison|last3=Santos|first3=Henri C.|year=2018|title=Wise Reasoning Benefits from Emodiversity, Irrespective of Emotional Intensity.|url=https://osf.io/jy5em|journal=Journal of Experimental Psychology: General|volume=148|issue=5|pages=805–823|doi=10.1037/xge0000543|pmid=30688474|s2cid=59306284|via=PsyArXiv}}</ref> === Meet van wysheid === Meting van wysheid hang dikwels af van 'n navorser se teoretiese standpunt oor die aard van wysheid. 'n Groot onderskeid bestaan tussen die beskouing van wysheid as 'n stabiele persoonlikheidseienskap of 'n konteksgebonde proses.<ref name="Wisdom in context">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I.|year = 2017 | title = Wisdom in context. | journal = Perspectives on Psychological Science | volume = 12 | issue = 2 | pages = 233–257| doi = 10.1177/1745691616672066| pmid = 28346113| s2cid = 26818408}}</ref> Eersgenoemde benadering maak dikwels gebruik van enkelskootvraelyste. Onlangse studies dui egter daarop dat sulke enkelskootvraelyste bevooroordeelde antwoorde produseer,<ref name=":1" /><ref>{{cite journal | last1 = Taylor| first1 = M. | last2 = Bates| first2 = G. | last3 = Webster| first3 = J.D. |year = 2011 | title = Comparing the psychometric properties of two measures of wisdom: Predicting forgiveness and psychological well-being with the Self-Assessed Wisdom Scale (SAWS) and the Three-Dimensional Wisdom Scale (3D-WS). | journal = Experimental Aging Research | volume = 37| issue = 2 | pages = 129–141 | doi = 10.1080/0361073X.2011.554508 | pmid = 21424954 | s2cid = 205555336 }}</ref> iets wat teenstrydig is met die wysheidskonstruk<ref>{{cite journal | last1 = Glück| first1 = J. | last2 = König| first2 = S. | last3 = Naschenweng| first3 = K. | last4 = Redzanowski| first4 = U. | last5 = Dorner-Hörig| first5 = L. | last6 = Straßer|first6 = I | last7 = Wiedermann| first7 = W |year = 2013 | title = How to measure wisdom: Content, reliability, and validity of five measures. | journal = Frontiers in Psychology | volume = 4| pages = 405 | doi = 10.3389/fpsyg.2013.00405 | pmid = 23874310 | pmc = 3709094 | doi-access = free }}</ref> en die idee dat wysheid die beste verstaan word in die kontekste waar dit die relevantste is, verwaarloos, naamlik in komplekse lewensuitdagings. Daarteenoor pleit laasgenoemde benadering vir die meting van wysheidsverwante kenmerke van [[kognisie]], [[motivering]] en emosie op die vlak van 'n spesifieke situasie.<ref>{{cite journal | last1 = Baltes| first1 = P.B. | last2 = Staudinger| first2 = U. |year = 2000 | title = Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence. | journal = American Psychologist | volume = 55| issue = 1 | pages = 122–136 | doi = 10.1037/0003-066X.55.1.122 | pmid = 11392856 | hdl = 11858/00-001M-0000-0025-9C51-4 | url = http://edoc.mpg.de/191074 }}</ref><ref name="Wisdom in context" /> Die gebruik van sulke maatreëls op staatsvlak verskaf minder bevooroordeelde reaksies sowel as groter krag in die verduideliking van betekenisvolle sielkundige prosesse.<ref name=":1" /> Verder het 'n fokus op die vlak van die situasie wysheidnavorsers in staat gestel om 'n vollediger begrip te ontwikkel van die rol van konteks self vir die voortbring van wysheid.<ref name="Wisdom in context" /> Spesifiek, studies het bewyse getoon van kruiskulturele<ref>{{cite journal|last1=Grossmann|first1=I.|last2=Karasawa|first2=M.|last3=Izumi|first3=S.|last4=Na|first4=J.|last5=Varnum|first5=M.E.|last6=Kitayama|first6=S|last7=Nisbett|first7=R.E|year=2012|title=Aging and wisdom: Culture matters.|journal=Psychological Science|volume=23|issue=10|pages=1059–1066|doi=10.1177/0956797612446025|pmid=22933459|hdl=11244/25191|s2cid=4829751|hdl-access=free}}</ref> en binne-kulturele veranderlikheid,<ref>{{Cite journal|last1=Brienza|first1=Justin P.|last2=Grossmann|first2=Igor|title=Social class and wise reasoning about interpersonal conflicts across regions, persons and situations|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=284|issue=1869|pages=1869|doi=10.1098/rspb.2017.1870|pmid=29263284|pmc=5745406|year=2017}}</ref> en sistematiese veranderlikheid in verstandige redenering oor kontekste<ref name=":1" /><ref name=":4">{{cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Kross|first2=Ethan|year=2017|title=Exploring Solomon's Paradox: Self-distancing eliminates the self-other asymmetry in wise reasoning about close relationships in younger and older adults.|journal=Psychological Science|volume=25|issue=8|pages=1571–1580|doi=10.1177/0956797614535400|pmid=24916084|s2cid=3539860}}</ref> en in die daaglikse lewe.<ref name="ReferenceA" /> Baie, maar nie alle studies bevind dat [[volwassene]]s se selfgraderings van [[perspektief]] en wysheid nie van ouderdom afhang nie.<ref name="CSVperspective" /><ref name="Orwoll">{{cite book|last=Orwoll|first=L.|author2=Perlmutter, M. |title=Wisdom: Its nature, origins, and development|editor=R. J. Sternberg|publisher=Cambridge University Press|location=New York|year=1990|pages=160–177|isbn=978-0-521-36718-9}}</ref> Hierdie oortuiging staan in kontras met die algemene opvatting dat wysheid toeneem met ouderdom.<ref name="Orwoll" /> Die antwoord op die vraag van ouderdom-wysheid assosiasie hang af van hoe 'n mens wysheid definieer en die metodologiese raamwerk wat gebruik word om teoretiese aansprake te evalueer. Mees onlangse werk dui daarop dat die antwoord op hierdie vraag ook afhang van die mate van ervaring in 'n spesifieke domein, met sommige kontekste wat ouer volwassenes bevoordeel, ander wat jonger volwassenes bevoordeel, en sommige wat nie ouderdomsgroepe onderskei nie.<ref name="Wisdom in context" /> Opmerklik, streng longitudinale werk is nodig om die kwessie van ouderdom-wysheid verhouding volledig te ondersoek, en sulke werk is steeds uitstaande, met die meeste studies wat op dwarssnitwaarnemings staatmaak.<ref name="Meacham, J. A. 1990 bl. 181" /> Die Jeste-Thomas Wysheidsindeks<ref>{{cite web |title=Jeste-Thomas Wisdom Index |website=UC San Diego Health Sciences |url=https://survey.alchemer.com/s3/5991949/Jeste-Thomas-Wisdom-Index}}</ref> is gebaseer op 'n 28-vrae opname (SD-WISE-28) wat deur navorsers aan die Universiteit van Kalifornië San Diego geskep is om te bepaal hoe wys 'n persoon is. In 2021 het dr. Dilip V. Jeste en sy kollegas 'n baie korter 7-vraagtoets (SD-WISE-7) geskep wat uit sewe komponente bestaan: aanvaarding van diverse perspektiewe, beslistheid, emosionele regulering, prososiale gedrag, selfrefleksie, sosiale advies , en (in 'n mindere mate) [[spiritualiteit]].<ref>{{cite web |title=The 7-Item Wisdom Scale: A Fast Way to See If You're Wise |author=Christopher Bergland |website=Psychology Today |date=5 Desember 2021 |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-athletes-way/202112/the-7-item-wisdom-scale-fast-way-see-if-you-re-wise}}</ref> == ''Sapiense sophia'' == Sapiense ([[Engels]]: ''sapience'', [[Latyn]] ''sapientia''), ''sophia'' ([[Grieks]]) word dikwels gedefinieer as "transendente wysheid", "uiteindelike werklikheid", of die uiteindelike waarheid van dinge.<ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /><ref name="Aggregates">{{cite journal|author=Karunamuni N.D.|date=Mei 2015|title=The Five-Aggregate Model of the Mind|journal=SAGE Open|volume=5|issue=2|pages=215824401558386|doi=10.1177/2158244015583860|doi-access=free}}</ref> Daar word gesê dat die ruimtelike perspektief van wysheid in die hart van elke [[godsdiens]] lê, waar dit dikwels verkry word deur intuïtiewe kennis.<ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /> Hierdie tipe wysheid word beskryf as wat verder gaan as blote praktiese wysheid en sluit selfkennis, onderlinge verbondenheid, gekondisioneerde ontstaan van verstandstoestande en ander dieper begrip van subjektiewe ervaring in.<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /> Hierdie tipe wysheid kan ook lei tot die vermoë van 'n individu om met gepaste oordeel op te tree, 'n breë begrip van situasies en groter waardering/deernis teenoor ander lewende wesens.<ref name="Karunamuni2017" /> Die woord ''sapience'' is afgelei van die Latynse ''sapientia'', wat "wysheid" beteken.<ref name="LewisShortLatinDictionary">{{cite book|title=Latin Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=1963|isbn=978-0-19-864201-5|author1=Lewis, C.T. |author2=Short, C. }}</ref> Die ooreenstemmende werkwoord ''sapere'' het die oorspronklike betekenis van "om te proe", vandaar "om waar te neem, om te onderskei" en "om te weet"; sy huidige deelwoord ''sapiens'' is deur [[Carl Linnaeus]] gekies vir die Latynse [[Binomiale naam|binomiaal]] vir die menslike [[spesie]], ''[[Homo sapiens]]''. == Godsdienstige perspektiewe == === Antieke Nabye Ooste === In Mesopotamiese godsdiens en mitologie was [[Enki]], ook bekend as Ea, die God van wysheid en intelligensie. Goddelike Wysheid het die voorsienende aanwysing van funksies en die ordening van die [[kosmos]] toegelaat, en dit is bereik deur mense deur my-s te volg (in [[Sumeries]], orde, ritus, geregtigheid), wat die balans herstel.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pdfy-OBb9_axzoPvTFsq4|title=The God Enki in Sumerian Royal Ideology and Mythology|last=Espak|first=Peeter|publisher=Tartu University Press|year=2014|series=Dissertationes Theologiae Universitatis Tartuensis, 19|location=Tartu|isbn=9789949195220}}</ref> Benewens liedere aan Enki of Ea wat uit die derde millennium vC dateer, is daar onder die kleitablette van Abu Salabikh vanaf 2600 vC, wat as die oudste gedateerde tekste beskou word, 'n "Psalm vir [[Oetoe]]", waarin dit opgeteken is geskryf.<ref>{{Cite journal|last=Bonechi|first=Marco|year=2016|title=87) The Pregnant Woman in the Archaic Hymn to Shamash of Sippar|url=http://sepoa.fr/wp/wp-content/uploads/2017/01/NABU-2016-4-DEF.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801055234/http://sepoa.fr/wp/wp-content/uploads/2017/01/NABU-2016-4-DEF.pdf |archive-date=2019-08-01 |url-status=live|journal=Nouvelles Assyriologiques Brèves et Utilitaires |issue=4 |pages=147–150}}</ref> Breed is die binnehof van Shamash-nagkamer, (net so wyd is die [[baarmoeder]] van) 'n wyse swanger vrou [[Nanna|Sin]], sy vegter, wyse een, het gehoor van die offergawes en na sy fees afgekom. Hy is die vader van die nasie en die vader van [[intelligensie]]. Die konsep van [[Logos]] of gemanifesteerde woord van die goddelike denke, 'n konsep wat ook teenwoordig is in die filosofie en gesange van Egipte en Antieke Griekeland<ref name=":5">Uždavinys, Algis. Philosophy as a Rite of Rebirth: From Ancient Egypt to Neoplatonism. The Prometheus Trust. 2008. {{ISBN|9781 898910 35 0}}. https://themathesontrust.org/publications-files/MTexcerpt-PhilosophyRebirth.pdf</ref> (wat sentraal is tot die denker [[Herakleitos]]), en wesenlik in die [[Abrahamitiese gelowe|Abrahamitiese tradisies]], blyk afgelei te wees uit die Mesopotamiese kultuur.<ref>{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/6411568|title=Mesopotamian precursors to the Stoic concept of logic|last=Lawson, Jack Newton.|journal=Melammu Symposia 2. Myth and Mythologies: Methodological Approaches to Intercultural Influences|year=2001|publisher=[Melammu Project]|oclc=714111111}}</ref> Sia verteenwoordig die verpersoonliking van persepsie en bedagsaamheid in die tradisionele mitologie wat in [[Antieke Egipte]] nagekom is. [[Thoth]], getroud met [[Maät]] (in antieke Egipties, wat orde, geregtigheid, waarheid beteken), was ook belangrik en beskou as 'n nasionale inleier van wysheid.<ref>{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/article/885/egyptian-gods---the-complete-list/|title=Egyptian Gods – The Complete List|website=World History Encyclopedia|access-date=2019-01-29}}</ref><ref name=":5" /> === Zoroastrisme === In die Avesta-gesange wat tradisioneel aan [[Zoroaster]], die Gathas, toegeskryf word, beteken Ahura Mazda "Here" (Ahura) en "Wysheid" (Mazda), en dit is die sentrale godheid wat goedheid beliggaam, en word ook "Goeie denke" (Vohu Manah) genoem.<ref>Boyce, Mary (1983), "Ahura Mazdā", ''Encyclopaedia Iranica'', '''1''', New York: Routledge & Kegan Paul, pp. 684–687</ref> In [[Zoroastrisme]] in die algemeen word die orde van die heelal en sedes Asha genoem (in [[Avesties]], waarheid, geregtigheid), wat bepaal word deur die benamings van hierdie alwetende Gedagte en ook beskou word as 'n godheid wat uit Ahura (Amesha Spenta) voortspruit; dit is verwant aan 'n ander ahura-godheid, Spenta Mainyu (aktiewe mentaliteit).<ref>Boyce, Mary (1975), ''A History of Zoroastrianism, Vol. I'', Leiden/Köln: Brill</ref> Dit sê in Yazna 31:<ref>{{cite web| url = http://avesta.org/yasna/yasna.htm| title = Avesta, Yazna 31}}</ref> “Aan hom sal die beste gebeur, wie, as een wat weet, tot my Reg se waarheidsgetroue woord van Welsyn en van Onsterflikheid spreek; selfs die heerskappy van Mazda wat goeie denke vir hom sal vermeerder. Waaroor hy in die begin dus gedink het, "laat die geseënde ryke met Lig vervul word", dit is hy wat deur sy wysheid Reg geskep het.” === Hebreeuse Bybel en Judaïsme === Die woord wysheid (חכם) word 222 keer in die [[Hebreeuse Bybel]] genoem. Dit is beskou as een van die hoogste deugde onder die Israeliete saam met vriendelikheid (חסד) en geregtigheid (צדק). Beide die boeke Spreuke en [[Psalms]] spoor lesers aan om wysheid te verkry en dit te laat groei. In die Hebreeuse Bybel word wysheid voorgestel deur Salomo, wat God vir wysheid vra in 2 Kronieke 1:10. Baie van die [[Spreuke van Salomo|Boek Spreuke]], wat gevul is met wyse woorde, word aan Salomo toegeskryf. In Spreuke 9:10 word die vrees van die Here die begin van wysheid genoem. In Spreuke 1:20 word daar ook verwys na wysheid wat in vroulike vorm verpersoonlik word, "Wysheid roep hardop op die strate, sy verhef haar stem op die markte." In Spreuke 8:22–31 word hierdie verpersoonlikte wysheid beskryf as teenwoordig by God voor die skepping begin het en selfs aan die skepping self deelneem. Die [[Talmoed]] leer dat 'n wyse persoon 'n persoon is wat die toekoms kan voorsien. ''Nolad'' is 'n Hebreeuse woord vir "[[toekoms]]", maar ook die Hebreeuse woord vir geboorte, so een rabbynse interpretasie van die lering is dat 'n wyse persoon een is wat die gevolge van sy/haar keuses kan voorsien (m.a.w. kan "die toekoms sien" wat hy/sy "geboorte gee" aan).<ref>Wolpe, David, perf. [http://sinaitemple.org/learning_with_the_rabbis/sermons/mp3/2012/Sermon081812.mp3 "Re'eh: What it Means to Choose."] ''Rabbi David Wolpe''. Sinai Temple, 11 Augustus 2012. web. 16 Augustus 2013.</ref> === Christelike teologie === [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 096.png|duimnael|[[Koning Dawid]] en Abigajil, Abigajil was 'n "wyse vrou" wat Dawid gehelp het, 1860 houtsnee deur Julius Schnorr von Karolsfeld.]] In Christelike teologie beskryf "wysheid" (uit [[Hebreeus]]: חכמה transliterasie: ''chokmâh'' uitgespreek: khok-maw', Grieks: ''Sophia'', Latyn: ''Sapientia'') 'n aspek van God, of die teologiese konsep met betrekking tot die wysheid van God. Daar is 'n opposisie-element in Christelike denke tussen sekulêre wysheid en Goddelike wysheid. Paulus die Apostel verklaar dat wêreldse wysheid dink dat die aansprake van Christus 'n dwaasheid is. Vir diegene wat "op die pad na verlossing" is, verteenwoordig Christus egter die wysheid van God (1 Korintiërs 1:17–31). Wysheid word beskou as een van die sewe gawes van die Heilige Gees volgens Anglikaanse, Katolieke en Lutherse geloof.<ref>{{cite book |last=Coughlin |first=Paul |year=2009 |title=Unleashing Courageous Faith: The Hidden Power of a Man's Soul |url=https://books.google.com/books?id=L3ZzBQAAQBAJ&q=Wisdom+is+considered+one+of+the+seven+gifts+of+the+Holy+Spirit+according+to+Anglican,+Catholic,+and+Lutheran+belief.&pg=PA116 |location=Minnesota |publisher=Bethany House Publishers |page=116 |isbn=978-0-7642-0761-7}}</ref> 1 Korintiërs 12:8–10 gee 'n alternatiewe lys van nege deugde, waaronder wysheid een is. Die boek Spreuke in die [[Ou Testament]] van die [[Bybel]] fokus hoofsaaklik op wysheid, en is hoofsaaklik geskryf deur een van die wysste konings volgens die Joodse geskiedenis, koning [[Salomo]]. Spreuke word in die Ou Testamentiese gedeelte van die Bybel gevind en gee rigting oor hoe om verskeie aspekte van die lewe te hanteer; 'n mens se verhouding met God, die huwelik, die hantering van finansies, werk, vriendskappe en volharding in moeilike situasies wat in die lewe in die gesig gestaar word.<ref>{{cite web |title=Proverbs |url=https://thebibleproject.com/explore/proverbs/ |website=The Bible Project |access-date=17 Januarie 2020 }}{{Dooie skakel|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 138.png|duimnael|Solomon en Wysheid deur Julius Schnorr von Karolsfeld, 1860.]] Volgens koning Salomo word wysheid van God verkry, "Want die Here gee wysheid, uit sy mond kom kennis en insig" Spreuke 2:6.<ref>{{Cite news|url=https://bible.org/seriespage/7-god-and-man-proverbs|title=7. God and Man in Proverbs|newspaper=Bible.org|access-date=2016-11-17}}</ref> En deur God se wyse hulp kan 'n mens 'n beter lewe hê: "Hy hou voorspoed vir die opregtes voor, Hy is 'n skild vir die wie se wandel onberispelik is, want Hy bewaar die weg van die regverdiges en beskerm die weg van sy getroues. "Spreuke 2:7-8. "Vertrou op die HERE met jou hele hart en steun nie op jou eie insig nie; onderdanig jou in al jou weë, en Hy sal jou paaie gelyk maak" Spreuke 3:5-6. Salomo sê basies dat met die wysheid wat 'n mens van God ontvang, 'n mens sukses en geluk in die lewe sal kan vind.<ref name="way">"The Book of Proverbs: Wisdom for Living God's Way". About.com Religion & Spirituality. Besoek op 17 November 2016.</ref> Daar is verskeie verse in Spreuke wat parallelle bevat van wat God liefhet, wat wys is, en wat God nie liefhet nie, wat dwaas is. Byvoorbeeld, op die gebied van goeie en slegte gedrag sê Spreuke: "Die weg van die goddelose is vir die Here 'n gruwel, maar Hy het hom lief wat geregtigheid najaag (Spreuke 15:9). Met betrekking tot regverdigheid en sake word dit gestel. dat: "'n Valse weegskaal is vir die Here 'n gruwel, maar 'n regverdige gewig is vir Hom 'n vreugte" (Spreuke 11:1; vgl. 20:10,23). Oor die waarheid word gesê: "Leuen lippe is 'n gruwel vir die Here, maar die wat getrou handel, het sy welbehae" (12:22; vgl. 6:17,19). Hierdie is 'n paar voorbeelde van wat volgens Salomo goed en wys is in die oë van God, of sleg is. en dwaas, en deur hierdie goeie en wyse dinge te doen, kom mens nader aan God deur op 'n eerbare en vriendelike manier te lewe. [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 109.png|duimnael|Salomo se wysheid, 1860 houtsnee deur Julius Schnorr von Karolsfeld.]] Koning Salomo sit sy wysheidsleer voort in die boek [[Prediker]], wat as een van die mees neerdrukkende boeke van die Bybel beskou word. Salomo bespreek sy verkenning van die sin van lewe en vervulling, terwyl hy praat van die lewe se plesier, werk en materialisme, maar kom tot die gevolgtrekking dat dit alles betekenisloos is. "'Betekenisloos! Betekenisloos!" sê die Leermeester [Salomo]. 'Heeltemaal betekenisloos! Alles is betekenisloos'...Want met baie wysheid kom baie droefheid, hoe meer kennis, hoe meer droefheid" (Prediker 1:2,18) Salomo kom tot die gevolgtrekking dat al die lewe se plesier en rykdom, en selfs wysheid, niks beteken as daar nie verhouding met God is nie.<ref name="way" /> Daar word gesê dat die boek [[Jakobus]], geskryf deur die apostel Jakobus, die Nuwe-Testamentiese weergawe van die boek Spreuke is, deurdat dit 'n ander boek is wat wysheid bespreek. Dit herhaal die boodskap van Spreuke van wysheid wat van God af kom deur te sê: "As een van julle wysheid kortkom, moet julle God vra, wat mildelik aan almal gee sonder om fout te vind, en dit sal aan julle gegee word." Jakobus 1:5. Jakobus verduidelik ook hoe wysheid 'n mens help om ander vorme van deug te verkry, "Maar die wysheid wat uit die hemel kom, is in die eerste plek rein; daarna vredeliewend, bedagsaam, onderdanig, vol barmhartigheid en goeie vrugte, onpartydig en opreg." Jakobus 3:17. Boonop, deur wysheid om te lewe, fokus Jakobus daarop om hierdie Godgegewe wysheid te gebruik om dade van diens aan die minderbevoorregtes uit te voer. Benewens Spreuke, Prediker en Jakobus, is ander hoofboeke van wysheid in die Bybel [[Job]], [[Psalms]] en [[1 Korintiërs|1]] en [[2 Korintiërs]], wat lesse gee oor die verkryging en gebruik van wysheid deur moeilike situasies. === Indiese godsdienste === In die Indiese tradisies kan wysheid ''prajña'' of ''vijñana'' genoem word. Die ontwikkeling van wysheid is van sentrale belang in Boeddhistiese tradisies, waar die uiteindelike doel dikwels voorgestel word as "om dinge te sien soos hulle is" of as die verkryging van 'n "penetratiewe begrip van alle verskynsels", wat op sy beurt beskryf word as wat uiteindelik lei tot die "volledige vryheid". van lyding".<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Bhikkhu Bodhi" /> In Boeddhisme word die ontwikkeling van wysheid bewerkstellig deur 'n begrip van wat bekend staan as die [[Vier Edel Waarhede]] en deur die [[Edel Agtvoudige Pad]] te volg.<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Bhikkhu Bodhi" /> Hierdie pad lys bewustheid as een van agt vereiste komponente vir die kweek van wysheid.<ref name="Karunamuni2017" /> Boeddhistiese geskrifte leer dat 'n wyse persoon gewoonlik toegerus is met goeie en miskien liggaamlike gedrag, en soms goeie verbale gedrag, en goeie geestelike gedrag.(AN 3:2) 'n Wyse persoon doen aksies wat onaangenaam is om te doen, maar goeie resultate lewer, en doen nie dade wat aangenaam is om te doen nie, wat slegte resultate gee (AN 4:115). Wysheid is die teenmiddel vir die selfgekose gif van onkunde. Die [[Boeddha]] het baie te sê oor die onderwerp van wysheid, insluitend: * Hy wat 'n saak met [[geweld]] arbitreer, word nie daardeur regverdig nie (gevestig in Dhamma). Maar die wyse man is hy wat noukeurig onderskei tussen reg en verkeerd.<ref>''Dhammapada'' v. 256</ref> * Hy wat ander deur geweldloosheid lei, regverdig en met gelykheid, is inderdaad 'n bewaker van geregtigheid, wys en regverdig.<ref>''Dhammapada'' v. 257</ref> * 'n Mens is nie wys bloot omdat hy baie praat nie. Maar hy wat kalm is, vry van haat en vrees, word waarlik 'n wyse man genoem.<ref>''Dhammapada'' v. 258</ref> * Deur stilte alleen word 'n mens nie 'n wyse (''muni'') as hy dwaas en onkundig is nie. Maar hy wat, asof hy 'n weegskaal vashou, die goeie neem en die kwaad vermy, is 'n wyse man; hy is inderdaad 'n muni om daardie rede. Hy wat goed en kwaad verstaan soos dit werklik is, word 'n ware wysgeer genoem.<ref>''Dhammapada'' v. 268–9</ref> Om die oorspronklike hoogste wysheid van die self-natuur (Boeddha-natuur of Tathagata) te herwin wat deur die selfopgelegde drie stowwerige gifstowwe (die ''kleshas'': gierigheid, woede, onkunde) bedek is, het Boeddha aan sy studente die drievoudige opleiding geleer deur gierigheid in vrygewigheid te verander en dissipline, woede in vriendelikheid en meditasie, onkunde in wysheid. Soos die Sesde Patriarg van Chán Boeddhisme, Huineng, in sy Platform Sutra gesê het, "Verstand sonder dispuut is self-natuur dissipline, verstand sonder versteuring is self-natuur meditasie, verstand sonder onkunde is self-natuur wysheid." In Mahayana en esoteriese Boeddhistiese afstammelinge word ''Mañjuśrī'' as 'n beliggaming van Boeddha-wysheid beskou. In [[Hindoeïsme]] word wysheid beskou as 'n gemoedstoestand en siel waar 'n persoon bevryding bereik. Die god van wysheid is [[Ganesha]] en die godin van kennis is [[Saraswati]]. Die [[Sanskrit]]-vers om kennis te verkry is: असतो मा सद्गमय । ''Asatō mā sadgamaya'' तमसो मा ज्योतिर्गमय । ''tamasō mā jyōtirgamaya'' मृत्योर्मा अमृतं गमय । ''mr̥tyōrmā amr̥taṁ gamaya'' ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ''Om śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ'' - ''Br̥hadāraṇyakopaniṣat'' 1.3.28 “Lei my van die onwerklike na die werklike. Lei my van die duisternis na die lig. Lei my van die dood na onsterflikheid. Mag daar vrede, vrede en vrede wees. -"Brihadaranyaka [[Upanishad]] 1.3.28. Wysheid in Hindoeïsme is om jouself te ken as die waarheid, basis vir die hele Skepping, d.w.s. van ''Shristi''. Met ander woorde, wysheid beteken eenvoudig 'n persoon met Selfbewustheid as die een wat die hele skepping in al sy fasette aanskou en vorms. Verder beteken dit besef dat 'n individu, deur regte gedrag en regte lewe, tot die besef van hul ware verhouding met die skepping en die ''Paramatma'' kan kom. === Islam === Die Islamitiese term vir wysheid is ''hikmah''. Profete van Islam word deur Moslems geglo om hoëvlakke van wysheid te besit. Die term kom 'n aantal kere in die [[Koran]] voor, veral in Hoofstuk 2:269, Hoofstuk 22:46: sowel as Hoofstuk 6:151. Die [[Soefisme|Soefi]]-filosoof [[Ibn Arabi]] beskou ''al-Hakim'' ("Die Wyse") as een van die name van die Skepper.<ref>Shahzad, Qaiser (2004). "[https://www.jstor.org/stable/20837323?read-now=1&seq=34#page_scan_tab_contents Ibn 'Arabī's Contribution to the Ethics of Divine Names]". ''Islamic Studies''. '''43''' (1)</ref> Wysheid en waarheid, wat as goddelike eienskappe beskou word, was konsepte wat verband hou met en waardeer word in die Islamitiese wetenskappe en filosofie sedert hul begin, en die eerste Arabiese filosoof, [[Al-Kindi]] sê aan die begin van sy boek:<ref>{{Citation|last=Adamson|first=Peter|title=Al-Kindi|year=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/al-kindi/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2019-08-16}}</ref> Ons moenie skaam wees om die waarheid te bewonder of om dit te verkry, van waar dit ook al kom nie. Selfs al sou dit van verafgeleë nasies en vreemde volke kom, is daar vir die student van die waarheid niks belangriker as die waarheid nie, en ook word die waarheid ook nie afgekraak of verminder deur die een wat dit stel of oordra nie; niemand word deur die waarheid verneder nie, maar almal word daardeur veredel.— [[Al-Kindi]], ''On First Philosophy'' === Chinese godsdiens === Die Boeddhistiese term ''Prajñā'' is in Chinees vertaal as 智慧 ([[pinyin]] ''zhìhuì'', karakters 智 "kennis" en 慧 "helder, intelligent"). Volgens die ''Zhongyong'' het [[Konfusius]] gesê: "Liefde vir leer is soortgelyk aan wysheid. Om met alle mag te oefen is soortgelyk aan menslikheid. Om te weet om nie skandelik te wees is soortgelyk aan moed (zhi, ren, yong.. drie van [[Mengzi]] se spruite van deugde)." Vergelyk dit met die Konfusiaanse klassieke ''Daxue'', wat begin met: "Die manier om te leer om groot te wees, bestaan daarin om die duidelike karakter te manifesteer, die mense lief te hê en in die hoogste goed te bly." 'n Mens kan die korrelasie met die Romeinse deug omsigtigheid duidelik sien, veral as 'n mens "helder karakter" as "suiwer gewete" interpreteer. (Uit Chan se ''Sources of Chinese Philosophy''). In [[Taoïsme]] word wysheid vertolk as die nakoming van die Drie Skatte (Taoïsme): liefdadigheid, eenvoud en nederigheid. "Hy wat ander mense ken, het onderskeidingsvermoëens [智]; hy wat homself ken is intelligent [明]." (知人者智，自知者明。''Tao Te Ching'' 33).<ref>[http://ctext.org/dao-de-jing Chinese Text Project], trans. James Legge.</ref> In Chinese Boeddhisme sal die idee van wysheid egter nou gekoppel bly aan sy Indiese ekwivalent soos dit byvoorbeeld voorkom in sekere konseptuele kontinuïteite wat tussen ''Asanga'', ''Vasubandhu'' en ''Xuanzang'' bestaan.<ref>{{cite journal |last1=Jannel |first1=Romaric |title=Xuanzang and the Three Types of Wisdom: Learning, Reasoning, and Cultivating in Yogācāra Thought |journal=Religions |date=May 2022 |volume=13 |issue=6 |page=486 |doi=10.3390/rel13060486 |doi-access=free }}</ref> === Ander === In die [[Noorse mitologie]] is die god [[Odin]] veral bekend vir sy wysheid, wat dikwels verkry is deur verskeie ontberings en beproewings wat pyn en selfopoffering behels. In een geval het hy 'n oog uitgepluk en dit aan Mímir, bewaker van die put van kennis en wysheid, aangebied in ruil vir 'n drankie uit die put.<ref name="Faulkes">Faulkes, Anthony (transl. and ed.) (1987). ''[[Edda]]'' (Snorri Sturluson). Everyman. {{ISBN|0-460-87616-3}}</ref> In nog 'n bekende weergawe het Odin homself vir nege nagte opgehang aan [[Yggdrasil]], die Wêreldboom wat al die ryke van die bestaan verenig, wat honger en dors ly en homself uiteindelik met 'n spies gewond het totdat hy die kennis van runes bekom het vir gebruik in kragtige magie <ref>Larrington, Carolyne (transl. and ed.) (1996). ''Poetic Edda''. Oxford World's Classics. {{ISBN|0-19-283946-2}}</ref> Hy was ook in staat om die mead van poësie van die reuse te bekom, waarvan 'n drankie die mag van 'n geleerde of digter kon verleen, tot voordeel van gode en sterflinge.<ref name="Faulkes" /> In die [[Bahá'í]] Geloofsskrif, "Die kern van wysheid is die vrees van God, die vrees vir Sy plaag en straf, en die aangryping van Sy geregtigheid en besluit."<ref>{{cite web|title=Bahai Reference Library|url=http://reference.bahai.org/en/t/b/TB/tb-11.html|work=Tablets of Bahá’u’lláh Revealed After the Kitáb-i-Aqdas|publisher=US Bahá’í Publishing Trust, 1988 pocket-size edition|access-date=19 Maart 2013}}</ref> Wysheid word gesien as 'n lig, wat die duisternis verdryf, en "die voorskrifte daarvan moet onder alle omstandighede nagekom word"<ref>{{cite book|last=Browne|first=ʻAbduʹl-Bahá; translated by Edward G.|title=A traveler's narrative.|year=1980|publisher=Bahá'i Publ. Trust|location=Wilmette, Ill.|isbn=978-0-87743-134-3|page=46|edition=New and corr.}}</ref> 'n Mens kan kennis en wysheid verkry deur God, sy Woord en sy Goddelike Manifestasie en die bron van alle leer is die kennis van God.<ref>{{cite book|last=Esslemont|first=J.E.|title=Bahá'u'lláh and the new era : an introduction to the Bahá'í faith|year=2006|publisher=Bahá'í Pub. Trust|location=Wilmette, Ill.|isbn=978-1-931847-27-8}}</ref> ==== Wysheidsnarratiewe in populêre kultuur ==== In die Star Wars-heelal word wysheid gewaardeer in die vertelling van die rolprente, waarin [[George Lucas]] kwessies van spiritualiteit en sedes uitgebeeld het, wat herhaal word in mitologiese en filosofiese temas; een van sy inspirasies was Joseph Campbell se ''The Hero of a Thousand Faces''.<ref>Joseph Campbell, ''The Hero's Journey: Joseph Campbell on His Life and Work'', 3rd edition, Phil Cousineau, editor. Novato, California: New World Library, 2003, bl. 186-187.</ref> Meester Yoda word algemeen beskou as 'n gewilde wysheidsfiguur, wat die beeld van 'n "Oosterse monnik" oproep<ref name="rel">{{Cite book|title=Virtual orientalism : Asian religions and American popular culture|last=Iwamura, Jane Naomi|year=2010|publisher=Oxford University Press|oclc=1090089521}}</ref><ref name="film">{{Cite book|title=Positive psychology at the movies : using films to build character strengths and well-being|last=Niemiec, Ryan M.|isbn=978-0-88937-443-0|oclc=844533648|year = 2014}}</ref> en hy word gereeld aangehaal, analoog aan Chinese denkers of Oosterse wyses in die algemeen.<ref name="rel" /><ref name="film" /> and he is frequently quoted, analogously to Chinese thinkers or Eastern sages in general.<ref>"[https://www.haaretz.com/life/star-wars-who-said-it-yoda-or-a-jewish-sage-1.5436169 Star Wars: Who Said It? Yoda or a Jewish Sage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019201455/https://www.haaretz.com/life/star-wars-who-said-it-yoda-or-a-jewish-sage-1.5436169 |date=19 Oktober 2019 }}". ''Haaretz'' (em inglês). 12 de setembro de 2017</ref><ref>{{cite web|url=https://www.inc.com/kevin-daum/may-the-fourth-be-with-you-the-wisdom-of-star-wars-in-40-iconic-quotes.html|title=May the Fourth Be With You: the Wisdom of Star Wars in 40 Iconic Quotes|last=Daum|first=Kevin|date=2017-05-04|website=Inc.com|access-date=2019-08-16}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|title=The Tao of Yoda : based upon the Tao Te Ching by Lao Tzu|last=Kreger, D. W.|year=2013|publisher=Windham Everitt|isbn=978-0-9833099-2-5|oclc=861507203}}</ref> Sielkundige D. W. Kreger se boek "The Tao of Yoda" pas die wysheid van die Tao Te Ching aan met betrekking tot Yoda se denke.<ref name=":6" /> Kennis word kanonies beskou as een van die pilare van die Jedi, wat ook aangehaal word in die nie-kanon boek ''The Jedi Path'',<ref>{{Citation|last=Scott, Cavan.|title=Dooku : Jedi Lost (Star Wars)|isbn=978-0-593-10281-7|oclc=1099657064}}</ref><ref>{{Cite book|title=Jedi path|last=Wallace|first=Daniel|year=2010|isbn=978-0-429-64877-9|oclc=1083368300}}</ref> en wysheid kan dien as 'n beginsel vir Jediisme. Die Jedi-kode sê ook: "Onkunde, tog kennis."<ref>Weisman, Greg; Larraz, Pepe. ''Kanan 7: First Blood, Part I: The Corridors of Coruscant''. Marvel Comics. 2015.</ref> In 'n sielkunde bevolkingstudie wat in 2019 deur Grossmann en span gepubliseer is, word meester Yoda as wyser beskou as Spock, nog 'n fiktiewe karakter (uit die [[Star Trek]]-reeks), a.g.v. sy emodiversiteitseienskap, wat positief geassosieer is met wyse redenasie by mense:<ref>{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/the-scientific-reason-yoda-is-wiser-than-spock|title=The Scientific Reason Yoda Is Wiser Than Spock|last=Dockrill|first=Peter|website=ScienceAlert|date=30 January 2019 |access-date=2019-08-16}}</ref> "Yoda omhels sy emosies en poog om 'n balans tussen hulle te bereik. Yoda is bekend daarvoor dat hy emosioneel ekspressief is, om 'n goeie grap met ander te deel, maar ook om erken droefheid en sy vorige foute".<ref>{{Cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Oakes|first2=Harrison|last3=Santos|first3=Henri Carlo|year=2019|title=Wise Reasoning Benefits from Emodiversity, Irrespective of Emotional Intensity|url=https://www.researchgate.net/publication/326115367|journal=Journal of Experimental Psychology|volume=148|issue=5|pages=805–823|doi=10.1037/xge0000543|pmid=30688474|s2cid=59306284}}</ref> Wysheid is om te leer hoe om te verstaan, wie om te wees en hoe om te lewe.<ref>{{cite web|title=Wisdom, sleeping..|url=http://wisdom.tenner.org/|access-date=2021-05-24|website=Wisdom, sleeping..|language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wisdom|Wysheid}} * Zalta, Edward N. (red.). "''Wisdom''". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [https://plato.stanford.edu/entries/wisdom/] * [http://www.wisdomresearch.org/ Center for Practical Wisdom at the University of Chicago] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Filosofie]] aj5nmhzedpmb2pmehxoepf63pmgatp4 0 399102 2920830 2919213 2026-08-01T15:19:41Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920830 wikitext text/x-wiki Die '''[[1990 Formule Een-seisoen|1990]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' het op 11 Maart in [[Phoenix, Arizona]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Pte. |- ! 1 | 27 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]-[[Honda]]''' | 72 | 1:52:32.829 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | +8.685 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 72 | +54.080 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 20 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | +1:08.358 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{IT-VLAG}} '''Stefano Modena''' | '''[[Brabham]]-[[Judd]]''' | 72 | +1:09.503 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{JP-VLAG}} '''Satoru Nakajima''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | +1 rondte | 11 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +1 rondte | 2 | |- ! 8 | 29 | {{FR-VLAG}} Éric Bernard | Larrousse-[[Lamborghini]] | 71 | +1 rondte | 15 | |- ! 9 | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 71 | +1 rondte | 12 | |- ! 10 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +2 rondtes | 21 | |- ! 11 | 19 | {{IT-VLAG}} Alessandro Nannini | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +2 rondtes | 22 | |- ! 12 | 10 | {{DE-VLAG}} Bernd Schneider | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +2 rondtes | 20 | |- ! 13 | 33 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | EuroBrun-[[Judd]] | 67 | +5 rondtes | 16 | |- ! 14 | 15 | {{BR-VLAG}} Mauricio Gugelmin | Leyton House-[[Judd]] | 66 | +6 rondtes | 25 | |- ! Ret | 24 | {{IT-VLAG}} Paolo Barilla | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Fisiek | 14 | |- ! Ret | 30 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | Larrousse-[[Lamborghini]] | 53 | Remme | 18 | |- ! Ret | 2 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Enjin | 17 | |- ! Ret | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 44 | Koppeling | 1 | |- ! Ret | 7 | {{CH-VLAG}} Gregor Foitek | [[Brabham]]-[[Judd]] | 39 | Ongeluk | 23 | |- ! Ret | 14 | {{FR-VLAG}} Olivier Grouillard | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Botsing | 8 | |- ! Ret | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 3 | |- ! Ret | 1 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 21 | Olielek | 7 | |- ! Ret | 16 | {{IT-VLAG}} Ivan Capelli | Leyton House-[[Judd]] | 20 | Elektriese fout | 26 | |- ! Ret | 11 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Lamborghini]] | 6 | Ratkas | 24 | |- ! Ret | 25 | {{IT-VLAG}} Nicola Larini | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Versneller | 13 | |- ! Ret | 12 | {{GB-VLAG}} Martin Donnelly | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Lamborghini]] | 0 | Ratkas | 19 | |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1990|Verenigde State]] 19l3eyvk6ijcsbo42wm1zdiu2w8ds8u 0 399232 2920777 2809828 2026-08-01T13:32:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920777 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Amsterdam - Rijksmuseum 1885 - The Gallery of Honour (1st Floor) - Still Life with Books c. 1630 by Jan Lievens.jpg|duimnael|Stillewe met boeke, Jan Lievens]] '''''Stillewe met boeke''''' ({{Lang-nl|Stilleven met boeken}}) is 'n c. 1627–1628 olie-op-paneel skildery deur die Nederlandse kunstenaar Jan Lievens. Die skildery is 'n voorbeeld van die Nederlandse ''vanitas-'' genre asook Nederlandse realisme. Die werk is vir baie jare deur kenners aan [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] toegedig. Die skildery was in privaatbesit totdat dit in 1963 deur die [[Rijksmuseum]] aangekoop is. Die [[stillewe]] sluit grootboeke ('lêers'), boeke, 'n piouterbeker en 'n piouterbord in. Daar is ook 'n stukkie brood, twee aardbolle, 'n palet en 'n luitkas. Gebruikte en verslete items verskyn agter in die prent en hulle word gekontrasteer met die vars brood en ander nuwe items op die voorgrond van die skildery. == Geskiedenis == ''Still Life with Books'' was tot die 20ste eeu in private besit. Die [[Rijksmuseum]] in Amsterdam het die skildery aangekoop en dit is sedert 1963 in hul versameling. Die Nederlandse kunstenaar Jan Lievens het die skildery voltooi c. 1627–1628.<ref>Still Life with Books, Jan Lievens, c. 1627 - c. 1628: https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/SK-A-4090</ref> Verskeie van Lievens se vroeë werke (insluitend ''Still Life with Books'' ) is vermoedelik die werk van die groot Nederlandse meesterskilder [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]]. Lievens en Rembrandt het 'n ateljee gedeel en dit is dalk die rede waarom die skildery aanvanklik aan Rembrandt toegeskryf is.<ref name="Landi">Landi, Ann (22 October 2008). "He's Restoring a Reputation Lost in Rembrandt's Shadow". ''The Wall Street Journal''.</ref> Die meeste kenners skryf die werk tans aan Lievens toe.<ref>Jan Lievens, About The Artist: https://artvee.com/dl/still-life-with-books/</ref> [[Radiografie|X-radiografieë]] het aan die lig gebring dat die kruik wat in die skildery verskyn oor 'n onvolledige boek geverf is. Voorwerpe wat aan die linkerkant verskyn, is later bygevoeg.<ref>Still-life Paintings from the Netherlands, 1550-1720: https://books.google.co.za/books?id=OjfrAAAAMAAJ&q=rembrandt+lievens+still+life+with+books&redir_esc=y</ref> === Herkoms === Die skildery was in private besit in Engeland. Dit het toe by 'n kunshandelaar, Basil Wheeler, verskyn. Vervolgens is dit deur Montpellier Galleries in Londen aan P. Potter verkoop. Op 28 April 1960 het die kunshandelaar Han Jüngeling van [[Den Haag]] die skildery bekom. Van 1960 tot 1963 is dit aan die Dordrechts Museum geleen. In 1963 het die [[Rijksmuseum]] die skildery aangekoop.<ref name="Rijksmuseum">{{Cite web|url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/SK-A-4090|title=Still Life with Books, Jan Lievens, c. 1627 - c. 1628|website=[[Rijksmuseum]]|publisher=Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126135514/https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/SK-A-4090|archive-date=26 January 2023|access-date=4 March 2023}}</ref> Die skildery is van 6 Februarie 2009 tot en met 26 April 2009 by die Milwaukee-kunsmuseum vertoon vir 'n uitstalling getiteld "Out of Rembrandt's Shadow".<ref name="Master">{{Cite web|url=https://mam.org/exhibitions/details/jan-lievens/gallery/|title=Jan Lievens: A Dutch Master Rediscovered|website=|publisher=[[Milwaukee Art Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630174101/https://mam.org/exhibitions/details/jan-lievens/gallery/|archive-date=30 June 2022|access-date=4 March 2023}}</ref> == Beskrywing == [[Lêer:Vanitas_still_life,_attributed_to_Jan_Lievens.jpg|duimnael| ''Vanitas stillewe'', toegeskryf aan Lievens (Museum de Fundatie, [[Zwolle]] )]] Die skildery is 'n olie-op-paneel, met afmetings van 91 cm (36 in) × 120 cm (47 in). Dit is in die styl van Spaanse ''vanitas'' -skilderye.<ref>The Fascinating Traits of Spanish Vanitas Paintings: https://www.thecollector.com/fascinating-traits-of-spanish-vanitas-paintings/</ref> Die idee van hierdie skilderstyl was om die vlitendheid van besittings en rykdom aan te toon en dat dit niks beteken wanneer 'n mens voor die dood te staan kom nie.<ref name="Iacob">Iacob, Anisia (3 January 2023). "The Fascinating Traits of Spanish Vanitas Paintings". ''The Collector''.</ref> Die ''vanitas-'' genre behels onderwerpe wat simbole insluit wat sterflikheid of die verganklike aard van die materiële uitbeeld. Die styl kan in 17de-eeuse Nederlandse [[Stillewe|stilleweskilderye]] gesien word.<ref name="Vanitas">{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/vanitas|title=Vanitas|website=[[Collins English Dictionary]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304232914/https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/vanitas|archive-date=4 March 2023|access-date=4 March 2023}}</ref> In die beeld is daar 'n luitkas, wat soos 'n luit lyk. Die beelde van boeke vertoon die bande en hulle het sagte omslae óf van leer óf van perkament. Hierdie [[Algemene grootboek|grootboeke]] word hoofsaaklik gebruik om dokumente of rekeninge te hou. Die boeke word hier as leë bande sonder substansie uitgebeeld.<ref name="Camplin">Camplin, Jamie; Ranauro, Maria (2018). ''The art of reading : an illustrated history of books in paint''. Los Angeles, California: Getty Publications. p. 18. ISBN <bdi>9781606065860</bdi>.</ref> Die items in die beeld blyk almal ou en weggegooide objekte te wees. Op die beeld is daar 'n piouterbeker en 'n piouterbord met 'n broodrolletjie. Daar is twee aardbolle en net bokant die luitkas op die muur is daar 'n palet.<ref>Still Life with Books, Jan Lievens, c. 1627 - c. 1628: https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/SK-A-4090</ref> Die Nederlandse kunshistorikus Pieter JJ van Thiel het gesê dat die luitkas die vreemdste item in die skildery is. Die skildery is goed belig met lig wat na die agterkant vervaag. Hy het gesê, baie stillewe skilderye het luite, maar hulle het nooit 'n luitkas nie. Hy het ook voortgegaan om die boeke te beskryf wat prominent in die skildery vertoon word. Hy het verklaar dat die bindinge op die grootboeke nie gewoon is nie en hulle verskyn byna nooit in 'n 17de-eeuse skildery nie. Verskeie grootboeke in die skildery het slap bande sonder 'n struktuur, maar twee van die grootboeke het 'n band met ingerygde rugkantstutte langs die naat van die boek. Die grootboek aan die onderkant met gesnyde rugkantstutte het agteruitgegaan.<ref name="van Thiel">{{Cite web|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/11606/13151|title=An Interpretation of the Still Life with Books, Jug, Glass and Bread Roll, Attributed to Jan Lievens|last=van Thiel|first=Pieter J.J.|website=Rijksmuseum|publisher=Rijksmuseum|access-date=19 March 2023|archive-date=19 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319033311/https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/11606/13151|url-status=dead}}</ref> Die skildery het 'n ingewikkelde x-radiografie gehad. Na bestudering van x-radiografieë glo Van Thiel ook dat die broodrolletjie, glas, kruik en bord alles bygevoeg is nadat die skildery voltooi is. Pieter van Thiel meld dat daar aanvaar is dat die byvoeging van die items die werk van 'n ander skilder was. Sommige kenners meen meer onlangs dat hierdie items bygevoeg is as die kunstenaar se "laat inspirasie". Die gevolgtrekking is dat van Thiel nie weet of die bykomende items later geverf is nie, en of dit 'n "atipiese werksmetode" is wat deur die kunstenaar aangeneem is nie.<ref>An Interpretation of the Still life with Books, Jug, Glass and breadroll, attributed to Jan Lievens: https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/11606/13151 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319033311/https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/11606/13151 |date=19 Maart 2023 }}</ref> In 1627 het Lievens ook 'n soortgelyke werk geskilder met die titel, ''Vanitas stillewe''. In die skildery het hy 'n skedel, 'n viool, 'n gedoofde kers en 'n uurglas gebruik; oënskynlik om sterflikheid te illustreer. Hierdie skildery is ook jare lank aan Rembrandt toegeskryf totdat 'n 2014-ondersoek deur kenners by die Rijksmuseum vasgestel het dat dit die werk van Lievens is.<ref name="Museumdefundatie">{{Cite web|url=https://www.museumdefundatie.nl/nl/collectie/object/?pagina=0&id=4&|title=Jan Lievens: Vanitas Still Life|website=Museumdefundatie|publisher=Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap|access-date=16 March 2023|archive-date= 4 Desember 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251204201001/https://www.museumdefundatie.nl/nl/collectie/object/?pagina=0&id=4&|url-status=dead}}</ref> == Ontvangs == In die boek, ''Crowning Glories Netherlandish Realism and the French Imagination during the Reign of Louis XIV'', beskryf Harriet Stone die skildery as "kompleks en ryklik inkonsekwent".<ref name="Stone">Stone, Harriet (2019). ''Crowning Glories : Netherlandish Realism and the French Imagination during the Reign of Louis XIV''. Toronto: University of Toronto Press. p. 212. ISBN <bdi>9781487530150</bdi>.</ref> Benjamin Moser het op sy beurt vir ''The New York Review of Books'' geskryf en gesê dat die skildery 'n "groot en bedrieglik eenvoudige werk" is.<ref name="Moser">Moser, Benjamin (10 June 2010). "Not Rembrandt, But…". ''The New York Review of Books''. Archived</ref> Jackie Wullschläger het vir ''[[Financial Times]]'' geskryf en na die skildery verwys as, ''"vanitas'' van leerbande en verskrompelde ou papiere ... en noukeurige Nederlandse realisme".<ref name="Wullschläger">Wullschläger, Jackie (11 October 2019). "Rembrandt and Velázquez: inspired pairings at the Rijksmuseum". ''Financial Times''.</ref> In die boek, ''Still life Paintings from the Netherlands, 1550–1720'', het die skrywers gesê dat "die hele werk 'n impulsiewe karakter het".<ref name="Chong">Chong, Alan (1999). ''Still-life paintings from the Netherlands, 1550-1720''. Zwolle: Waanders Publishers. p. 146. ISBN <bdi>9789040093173</bdi>.</ref> Pieter JJ van Thiel het gesê dat die betekenis van die skildery debateerbaar is. Alhoewel die skildery as 'n ''vanitas'' beskou is, het Alan Chong (Currier Museum of Art en Wouter Kloek (voormalige kurator by die Rijksmuseum) gesê daar is geen ooglopende ''vanitas-'' simbole - soos 'n [[skedel]] of 'n uurglas nie. Die kunshistorikus Arthur K. Wheelock Jr. het die brood gesien as 'n onmiskenbare verwysing na die [[Nagmaal|Eucharistie]]. Pieter JJ van Thiel het 'n nuwe betekenis aan die skildery toegeskryf toe hy verklaar het dat die grootboeke nie eintlik boeke is nie, maar eerder lêers is. Anders as die meeste vakkundige boeke, bevat lêers praktiese inligting soos rekords. Grootboeke verskyn soms in stilleweskilderye, maar hulle word nooit so prominent vertoon as die hooffokus van 'n skildery nie. Die hoofkenmerk van die grootboekbindings kan wees om hul "vernietigde toestand" te demonstreer. Bindings soos dié in die skildery is in beelde van geldwisselaarsprokureurs en belastinggaarders te siene. Die gedegradeerde grootboeke kan moontlik ontaarde mense verteenwoordig en die grootboeke kontrasteer met "Die foutlose kruik, die glimmende glas witwyn en die vars wit rol." Daardie blink en vars items kan die teenoorgestelde van korrupsie verteenwoordig, of hulle kan godsdiens verteenwoordig: wyn en brood simboliseer God vir [[Christene]]. Pieter JJ van Thiel het die komposisie vernuftig genoem deurdat dit die positiewe elemente met die negatiewe koppel. Hy het sy kritiese analise afgesluit deur waar te neem dat daar geen teks of inskripsie is wat die skildery vergesel nie, en dit laat individue toe om hul eie betekenis aan die items in die skildery toe te skryf.<ref>An Interpretation of the Still life with Books, Jug, Glass and breadroll, attributed to Jan Lievens: <nowiki>https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/11606/13151</nowiki></ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/SK-A-4090 Stillewe met boeke, Jan Lievens, c. 1627 - c. 1628] {{Normdata}} [[Kategorie:Museums]] [[Kategorie:Kunstenaars]] [[Kategorie:Stillewes]] [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Skilders]] [[Kategorie:Simbole]] [[Kategorie:Skilderye]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] h9vpd4ass8tjf5s9v8qv7bzlkjtxj8z 0 408727 2920887 2896820 2026-08-01T17:56:14Z Pynappel 70858 /* Sterfgevalle by die uitkykpunt */ 2920887 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die rots naby Heroldsbaai in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Vir ander gebruike, sien [[Voëlklip (dubbelsinnig)]].'' '''Voëlklip''' is 'n rots wes van [[Heroldsbaai]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. 'n Gewilde uitkykpunt 120 m bo seespieël, bekend as Hansie se Bank, is ongeveer 1 km van Voëlklip geleë en word met 'n grondpadafdraai vanaf die [[R404 (Suid-Afrika)|R404]] bereik.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> Dit word daagliks deur plaaslike en buitelandse toeriste besoek.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> By die uitkykpunt is 'n afgrond waar talle mense al gesterf het.<ref name="maroela-20231116-nog-n-motor">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/nog-n-motor-oor-die-kranse-by-voelklip/ |title=Nóg ʼn motor oor die kranse by Voëlklip |last=Venter |first=Isabel |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Man se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |last=Du Plessis |first=Janice |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> == Sterfgevalle by die uitkykpunt == {| class="wikitable sortable" ! Datum !! style="text-align: center;" | Aantal sterfgevalle !! Beskrywing !! Verwysings |- | 15 November 2015 || style="text-align: center;" | 3 || Werner Finger (20), MarNic Els (20) en Luandro Jansen (21), al drie van [[George]], sterf nadat hulle in 'n [[Toyota Hilux]]-[[Bakkie (voertuig)|bakkie]] oor die afgrond is. Els en Jansen se lyke word uit die voertuig gehaal; Finger se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/drie-jong-mans-sterf-na-bakkie-by-krans-afstort/ |title=Drie jong mans sterf ná bakkie by krans afstort |date=2015-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bakkie-stort-oor-afgrond-in-see-drie-se-name-bekend/ |title=Bakkie stort oor afgrond in see: drie se name bekend |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-18 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/jong-man-se-liggaam-nog-nie-gevind/ |title=Jong man se liggaam nog nie gevind |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-na-jong-man-afgelas/ |title=Soektog na jong man afgelas |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers">{{cite news |last=Eybers |first=Johan |date=2021-01-23 |title=Voëlklip: ‘My ma lê in die see’ |work=[[Rapport]] }}</ref> |- | 30 April 2016 || style="text-align: center;" | 1 || Tobias Koen (62) sterf toe 'n gehuurde [[Ford EcoSport]] oor die krans is. || |- | 22 Oktober 2019 || style="text-align: center;" | 3 || Heidi Scheepers (35) en haar twee jong kinders, Cozette en Hugo, sterf toe hul [[Volkswagen Mikrobus|Volkswagen Caravelle]] oor die afgrond is. Die voertuig word op 23 Oktober 2019 gevind. Hugo se lyk word op 24 Oktober 2019 en Heidi s'n op 26 Oktober 2019 gevind. Cozette se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-hervat-na-ma-twee-kinders-by-heroldsbaai/ |title=Soektog hervat na ma, twee kinders by Heroldsbaai |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/heroldsbaai-soektog-bussie-onder-water-gekry/ |title=Heroldsbaai-soektog: bussie onder water gekry |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lyk-van-2-jarige-in-see-by-voelklip-gekry/ |title=Liggaam van 2-jarige in see by Voëlklip gekry |last=Krige |first=Elaine |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite news |last=Jansen |first=Julian |date=2020-10-24 |title=Blomme ’n jaar ná sterftes by Voëlklip |work=[[Rapport]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-tragedie-ondersoek-in-sensitiewe-stadium/ |title=Voëlklip-tragedie: Ondersoek in ‘sensitiewe stadium’ |last=Heyns |first=Tania |date=2020-08-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 Desember 2019 || style="text-align: center;" | 1 || Zonita Basson, 'n makelaar van George, is dood nadat sy in haar [[Chevrolet Spark]] oor die afrond is. Haar lyk word die volgende dag herwin. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-tragedie-by-voelklip/ |title=Nóg ’n tragedie by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2019-12-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 29 Januarie 2020 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 52-jarige sakeman van [[Port Elizabeth]] is dood nadat hy in sy motor oor die afgrond ry. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2020-01-29 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Januarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || 'n 34-jarige ma van [[Pacaltsdorp]] in George en haar 2-jarige dogter is dood nadat hulle in 'n Fiat Uno oor die afgrond is. Die vrou se 8-jarige seun val uit die motor voordat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-nog-n-ma-kleuter-vermis-na-motor-by-krans-afstort/ |title=Voëlklip: Nóg ʼn ma, kleuter vermis na motor by krans afstort |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-ma-se-liggaam-gevind/ |title=Voëlklip: Ma se liggaam gevind |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-22 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-soektog-na-dogtertjie-hervat/ |title=Voëlklip: Soektog na dogtertjie hervat |last=Heyns |first=Tania |date=2021-01-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-polisie-bepaal-vandag-of-soektog-voortgaan/ |title=Voëlklip: Polisie bepaal vandag of soektog voortgaan |last=Van der Merwe |first=Anja |date=2021-01-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/kinderliggaam-moontlik-die-van-voelklip-slagoffertjie/ |title=Kinderliggaam moontlik dié van Voëlklip-slagoffertjie |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-02-06 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Februarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || Nickey van Niekerk en Leslie Briscoe, albei van [[Krugersdorp]], is dood nadat hulle in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-by-voelklip-af/ |title=Nóg ʼn motor stort by Voëlklip af |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-in-voelklip-motorwrak-gevind/ |title=Twee in Voëlklip-motorwrak gevind |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-slagoffers-was-van-gauteng/ |title=Voëlklip-slagoffers was van Gauteng |last=Heyns |first=Tania |date=2021-02-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 8 Februarie 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Conrad Maree (33) van George is dood nadat hy in sy bakkie oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe-2/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-08 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/naam-van-voelklip-se-jongste-slagoffer-bekend/ |title=Naam van Voëlklip se jongste slagoffer bekend |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-10 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 22 Maart 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Jo-Anne Lourens (57), ’n verpleegster van George, se lyk word in haar motorwrak gevind nadat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-vrou-dalk-by-voelklip-dood/ |title=Vermiste vrou dalk by Voëlklip dood |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-dis-waar-sy-gelukkig-was/ |title=Voëlklip: ‘Dis waar sy gelukkig was’ |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 April 2022 || style="text-align: center;" | 2 || 'n Egpaar van Heroldsbaai, Ren (82) van Dyck en sy vrou, Leonie (78) word met skietwonde op 'n bankie by die uitkykpunt aangetref. Die man was reeds dood en die vrou sterf op 5 April 2022 in die hospitaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skiettragedie-by-berugte-uitkykpunt/ |title=Skiettragedie by berugte uitkykpunt |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vrou-sterf-ook-na-skietery-by-voelklip/ |title=Vrou sterf ook ná skietery by Voëlklip |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-05 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 September 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Bertus van Niekerk (50) van George is dood toe hy in sy motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-sterf-toe-motor-oor-afgrond-stort-by-voelklip/ |title=Man sterf toe motor oor afgrond stort by Voëlklip |last=Strydom |first=Nico |date=2022-09-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 November 2022 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 63-jarige man is dood toe hy in sy voertuig oor die afgrond is. Sy lyk word op 4 November 2022 uit die see gehaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-voertuig-dalk-oor-afgrond-by-voelklip/ |title=Nóg ’n voertuig dalk oor afgrond by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/liggaam-uit-see-by-voelklip-gebring/ |title=Liggaam uit see by Voëlklip gebring |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-03 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 14 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || Die lyk van 'n 65-jarige man van [[Mosselbaai]] word in die see gevind. Sy motor was by die uitkykpunt geparkeer. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Vermiste man se liggaam by Voëlklip gevind |last=Heyns |first=Tania |date=2023-01-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 34-jarige vrou sterf toe sy in 'n bakkie oor die afgrond stort. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-liggame-binne-week-by-voelklip-gevind/ |title=Twee liggame binne week by Voëlklip gevind |date=2023-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Junie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Vrou van George is dood nadat sy in haar motor oor die afgrond is. Haar lyk spoel in [[Glentana]] uit. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-oor-voelklip/ |title=Nóg ’n motor stort oor Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2023-06-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 15 November 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 33-jarige man van Parkdene in George sterf nadat hy met sy motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 20 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 59-jarige man sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250322">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Man se liggaam by Voëlklip gevind |first=Mariska |last=Nanni |work=[[Maroela Media]] |date=22 Maart 2025}}</ref><ref name="maroela-20250402" /><ref name="oudtshoorn-courant-20250321">{{cite web |url=https://www.oudtshoorncourant.com/News/Article/National-News/man-s-body-and-car-wreck-found-in-the-water-at-voelklip-202503210856 |title=Man's body and car wreck found in the water at Voëlklip |trans-title=Man se liggaam en motorwrak in die water by Voëlklip gevind |date=2025-03-21 |work=[[Oudtshoorn Courant]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331" /> |- | 31 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 41-jarige vrou sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250402">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/vrou-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Vrou se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |datum=2 April 2025 |first=Janice |last=Du Plessis |work=[[Maroela Media]]}}</ref><ref name="george-herald-20250331">{{cite web |url=https://www.georgeherald.com/News/Article/Local-News/woman-s-body-recovered-at-voelklip-rd-202503311240 |title=Body recovered at Voëlklip Road |trans-title=Liggaam by Voëlklippad gevind |date=2025-03-31 |work=[[George Herald]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331">{{cite web |url=https://smilefm.co.za/deadly-voelklip-cliff-claims-life-of-41-year-old-woman/ |title=Deadly Voëlklip cliff claims life of 41-year-old woman |trans-title=Dodelike Voëlklip-krans eis lewe van 41-jarige vrou |first=Lizell |last=Persens |date=31 Maart 2025 |work=[[Smile FM]]}}</ref> |- | 13 Mei 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 62-jarige man van Groot-Brakrivier sterf nadat hy in 'n [[bakkie]] oor die afgrond is || <ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Bakkie oor afgrond by Voëlklip: Soektog na Hartenbos-kus uitgebrei| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/bakkie-oor-afgrond-by-voelklip-soektog-na-hartenbos-kus-uitgebrei-20260514-0906}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Man van Groot-Brakrivier stort in bakkie oor afgrond| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-van-groot-brakrivier-stort-in-bakkie-oor-afgrond-20260513-0910}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Onstuimige seetoestande kniehalter soektog na bakkie| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-16| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-onstuimige-seetoestande-kniehalter-soektog-na-bakkie-20260515-0937}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Nog geen teken van man wat in bakkie by Voëlklip afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-17| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/nog-geen-teken-van-man-wat-in-bakkie-by-voelklip-afstort-20260517-0899}}</ref> |- ! Totaal !! style="text-align: center;" | 26 !! !! |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|34|03|40|S|22|23|12|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Wes-Kaap]] k56vtgihd5z2i73ebagtjad8ibevizk 2920888 2920887 2026-08-01T17:56:24Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2920888 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die rots naby Heroldsbaai in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Vir ander gebruike, sien [[Voëlklip (dubbelsinnig)]].'' '''Voëlklip''' is 'n rots wes van [[Heroldsbaai]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. 'n Gewilde uitkykpunt 120 m bo seespieël, bekend as Hansie se Bank, is ongeveer 1 km van Voëlklip geleë en word met 'n grondpadafdraai vanaf die [[R404 (Suid-Afrika)|R404]] bereik.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> Dit word daagliks deur plaaslike en buitelandse toeriste besoek.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> By die uitkykpunt is 'n afgrond waar talle mense al gesterf het.<ref name="maroela-20231116-nog-n-motor">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/nog-n-motor-oor-die-kranse-by-voelklip/ |title=Nóg ʼn motor oor die kranse by Voëlklip |last=Venter |first=Isabel |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Man se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |last=Du Plessis |first=Janice |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> == Sterfgevalle by die uitkykpunt == {| class="wikitable sortable" ! Datum !! style="text-align: center;" | Aantal sterfgevalle !! Beskrywing !! Verwysings |- | 15 November 2015 || style="text-align: center;" | 3 || Werner Finger (20), MarNic Els (20) en Luandro Jansen (21), al drie van [[George]], sterf nadat hulle in 'n [[Toyota Hilux]]-[[Bakkie (voertuig)|bakkie]] oor die afgrond is. Els en Jansen se lyke word uit die voertuig gehaal; Finger se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/drie-jong-mans-sterf-na-bakkie-by-krans-afstort/ |title=Drie jong mans sterf ná bakkie by krans afstort |date=2015-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bakkie-stort-oor-afgrond-in-see-drie-se-name-bekend/ |title=Bakkie stort oor afgrond in see: drie se name bekend |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-18 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/jong-man-se-liggaam-nog-nie-gevind/ |title=Jong man se liggaam nog nie gevind |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-na-jong-man-afgelas/ |title=Soektog na jong man afgelas |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers">{{cite news |last=Eybers |first=Johan |date=2021-01-23 |title=Voëlklip: ‘My ma lê in die see’ |work=[[Rapport]] }}</ref> |- | 30 April 2016 || style="text-align: center;" | 1 || Tobias Koen (62) sterf toe 'n gehuurde [[Ford EcoSport]] oor die krans is. || |- | 22 Oktober 2019 || style="text-align: center;" | 3 || Heidi Scheepers (35) en haar twee jong kinders, Cozette en Hugo, sterf toe hul [[Volkswagen Mikrobus|Volkswagen Caravelle]] oor die afgrond is. Die voertuig word op 23 Oktober 2019 gevind. Hugo se lyk word op 24 Oktober 2019 en Heidi s'n op 26 Oktober 2019 gevind. Cozette se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-hervat-na-ma-twee-kinders-by-heroldsbaai/ |title=Soektog hervat na ma, twee kinders by Heroldsbaai |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/heroldsbaai-soektog-bussie-onder-water-gekry/ |title=Heroldsbaai-soektog: bussie onder water gekry |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lyk-van-2-jarige-in-see-by-voelklip-gekry/ |title=Liggaam van 2-jarige in see by Voëlklip gekry |last=Krige |first=Elaine |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite news |last=Jansen |first=Julian |date=2020-10-24 |title=Blomme ’n jaar ná sterftes by Voëlklip |work=[[Rapport]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-tragedie-ondersoek-in-sensitiewe-stadium/ |title=Voëlklip-tragedie: Ondersoek in ‘sensitiewe stadium’ |last=Heyns |first=Tania |date=2020-08-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 Desember 2019 || style="text-align: center;" | 1 || Zonita Basson, 'n makelaar van George, is dood nadat sy in haar [[Chevrolet Spark]] oor die afrond is. Haar lyk word die volgende dag herwin. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-tragedie-by-voelklip/ |title=Nóg ’n tragedie by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2019-12-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 29 Januarie 2020 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 52-jarige sakeman van [[Port Elizabeth]] is dood nadat hy in sy motor oor die afgrond ry. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2020-01-29 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Januarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || 'n 34-jarige ma van [[Pacaltsdorp]] in George en haar 2-jarige dogter is dood nadat hulle in 'n Fiat Uno oor die afgrond is. Die vrou se 8-jarige seun val uit die motor voordat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-nog-n-ma-kleuter-vermis-na-motor-by-krans-afstort/ |title=Voëlklip: Nóg ʼn ma, kleuter vermis na motor by krans afstort |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-ma-se-liggaam-gevind/ |title=Voëlklip: Ma se liggaam gevind |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-22 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-soektog-na-dogtertjie-hervat/ |title=Voëlklip: Soektog na dogtertjie hervat |last=Heyns |first=Tania |date=2021-01-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-polisie-bepaal-vandag-of-soektog-voortgaan/ |title=Voëlklip: Polisie bepaal vandag of soektog voortgaan |last=Van der Merwe |first=Anja |date=2021-01-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/kinderliggaam-moontlik-die-van-voelklip-slagoffertjie/ |title=Kinderliggaam moontlik dié van Voëlklip-slagoffertjie |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-02-06 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Februarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || Nickey van Niekerk en Leslie Briscoe, albei van [[Krugersdorp]], is dood nadat hulle in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-by-voelklip-af/ |title=Nóg ʼn motor stort by Voëlklip af |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-in-voelklip-motorwrak-gevind/ |title=Twee in Voëlklip-motorwrak gevind |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-slagoffers-was-van-gauteng/ |title=Voëlklip-slagoffers was van Gauteng |last=Heyns |first=Tania |date=2021-02-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 8 Februarie 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Conrad Maree (33) van George is dood nadat hy in sy bakkie oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe-2/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-08 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/naam-van-voelklip-se-jongste-slagoffer-bekend/ |title=Naam van Voëlklip se jongste slagoffer bekend |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-10 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 22 Maart 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Jo-Anne Lourens (57), ’n verpleegster van George, se lyk word in haar motorwrak gevind nadat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-vrou-dalk-by-voelklip-dood/ |title=Vermiste vrou dalk by Voëlklip dood |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-dis-waar-sy-gelukkig-was/ |title=Voëlklip: ‘Dis waar sy gelukkig was’ |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 April 2022 || style="text-align: center;" | 2 || 'n Egpaar van Heroldsbaai, Ren (82) van Dyck en sy vrou, Leonie (78) word met skietwonde op 'n bankie by die uitkykpunt aangetref. Die man was reeds dood en die vrou sterf op 5 April 2022 in die hospitaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skiettragedie-by-berugte-uitkykpunt/ |title=Skiettragedie by berugte uitkykpunt |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vrou-sterf-ook-na-skietery-by-voelklip/ |title=Vrou sterf ook ná skietery by Voëlklip |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-05 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 September 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Bertus van Niekerk (50) van George is dood toe hy in sy motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-sterf-toe-motor-oor-afgrond-stort-by-voelklip/ |title=Man sterf toe motor oor afgrond stort by Voëlklip |last=Strydom |first=Nico |date=2022-09-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 November 2022 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 63-jarige man is dood toe hy in sy voertuig oor die afgrond is. Sy lyk word op 4 November 2022 uit die see gehaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-voertuig-dalk-oor-afgrond-by-voelklip/ |title=Nóg ’n voertuig dalk oor afgrond by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/liggaam-uit-see-by-voelklip-gebring/ |title=Liggaam uit see by Voëlklip gebring |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-03 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 14 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || Die lyk van 'n 65-jarige man van [[Mosselbaai]] word in die see gevind. Sy motor was by die uitkykpunt geparkeer. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Vermiste man se liggaam by Voëlklip gevind |last=Heyns |first=Tania |date=2023-01-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 34-jarige vrou sterf toe sy in 'n bakkie oor die afgrond stort. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-liggame-binne-week-by-voelklip-gevind/ |title=Twee liggame binne week by Voëlklip gevind |date=2023-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Junie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Vrou van George is dood nadat sy in haar motor oor die afgrond is. Haar lyk spoel in [[Glentana]] uit. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-oor-voelklip/ |title=Nóg ’n motor stort oor Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2023-06-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 15 November 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 33-jarige man van Parkdene in George sterf nadat hy met sy motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 20 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 59-jarige man sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250322">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Man se liggaam by Voëlklip gevind |first=Mariska |last=Nanni |work=[[Maroela Media]] |date=22 Maart 2025}}</ref><ref name="maroela-20250402" /><ref name="oudtshoorn-courant-20250321">{{cite web |url=https://www.oudtshoorncourant.com/News/Article/National-News/man-s-body-and-car-wreck-found-in-the-water-at-voelklip-202503210856 |title=Man's body and car wreck found in the water at Voëlklip |trans-title=Man se liggaam en motorwrak in die water by Voëlklip gevind |date=2025-03-21 |work=[[Oudtshoorn Courant]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331" /> |- | 31 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 41-jarige vrou sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250402">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/vrou-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Vrou se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |datum=2 April 2025 |first=Janice |last=Du Plessis |work=[[Maroela Media]]}}</ref><ref name="george-herald-20250331">{{cite web |url=https://www.georgeherald.com/News/Article/Local-News/woman-s-body-recovered-at-voelklip-rd-202503311240 |title=Body recovered at Voëlklip Road |trans-title=Liggaam by Voëlklippad gevind |date=2025-03-31 |work=[[George Herald]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331">{{cite web |url=https://smilefm.co.za/deadly-voelklip-cliff-claims-life-of-41-year-old-woman/ |title=Deadly Voëlklip cliff claims life of 41-year-old woman |trans-title=Dodelike Voëlklip-krans eis lewe van 41-jarige vrou |first=Lizell |last=Persens |date=31 Maart 2025 |work=[[Smile FM]]}}</ref> |- | 13 Mei 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 62-jarige man van Groot-Brakrivier sterf nadat hy in 'n [[bakkie]] oor die afgrond is || <ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Bakkie oor afgrond by Voëlklip: Soektog na Hartenbos-kus uitgebrei| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/bakkie-oor-afgrond-by-voelklip-soektog-na-hartenbos-kus-uitgebrei-20260514-0906}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Man van Groot-Brakrivier stort in bakkie oor afgrond| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-van-groot-brakrivier-stort-in-bakkie-oor-afgrond-20260513-0910}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Onstuimige seetoestande kniehalter soektog na bakkie| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-16| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-onstuimige-seetoestande-kniehalter-soektog-na-bakkie-20260515-0937}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Nog geen teken van man wat in bakkie by Voëlklip afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-17| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/nog-geen-teken-van-man-wat-in-bakkie-by-voelklip-afstort-20260517-0899}}</ref> |- ! Totaal !! style="text-align: center;" | 26 !! !! |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Koördinate|34|03|40|S|22|23|12|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Wes-Kaap]] 6mzyb7efk4vvkryq22ht9wyozrkkqgp 2920893 2920888 2026-08-01T18:03:35Z Pynappel 70858 /* Sterfgevalle by die uitkykpunt */ 2920893 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die rots naby Heroldsbaai in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Vir ander gebruike, sien [[Voëlklip (dubbelsinnig)]].'' '''Voëlklip''' is 'n rots wes van [[Heroldsbaai]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. 'n Gewilde uitkykpunt 120 m bo seespieël, bekend as Hansie se Bank, is ongeveer 1 km van Voëlklip geleë en word met 'n grondpadafdraai vanaf die [[R404 (Suid-Afrika)|R404]] bereik.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> Dit word daagliks deur plaaslike en buitelandse toeriste besoek.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> By die uitkykpunt is 'n afgrond waar talle mense al gesterf het.<ref name="maroela-20231116-nog-n-motor">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/nog-n-motor-oor-die-kranse-by-voelklip/ |title=Nóg ʼn motor oor die kranse by Voëlklip |last=Venter |first=Isabel |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Man se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |last=Du Plessis |first=Janice |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> == Sterfgevalle by die uitkykpunt == {| class="wikitable sortable" ! Datum !! style="text-align: center;" | Aantal sterfgevalle !! Beskrywing !! Verwysings |- | 15 November 2015 || style="text-align: center;" | 3 || Werner Finger (20), MarNic Els (20) en Luandro Jansen (21), al drie van [[George]], sterf nadat hulle in 'n [[Toyota Hilux]]-[[Bakkie (voertuig)|bakkie]] oor die afgrond is. Els en Jansen se lyke word uit die voertuig gehaal; Finger se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/drie-jong-mans-sterf-na-bakkie-by-krans-afstort/ |title=Drie jong mans sterf ná bakkie by krans afstort |date=2015-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bakkie-stort-oor-afgrond-in-see-drie-se-name-bekend/ |title=Bakkie stort oor afgrond in see: drie se name bekend |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-18 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/jong-man-se-liggaam-nog-nie-gevind/ |title=Jong man se liggaam nog nie gevind |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-na-jong-man-afgelas/ |title=Soektog na jong man afgelas |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers">{{cite news |last=Eybers |first=Johan |date=2021-01-23 |title=Voëlklip: ‘My ma lê in die see’ |work=[[Rapport]] }}</ref> |- | 30 April 2016 || style="text-align: center;" | 1 || Tobias Koen (62) sterf toe 'n gehuurde [[Ford EcoSport]] oor die krans is. || |- | 22 Oktober 2019 || style="text-align: center;" | 3 || Heidi Scheepers (35) en haar twee jong kinders, Cozette en Hugo, sterf toe hul [[Volkswagen Mikrobus|Volkswagen Caravelle]] oor die afgrond is. Die voertuig word op 23 Oktober 2019 gevind. Hugo se lyk word op 24 Oktober 2019 en Heidi s'n op 26 Oktober 2019 gevind. Cozette se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-hervat-na-ma-twee-kinders-by-heroldsbaai/ |title=Soektog hervat na ma, twee kinders by Heroldsbaai |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/heroldsbaai-soektog-bussie-onder-water-gekry/ |title=Heroldsbaai-soektog: bussie onder water gekry |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lyk-van-2-jarige-in-see-by-voelklip-gekry/ |title=Liggaam van 2-jarige in see by Voëlklip gekry |last=Krige |first=Elaine |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite news |last=Jansen |first=Julian |date=2020-10-24 |title=Blomme ’n jaar ná sterftes by Voëlklip |work=[[Rapport]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-tragedie-ondersoek-in-sensitiewe-stadium/ |title=Voëlklip-tragedie: Ondersoek in ‘sensitiewe stadium’ |last=Heyns |first=Tania |date=2020-08-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 Desember 2019 || style="text-align: center;" | 1 || Zonita Basson, 'n makelaar van George, is dood nadat sy in haar [[Chevrolet Spark]] oor die afrond is. Haar lyk word die volgende dag herwin. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-tragedie-by-voelklip/ |title=Nóg ’n tragedie by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2019-12-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 29 Januarie 2020 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 52-jarige sakeman van [[Port Elizabeth]] is dood nadat hy in sy motor oor die afgrond ry. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2020-01-29 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Januarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || 'n 34-jarige ma van [[Pacaltsdorp]] in George en haar 2-jarige dogter is dood nadat hulle in 'n Fiat Uno oor die afgrond is. Die vrou se 8-jarige seun val uit die motor voordat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-nog-n-ma-kleuter-vermis-na-motor-by-krans-afstort/ |title=Voëlklip: Nóg ʼn ma, kleuter vermis na motor by krans afstort |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-ma-se-liggaam-gevind/ |title=Voëlklip: Ma se liggaam gevind |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-22 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-soektog-na-dogtertjie-hervat/ |title=Voëlklip: Soektog na dogtertjie hervat |last=Heyns |first=Tania |date=2021-01-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-polisie-bepaal-vandag-of-soektog-voortgaan/ |title=Voëlklip: Polisie bepaal vandag of soektog voortgaan |last=Van der Merwe |first=Anja |date=2021-01-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/kinderliggaam-moontlik-die-van-voelklip-slagoffertjie/ |title=Kinderliggaam moontlik dié van Voëlklip-slagoffertjie |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-02-06 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Februarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || Nickey van Niekerk en Leslie Briscoe, albei van [[Krugersdorp]], is dood nadat hulle in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-by-voelklip-af/ |title=Nóg ʼn motor stort by Voëlklip af |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-in-voelklip-motorwrak-gevind/ |title=Twee in Voëlklip-motorwrak gevind |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-slagoffers-was-van-gauteng/ |title=Voëlklip-slagoffers was van Gauteng |last=Heyns |first=Tania |date=2021-02-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 8 Februarie 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Conrad Maree (33) van George is dood nadat hy in sy bakkie oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe-2/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-08 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/naam-van-voelklip-se-jongste-slagoffer-bekend/ |title=Naam van Voëlklip se jongste slagoffer bekend |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-10 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 22 Maart 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Jo-Anne Lourens (57), ’n verpleegster van George, se lyk word in haar motorwrak gevind nadat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-vrou-dalk-by-voelklip-dood/ |title=Vermiste vrou dalk by Voëlklip dood |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-dis-waar-sy-gelukkig-was/ |title=Voëlklip: ‘Dis waar sy gelukkig was’ |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 April 2022 || style="text-align: center;" | 2 || 'n Egpaar van Heroldsbaai, Ren (82) van Dyck en sy vrou, Leonie (78) word met skietwonde op 'n bankie by die uitkykpunt aangetref. Die man was reeds dood en die vrou sterf op 5 April 2022 in die hospitaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skiettragedie-by-berugte-uitkykpunt/ |title=Skiettragedie by berugte uitkykpunt |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vrou-sterf-ook-na-skietery-by-voelklip/ |title=Vrou sterf ook ná skietery by Voëlklip |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-05 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 September 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Bertus van Niekerk (50) van George is dood toe hy in sy motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-sterf-toe-motor-oor-afgrond-stort-by-voelklip/ |title=Man sterf toe motor oor afgrond stort by Voëlklip |last=Strydom |first=Nico |date=2022-09-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 November 2022 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 63-jarige man is dood toe hy in sy voertuig oor die afgrond is. Sy lyk word op 4 November 2022 uit die see gehaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-voertuig-dalk-oor-afgrond-by-voelklip/ |title=Nóg ’n voertuig dalk oor afgrond by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/liggaam-uit-see-by-voelklip-gebring/ |title=Liggaam uit see by Voëlklip gebring |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-03 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 14 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || Die lyk van 'n 65-jarige man van [[Mosselbaai]] word in die see gevind. Sy motor was by die uitkykpunt geparkeer. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Vermiste man se liggaam by Voëlklip gevind |last=Heyns |first=Tania |date=2023-01-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 34-jarige vrou sterf toe sy in 'n bakkie oor die afgrond stort. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-liggame-binne-week-by-voelklip-gevind/ |title=Twee liggame binne week by Voëlklip gevind |date=2023-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Junie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Vrou van George is dood nadat sy in haar motor oor die afgrond is. Haar lyk spoel in [[Glentana]] uit. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-oor-voelklip/ |title=Nóg ’n motor stort oor Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2023-06-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 15 November 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 33-jarige man van Parkdene in George sterf nadat hy met sy motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 20 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 59-jarige man sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250322">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Man se liggaam by Voëlklip gevind |first=Mariska |last=Nanni |work=[[Maroela Media]] |date=22 Maart 2025}}</ref><ref name="maroela-20250402" /><ref name="oudtshoorn-courant-20250321">{{cite web |url=https://www.oudtshoorncourant.com/News/Article/National-News/man-s-body-and-car-wreck-found-in-the-water-at-voelklip-202503210856 |title=Man's body and car wreck found in the water at Voëlklip |trans-title=Man se liggaam en motorwrak in die water by Voëlklip gevind |date=2025-03-21 |work=[[Oudtshoorn Courant]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331" /> |- | 31 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 41-jarige vrou sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250402">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/vrou-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Vrou se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |datum=2 April 2025 |first=Janice |last=Du Plessis |work=[[Maroela Media]]}}</ref><ref name="george-herald-20250331">{{cite web |url=https://www.georgeherald.com/News/Article/Local-News/woman-s-body-recovered-at-voelklip-rd-202503311240 |title=Body recovered at Voëlklip Road |trans-title=Liggaam by Voëlklippad gevind |date=2025-03-31 |work=[[George Herald]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331">{{cite web |url=https://smilefm.co.za/deadly-voelklip-cliff-claims-life-of-41-year-old-woman/ |title=Deadly Voëlklip cliff claims life of 41-year-old woman |trans-title=Dodelike Voëlklip-krans eis lewe van 41-jarige vrou |first=Lizell |last=Persens |date=31 Maart 2025 |work=[[Smile FM]]}}</ref> |- | 1 Maart 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Man sterf nadat hy in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{Cite web| last = Thomas| first = Carl| title = Voëlklip: Man se lyk gevind ná motor by krans afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-03-02| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-se-lyk-gevind-na-motor-by-krans-afstort-20260302-0903}}</ref> |- | 13 Mei 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 62-jarige man van Groot-Brakrivier sterf nadat hy in 'n [[bakkie]] oor die afgrond is || <ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Bakkie oor afgrond by Voëlklip: Soektog na Hartenbos-kus uitgebrei| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/bakkie-oor-afgrond-by-voelklip-soektog-na-hartenbos-kus-uitgebrei-20260514-0906}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Man van Groot-Brakrivier stort in bakkie oor afgrond| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-van-groot-brakrivier-stort-in-bakkie-oor-afgrond-20260513-0910}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Onstuimige seetoestande kniehalter soektog na bakkie| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-16| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-onstuimige-seetoestande-kniehalter-soektog-na-bakkie-20260515-0937}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Nog geen teken van man wat in bakkie by Voëlklip afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-17| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/nog-geen-teken-van-man-wat-in-bakkie-by-voelklip-afstort-20260517-0899}}</ref> |- ! Totaal !! style="text-align: center;" | 27 !! !! |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Koördinate|34|03|40|S|22|23|12|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Wes-Kaap]] dsr3jvmmdytk8szhdodz1ciyfq2jcxl 2920898 2920893 2026-08-01T18:10:01Z Pynappel 70858 /* Sterfgevalle by die uitkykpunt */ 2920898 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die rots naby Heroldsbaai in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Vir ander gebruike, sien [[Voëlklip (dubbelsinnig)]].'' '''Voëlklip''' is 'n rots wes van [[Heroldsbaai]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. 'n Gewilde uitkykpunt 120 m bo seespieël, bekend as Hansie se Bank, is ongeveer 1 km van Voëlklip geleë en word met 'n grondpadafdraai vanaf die [[R404 (Suid-Afrika)|R404]] bereik.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> Dit word daagliks deur plaaslike en buitelandse toeriste besoek.<ref name="rapport-20210123-eybers" /> By die uitkykpunt is 'n afgrond waar talle mense al gesterf het.<ref name="maroela-20231116-nog-n-motor">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/nog-n-motor-oor-die-kranse-by-voelklip/ |title=Nóg ʼn motor oor die kranse by Voëlklip |last=Venter |first=Isabel |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Man se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |last=Du Plessis |first=Janice |date=2023-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> == Sterfgevalle by die uitkykpunt == {| class="wikitable sortable" ! Datum !! style="text-align: center;" | Aantal sterfgevalle !! Beskrywing !! Verwysings |- | 15 November 2015 || style="text-align: center;" | 3 || Werner Finger (20), MarNic Els (20) en Luandro Jansen (21), al drie van [[George]], sterf nadat hulle in 'n [[Toyota Hilux]]-[[Bakkie (voertuig)|bakkie]] oor die afgrond is. Els en Jansen se lyke word uit die voertuig gehaal; Finger se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/drie-jong-mans-sterf-na-bakkie-by-krans-afstort/ |title=Drie jong mans sterf ná bakkie by krans afstort |date=2015-11-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bakkie-stort-oor-afgrond-in-see-drie-se-name-bekend/ |title=Bakkie stort oor afgrond in see: drie se name bekend |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-18 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/jong-man-se-liggaam-nog-nie-gevind/ |title=Jong man se liggaam nog nie gevind |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-na-jong-man-afgelas/ |title=Soektog na jong man afgelas |last=Strydom |first=Nico |date=2015-11-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers">{{cite news |last=Eybers |first=Johan |date=2021-01-23 |title=Voëlklip: ‘My ma lê in die see’ |work=[[Rapport]] }}</ref> |- | 30 April 2016 || style="text-align: center;" | 1 || Tobias Koen (62) sterf toe 'n gehuurde [[Ford EcoSport]] oor die krans is. || |- | 22 Oktober 2019 || style="text-align: center;" | 3 || Heidi Scheepers (35) en haar twee jong kinders, Cozette en Hugo, sterf toe hul [[Volkswagen Mikrobus|Volkswagen Caravelle]] oor die afgrond is. Die voertuig word op 23 Oktober 2019 gevind. Hugo se lyk word op 24 Oktober 2019 en Heidi s'n op 26 Oktober 2019 gevind. Cozette se lyk word nooit gevind nie. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soektog-hervat-na-ma-twee-kinders-by-heroldsbaai/ |title=Soektog hervat na ma, twee kinders by Heroldsbaai |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/heroldsbaai-soektog-bussie-onder-water-gekry/ |title=Heroldsbaai-soektog: bussie onder water gekry |last=Cornelissen |first=Christel |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lyk-van-2-jarige-in-see-by-voelklip-gekry/ |title=Liggaam van 2-jarige in see by Voëlklip gekry |last=Krige |first=Elaine |date=2019-10-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite news |last=Jansen |first=Julian |date=2020-10-24 |title=Blomme ’n jaar ná sterftes by Voëlklip |work=[[Rapport]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-tragedie-ondersoek-in-sensitiewe-stadium/ |title=Voëlklip-tragedie: Ondersoek in ‘sensitiewe stadium’ |last=Heyns |first=Tania |date=2020-08-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 Desember 2019 || style="text-align: center;" | 1 || Zonita Basson, 'n makelaar van George, is dood nadat sy in haar [[Chevrolet Spark]] oor die afrond is. Haar lyk word die volgende dag herwin. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-tragedie-by-voelklip/ |title=Nóg ’n tragedie by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2019-12-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 29 Januarie 2020 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 52-jarige sakeman van [[Port Elizabeth]] is dood nadat hy in sy motor oor die afgrond ry. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2020-01-29 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Januarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || 'n 34-jarige ma van [[Pacaltsdorp]] in George en haar 2-jarige dogter is dood nadat hulle in 'n Fiat Uno oor die afgrond is. Die vrou se 8-jarige seun val uit die motor voordat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-nog-n-ma-kleuter-vermis-na-motor-by-krans-afstort/ |title=Voëlklip: Nóg ʼn ma, kleuter vermis na motor by krans afstort |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-ma-se-liggaam-gevind/ |title=Voëlklip: Ma se liggaam gevind |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-01-22 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="rapport-20210123-eybers" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-soektog-na-dogtertjie-hervat/ |title=Voëlklip: Soektog na dogtertjie hervat |last=Heyns |first=Tania |date=2021-01-25 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-polisie-bepaal-vandag-of-soektog-voortgaan/ |title=Voëlklip: Polisie bepaal vandag of soektog voortgaan |last=Van der Merwe |first=Anja |date=2021-01-28 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/kinderliggaam-moontlik-die-van-voelklip-slagoffertjie/ |title=Kinderliggaam moontlik dié van Voëlklip-slagoffertjie |last=Cornelissen |first=Christel |date=2021-02-06 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Februarie 2021 || style="text-align: center;" | 2 || Nickey van Niekerk en Leslie Briscoe, albei van [[Krugersdorp]], is dood nadat hulle in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-by-voelklip-af/ |title=Nóg ʼn motor stort by Voëlklip af |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-in-voelklip-motorwrak-gevind/ |title=Twee in Voëlklip-motorwrak gevind |date=2021-02-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-slagoffers-was-van-gauteng/ |title=Voëlklip-slagoffers was van Gauteng |last=Heyns |first=Tania |date=2021-02-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 8 Februarie 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Conrad Maree (33) van George is dood nadat hy in sy bakkie oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-eis-nog-n-lewe-2/ |title=Voëlklip eis nóg ’n lewe |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-08 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/naam-van-voelklip-se-jongste-slagoffer-bekend/ |title=Naam van Voëlklip se jongste slagoffer bekend |last=Heyns |first=Tania |date=2022-02-10 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 22 Maart 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Jo-Anne Lourens (57), ’n verpleegster van George, se lyk word in haar motorwrak gevind nadat dit oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-vrou-dalk-by-voelklip-dood/ |title=Vermiste vrou dalk by Voëlklip dood |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-23 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/voelklip-dis-waar-sy-gelukkig-was/ |title=Voëlklip: ‘Dis waar sy gelukkig was’ |last=Heyns |first=Tania |date=2022-03-24 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 3 April 2022 || style="text-align: center;" | 2 || 'n Egpaar van Heroldsbaai, Ren (82) van Dyck en sy vrou, Leonie (78) word met skietwonde op 'n bankie by die uitkykpunt aangetref. Die man was reeds dood en die vrou sterf op 5 April 2022 in die hospitaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skiettragedie-by-berugte-uitkykpunt/ |title=Skiettragedie by berugte uitkykpunt |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-04 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vrou-sterf-ook-na-skietery-by-voelklip/ |title=Vrou sterf ook ná skietery by Voëlklip |last=Nanni |first=Mariska |date=2022-04-05 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 September 2022 || style="text-align: center;" | 1 || Bertus van Niekerk (50) van George is dood toe hy in sy motor oor die afgrond is. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-sterf-toe-motor-oor-afgrond-stort-by-voelklip/ |title=Man sterf toe motor oor afgrond stort by Voëlklip |last=Strydom |first=Nico |date=2022-09-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 1 November 2022 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 63-jarige man is dood toe hy in sy voertuig oor die afgrond is. Sy lyk word op 4 November 2022 uit die see gehaal. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-voertuig-dalk-oor-afgrond-by-voelklip/ |title=Nóg ’n voertuig dalk oor afgrond by Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-02 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/liggaam-uit-see-by-voelklip-gebring/ |title=Liggaam uit see by Voëlklip gebring |last=Heyns |first=Tania |date=2022-11-03 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 14 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || Die lyk van 'n 65-jarige man van [[Mosselbaai]] word in die see gevind. Sy motor was by die uitkykpunt geparkeer. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/vermiste-man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Vermiste man se liggaam by Voëlklip gevind |last=Heyns |first=Tania |date=2023-01-16 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 20 Januarie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 34-jarige vrou sterf toe sy in 'n bakkie oor die afgrond stort. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /><ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/twee-liggame-binne-week-by-voelklip-gevind/ |title=Twee liggame binne week by Voëlklip gevind |date=2023-01-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref> |- | 21 Junie 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Vrou van George is dood nadat sy in haar motor oor die afgrond is. Haar lyk spoel in [[Glentana]] uit. || <ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-motor-stort-oor-voelklip/ |title=Nóg ’n motor stort oor Voëlklip |last=Heyns |first=Tania |date=2023-06-21 |website=[[Maroela Media]] }}</ref><ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 15 November 2023 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 33-jarige man van Parkdene in George sterf nadat hy met sy motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20231116-nog-n-motor" /><ref name="maroela-20231116-liggaam-gevind" /> |- | 20 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 59-jarige man sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250322">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/man-se-liggaam-by-voelklip-gevind/ |title=Man se liggaam by Voëlklip gevind |first=Mariska |last=Nanni |work=[[Maroela Media]] |date=22 Maart 2025}}</ref><ref name="maroela-20250402" /><ref name="oudtshoorn-courant-20250321">{{cite web |url=https://www.oudtshoorncourant.com/News/Article/National-News/man-s-body-and-car-wreck-found-in-the-water-at-voelklip-202503210856 |title=Man's body and car wreck found in the water at Voëlklip |trans-title=Man se liggaam en motorwrak in die water by Voëlklip gevind |date=2025-03-21 |work=[[Oudtshoorn Courant]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331" /> |- | 31 Maart 2025 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 41-jarige vrou sterf nadat 'n motor oor die afgrond is. || <ref name="maroela-20250402">{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/vrou-se-liggaam-gevind-na-motor-by-voelklip-afstort/ |title=Vrou se liggaam gevind ná motor by Voëlklip afstort |datum=2 April 2025 |first=Janice |last=Du Plessis |work=[[Maroela Media]]}}</ref><ref name="george-herald-20250331">{{cite web |url=https://www.georgeherald.com/News/Article/Local-News/woman-s-body-recovered-at-voelklip-rd-202503311240 |title=Body recovered at Voëlklip Road |trans-title=Liggaam by Voëlklippad gevind |date=2025-03-31 |work=[[George Herald]] |first=Jacqueline |last=Herbst}}</ref><ref name="smile-fm-20250331">{{cite web |url=https://smilefm.co.za/deadly-voelklip-cliff-claims-life-of-41-year-old-woman/ |title=Deadly Voëlklip cliff claims life of 41-year-old woman |trans-title=Dodelike Voëlklip-krans eis lewe van 41-jarige vrou |first=Lizell |last=Persens |date=31 Maart 2025 |work=[[Smile FM]]}}</ref> |- | 18 Augustus 2025 || style="text-align: center;" | 1 || Sylvester Parks (29), oorspronklik van Pacaltsdorp en woonagtig in Friemersheim, skiet homself in sy voertuig. || <ref>{{Cite web| last = Thomas| first = Carl| title = ‘Amen’ – toe skiet ‘sprankelende’ verkeersman homself by Heroldsbaai se Voëlklip| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| url = https://www.netwerk24.com/nuus/mense/amen-toe-skiet-sprankelende-verkeersman-homself-by-heroldsbaai-se-voelklip-20250819}}</ref> |- | 1 Maart 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n Man sterf nadat hy in 'n motor oor die afgrond is. || <ref>{{Cite web| last = Thomas| first = Carl| title = Voëlklip: Man se lyk gevind ná motor by krans afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-03-02| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-se-lyk-gevind-na-motor-by-krans-afstort-20260302-0903}}</ref> |- | 13 Mei 2026 || style="text-align: center;" | 1 || 'n 62-jarige man van Groot-Brakrivier sterf nadat hy in 'n [[bakkie]] oor die afgrond is || <ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Bakkie oor afgrond by Voëlklip: Soektog na Hartenbos-kus uitgebrei| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/bakkie-oor-afgrond-by-voelklip-soektog-na-hartenbos-kus-uitgebrei-20260514-0906}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Man van Groot-Brakrivier stort in bakkie oor afgrond| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-14| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-man-van-groot-brakrivier-stort-in-bakkie-oor-afgrond-20260513-0910}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Voëlklip: Onstuimige seetoestande kniehalter soektog na bakkie| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-16| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/voelklip-onstuimige-seetoestande-kniehalter-soektog-na-bakkie-20260515-0937}}</ref><ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Jackie| title = Nog geen teken van man wat in bakkie by Voëlklip afstort| work = Netwerk24| access-date = 2026-08-01| date = 2026-05-17| url = https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/nog-geen-teken-van-man-wat-in-bakkie-by-voelklip-afstort-20260517-0899}}</ref> |- ! Totaal !! style="text-align: center;" | 28 !! !! |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Koördinate|34|03|40|S|22|23|12|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Wes-Kaap]] 9w7h7bib2bu0ma1gwvhicnsfg6t1pzw 0 408877 2920872 2899006 2026-08-01T17:48:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920872 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Tel Dan | beeld = Tel Dan Canaanite Gate 1.jpg | onderskrif = Die gerestoureerde poort uit die Bronstydperk in Tel Dan. | koördinate = | plaaslik = תל דן | land = {{vlagland|Israel}} | soort = Ruïnes | gestig = c. 4500 v.C. | periodes = [[Neolitikum]], [[Bronstydperk]], [[Ystertydperk]] | kulture = Neolities, [[Kanaän]]ities, [[Israel]]ities | uitgrawings = | bewoners = }} '''Dan''' ([[Hebreeus]]: דן) is 'n antieke stad wat in die [[Hebreeuse Bybel]] genoem word. Dit word beskryf as die noordelikste stad van die [[Koninkryk Israel]] en behorende tot die stam Dan. Die stad word verbind met 'n [[tell|tel]] in Bo-[[Galilea]], Noord-[[Israel]], wat in Hebreeus as '''Tel Dan''' (תל דן; "Heuwel van Dan") bekend is. ==Bybelse en historiese konteks== ===Lajis=== Volgens [[Rigters]] was die stad bekend as '''Lajis''' voordat die stam van Dan die grond beset het.<ref>[[Rigters]] 18:7, 18:14, 18:27-29</ref> Die naam beteken "leeuwyfie".<ref name=abarim>abarim-publications, [https://www.abarim-publications.com/Meaning/Laish.html Laish "Laish"] en [http://www.abarim-publications.com/Meaning/Laishah.html "Laishah"] at Abarim Publications. Besoek op 20 Julie 2022.</ref><ref>Laish at [https://www.biblegateway.com/quicksearch/?quicksearch=Laish&version=NIV Bible Gateway]. Besoek op 20 Julie 2022.</ref> In Joshua 19:47 word dieselfde storie vertel, maar word die stad '''Lesem''' genoem.<ref name=abarim/> [[Beeld:Tel_dan_hram.jpg|thumb|links|200px|'n Kultusgebou by Dan uit die Israelitiese tydperk.]] Lajis het 'n verbond gesluit met die [[Sidon|Sidoniërs]]. Dit kan daarop dui dat hulle [[Fenisië|Fenisiërs]] was (die Sidoniërs was Fenisiërs van die stad Sidon), wat dalk Kanaänities was of dalk nie. Die verbond het min praktiese voordeel ingehou weens die afgeleënheid van Lajis van Sidon en die Libanese berge tussenin. Volgens Rigters het die stam van Dan geen grondgebied besit nie (Rigters 18:1). Nadat hulle die land verken het, het hulle besluit om Lajis aan te val omdat die grond vrugbaar en die inwoners niksvermoedend was. Die Bybel beskryf hoe die stam van Dan die stad afgebrand, die inwoners vermoor en daar gaan woon het. Volgens die verhaal was die stad toe bekend as Dan, genoem na die naam van die stam. Hulle het daar gebly "totdat die volk in ballingskap weggevoer is". Geleerdes glo dit verwys na die verowering van die [[Koninkryk Israel]] in 733/'32&nbsp;v.C. deur [[Tiglat-Pileser III]] van [[Assirië]]. ==Argeologie== Volgens [[argeologie]]se uitgrawings op die terrein was die stad oorspronklik in die laat [[Neolitikum]] (omstreeks 4500&nbsp;v.C.) bewoon. Die een of ander tyd in die 4de millennium&nbsp;v.C. is dit vir byna 1&nbsp;000 jaar verlate gelos.<ref>Bar-Yosef, O., Gopher, A. en Nadel, D. (1987). "Pottery Neolithic Levels at Tel Dan". ''Mitekufat Haeven, Journal of the Israel Prehistoric Society'' 20:91–113.</ref> ===Bronstydperk=== Lajis was in die [[Bronstydperk]] 'n ommuurde stad.{{sfnp|Ben-Tor|2006|p=81}} Die uitgrawers op die terrein het 'n poort van modderstene ontdek,<ref name=Finkelstein>{{cite book |author1=Finkelstein, Israel |author2=Mazar, Amihai |editor=Brian B. Schmidt |title=The Quest for the Historical Israel: Debating Archaeology and the History of Early Israel |url=https://books.google.com/books?id=jpbngoKHg8gC&pg=PA177 |date=2007 |publisher=Society of Biblical Literature |isbn=978-1-58983-277-0 |pages=177–}}</ref> wat na raming omstreeks 1750&nbsp;v.C. in die Middel-Bronstydperk gebou is.<ref>Frances, Rosa: [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0950061812004849 The three-arched middle Bronze Age gate at Tel Dan - A structural investigation of an extraordinary archaeological site], besoek op 9 April 2020.</ref> Die gewilde naam daarvan is Abrahamspoort, vanweë die Bybelse storie van Abraham wat na Dan gereis het om sy familielid Lot te red ([[Genesis]] 14:14). Die poort is in die laat 2000's gerestoureer en het 'n gewilde toeristeattraksie geword.<ref>{{cite web|publisher=Ha'aretz English Language Edition|date=March 18, 2009|title=4,000-year-old 'Abraham's Gate' reopened to public after painstaking restoration work|first1=Ofri|last1=Ilani|first2=Eli|last2=Ashkenazi|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=1071920|access-date=22 November 2023|archive-date= 4 Junie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604222311/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=1071920|url-status=dead}}</ref> In die 15de eeu&nbsp;v.C. het [[Toetmoses III]] die stad en ander stede verower.<ref>{{cite book |author1=Müller, Wilhelm Max |author2=Lutz, Henry Frederick |title=Egyptological Researches: Results of a journey in 1904 |pages=80f |chapter=Geographic List Of Tuthmosis III. Karnak.}}</ref> ===Ystertydperk=== In die [[Ystertydperk]] het [[Antieke Egipte|Egipte]] se onttrekking aan Kanaän moontlik daartoe gelei dat Dan 'n onafhanklike entiteit geword het tot in die 10de eeu&nbsp;v.C., toe dit deur Israel of een van die Armeense koninkryke verower is.<ref>{{Cite book |title=DAN IV - The Iron Age I Settlement: The Avraham Biran Excavations (1966-1999) |last=Ilan |first=David |publisher=ISD LLC |year=2020 |isbn=978-0-87820-183-9 |pages=634–635 |url=https://books.google.com/books?id=UA3MDwAAQBAJ}}</ref> In 1992, in 'n poging om die stad netjies te maak vir besoekers, is 'n hoop puin verwyder wat dateer van die tyd van die Assiriese verwoesting van die stad deur Tiglat-Pileser&nbsp;III. 'n Poort is ontdek wat lei na 'n binnehof met 'n klipvloer.<ref name=Negev>{{cite book|last1=Negev|first1=Avraham |last2=Gibson|first2=Shimon|title=Archaeological encyclopedia of the Holy Land|url=https://books.google.com/books?id=27nq65cZUIgC&pg=PA131|access-date=16 September 2010|date=July 2005|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-0-8264-8571-7|pages=131–132}}</ref> [[Beeld:JRSLM 300116 Tel Dan Stele 01.jpg|thumb|180px|Die [[Tel Dan-stele]], wat die [[Huis van Dawid]] noem (die verligte deel).]] ===Tel Dan-stele=== Fragmente van die [[stele]] is in die oorblyfsels van die stadsmuur, naby die buitenste poort, ontdek.<ref>{{cite journal|last1=Biran|first1=Avraham|last2=Naveh|first2=Joseph|title=An Aramaic Stele Fragment from Tel Dan|journal=Israel Exploration Journal|volume=43|issue=2–3|date=1993|pages=81–98|publisher=Israel Exploration Society|jstor=27926300|ref=Biran}}</ref> Die basaltsteen bevat 'n inskripsie in [[Armeens]] wat verwys na een van die konings van [[Damaskus]]; die uitgrawers van die terrein vermoed dit verwys na Gasael (omstreeks 840&nbsp;v.C.).<ref>{{Cite journal |last= Suriano |first= Mathew J. |title= The Apology of Hazael: A Literary and Historical Analysis of the Tel Dan Inscription |journal= Journal of Near Eastern Studies |volume=66 |year=2007 |issue= 3 |pages= 163–176|doi= 10.1086/521754 |s2cid= 162347286 }}</ref> 'n Klein deel van die inskripsie het bewaar gebly en bevat die letters 'ביתדוד' (''BYTDWD''), wat volgens die meeste argeoloë verwys na die [[Huis van Dawid]] (''Bēt Dāvīḏ'' in Hebreeus).<ref>{{Cite journal|title=The House of David and the House of the Deconstructionists|journal=Biblical Archaeological Review |volume=20 |issue=6|date=November–December 1994|first=Anson F.|last=Rainey}}</ref><ref>{{Cite journal|first=Hershel|last=Shanks|title=Biran at Ninety|url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PUBID=BSBA&Volume=25&Issue=5&ArticleID=2&|journal=Biblical Archaeology Review|volume=25|issue=3|date=September–October 1999|access-date=2010-09-15|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306141846/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PUBID=BSBA&Volume=25&Issue=5&ArticleID=2&|url-status=dead}}</ref>) Dit sal die eerste keer wees dat die naam "[[Dawid]]" op 'n argeologiese terrein van voor 500&nbsp;v.C. ontdek is. Dan is verskeie kere aangeval tydens die uitbreiding van die [[Armene]] se grondgebied omdat hulle so naby aan mekaar geleë was. Volgens die boeke Konings het Dan verskeie kere van heerser verwissel tusen die [[Koninkryk Israel]] en Armenië in die tyd dat Israel deur Agab en Armenië deur Ben Hadad I regeer is, en in die tyd van hulle opvolgers. Die stele is in dié tyd deur die Armene gemaak toe hulle oor Dan regeer het. Toe die Assiriese Ryk suidwaarts uitbrei, het die Koninkryk Israel aanvanklik 'n [[vasal]]staat geword, maar nadat hulle in opstand gekom het, het Tiglat-Pileser&nbsp;III die stad in 733/'32&nbsp;v.C. verower. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bibliografie=== {{refbegin}} *{{citation |last=Ben-Tor | first=Amnon |title=Do the Execration Texts reflect an accurate picture of the contemporary settlement map of Palestine? |work= Essays on ancient Israel in its Near Eastern context: a tribute to Nadav Naʼaman |year=2006 |editor1=Yaira Amit |editor2=Nadav Naʼaman |publisher= Eisenbrauns |pages=63–87 |url= https://books.google.com/books?id=Ku4OKVrEd4MC&pg=PA63|isbn=978-1-57506-128-3}} Besoek op 20 Julie 2022. *{{cite book |last=Wilson |first=John Francis |year=2004 |title=Caesarea Philippi: Banias, the Lost City of Pan |publisher=I.&nbsp;B. Tauris |isbn=1-85043-440-9 }} {{refend}} ==Skakels== *[https://ngsba.org/excavations/tel-dan/ Tel Dan-uitgrawings] – webtuiste van die Nelson Glueck School of Biblical Archaeology *[http://www.kchanson.com/ANCDOCS/westsem/teldan.html Tel Dan-inskripsie] {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dan (ancient city)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Israel]] [[Kategorie:Nedersettings in Israel]] d9sd3jafe2wm8fiq8dfpap8f8v2ykzd 0 418421 2921161 2777837 2026-08-02T11:25:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921161 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas gebeurtenis|title=2024 Wayanad-grondverskuiwings|image=|image_size=|map=|date=30 Julie 2024|time=02:17 – 04:30 Indiese tyd<ref name="Time of first landslide">{{Cite web|title=Tyd van eerste grondverskuiwing|url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2155 |access-date=13 August 2024 |website=ndmindia|quote=Op 30.07.2024 om ongeveer 0217 uur, as gevolg van onophoudelike en swaar tot uiters swaar reënval, het 'n groot grondstortingsvoorval plaasgevind by Mundakki, Chooralmala, Vellarimala Village, Meppadi Panchayat, Vythiri taluk in Distrik Wayanad.}}</ref>|venue=|Location=Punjirimattom, Mundakkai, Chooralmala en Vellarimala dorpe in Meppadi Panchayat, Vythiri taluk, Wayanad distrik, Kerala, Indië<ref name="Plek van die voorval">{{cite web|title=Plek van die voorval|url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2155|work=Regering van Indië|access-date=17 August 2024|quote=Op 30.07.2024 om ongeveer 0217 uur, as gevolg van onophoudelike en swaar tot uiters swaar reënval, het 'n groot grondverskuiwingvoorval plaasgevind by Punjirimattom, Mundakkai, Chooralmala, Vellarimala Village, Meppadi Panchayat, Vythiri taluk in Distrik Wayanad.}}</ref>|coordinates=11°46′54.4″N 76°13′57.6″O|also_known_as=|type=Grondverskuiwing en blitsvloed|cause=Storende reën<ref name="Storende reën het grondverskuiwings veroorsaak">{{Cite news|title=Storende reën het grondverskuiwings veroorsaak|url=https://thewire.in/environment/nightmare-in-wayanad-torrential-rains-triggered-landslides-but-climate-change-may-not-be-the-sole-culprit|access-date=4 August 2024 |work=The Wire}}</ref>|outcome=Verlies van menselewens en eiendomme|reported deaths=420+<ref name="Dodetal">{{Cite web| title=Nadoodse ondersoeke is op 420 liggame gedoen|url=https://www.business-standard.com/india-news/wayanad-landslides-fire-force-ndrf-volunteers-continue-search-operations-124080900226_1.html|access-date=15 August 2024 |website=business-standard|quote=Nadoodse ondersoeke is op 420 lyke gedoen, 178 lyke is aan familielede oorhandig en 233 begrafnisse het plaasgevind.}}</ref>|reported injuries=397{{efn|name=fn10|322 inwoners uit 'n totaal van 397 is tot 16 Augustus uit hospitale ontslaan.}}<ref name="Uit die hospitale ontslaan-01">{{Cite news|title=Uit die hospitale ontslaan-01|url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2155|access-date=12 August 2024 |website=ndmindia.mha.gov.in|language=en |quote=322 mense is uit hospitale ontslaan.}}</ref>|missing=118+<ref name="Vermiste persoon">{{Cite web| title=Vermiste persoon|url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2157|access-date=14 August 2024 |website=ndmindia}}</ref><ref name="Telling van vermiste persone hersien na DNS-toets">{{Cite web|title=Telling van vermiste persone hersien na DNS-toets|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/18/wayanad-landslides-missing-persons-count-dna-test.html|access-date=18 August 2024|website=onmanorama|archive-date=18 Augustus 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818050237/https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/18/wayanad-landslides-missing-persons-count-dna-test.html|url-status=dead}}</ref>|reported property damage=12 Miljard Indiese roepee<ref name="Gerapporteerde eiendomskade-01">{{Cite news|title=Gerapporteerde eiendomskade-01|url=https://www.theweek.in/news/india/2024/08/11/wayanad-landslide-rescuers-recover-body-parts-as-massive-search-ops-resume-130-missing.html|access-date=11 August 2024 |newspaper=The Week |language=en |quote=Minister van inkomste, K. Rajan, het gesê die streek het verliese van Rs 1 200 crore gely.}}</ref><ref name="Gerapporteerde eiendomskade-02">{{Cite news|title=Gerapporteerde eiendomskade-02|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/wayanad-landslides-ministers-hopeful-of-reasonable-compensation-from-centre-after-modi-visit/article68510182.ece|access-date=11 August 2024 |newspaper=The Hindu|language=en |quote=Minister van inkomste sê die totale verlies wat deur die ramp veroorsaak is, is ₹ 1 200 crore en die staat sal minstens ₹ 2 000 crore nodig hê vir die rehabilitasieproses}}</ref><ref name="Gerapporteerde eiendomskade-03">{{Cite news|title=Gerapporteerde eiendomskade-03|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/wayanad-landslide-hope-pm-will-consider-states-demand-in-a-positive-manner-say-kerala-ministers-3145677|access-date=12 August 2024 |newspaper=Deccan Herald|language=en |quote=Minister van inkomste, K Rajan, het gesê die streek het 'n verlies van Rs 1 200 crore gely en terwyl Rs 2 000 crore gesoek is vir rehabilitasie alleen.}}</ref><ref name="Gerapporteerde eiendomskade-04">{{Cite news|title=Gerapporteerde eiendomskade|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/loss-of-1200-cr-incurred-in-wayanad-landslides-kerala-tells-hc/article68533552.ece|access-date=16 August 2024 |newspaper=The Hindu|language=en |quote=Kerala het 'n verlies van ₹1 200 crore in die Wayanad-grondverskuiwings gely, het die staatsregering aan die hooggeregshof in Kerala gesê.}}</ref>|notes=[https://reliefweb.int/attachments/ea5ae42e-b52f-4ebf-b004-9d679820a1f0/LOCAL-Sitrep_Landslide%20in%20Kerala-011-2024_05-08-2024.pdf 2024 Wayanad Grondverskuiwing Verslag]}}<mapframe latitude="11.4925" longitude="76.1550" zoom="11" width="300" height="265"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q101204029,Q101204030"} </mapframe> Die '''2024 Wayanad-grondverskuiwings''' was 'n reeks grondverskuiwings wat naby Punjirimattom-, Mundakkai-, Chooralmala- en Vellarimala-dorpies in Meppadi panchayat, Vythiri taluk in die Wayanad-distrik, [[Kerala]], [[Indië]] in die vroeë oggendure van 30 Julie 2024 plaasgevind het. Hierdie grondverskuiwings is veroorsaak deur buitensporige swaar stortreën, wat daartoe gelei het dat die heuwels ineengestort het, wat strome modder, water en rotse na die geaffekteerde gebiede laat neerstort het. Die ramp was een van die dodelikste in Kerala se geskiedenis, met verslae van meer as 420 sterftes,<ref name="Dodetal" /> 397 beserings, en meer as 118<ref name="Vermiste persoon" /> mense word steeds vermis.<ref name="Uiterste weergebeurtenisse">{{cite news |last=Arif |first=Ainnie |date=31 July 2024 |title=Uiterste weergebeurtenisse|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-climate/kerala-landslides-india-extreme-weather-events-9484698/ |work=The Indian Express |publisher= |agency=[[Reuters]]|access-date=12 August 2024}}</ref> In nabetragting is ontbossing, veranderinge in grondgebruik, onbehoorlike dreinering en vorige grondverskuiwings as bydraende faktore geïdentifiseer, tesame met menslike aktiwiteite soos landbou, konstruksie en steengroef. Dit het die Wayanad se landskap meer vatbaar gemaak vir grondverskuiwings.<ref name="Bydraende faktore">{{cite web|title=Bydraende faktore|url=https://india.mongabay.com/2024/08/commentary-on-the-trail-of-the-wayanad-landslide/|newspaper=Mongabaai|language=en|access-date=12 August 2024|quote=Swaar reënval het die grondverskuiwing veroorsaak. Ontbossing, veranderinge in grondgebruik, onbehoorlike dreinering en vorige grondverskuiwings is bydraende faktore. Menslike aktiwiteite soos landbou, konstruksie en steengroef het die landskap meer vatbaar gemaak.}}</ref> Met die hulp van die Indiese gewapende magte, Nasionale Rampreaksiemag (NDRF), Brand- en Reddingsdienste, Bos- en Natuurlewe-owerhede, die polisie, tesame met honderde vrywilligers en regeringsamptenare, het die owerhede 'n enorme reddingsmissie na die voorval in die gebied van stapel gestuur, om na moontlike oorlewendes te soek.<ref name="Hoe twee dorpies oornag verdwyn het">{{cite web|title=Hoe twee dorpies oornag verdwyn het|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/wayanad-landslide-how-two-villages-vanished-overnight/article68506601.ece|newspaper=The Hindu|language=en|access-date=16 August 2024|quote=Fná die voorval het die owerhede 'n massiewe reddingsoperasie in die gebied van stapel gestuur om na moontlike oorlewendes te soek. ’n Gekombineerde reddingsending van die Indiese weermag, Nasionale Rampreaksiemag (NDRF), Brandweer- en Reddingsdienste, Bos- en Natuurlewe-owerhede, en die polisie, saam met honderde vrywilligers en regeringsamptenare het verskeie gestrande mense in die omliggende woudgebied en modder gered -gevulde liggings. Op 1 Augustus het hoofminister Pinarayi Vijayan gesê meer as 9 300 mense het in 91 noodlenigingskampe in die Wayanad-distrik gebly.}}</ref> ==Beelde== <gallery> Wayanad Rescue Operation-07 July 2024.webm Rescue work after Mundakkai devastation.webm ECDM 20240805 India Kerala.pdf Rescue operation in the Wayanad landslide 2024 -White Guard Volunteers.jpg White Guard Volunteers -rescue operation in the Wayanad landslide 2024 Choorlmala.jpg White guard volunteer in Chooralmala wayanad landslides 2024.jpg Mundakkai, Chooralmala, Wayanad Landslide rescue team.jpg White Guard Volunteers rescue operation in the Wayanad landslide 2024.jpg Rescue workers pass through Mundakai and Churalmala landslide area in Wayanad.jpg Narendra Modi Wayanad August 2024.jpg </gallery> == Verwysings == {{Reflist|3}} == Notas == {{Notelist}} == Eksterne skakels == '''Regering''' * [https://www.india.gov.in/ Amptelike webwerf van die regering van Indië] * [https://goidirectory.nic.in/index.php Webgids van die regering van Indië] * [https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/ Nasionale Rampbestuursowerheid] * [https://sdma.kerala.gov.in/ Staatsrampbestuurowerheid] [[Kategorie:Indië]] [[Kategorie:Asië]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Pages using multiple image with auto scaled images]] 3jwuk9di4jkhh30gp3frip2mgzzgwsv 0 418500 2920811 2749656 2026-08-01T14:39:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920811 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ramsgate_Beach,_KZN.jpg|duimnael| Ramsgate, KwaZulu-Natalse Suidkus]] Die '''KwaZulu-Natalse Suidkus''' (beter bekend as die '''KZN Suidkus''' of net die '''Suidkus''' ) is 'n gebied langs die suidelike kuslyn van [[KwaZulu-Natal]] in [[Suid-Afrika]], suid van die kusstad [[Durban]]. Die primêre spilpunte van die Suidkus is [[Port Shepstone]] en [[Amanzimtoti]] met talle ander kussentrums by [[Kingsburgh]], [[Hibberdene]], [[Margate, KwaZulu-Natal|Margate]], [[Port Edward]], [[Shelly Beach]], [[Scottburgh]] en [[Umkomaas]]. Terselfdertyd het Harding en Umzinto ontwikkel as primêre kommersiële sentrums vir die binneland. == Demografie == Sedert 2016 het die [[Ugu-distriksmunisipaliteit]] wat binne die amptelike grense van die Suidkus regeer, 'n bevolking van 753 336 mense vergeleke met 2011, met 'n bevolking van 689 051 wat aandui dat die bevolking tussen 2011 en 2016 met byna 8,5% gegroei het. Die jaarlikse bevolkingsgroei was ongeveer 2,03% en die aantal mans per honderd vroue het van 91,8% in 2011 tot 88,4% in 2016 afgeneem.<ref>{{Cite web|title=Ugu District Municipality - Demographic|url=https://municipalities.co.za/demographic/119/ugu-district-municipality|access-date=2020-06-05|website=municipalities.co.za}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] 9r5e337rotq4g4alk6pby494xgsgwah 0 420864 2921080 2794402 2026-08-02T04:24:44Z Jommy3210 209486 2921080 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} {{nihongo|'''Suguru Iwazaki'''|岩崎優|Iwazaki Suguru|born June 19, 1991}}&#x20;(<span lang="ja">岩崎 優</span><span style="display:none">,</span>&#x20;''Iwazaki Suguru'', gebore 19 Junie 1991) is 'n [[Japanners|Japannese]] [[bofbal]] speler. Hy speel sedert 2014 vir die [[Hanshin Tigers]]. == Eksterne skakel == {{commonscat|Suguru Iwazaki}} * [https://npb.jp/bis/players/31335139.html Nippon Professional Baseball] {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese bofbalspelers]] qbicix6iq81v5axtpbxb10ath60gwtw 2 421177 2921165 2765951 2026-08-02T11:41:56Z ~2026-42577-43 212040 2921165 wikitext text/x-wiki <big>'''Help ons om OutoModerator te verbeter'''</big> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 1em;"><div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border:var(--border-subtle,1px solid #c8ccd1); text-align: align-left;"><div style=" display: inline-block;">[[Lêer:OOjs UI icon flag-ltr.svg|frameless|18x18px]] '''Rapporteer 'n vals positief'''</div> As OutoModerator 'n wysiging teruggerol het wat jy dink '''nie''' moes teruggerol word '''nie''', rapporteer asseblief 'n vals positief. <div style="text-align: right;"> <span class="plainlinks">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}}&section=new&dtpreload=1&nosummary=true&preloadtitle=Report%20by%20%7B%7Bsubst:REVISIONUSER%7D%7D&preload={{urlencode:User:{{PAGENAME}}/Preload}} <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" role="button" aria-disabled="false">Rapporteer vals positief]</span></span> </div> </div> <div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border:var(--border-subtle,1px solid #c8ccd1); text-align: align-left;"><div style=" display: inline-block;"> [[Lêer:OOjs UI icon feedback-ltr.svg|frameless|18x18px]] '''Gee terugvoering'''</div> Die "Moderator Tools"-span wil jou gedagtes hoor! Reik uit na ons deur ons besprekingsblad. <div style="text-align: right;"> <span class="plainlinks">[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Moderator_Tools/Automoderator?action=edit&section=new&dtpreload=1&nosummary=true&preload=&preloadtitle=Feedback%20from%20%7B%7Bsubst:REVISIONUSER%7D%7D <span class="mw-ui-button mw-ui-neutral" role="button" aria-disabled="false">Gee terugvoering]</span></span> </div> </div> </div> == Orania == ; Bladsy en verskil : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Orania&diff=2720180&oldid=2720179 ; Beskrywing : My wysiging was korrek. Dit vervang ou data met nuwe data. Die feit dat 'n klomp ou verwysings met een nuwe verwysing vervang word, veroorsaak 'n groot verskil, wat dalk die bot deurmekaar maak. [[Spesiaal:Bydraes/102.223.56.51|102.223.56.51]] 21:45, 4 Desember 2024 (UTC) ::Dankie 102.223.56.51, ek sien jy het dit reeds teruggerol. Die masjienleermodel sal dit in ag neem, en sal oor tyd beter verstaan wanner dit sulke wysigings moet terugrol of nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:32, 6 Desember 2024 (UTC) == Tweede Vals positief op Orania == ; Bladsy en verskil Bladsy : [[Orania]] Verskil : [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Orania&diff=2721262&oldid=2721261] ; Beskrywing Die gebruiker het net 'n waarde by die bevolkingsdigtheid_km2 parameter bygevoeg in die inligtingskas. Vreemd dat dit 'n "revert risk" van 0.98 het vir so 'n klein wysiging. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:12, 11 Desember 2024 (UTC) == Verslag deur Rooiratel == ; Bladsy en verskil https://af.wikipedia.org/w/index.php?diff=2739318 ; Beskrywing Die veranderings was nie vandalisme nie. == [[Pous]] == ; Bladsy en verskil ; [[Pous]] [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Pous&diff=next&oldid=2765946 Verbetering van pous se dienstydperk: "pous van 2013 tot 2025"] ; Klagte gerapporteer Die wysiging was korrek aangebring. OutoModerator het dit valslik teruggerol. Ek gaan hom slaan! Aliwal2012 ; Bladsy en verskil : Skakel asseblief na die bladsy waar OutoModerator jou wysiging teruggerol het, en die vergelyking as jy kan. ; Beskrywing : Verduidelik asseblief hoekom jou wysiging nie deur OutoModerator teruggerol moes word nie. 6y2l4em59ezburf9uq5fgqz18zr4ds6 2921166 2921165 2026-08-02T11:42:17Z ~2026-42577-43 212040 2921166 wikitext text/x-wiki <big>'''Help ons om OutoModerator te verbeter'''</big> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 1em;"><div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border:var(--border-subtle,1px solid #c8ccd1); text-align: align-left;"><div style=" display: inline-block;">[[Lêer:OOjs UI icon flag-ltr.svg|frameless|18x18px]] '''Rapporteer 'n vals positief'''</div> As OutoModerator 'n wysiging teruggerol het wat jy dink '''nie''' moes teruggerol word '''nie''', rapporteer asseblief 'n vals positief. <div style="text-align: right;"> <span class="plainlinks">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}}&section=new&dtpreload=1&nosummary=true&preloadtitle=Report%20by%20%7B%7Bsubst:REVISIONUSER%7D%7D&preload={{urlencode:User:{{PAGENAME}}/Preload}} <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" role="button" aria-disabled="false">Rapporteer vals positief]</span></span> </div> </div> <div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border:var(--border-subtle,1px solid #c8ccd1); text-align: align-left;"><div style=" display: inline-block;"> [[Lêer:OOjs UI icon feedback-ltr.svg|frameless|18x18px]] '''Gee terugvoering'''</div> Die "Moderator Tools"-span wil jou gedagtes hoor! Reik uit na ons deur ons besprekingsblad. <div style="text-align: right;"> <span class="plainlinks">[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Moderator_Tools/Automoderator?action=edit&section=new&dtpreload=1&nosummary=true&preload=&preloadtitle=Feedback%20from%20%7B%7Bsubst:REVISIONUSER%7D%7D <span class="mw-ui-button mw-ui-neutral" role="button" aria-disabled="false">Gee terugvoering]</span></span> </div> </div> </div> == Orania == ; Bladsy en verskil : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Orania&diff=2720180&oldid=2720179 ; Beskrywing : My wysiging was korrek. Dit vervang ou data met nuwe data. Die feit dat 'n klomp ou verwysings met een nuwe verwysing vervang word, veroorsaak 'n groot verskil, wat dalk die bot deurmekaar maak. [[Spesiaal:Bydraes/102.223.56.51|102.223.56.51]] 21:45, 4 Desember 2024 (UTC) ::Dankie 102.223.56.51, ek sien jy het dit reeds teruggerol. Die masjienleermodel sal dit in ag neem, en sal oor tyd beter verstaan wanner dit sulke wysigings moet terugrol of nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:32, 6 Desember 2024 (UTC) == Tweede Vals positief op Orania == ; Bladsy en verskil Bladsy : [[Orania]] Verskil : [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Orania&diff=2721262&oldid=2721261] ; Beskrywing Die gebruiker het net 'n waarde by die bevolkingsdigtheid_km2 parameter bygevoeg in die inligtingskas. Vreemd dat dit 'n "revert risk" van 0.98 het vir so 'n klein wysiging. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:12, 11 Desember 2024 (UTC) == Verslag deur Rooiratel == ; Bladsy en verskil https://af.wikipedia.org/w/index.php?diff=2739318 ; Beskrywing Die veranderings was nie vandalisme nie. == [[Pous]] == ; Bladsy en verskil ; [[Pous]] [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Pous&diff=next&oldid=2765946 Verbetering van pous se dienstydperk: "pous van 2013 tot 2025"] ; Klagte gerapporteer Die wysiging was korrek aangebring. OutoModerator het dit valslik teruggerol. Ek gaan hom slaan! Aliwal2012 ; Bladsy en verskil : Skakel asseblief na die bladsy waar OutoModerator jou wysiging teruggerol het, en die vergelyking as jy kan. ; Beskrywing : Verduidelik asseblief hoekom jou wysiging nie deur OutoModerator teruggerol moes word nie. ; Bladsy en verskil : Skakel asseblief na die bladsy waar OutoModerator jou wysiging teruggerol het, en die vergelyking as jy kan. ; Beskrywing : Verduidelik asseblief hoekom jou wysiging nie deur OutoModerator teruggerol moes word nie. cmxtinjtjusdbv0df2kh8eapfnybetl 0 424017 2921052 2737056 2026-08-02T00:46:31Z ~2026-42725-82 212021 /* */ Nada 2921052 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Stamp of Albania - 2001 - Colnect 372091 - Goofy 1932 Animal Cartoon Character.jpeg|alt=Goofy|duimnael|Goofy]] '''Luis Inácio''' is 'n spotprentkarakter geskep deur die [[The Walt Disney Company|Walt Disney Company]]. Hy is 'n lang, antropomorfiese hond wat tipies 'n skilpadnektrui en frokkie dra, met broeke, skoene, wit handskoene en 'n lang hoed wat oorspronklik as 'n verkreukelde [[fedora]] ontwerp is. Goofy is 'n goeie vriend van [[Mickey Mouse]] en [[Donald Duck]], en is Max Goof se pa. Hy word normaalweg gekenmerk as hopeloos lomp en flou, maar hierdie interpretasie is nie altyd definitief nie; soms word Goofy as intuïtief en slim getoon, al is dit op sy eie unieke, eksentrieke manier. Goofy debuteer in tekenprente, wat in 1932 begin het met ''Mickey's Revue'' as '''Dippy Dawg''', wat ouer is as wat Goofy sou wees. Later dieselfde jaar is hy herverbeeld as 'n jonger karakter, wat nou Goofy genoem word, in die kort ''The Whoopee Party''. Gedurende die 1930's is hy wyd gebruik as deel van 'n komedie-trio met Mickey en Donald. Vanaf 1939 het Goofy sy eie reeks kortfilms gekry wat in die 1940's en vroeë 1950's gewild was. Twee Goofy- kortfilms is vir 'n [[Oscar]] genomineer: ''How to Play Football'' (1944) en ''Aquamania'' (1961). Hy het ook saam met Donald in 'n kort reeks gespeel, insluitend ''Polar Trapper''s (1938), waar hulle die eerste keer sonder Mickey Mouse verskyn het. Nog drie Goofy- kortfilms is in die 1960's vervaardig waarna Goofy net in televisie en Disney-strokiesprente te sien was. Hy het in 1983 teruggekeer na teater-animasie met ''Mickey's Christmas Carol''. Sy mees onlangse teaterverskyning was ''How to Hook Up Your Home Theatre'' in 2007. Goofy was ook in televisie te sien, die meeste in ''Goof Troop'' (1992), ''House of Mouse'' (2001–2003), ''Mickey Mouse Clubhouse'' (2006–2016), ''Mickey Mouse'' (2013–201), ''Mickey Mouse'' (2013–20), ''Mickey and the Roadster Racers / Mickey Mouse Mixed-Up Adventures'' (2017–2021), ''Mickey Mouse Funhouse'' (2021–hede) en ''Mickey Mouse Clubhouse+'' (2025). == Bronne == * Flora O'Brien, ''Walt Disney's Goofy: The Good Sport''. Tucson, HPBooks, 1986 , Eerste uitgawe, bladsye 96, isbn 978-0-89586-414-7. * John Grant, ''The Encyclopedia of Walt Disney's Animated Characters'', New York , Hyperion Books, 1993, bladsye 384. Isbn 978-1-56282-904-9. * Dave Smith, ''Disney A to Z.: The Updated Official Encyclopedia''. New York, Hyperion Books, 1998, bladsye 634, isbn 978-0-7868-6391-4. {{Normdata}} [[Kategorie:Fiktiewe karakters]] [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Strokiesverhale]] 0kg01p1t9hwdbzzp9c9okzctaintvut 0 428416 2920828 2920279 2026-08-01T15:11:59Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2920828 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse Grand Prix |GP_Suffix = |Official name = XI Grande Prêmio do Brasil |Date = 21 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1982 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Previous_round = 1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix |Next_round = 1982 Verenigde State Wes Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]]<br/>Jacarepaguá, [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 63 |Distance_mi = 196.945 |Distance_km = 316.953 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[Alain Prost]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:28.808 |Pole_Country = Frankryk |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:37.016 |Fast_Lap = 36 |Fast_Country = Frankryk |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = Frankryk |Second_Driver = [[John Watson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country = VK |Third_Driver = [[Nigel Mansell]] |Third_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = VK |Lapchart = {{F1Laps1982|BRA}} }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 21 Maart 1982 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepaguá]] gehou is. Dit was die tweede ronde van die [[1982 Formule Een-seisoen]]. Baie bestuurders het aan uitputting gely weens die intens warm weer, veral die Brabham-jaers [[Nelson Piquet]] en [[Riccardo Patrese]]. Patrese is gedwing om uit die wedren te onttrek weens algehele uitputting. Piquet het, nadat hy eerste in die wedren geëindig het, dit skaars tot by die podiumseremonie gemaak. Hy het weens uitputting flou geword, en is boonop later gediskwalifiseer weens 'n ondermassa renmotor. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Bande !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- !1 |15 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''[[Alain Prost]]''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |{{Michelin}} |63 |1:44:33.134 |1 |'''9''' |- !2 |7 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[John Watson]]''' |'''[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Michelin}} |63 | + 2.990 |12 |'''6''' |- !3 |12 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 36.859 |14 |'''4''' |- !4 |3 |{{Vlagikoon|Italië}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 50.761 |13 |'''3''' |- !5 |9 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Manfred Winkelhock''' |'''ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |Avon |62 | + 1 Rondte |15 |'''2''' |- !6 |28 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''Didier Pironi''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |62 | + 1 Rondte |8 |'''1''' |- !7 |4 |{{Vlagikoon|Swede}} Slim Borgudd |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |61 | + 2 Rondtes |21 |  |- !8 |17 |{{Vlagikoon|FRG}} [[Jochen Mass]] |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |61 | + 2 Rondtes |22 |  |- !9 |31 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jean-Pierre Jarier]] |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |60 | + 3 Rondtes |23 |  |- !10 |30 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Mauro Baldi]] |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |57 | + 6 Rondtes |19 |  |- !DSQ |1 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |7 |  |- !DSQ |6 |{{Vlagikoon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |3 |  |- !DNF |10 |{{Vlagikoon|Chili}} Eliseo Salazar |ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |38 |Enjin |18 |  |- !DNF |20 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Chico Serra |[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |36 |Suspensie |25 |  |- !DNF |2 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |34 |Fisies uitgeput |9 |  |- !DNF |27 |{{Vlagikoon|Kanada}} [[Gilles Villeneuve]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |29 |Ongeluk |2 |  |- !DNF |8 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Michelin}} |22 |Botsing |5 |  |- !DNF |16 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[René Arnoux]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Michelin}} |21 |Botsing |4 |  |- !DNF |5 |{{Vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |6 |  |- !DNF |11 |{{Vlagikoon|Italië}} Elio de Angelis |[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |11 |  |- !DNF |25 |{{Vlagikoon|USA}} [[Eddie Cheever]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |19 |Waterlekkasie |26 |  |- !DNF |23 |{{Vlagikoon|Italië}} Bruno Giacomelli |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |16 |Koppelaar |16 |  |- !DNF |26 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |15 |Onderstel |24 |  |- !DNF |22 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |14 |Onderstel |10 |  |- !DNF |33 |{{Vlagikoon|Ierland}} Derek Daly |Theodore-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |12 |Tol |20 |  |- !DNF |18 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Raul Boesel |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |11 |Tol |17 |  |- !DNQ |36 |{{Vlagikoon|Italië}} Teo Fabi |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |14 |{{Vlagikoon|Colombia}} Roberto Guerrero |[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |  | | |  |- !DNQ |29 |{{Vlagikoon|VK}} Brian Henton |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |35 |{{Vlagikoon|VK}} [[Derek Warwick]] |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNPQ<ref name="LangVol4P86">{{Cite book |last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 4 |date=1992 |publisher=Haynes Publishing Group |isbn=0-85429-733-2 |page=86}}</ref> |32 |{{Vlagikoon|Italië}} Riccardo Paletti |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  |  |  |  |- ! colspan="9" |Bron:<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |title=1982 Brazilian Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104030812/http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |archive-date=4 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|title=1982 Brazilian Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 March 1982|access-date=1 November 2021|archive-date= 1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101181419/https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] 93zb0qpod2o4gjfpf7t1m2tuc94fekd 0 428908 2920820 2920038 2026-08-01T14:51:02Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920820 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Italië |Grand Prix = San Marino |Date = 3 Mei |Year = 1981 |Image = Imola Circuit 1980-1995 Layout.png |Caption = |Race_No = 4 |Season_No = 15 |Previous_round= 1981 Argentynse Grand Prix |Next_round = 1981 Belgiese Grand Prix |Official name = 1º Gran Premio di San Marino |Location = [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Autodromo Dino Ferrari]], Imola, [[Emilia-Romagna]], [[Italië]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 3.132 |Course_km = 5.040 |Distance_laps = 60 |Distance_mi = 187.902 |Distance_km = 302.400 |Weather = Reën, koud |Pole_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Pole_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Pole_Time = 1:34.523 |Pole_Country = Kanada |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:48.064 |Fast_Lap = 46 |Fast_Country = Kanada |First_Driver = [[Nelson Piquet]] |First_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |First_Country = Brasilië |first_flag_suffix = 1968 |Second_Driver = [[Riccardo Patrese]] |Second_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country= Italië |Third_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Third_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Third_Country = Argentinië }} Die 1981 [[San Marino Grand Prix]] was 'n [[Formule Een]]-motorwedren wat op 3 Mei 1981 op [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola]] gehou is. Dit was die vierde wedren van die [[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een Wêreldkampioenskap]]. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:51:23.97 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 4.58 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 6.34 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 22.89 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | + 25.87 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:06.61 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 60 | + 1:41.97 | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 11 | 33 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 12 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 13 | 10 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Ligier]]-Matra | 45 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Tol | 23 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Botsing | 19 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 26 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 7 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 3 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{AR-VLAG}} [[Miguel Angel Guerra]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] odckg9pystnxeuj82r29j8guh6d8am5 0 429298 2920835 2809259 2026-08-01T15:41:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920835 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Ampsbekleër|naam=Sławomir Mentzen|beeld=Sławomir Mentzen Sejm 2022.jpg|office=Voorsitter van [[Nuwe Hoop]]|term_start=15 Oktober 2022|predecessor=[[Janusz Korwin-Mikke]]|office2=[[Sejm|Lid van die Sejm]]|term_start2=13 November 2023|constituency=[[Sejm Kiesafdeling no. 19|Warskou I]]|nationality=Pole|kinders=3|alma_mater=[[Nicolaus Copernicus Universiteit in Toruń|Nicolaus Copernicus Universiteit]]}} '''Sławomir Jerzy Mentzen''' (gebore 20 November 1986) is 'n [[Pole|Poolse]] politikus, entrepreneur, belastingadviseur en derde plek in die [[2025 Poolse presidensiële verkiesing|Poolse presidentsverkiesing in 2025]]. Hy dien as die voorsitter van die [[Libertynisme|libertariese]] politieke party [[Nuwe hoop|Nuwe]] [[Nuwe hoop|Hoop]] en as een van die leiers van die [[Regs (politiek)|regse]] [[Konfederasie Vryheid en Onafhanklikheid]].<ref>[https://rejestr.io/osoby/493405/slawomir-mentzen Sławomir Jerzy Mentzen | Powiązania | Rejestr.io] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015192318/https://rejestr.io/osoby/493405/slawomir-mentzen |date=15 Oktober 2022 }} (in Pools) Besoek op 25 Mei 2025.</ref><ref>[https://wiadomości.wp.pl/slawomir-mentzen-6373416435783297c Sławomir Mentzen - Najnowsze informacje - WP Wiadomości] (in Pools). Besoek op 25 Mei 2025.</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Mentzen is gebore in [[Toruń]], [[Pole]]. Hy verwerf 'n [[Lisensiaat (graad)|lisensiaat]] in [[teoretiese fisika]] en 'n PhD in [[ekonomie]] aan die [[Nicolaus Copernicus Universiteit in Toruń|Nicolaus Copernicus Universiteit]]. Sy doktorale proefskrif, wat hy in 2015 verdedig het, het gehandel oor die kwessie van [[staatsskuld]].<ref>[https://wiadomości.wp.pl/slawomir-mentzen-6373416435783297c Sławomir Mentzen biodata] ''wiadomosci.wp.pl''. Besoek op 25 Mei 2025.</ref> == Besigheid loopbaan == Hy bestuur verskeie rekeningkundige kantore en besit 'n belastingkonsultasiekantoor sowel as 'n jagwinkel en 'n handwerkbrouery in Toruń. Hy is 'n lid van die Kamer van Koophandel en Nywerheid in Toruń en die Nasionale Kamer van Belastingadviseurs. == Persoonlike lewe == Mentzen is getroud en het drie kinders. Sy oupagrootjie aan vaderskant was [[Duitsers|Duits]]. [[Mieczysław Mentzen]], Sławomir se vader, is 'n professor in [[wiskunde]] aan die Nicolaus Copernicus Universiteit in Toruń. In September 2024 het hy verklaar dat hy gediagnoseer is met [[Aspergersindroom|Asperger-sindroom]], deel van die [[Outisme|outismespektrum]]. Vanaf Oktober 2023 is Sławomir Mentzen se geskatte netto waarde ongeveer 49,1&nbsp;miljoen [[Złoty|Poolse złoty]], bestaande uit verskeie bates, insluitend [[Geld|kontant]], [[Kriptogeld|kriptogeldeenhede]], beleggings, vaste eiendom en [[Onderneming|besigheidsbesit]]. Hy is 'n praktiserende [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] k4n75mg4afaftq2f61fg171qpvowra3 0 449798 2921071 2849241 2026-08-02T04:05:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921071 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Letland | Artikel = | Beeld = Flag of Latvia.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{lv}} ''Latvijas karogs'' | Ander_byname = | Gebruik = 110100 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = 15 Junie 1921 (vir die eerste keer amptelik in gebruik geneem)<br />27 Februarie 1990 (tweede keer)<ref name="FOTW">{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/lv.html |title=Latvia |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><br />28 November 2018 (huidige standaardisering) in werking sedert 1 Januarie 2019 | Ontwerp = ’n Karmynrooi veld in twee gedeel deur ’n smal wit baan (een vyfde van die vlag se breedte). | Ontwerper = Ansis Cīrulis | Beeld2 = Latvijas valsts karoga vimpelis.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000100 | Simbool2 = | Verhouding2 = 5:1 | Goedgekeur_op2= 2009 | Ontwerp2 = ’n [[Trapesium]]vormige wimpel ooreenstemmend met die kleure en verhouding van die staatsvlag. | Ontwerper2 = }} Die '''nasionale vlag van [[Letland]]''' ([[Lets]]: ''Latvijas karogs'') is op 27 Februarie 1990 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n karmynrooi veld in twee gedeel deur ’n smal wit baan wat een vyfde van die vlag se breedte is. Die vlag is vir die eerste gebruik deur die onafhanklike Republiek Letland van 1918 tot die land se besetting deur die [[Sowjetunie]] in 1940. Tydens die Sowjetse heerskappy is sy gebruik verbied. Op 27 Februarie 1990, kort voordat die land sy onafhanklikheid herwin het, het die Letse regering die tradisionele rooi-wit-rooi-vlag weer in gebruik geneem. Volgens die Lyflandse Rymkroniek is die Letlandse vlag reeds in die 13de eeu gebruik voordat dit vir die eerste keer in 1921 amptelik in gebruik geneem is. Daar word soms gesê dat die rooi kleur die [[Letlanders]] se se gereedheid verteenwoordig om die bloed van hul harte op te offer vir vryheid en hul gewilligheid om hul soewereiniteit te verdedig. Volgens ’n ander interpretasie is ’n [[Letgallen|Letgalliese]] leier tydens ’n veldslag gewond en die laken waarop hy neergelê is, is bevlek met sy bloed en slegs die middelste baan van die laken het onbevlek gebly. Dié verhaal is soortgelyk aan die [[vlag van Oostenryk]] se oorspronglegende. == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:LV2014-8257.jpg|duimnael|Die oudste bewaarde Letlandse vlag in die Cēsis-kasteel deur Jānis Lapiņš in 1916]] Sy nederlaag in ’n veldslag in 1209 het koning Visvaldis van Jersika, ook Letland genoem (''terram, quae Lettia dicitur''), genoodsaak om die gedikteerde vrede van biskop Albert van Riga te aanvaar. Hy moes die biskop sy erflike koninkryk skenk en het slegs ’n klein deel as leen teruggekry. In hierdie geval is drie vlae as investituurkentekens gebruik.<ref>{{la}} ''Subjectio regis Wsewolodo et donatio urbium Berzilia, Autorp, Zcessowe etc. ecclesiae S. Mariae Rigensis et investitura harum urbium data eidem ab episcopo post fidelitatem factam. Anno 1209''. LGU., I.2.</ref> Na die Letlandse rooi-wit-rooi-vlag word vir die eerste keer verwys in die [[Middeleeue|Middeleeuse]] ''Lyflandse Rymkroniek'' (''Livländische Reimchronik''), wat oor die tydperk van 1180 tot 1343 handel, waarvolgens dit een van die oudste vlae ter wêreld is wat steeds gebruik word. Dié kroniek vertel van ’n veldslag wat rondom 1279 plaasgevind het, waarin antieke [[Letgallen|Letgalliese]] stamme uit [[Cēsis]], ’n stad in die huidige noordelike Letland, oorlog toe gegaan het met ’n “rooi vlag met ’n wit baan”.<ref>{{cite web |url=http://www.old.historia.lv/alfabets/A/AT/atskanu_hronika/hronikas_teksts/09038_10040.vacu.htm |title=Livlädische Reimchronik (09038.-10040.) |accessdate=7 Julie 2025 |quote=Von Wenden was zû Rîge komen / zûr lantwer, als ich hân vernomen,/ ein brûder und wol hundert man:/ den wart daß mêre kunt getân./ die quâmen hovelîchen dar / mit einer banier rôtgevar,/ daß was mit wîße durch gesniten / hûte nâch wendischen siten./ Wenden ist ein burc genant,/ von den die banier wart bekant,/ und ist in Letten lant gelegen,/ dâ die vrowen rîtens pflegen / nâch den siten, als die man./ vor wâr ich ûch daß sagen kan,/ die banier der Letten ist. |archive-date=15 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215035451/http://www.old.historia.lv/alfabets/A/AT/atskanu_hronika/hronikas_teksts/09038_10040.vacu.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://flaggenlexikon.de/flett.htm |title=Flagge Lettlands |publisher=Flaggenlexikon |author=Volker Preuß |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Die [[Middelhoogduits]]e teks lui soos volg (verse oor die vlag in '''vetdruk'''): {| |'''Middelhoogduits''' |'''Afrikaans''' |- | style="padding-right:50px" | ''Von [[Cēsis|Wenden]] was zû [[Riga|Rîge]] komen''<br /> ''zûr [[Leër|landmag]], als ich hân vernomen,''<br /> ''ein brûder und wol hundert man:''<br /> ''den wart daß mêre kunt getân.''<br /> ''die quâmen hovelîchen dar''<br /> '''''mit einer banier rôtgevar,'''''<br /> '''''daß was mit wîße durch gesniten'''''<br /> ''hûte nâch wendischen siten.''<br /> ''Wenden ist ein burc genant,''<br /> ''von den die banier wart bekant,''<br /> ''und ist in [[Letland|Letten lant]] gelegen,''<br /> ''dâ die vrowen rîtens pflegen''<br /> ''nâch den siten, als die man.''<br /> ''vor wâr ich ûch daß sagen kan,''<br /> '''''die banier der Letten ist.''''' | Van Wendes het na Rîge gekom<br /> na die land, soos ek gehoor het,<br /> ’n broer en omtrent honderd mans:<br /> hulle het gewag vir die moeder om te kom.<br /> '''hulle het ’n banier gedra,'''<br /> '''wat met wit gemerk was,'''<br /> wat na Wendiese lande gewys het.<br /> Wends is ’n kasteel genaamd,<br /> waarvan die baniere bekend was,<br /> en is in Letten land geleë,<br /> omdat die vroue rituele beoefen<br /> volgens die terreine, soos ’n mens kan sê.<br /> Voordat ek dit kon sê,<br /> '''is die banier van die [[Letlanders]].'''<br /> |} [[Lêer:Ansis Cirulis.jpg|duimnael|uprigt|Ansis Cīrulis, voor 1942]] Die bron is deur [[Jekabs Lautenbahs-Jusmins]] ontdek en in 1870 deur studente aan die [[Universiteit Tartu]] as nasionale vlag van Letland gewild gemaak. In Mei 1917 het die Letse kunstenaar [[Ansis Cīrulis]] (1883–1942) verwys na die in die Lyflandse Rymkroniek beskryfde kerstening van Letland deur [[Kruistog|kruisridders]] en hy het die huidige vlag van Letland ontwerp wat op 18 November 1918 aanvaar is. ’n Ander gewilde legende vertel die storie van ’n noodlottig gewonde Letgalliese leier wat in ’n wit laken toegedraai is. Die deel van die laken waarop hy gelê het, het wit gebly, terwyl die twee kante deur sy bloed rooi geverf is. Tydens die volgende veldslag is die met bloed bevlekte laken as vlag gebruik. Volgens dié legende het die Letgalliese krygers hierdie keer geseëvier en die vyand verdryf. Sedertdien gebruik Letgalliese stamme hierdie kleure as hul simbool. Verskeie Letse nasionaliste het, geïnspireer deur hierdie historiese rekords, in die 19de eeu soortgelyke vlae begin gebruik.<ref name="national-symbols" /><ref name="fotw-lv-hist" /> Die eerste vlag met ’n rooi veld en ’n smal wit baan is gemaak in die tweede helfte van 1916 deur die [[Valmiera]]-handelsskoolonderwyser Marianna Strautmane (1896–1985) na aanleiding van ’n skets deur haar kollega, joernalis en vlugtelingaktivis Jānis Lapiņš (1885–1941). Dié helderrooi vlag toon ’n geel son in die skildhoek en dit is later op die gebou van die Valmiera Letse Geselskap tydens die Vidzeme Landbyeenkoms in Maart 1917 gehys. Dit is tydens die Sowjetse besetting van Letland in 1940 en ná 1944 in [[Weste]]rse [[ballingskap]] deur die Lapiņš-familie bewaar en in 1997 uiteindelik aan die Cēsis-museum oorhandig waar dit in die [[Cēsis-kasteel]] uitgestal word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://militaryheritagetourism.info/en/military/stories/view/13?0 |title=Jānis Lapiņš and the sketch of the first Latvian red – white – red flag |publisher=Military Heritage Tourism Latvia-Estonia |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> In 1917 is ’n rooi-wit-rooi-vlag gebruik in verskeie gebeurtenisse wat die doel gehad het om die Letlandse streke en Letlandse militêre formasies te verenig (soos Letlandse skuteenhede, [[Iskolat]]-instellings), en die debat rondom die sigbare vertoning rondom die Letlandse vlag het opgekom. In Mei, tydens ’n vergadering van die Letlandse Kunsbevorderingsvereniging (''Latviešu mākslas veicināšanas biedrība''), is verskeie voorstelle nagegaan en uiteindelik is ’n ontwerp deur die kunstenaar Ansis Cīrulis aanvaar. Cīrulis se ontwerp is ook gewild gemaak deur poskarte wat gedruk is deur die fotograaf [[Jānis Rieksts]].<ref name="fotw-lv-hist" /> Op 17 Desember 1918 het [[Kommunisme|Kommuniste]] tydens die Letlandse Onafhanklikheidsoorlog vlugtig die Letse Sosialistiese Sowjetrepubliek (''Latvijas Sociālistiskā Padomju Republika'', LSPR, “Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek”) uitgeroep. Eers in 1920 kon demokratiese troepe, ondersteun deur Duitse en Poolse magte, die Kommuniste verslaan. Die LSSR het ’n rooi vlag met die goue letters “LSPR” in die skildhoek gebruik. Tydens die Letlandse Onafhanklikheidsoorlog is die Letlandse vlag toenemend gebruik deur die Letlandse Gewapende Magte, regeringsinstellings (byvoorbeeld is dit voor en tydens die Slag om Riga in 1919 op die Riga-kasteel vertoon) en die bevolking.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dd.lv/en/works/detail/ekspozicija-latvijas-valsts-izveidoshana-un-neatkaribas-karsh-1918-1920 |title=Permanent exhibition on the Latvian War of Independence in 1918–1920 – 2017 |publisher=Dd studio |accessdate=7 Julie 2025 |archive-date=27 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427084211/https://dd.lv/en/works/detail/ekspozicija-latvijas-valsts-izveidoshana-un-neatkaribas-karsh-1918-1920 |url-status=dead }}</ref> Die Letlandse vlag is saam met die wapen amptelik goedgekeur deur ’n dekreet van die grondwetgewende vergadering van Letland op 15 Junie 1921.<ref name="lvportals_200636">{{lv}} {{cite web |url=https://lvportals.lv/norises/200636-sarkanbaltsarkanas-latvijas-karoga-krasas-ii-2009 |title=Sarkanbaltsarkanās – Latvijas karoga krāsas (II) |publisher=LV portāls |date=17 November 2009 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref name="national-symbols">{{en}} {{cite web |url=https://www.president.lv/en/national-symbols |title=National symbols |publisher=President van die Republiek Letland |date=11 Maart 2021 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref name="fotw-lv-hist" /> Op 15 Februarie 1922 het die Letlandse Vergadering ’n vlagwet goedgekeur en dit is op 23 Januarie 1923 deur die president onderteken. Daarbenewens is die presidentsvlag, dié van die eerste minister, asook ander militêre en burgerlike vlae bepaal, altesaam 17 verskeie vlae.<ref>{{en}} The Flag Bulletin: VIII:3, Flag Research Center, Box 580, Winchester, Mass 01890 USA, Summer 1969, {{ISSN|0015-3370}}</ref> === Sowjetse besetting === {{Hoofartikel|Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek}} Tydens die Sowjetse besetting (en kortliks tydens die [[Nazi-Duitsland|Nazi-Duitse]] besetting), is die rooi-wit-rooi-vlag van 1940 tot 1941 en 1944 tot 1991 verbied. Enige vervaardiging en openbare vertoning van die nasionalistiese Letlandse vlag is beskou as ’n misdaad teen die staat en was wetlik strafbaar. Die eerste vlag van die Sowjetse Letland was ’n rooi vlag met ’n goue [[hamer en sekel]] in die skildhoek met die [[Latyn]]se karakters ''LSPR'' daarbo in goud in ’n serif-lettertipe. In 1953 is die laaste weergawe van die vlag aangeneem. Dit het die Sowjetse vlag en daaronder ses 1⁄3 blou bane watergolwe wat die see verteenwoordig het.{{feit}} In 1953 is die ontwerp van al die Sowjetse republieke se vlae verander en Letland het ’n Sowjetvlag met ’n wit-blou golfpatroon gekry wat ’n groot ooreenkoms met dié van die [[Estniese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] getoon het. Die golwe se kruine op die Estlandse vlag was egter spits en dié op die Lettiese vlag rond. Daarbenewens was die patroon aan die onderkant van die die Lettiese vlag, terwyl die Estniese patroon daaronder ’n bykomende rooi baan gehad het. Die voorkant van die vlag het ook ’n hamer- en sekelsimbool en ’n rooi ster getoon. Die ou vlag van Letland is steeds deur [[Lette]] in ballingskap gebruik. === Restourasie === Met Letland se onafhanklikwording is die Sowjet-wette wat die Letlandse vlag onwettig verklaar het, nietig verklaar en die Letlandse vlag is op 27 Februarie 1990 deur die Parlement weer in gebruik geneem,<ref name=Stelpe263>{{lv}} {{cite book |author=Dzintra Stelpe |title=Lielā Latvijas Enciklopēdija. |publisher=Zvaigzne ABC |location=Riga |page=263 |year=2009 |isbn=9789984408095 |oclc=644036298}}</ref> een en ’n half jaar voor die amptelike erkenning van Letland se onafhanklikheid deur die Sowjetunie op 6 September 1991. === Vorige vlae === <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the State of the Teutonic Order.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Duitse Orde]] (1226 tot 1561) en die Verenigde Baltiese Hertogdom (1918) Lêer:Flag of courland.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hertogdom Koerland en Semgalle, 1562 tot 1795 Lêer:Flag of the Swedish Empire.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hertogdom Letland in die Sweedse Ryk, 1621 tot 1721 Lêer:Flag of Russia (1858–1896).svg| {{FIAV|historical}} Driekleur van die [[Huis van Romanof]] ([[Keiser van die Hele Rusland]], Prins van Lyfland, Koerland, Semgalle, 1721 tot 1917), nasionale vlag van die [[Russiese Ryk]], 1858 tot 1896 Lêer:Flag of the Courland Governorate.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Goewernement Koerland in die Russische Ryk, 1795 tot 1915 Lêer:Livonian colours.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hertogdom Lyfland in die [[Russiese Ryk]], 1822 tot 1920 Lêer:Flag of the Latvian Socialist Soviet Republic (1918–1920).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]], 1918 tot 1920 Lêer:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek, 1940 tot 1941 en 1944 tot 1953 Lêer:Flag of Germany (1935–1945).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van [[Nazi-Duitsland]], 1935 tot 1945 Lêer:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic (1953–1990).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek, 1953 tot 1990 Lêer:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic (1953–1990, reverse).svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|reverse}} Agterkant van die vlag van die Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek, 1953 tot 1990 Lêer:Flag of Latvia (Soviet colors).svg|’n Weergawe wat tydens anti-Sowjet-betogings gebruik is.<ref name="fotw-lv-hist">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/lv-hist.html |title=Latvia – Latvia – History of Flag |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Flag of Latvia (Textile).svg|[[Tekstiel]]weergawe van die Letlandse vlag Lêer:Nordic cross proposal for Latvia flag.png| {{FIAV|proposal}} [[Skandinawiese kruis]]voorstel vir Letland </gallery> == Ontwerp == [[Lêer:Flag of Latvia (colour shade comparison).svg|duimnael|’n Vergelyking tussen die fisiese en digitale weergawes van die vlag]] Volgens Letlandse wetgewing is ''Die Letlandse nasionale vlag karmynrooi met ’n wit horisontale streep.'' ([[Lets]]: ''tumši sarkana (karmīnsarkans)'').<ref>{{lv}} {{cite web |url=https://www.saeima.lv/lv/par-saeimu/simbolika/latvijas-valsts-karoga-likums/ |title=Latvijas valsts karoga likums |publisher=[[Saeima]] |date=17 November 2009 |accessdate=27 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127103108/http://saeima.lv/lv/par-saeimu/simbolika/latvijas-valsts-karoga-likums |archive-date=27 November 2010 |url-status=live |quote=Latvijas valsts karogs ir karmīnsarkans ar baltu horizontālu svītru.}}</ref><ref>{{lv}} {{cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/200642-latvijas-valsts-karoga-likums |title=Latvijas valsts karoga likums |publisher=Likumi |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Na die vlag se kleur word soms verwys as “Letse rooi”. Die rooi kleur van die Letlandse vlag is ’n besonder donker skakering wat bestaan uit bruin en pers. Die vlag se kleurverhouding is 2:1:2 (die boonste en onderste rooi bane is elk twee keer so breed as die sentrale wit baan) en die verhouding is bepaal as 1:2.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.president.lv/en/national-symbols |title=National symbols |publisher=President van die Republiek Letland |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Op 11 April 1995 het die Staatsheraldiese Kommissie eens Pantone 1807 C gekies vir die rooi kleur, dit is op 21 April 2009 vervang met 201 C. Op 1 Mei 2010 het die kabinet van ministers die ''Prosedures vir die toepassing van die wet op die nasionale vlag'' uitgereik, wat Pantone 19-1629 TPX of 19-1629 TC vir die rooi baan bepaal; ’n wysiging wat op 27 November 2018 aangebring is en op 1 Januarie 2019 in werking getree het, bepaal dat niestofvlae, asook voorstellings wat met ander tegnieke vervaardig is (insluitende digitale uitbeeldings), Pantone 201 C sal gebruik, terwyl fisiese vlae sal 19-1629 TPX/TC aanhou gebruik.<ref name="FOTW" /><ref name="DigitalFlag">{{en}} {{cite web |url=https://likumi.lv/ta/en/en/id/209092-procedures-for-the-application-of-the-law-on-the-national-flag-of-latvia |title=Procedures for the Application of the Law on the National Flag of Latvia |publisher=Regering van Letland |date=28 November 2018 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{lv}} {{cite web |url=https://www.vestnesis.lv/ta/id/190841 |title=Valsts prezidenta Valsts heraldikas komisija: Par valsts karoga un ģerboņu krāsām |publisher=Latvijas Vēstnesis |date=21 April 2009 |accessdate=7 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312132421/https://www.vestnesis.lv/index.php?menu=doc&id=190841 |archive-date=12 Maart 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{lv}} {{cite web |url=http://www.km.gov.lv/UI/main.asp?id=12781 |title=Latvijas valsts karogs un ģerboņi |publisher=Department van Kultuur van Letland |accessdate=13 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113222919/http://www.km.gov.lv/UI/main.asp?id=12781 |archive-date=13 November 2008 |url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Flag of Latvia photo.jpg|duimnael|’n Wapperende Letlandse vlag]] Die Letlandse vlag het die volgende tegniese ontwerp: <center>[[Lêer:Flag of Latvia (construction sheet).svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Simboliek === Die eerste eerste minister van Letland, [[Kārlis Ulmanis]], wat ook die laaste president voor die Sowjetse inval in 1940 was, het die simboliek van die kleure soos volg beskryf: Wit verteenwoordig reinheid en geregtigheid. Rooi verteenwoordig die bloed wat vergiet is om onafhanklikheid te bereik. Die unieke karmynrooi (Pantone-kleurkode 1807C – CMYK 0; 68; 66; 35 – RGB 167; 53; 57 – [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] #A73539), waarna ook as “Letse rooi” verwys word. Daar word gesê dat dit kom van bessies wat die Lette gebruik het om die vlag te kleur.<ref>{{en}} {{cite book |author1=Cleveland H. Smith |author2=Gertrude R. Taylor |title=Flags of All Nations. |publisher=Thomas Y. Crowell Co. |location=New York |year=1946 |pages=101}}</ref> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Latvia.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#FFFFFF"| Wit ! style="background:#9D2235;color:white"| Rooi (digital) ! style="background:#77353D;color:white"| Rooi (tekstiel) |- | Pantone || Wit || 201 C<ref name="DigitalFlag" /> || 19-1629 TPX of TC |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || Rooi: 255<br />Groen: 255<br />Blou: 255 || Rooi: 157<br />Groen: 34<br />Blou: 53 || Rooi: 119<br />Groen: 53<br />Blou: 61 |- | CMYK || Siaan: 0%<br />Magenta: 0%<br />Geel: 0%<br />Swart: 0% || Siaan: 40%<br />Magenta: 100%<br />Geel: 90%<br />Swart: 10% || Siaan: 40%<br />Magenta: 100%<br />Geel: 90%<br />Swart: 10% |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #FFFFFF || #9D2235 || #77353D |} == Vlagprotokol == [[Lêer:Flag of Latvia (vertical).svg|duimnael|Vertikale vertoning van die Letlandse vlag]] Volgens Letlandse wette mag die vlag en nasionale kleure vertoon en gebruik word as ’n ornament indien behoorlike respek teenoor die vlag gewaarborg kan word. Vernietiging, oneerbiedige behandeling of verkeerde vertoon van die vlag is wettiglik strafbaar.{{feit}} Die vlag moet minstens 2,5&nbsp;m bo die grond gehys word en behoorlik aan die vlagpaal vasgebind word. Die vlagpaal moet langer as die langste sy van die vlag wees, opreg, wit geverf en is verkieslik van hout gemaak. Die spits aan die punt van die vlagpaal moet breër as die vlagpaal self wees. Wanneer die vlag nie deurlopend vertoon word nie, moet dit met sonop gehys en met sondonder gestryk word. Wanneer dit tydens ’n fees of begrafnis vertoon word, moet dit voor die begin gehys en na die einde van die gebeurtenis gestryk word.{{feit}} Wanneer die vlag in rou aan ’n vlagpaal getoon word, moet dit op halfstok gehys word. Indien dit aan ’n vlagpaal vasgebind is, moet ’n swart lint waarvan die breedte 1⁄20 van die breedte van die vlag is, aan die vlagpaal bo die vlag vasgebind word; die lint moet lank genoeg wees om die breedte van die vlag te omspan.{{feit}} === Met ander vlae === Al die vlae moet dieselfde grotte hê. Wanneer die vlae aan die buitekant is, moet die Letlandse vlag aan die linkerkant geplaas word. Wanneer al die vlae in ’n lyn is, moet die Letlandse vlag aan die linkerkant en moontlik ook aan die regterkant wees. Vlae van ander lande of internasionale organisasies moet in alfabetiese volgorde (in [[Lets]]) gerangskik word. Wanneer twee vlae binne gehys word is, moet die Letlandse vlag regs geplaas word. Wanneer meer as twee vlae binne gehys word, moet die Letlandse vlag in die middel geplaas word, met die ander vlae wat in alfabetiese volgorde (in Lets) gerangskik word. === Vlagdae === {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse naam !! Letse naam !! Opmerkings |- | 25 Maart || Herdenkingsdag vir Slagoffers van die Kommunistiese Volksmoord || ''Komunistiskā genocīda upuru piemiņas diena'' || Ter nagedagtenis aan slagoffers van die kommunistiese volksmoord; Halfstok |- | 1 Mei || Grondwetdag, Werkersdag || ''Darba svētki'', ''Latvijas Satversmes sapulces sasaukšanas diena'' || Sameroeping van die Letlandse Grondwetgewende Vergadering op 1 Mei 1920 |- | 4 Mei || Onafhanklikheidsdag van die Republiek Letland || ''Latvijas Republikas Neatkarības atjaunošanas diena'' || Herwinning van onafhanklikheid in 1990 |- | 14 Junie || Herdenkingsdag vir Slagoffers van die Kommunistiese Volksmoord || ''Komunistiskā genocīda upuru piemiņas diena'' || Ter nagedagtenis aan slagoffers van die kommunistiese volksmoord; Halfstok |- | 17 Junie || Besettingsdag van die Republiek Letland || ''Latvijas Republikas okupācijas diena'' || Begin van die Sowjetse besetting in Letland in 1940 |- | 4 Julie || Herdenkingsdag vir Slagoffers van die Joodse Volksmoord || ''Ebreju tautas genocīda upuru piemiņas diena'' || Ter nagedagtenis aan slagoffers van die [[Holocaust]]; Halfstok |- | 21 Augustus || Dag van die Goedkeuring van die Grondwet van die Republiek Letland || ''Konstitucionālā likuma “Par Latvijas Republikas valstisko statusu” pieņemšanas diena'' || |- | 11 November || Lāčplēsis-dag || ''Lāčplēša diena'' || Letlandse Onafhanklikheidsoorlog |- | 18 November || Proklamasiedag van die Republiek Letland || ''Latvijas Republikas Proklamēšanas diena'' || Letlandse Onafhanklikheidsverklaring in 1918 |- | Eerste Sondag van Desember || Ter nagedagtenis aan slagoffers van die kommunistiese volksmoord || ''pret latviešu tautu vērstā totalitārā komunistiskā režīma genocīda upuru piemiņas diena'' || Halfstok |- | Beweeglik || Dae waarop Letland ’n parlementêre (''Saeima''), presidensiële, plaaslike, Europese parlementsverkiesing of ’n referendum hou<ref>Letlandse Staatsvlagwet §&nbsp;9</ref> || || |} Wanneer die vlag in rou gehys word, word ’n swart lint aan die bokant by die vlag gevoeg. Op hierdie dae moet by al die openbare geboue (skole, regerings- en administratiewe geboue, ens.) en woongeboue die vlag gehys word;<ref>{{lv}} {{cite web |url=http://www.likumi.lv/doc.php?id=200642 |title=Letlandse Vlagwet, Artikel 7 (''Latvijas valsts karoga likums'' |publisher=Likumi |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> die versuim om die vlag te vertoon of die foutiewe hys van die vlag kan boetes tot gevolg hê. Op ander fees- en herdenkings, soos die onafhanklikheidsdae van Litaue (16 Februarie) en Estland (24 Februarie), die dag van die Grondwetlike Wet oor die Herstel van die Republiek van Letland se goedkeuring (21 Augustus), [[Nuwejaarsdag]], [[Paasfees]], [[Pinkster]], [[Moedersdag]], ens. word die hys van die vlag aanbeveel. == Amptelike vlae == === Presidentsvlag van Letland === [[Lêer:Latvian presidential standard at the presidential chancellery.JPG|duimnael|Die Letlandse presidentsvlag by die presidensiële kanselierskap, [[Huis van die Swartkoppe]], [[Riga]]]] Die presidentsvlag is wit met ’n reghoekige kruis in die kleurverhouding van die nasionale vlag. Op die middel van die kruis is ’n wit reghoekige paneel en daarop die wapen van Letland. Die wapen se hoogte is 1⁄3 van die vlag se hoogte, die middel van die son in die skild van die wapen is ook in die middel van die vlag. Die verhouding tussen die breedte van die nasionale kleure en dié van die vlag is 1:5. Die verhouding tussen die lengte en breedte van die vlag is 3:2. === Vlag van die Eerste Minister van Letland === Die vlag van die eerste minister van Letland is wit met die simetriese kruis in die kleurverhouding van die nasionale vlag. In die skildhoek van die vlag is die wapen van Letland. Die hoogte van die wapen is 5⁄6 van die skildhoek se hoogte en die son in die wapen is in die middel van die skildhoek. Die verhouding tussen die breedte van die nasionale kleure en dié van die vlag is 1:5. Die verhouding tussen die lengte en breedte van die vlag is 3:2. === Vlag van die Speaker van die Saeima === Die vlag van die Speaker van die [[Saeima]] is wit met die simetriese kruis in die kleurverhouding van die nasionale vlag. In die patroon van die vlag is die wapen van Letland. Die hoogte van die wapen is 5⁄6 van die patroon se hoogte en die son in die wapen is in die middel van die patroon. Die verhouding tussen die breedte van die nasionale kleure en dié van die vlag is 1:5. Die verhouding tussen die lengte en breedte van die vlag is 3:2. === Vlag van die Minister van Verdediging === Die vlag van die Minister van Verdediging is wit met die simetriese kruis in die kleurverhouding van die nasionale vlag. In die skildhoek van die vlag is die soldaatkenteken. Die hoogte van die soldaatkenteken is 3⁄5 van die skildhoek hoogte. Die verhouding tussen die breedte van die nasionale kleure en dié van die vlag is 1:5. Die verhouding tussen die lengte en breedte van die vlag is 3:2. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the President of Latvia.svg| Presidentsvlag van Letland Lêer:Flag of the Prime Minister of Latvia.svg| Vlag van die Eerste Minister van Letland Lêer:Flag of the Speaker of the Saeima of Latvia.svg| Vlag van die Speaker van die Saeima Lêer:Flag of the Minister of Defence of Latvia.svg| Vlag van die Minister van Verdediging </gallery> == Militêre vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Naval Ensign of Latvia.svg| <small>2:3</small> {{FIAV|000001}}, Oorlogsvlag (ter see) Lêer:Naval Jack of Latvia.svg| Vlootvaandel Lêer:Pennant of the Commander of Division of Latvia.svg| Divisiebevelvoerder se wimpel Lêer:Flag of the Border Guard of Latvia.svg| Vlag van die grenstroepe Lêer:Latvia-cic-army.svg| Vlag van die Opperbevelvoerder van die Gewapende Magte Lêer:CiC Latvian Navy.svg| Vlag van die Opperbevelvoerder van die Vloot Lêer:Flotilla Admiral Flag of Latvia.svg| Vlag van die Admiraal van die Vloot Lêer:Rear Admiral Flag of Latvia.svg| Vlag van die Adjunkadmiraal van die Vloot Lêer:Pennant of the Commander of Flotilla of Latvia.svg| Wimpel van die [[Flottielje]]bevelvoerder Lêer:Pennant of the Commander of Squadron of Latvia.svg| Wimpel van die [[Eskader]]bevelvoerder Lêer:Pennant of the Commander of Division of Latvia.svg| Wimpel van die Divisiebevelvoerder </gallery> == Subnasionale vlae == === Munisipale vlae === Sommige van die Letlandse munisipaliteite beskik ook oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Daugavpils.svg| {{FIAV|normal}} [[Daugavpils]] Lêer:Jelgava flag.svg| {{FIAV|normal}} [[Jelgava]] Lêer:Flag of Jurmala.svg| {{FIAV|normal}} [[Jūrmala]] Lêer:Flag of Kuldīga.svg| {{FIAV|normal}} [[Kuldīga]] Lêer:Flag of Liepāja.svg| {{FIAV|normal}} [[Liepaja]] Lêer:Flag of Riga.svg| {{FIAV|normal}} [[Riga]] Lêer:Flag of Ventspils.svg| {{FIAV|normal}} [[Ventspils]] </gallery> === Etniese vlae === Letland se grootste etniese minderhede beskik oor hul eie vlae. Die [[Lyflanders]] gebruik ’n horisontale driekleur met dieselfde ontwerp as die nasionale vlag van Letland. Die Lyflandse vlag vertoon die kleure groen, wit en blou; blou verteenwoordig die see, wit die sand langs die kus en groen die woude. Dit is tydens die eerste Lyflandse vergadering op 2 April 1923 voorgestel en vir die eerste keer gehys tydens die Lyflanddse fees in [[Mazirbe]] (''Irē'').<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/lv-livon.html |title=Livonian People (Latvia) |publisher=Flags of the World |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> ’n Deel van die Letlandse bevolking het nie Letlandse burgerskap nie. Hierdie oorwegend [[Russies]]talige bevolkingsgroep is in besit van Letlandse paspoorte in ’n violet kleur. Dit is tydens ’n veldtog in 2005 oorgeneem en het aanleiding gegee tot die ontwerp van ’n vlag waarvan die ontwerp ooreenstem met dié van die nasionale vlag van Letland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/lv_rus.html |title=Russians in Latvia |publisher=Flags of the World |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Baltic Germans.svg| Vlag van die [[Baltiese Duitsers]] Lêer:Official flag of Latgale.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Letgalle Lêer:Flag of the Livonians.svg| Vlag van die [[Lyflanders]] Lêer:Livonian flag windy.JPG| Lyflandse vlag op die Lyflandse gemeenskapsentrum in Mazirbe Lêer:Sēlijas karogs.svg| Vlag van Selonië Lêer:Official flag of Zemgale.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Semgalle Lêer:Flag of Latvian Russians.svg| {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van die Russiestalige bevolking </gallery> == Galery == <gallery class="center" mode="packed" heights="120px"> Lêer:16-08-29-BSPC-wichtige-Autos-RR2 2912.jpg|Die presidentsvlag aan die president se motor Lêer:Saeimas svinīgā sēde (38466284412).jpg|Die vlag van die Speaker van die Saeima Lêer:Latvian embassy Prague 4430.JPG|Die vlae van Letland en [[Vlag van Europa|dié van Europa]] by die Letlandse ambassade in [[Praag]], [[Tsjeggië]], in 2007 Lêer:YL-CSL Airbus A220-300 Air Baltic LGW 22.3.21.jpg|’n [[AirBaltic]] [[Airbus]] A220-300 in die nasionale kleure van Letland met die doopnaam “Riga”. </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Latvia|Vlae van Letland}} * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/lv.html Letland] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Latvia|title=Flag of Latvia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Latvia}} [[Kategorie:Letland]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Letland]] 07cjwl3ujkkev66r9att1pgamauxme9 0 454001 2920836 2916899 2026-08-01T15:50:02Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920836 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-vrouewêreldbeker 2024 | beeld = T20I-vrouewêreldbeker 2024.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-vrouewêreldbeker 2024 | vanafdatum = 3 Oktober | totdatum = 20 Oktober | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} | kampioen = {{Crv-NZ}} | naaswenner = {{Crv-ZA}} | getal = 1 | deelnemers = 10 (56 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 23 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Amelia Kerr]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Laura Wolvaardt]] (223)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-16315 |title=Most runs in ICC Women's T20 World Cup, 2024/25 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Amelia Kerr]] (15)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-16315 |title=Most wickets For ICC Women's T20 World Cup, 2024/25 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> | vorige jaar = 2023 | vorige toernooi = T20I-vrouewêreldbeker 2023 | volgende jaar = 2026 | volgende toernooi = T20I-vrouewêreldbeker 2026 }} Die '''T20I-vrouewêreldbeker 2024''' ([[Engels]]: ''2024 Women’s T20 World Cup'') is van 3 tot 20 Oktober 2024 in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beslis. Dit was die negende [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied is en die eerste in die Verenigde Arabiese Emirate. Die toernooi sou oorspronklik in [[Bangladesj]] met dieselfde datums aangebied word, maar weens politieke onrus in dié land is dit in Augustus 2024 verskuif, terwyl die [[Bengaalse Krieketraad]] as amptelike gasheer aangebly het.<ref name="Cricbuzz">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131355/icc-moves-womens-t20-world-cup-from-strife-torn-bangladesh-to-uae |title=ICC moves Women's T20 World Cup from strife-torn Bangladesh to UAE |publisher=Cricbuzz |author=Vijay Tagore |date=20 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Ná die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014-toernooi]] sou dit die tweede T20I-vrouewêreldbekertoernooi in Bangladesj gewees het, waarmee dit die eerste land sou geword het om twee keer as gasvroue op te tree. Dit was ná die [[T20I-wêreldbeker 2021]] en die [[Kampioenetrofee 2025]], wat saam met Pakistan aangebied is, die derde vername kriekettoernooi in die Verenigde Arabiese Emirate. [[Lêer:Prime Minister Sheikh Hasina With ICC Women's T20 World Cup Trophy 2024-05-05 (PID-0008760) (cropped).jpg|duimnael|links|Die T20I-vrouewêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Die toernooi se formaat van 2016, 2018, 2020 en 2023 het onveranderd gebly en tien nasionale vroue[[krieket]]spanne het aan die T20I-vrouewêreldbeker 2024 deelgeneem: die sewe regstreekse kwalifiseerders ([[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan|Nieu-Seeland]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]]), saam met die naasbeste span op die T20I-vroueranglys soos op 27 Februarie 2023 ([[Pakistanse nasionale vrouekrieketspan|Pakistan]]) en die wenners van die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2024 ([[Skotse nasionale vrouekrieketspan|Skotland]] en [[Sri Lankaanse nasionale vrouekrieketspan|Sri Lanka]]). Skotland het vir die eerste keer vir ’n T20I-vrouewêreldbekertoernooi gekwalifiseer en die altesaam derde span van Europa geword wat vir dié toernooi kon kwalifiseer. Tydens die T20I-vrouewêreldbeker 2024 is 23 wedstryde gespeel, waaronder 20 in die eerste rondte en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in twee groepe van vyf spanne elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna gekwalifiseer vir die halfeindrondte, waarvan die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Elke wedstryd het bestaan uit 20 boulbeurte per span. Die ses beste spanne van die T20I-vrouewêreldbeker 2024 het saam met die gasvroue van die 2026-toernooi regstreeks gekwalifiseer vir die volgende [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] in Engeland. Dit was die laaste T20I-vrouewêreldbekertoernooi waaraan tien nasionale spanne deelgeneem het, nadat die aantal nasionale spanne vir die T20I-vrouewêreldbeker 2026 na twaalf verhoog is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/ckkg1kq3qgvo |title=Women's T20 World Cup will expand to 16 teams |publisher=[[BBC]] |date=22 Julie 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika en Wes-Indië het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Nieu-Seeland het Wes-Indië geklop en Suid-Afrika vir die verdedigende kampioen Australië, waardeur twee spanne mekaar in die T20I-vrouewêreldbekereindstryd ontmoet het wat nog nie ’n titel ingepalm het nie. Dit was die eerste eindstryd tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika in enige krieket – beide mans en vroue. Daarbenewens het vir die eerste keer in die toernooigeskiedenis beide Australië en Engeland versuim om na die eindstryd deur te dring. Nieu-Seeland het Suid-Afrika in die eindstryd op die [[Doebai Internasionale Krieketstadion]] in [[Doebai (stad)|Doebai]] met 32 lopies verslaan en sodoende sy eerste T20I-vrouewêreldbekertitel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-south-africa-women-final-1432444/match-report |title=Kerr, Halliday deliver World Cup glory on dream day for NZ cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Saam met hul oorwinnings tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]] was dit Nieu-Seeland se tweede internasionale vrouekriekettitel. Vir die Suid-Afrikaanse Proteas was dit ná die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023-eindstryd]] hul tweede agtereenvolgende T20I-vrouewêreldbekereindstrydverskyning, asook hulle tweede T20I-wêreldbekereindstrydverskyning vir beide mans en vroue in dieselfde jaar, nadat die [[Proteas|mansspan]] in die [[T20I-wêreldbeker 2024]]-eindstryd verskyn het. Doebai het ná die T20I-wêreldbeker 2021-eindstryd die tweede T20I-wêreldbekereindstryd – beide mans en vroue – gehuisves en interessant genoeg het in albei eindstryde twee spanne mekaar ontmoet wat voorheen nog nie ’n T20I-wêreldbekertitel gewen het nie. Daarmee het Doebai die eerste stad in ’n assosiaatlid van die IKR geword wat twee vername krieketeindstryde gehuisves het. == Toewysing == [[Lêer:Sheikh Hasina With ICC Womens T20 World Cup Bangladesh 2024 Trophy Delegation At Ganabhaban 2024-05-05 (PID-0008762).jpg|duimnael|Die destydse [[Bangladesj]]iese eerste minister [[Sjeikh Hasina]] saam met die T20I-vrouewêreldbeker 2024 se reëlingskomitee en krieketspelers tydens die presentasie van die T20I-vrouewêreldbekertrofee op 5 Mei 2024 in [[Dhaka]], toe die T20I-vrouewêreldbeker 2024 nog in Bangladesj sou plaasvind]] Die Internasionale Krieketraad het in Julie 2022 Bangladesj as gasheer van die T20I-vrouewêreldbeker 2024 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2691035 |title=Hosts for ICC Women’s global events until 2027 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Julie 2022 |accessdate=28 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228190055/https://www.icc-cricket.com/media-releases/2691035 |archive-date=28 Februarie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee sou dié land die eerste geword het om twee keer T20I-vrouewêreldbekertoernooie aan te bied. Vroeg in Junie 2024 het in Bangladesj grootskaalse betogings teen die destydse Bangladesjiese regering onder die eerste minister [[Sjeikh Hasina]] uitgebreek, waarna soms as “[[Bangladesjiese kwotahervormingsbeweging van 2024|Julierewolusie]]” verwys word, waartydens volgens skattings omtrent 1&nbsp;000 mense dood is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/more-than-1000-killed-bangladesh-violence-since-july-health-ministry-chief-says-2024-08-29 |title=More than 1,000 killed in Bangladesh violence since July, health ministry chief says |publisher=[[Reuters]] |date=29 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Op 5 Augustus 2024 het Sjeikh Hasina na Indië gevlug en bedank, waarna die betogings tot ’n einde gekom het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/bangladeshs-ex-pm-hasina-in-india-a-dilemma-for-new-delhi/a-69929345 |title=Bangladesh's ex-PM Hasina in India: A dilemma for New Delhi |publisher=Deutsche Welle |author=Murali Krishnan |date=13 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Twee weke later het die Internasionale Krieketraad die moontlikheid ondersoek om die T20I-vrouewêreldbeker 2024 weens die politieke onrus na Indië te verskuif, maar dié voorstel is verwerp en die [[Bengaalse Krieketraad]] het vir meer tyd gevra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131327/womens-t20-world-cup-2024-uae-emerges-as-potential-host-but-bcb-seeks-more-time |title=Women's T20 World Cup 2024: UAE emerges as potential host but BCB seeks more time |publisher=Cricbuzz |authors=Vijay Tagore en Atif Azam |date=16 Augustus 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Aanvanklik is daar oorweeg om die toernooi na die buurland Indië te verskuif, maar die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] het dit van die hand gewys en die [[moeson]]seisoen en veral die voorbereidings op die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] as redes aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcci-rejects-iccs-offer-to-host-2024-womens-t20-world-cup-1447561 |title=BCCI rejects ICC's offer to host Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Daarnaas is [[Sri Lanka]] en [[Zimbabwe]] as alternatiewe gasheerlande oorweeg, maar Sri Lanka is om soortgelyke weersomstandighede soos Indië uitgesluit. Zimbabwe het laas in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003 die Krieketwêreldbeker]] saam met [[Suid-Afrika]] en [[Kenia]] gehuisves en is saam met Suid-Afrika en [[Namibië]] as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-express-interest-in-hosting-women-s-t20-world-cup-2024-1447677 |title=Zimbabwe express interest in hosting Women's T20 World Cup 2024 |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=16 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50372-zimbabwe-emerges-as-contender-to-host-womens-t20-world-cup-2024.html |title=Zimbabwe emerges as contender to host Women’s T20 World Cup 2024 |publisher=Female Cricket |date=17 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Op 20 Augustus 2024 het die Internasionale Krieketraad aangekondig dat die T20I-vrouewêreldbeker 2024 uiteindelik na die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verskuif is met die Bengaalse beheerliggaam wat as amptelike gasheer aangebly het.<ref name="Cricbuzz" /> Gevolglik was dit die eerste T20I-vrouewêreldbekertoernooi wat op ’n neutrale plek beslis is.<ref name="ESPNcricinfo">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-faqs-uae-set-to-be-tournament-s-first-ever-neutral-venue-1452325 |title=FAQs: The first ever women's T20 World Cup at a neutral venue |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=1 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Saam met die [[Kampioenetrofee 2025]], wat saam met Pakistan aangebied is, was dit een van twee vername internasionale kriekettoernooie wat binne ses maande in die Verenigde Arabiese Emirate beslis is. Drie jaar voorheen het die Verenigde Arabiese Emirate saam met [[Oman]] die [[T20I-wêreldbeker 2021]] vir mans aangebied, wat uit Indië verskuif is weens die [[Covid-19-pandemie]]situasie in dié land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/t20-world-cup-will-move-to-uae-and-oman-confirms-icc-1.1251079 |title=T20 World Cup will move to UAE and Oman, confirms ICC |publisher=The National |author=Paul Radley |date=29 Junie 2021 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Daarmee was dit die tweede vername kriekettoernooi wat geheel en al deur ’n assosiaatlid van die IKR gehuisves is. == Deelnemers == === Kwalifisering === In April 2022 het die Internasionale Krieketraad die kwalifiseringsproses vir die T20I-vrouewêreldbeker 2024 bekendgemaak, waarvolgens tien spanne aan dié toernooi deelgeneem het. Die gasvroue Bangladesj het saam met die ses beste spanne van die vorige [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023-toernooi]] regstreeks gekwalifiseer. Die oorblywende regstreekse kwalifiseringsplek is deur die naasbeste span, wat nog nie gekwalifiseer het nie, op die T20I-vroueranglys soos op 27 Februarie 2023 bespreek. Die twee oorblywende plekke is tydens die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2024, waaraan die wenners van plaaslike kwalifiseringstoernooie deelgeneem het, beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/qualification-pathway-for-marquee-icc-events-confirmed |title=Qualification pathway for marquee ICC events confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=10 April 2022 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Die volgende tien spanne het vir die T20I-vrouewêreldbeker 2024 gekwalifiseer: Australië, Engeland, Indië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika en Wes-Indië het as die ses beste spanne van die T20I-vrouewêreldbeker 2023 almal saam met die gasvroue Bangladesj regstreeks gekwalifiseer. Pakistan het as die naasbeste span op die T20I-vroueranglys teen 27 Februarie 2023 gekwalifiseer, terwyl Skotland en Sri Lanka tydens die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2024 hulle plekke bespreek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-2024-1425615/scotland-women-vs-sri-lanka-women-final-1425660/match-report |title=Athapaththu 102 helps Sri Lanka seal T20 World Cup Qualifier final |publisher=ESPNcricinfo |date=7 Mei 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Skotland, wat Ierland geklop het, het vir die eerste keer aan ’n T20I-vrouewêreldbekertoernooi deelgeneem; dit was ook die enigste verandering in die lys deelnemende spanne teenoor die vorige 2023-toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/2024/05/05/ireland-miss-out-on-womens-t20-world-cup-after-heavy-defeat-to-scotland |title=Ireland miss out on Women’s T20 World Cup after heavy defeat to Scotland |publisher=The Irish Times |date=5 Mei 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Die gasheer die Verenigde Arabiese Emirate het in die kwarteindstryd van die T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2024 teen Sri Lanka vasgeval.<ref name="ESPNcricinfo" /> === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2024 ICC Women's T20 World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2024-kwalifisering; altesaam 56 lande het deelgeneem. {{sleutel|#000032|Gasvroue}} {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer}} {{sleutel|#01a2ffff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-vroueranglys}} {{sleutel|#00ab00|Wenner van die kwalifisering}} {{sleutel|#ffaa00|Tydens die wêreldwye kwalifisering uitgeskakel}} {{sleutel|#ffc900|Tydens die plaaslike kwalifisering uitgeskakel}} {{sleutel|#c0c0c0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Crv-BD}} |'''Gasvroue''' |Sesde |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-AU}} |rowspan="6"|'''Regstreeks''' |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-EN}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Crv-IN}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]])</small> |- |{{Crv-NZ}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]])</small> |- |{{Crv-ZA}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-WI}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]])</small> |- |{{Crv-PK}} |T20I-vroueranglys op<br />27 Februarie 2023 |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Crv-XS}} |rowspan="2"|T20I-vrouewêreldbekerkwalifisering 2024 |Eerste | – |Debuut |- |{{Crv-LK}} |Negende |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] |Eerste rondte <small>([[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]])</small> |} == Stadions == In Julie 2022 het die [[Bengaalse Krieketraad]] [[Dhaka]] en [[Sylhet]] as gasheerstede van die T20I-vrouewêreldbeker 2024 aangekondig. Die [[Sylhet Internasionale Krieketstadion]] sou die uitklopwedstryde huisves, terwyl al die ander wedstryde op die [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]] aangebied sou word. Volgens die Bengaalse beheerliggaam het albei stadions geen opknapping nodig gehad nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newagebd.net/article/176859/dhaka-sylhet-to-host-2024-womens-t20-wc-matches |title=Dhaka, Sylhet to host 2024 Women’s T20 WC matches |publisher=New Age Bangladesh |author=Mahibur Hillol |date=26 Julie 2024 |accessdate=24 November 2025 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Albei stadions is voorheen tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014]] gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/41487-which-countries-have-hosted-womens-t20-world-cup-events.html |title=Which countries have hosted Women’s T20 World Cup events? |publisher=Female Cricket |date=8 Mei 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> In Augustus 2024 het die Internasionale Krieketraad die toernooi na die Verenigde Arabiese Emirate verskuif weens politieke onrus in Bangladesj, hoewel die Bengaalse Krieketraad steeds as amptelike gasheer aangebly het. Die wedstryde is in die twee stede [[Doebai (stad)|Doebai]] en [[Sharjah]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-venue-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |title=UAE confirmed as new venue for ICC Women’s T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Altesaam 23 wedstryde is tydens die T20I-vrouewêreldbeker 2024 gespeel, waaronder twee halfeindstryde en die eindstryd, waarvan twaalf op die [[Doebai Internasionale Krieketstadion]] en elf op die [[Sharjah-krieketstadion]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-2024-venues-cricket |title=ICC Women’s T20 World Cup 2024: Know the venues |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |date=28 September 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! [[Doebai (stad)|Doebai]] ! [[Sharjah]] |- | [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]] | [[Sharjah-krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|25|2|48|N|55|13|8|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Doebai Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|25|19|50.96|N|55|25|15.44|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sharjah-krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''27&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Dubai Stadium 2019.jpg|200px]] | [[Lêer:SharjahCricket.JPG|200px]] |- !colspan=2|{{Location map+|Verenigde Arabiese Emirate|width=400|float=center|places= {{Location map~|Verenigde Arabiese Emirate|lat_deg=25|lat_min=3|lon_deg=55|lon_min=13|position=left|background=|label=[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai]]}} {{Location map~|Verenigde Arabiese Emirate|lat_deg=25|lat_min=20|lon_deg=55|lon_min=25|position=left|background=|label=[[Sharjah-krieketstadion|Sharjah]]}}}} |}</center> == Formaat == Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 is oor 18 dae tussen tien verskillende spanne oor 23 wedstryde beslis. Dit het op 3 Oktober 2024 op die Sharjah-krieketstadion in Sharjah met die openingswedstryd tussen die nominele gasheer Bangladesj en Skotland begin. Die toernooi het geëindig op die Doebai Internasionale Krieketstadion in Doebai op 20 Oktober met die eindstryd tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika, waartydens Nieu-Seeland die T20I-vrouewêreldbekertrofee ingepalm het. Dieselfde formaat is voorheen tydens die T20I-vrouewêreldbekertoernooie in 2016, 2018, 2020 en 2023 gebruik. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-vrouewêreldbeker 2024 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Oktober ! scope=col |Do<br />3 ! scope=col |Vr<br />4 ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 ! scope=col |Di<br />15 |- align=center | align=left|Groep A <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 |- align=center |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Oktober ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepe === {| class="wikitable" style="width:98%;" !width=25%|[[#Groep A|Groep A]] !width=25%|[[#Groep B|Groep B]] |- | {{Crv-AU}}<br /> {{Crv-IN}}<br /> {{Crv-NZ}}<br /> {{Crv-PK}}<br /> {{Crv-LK}} | {{Crv-BD}}<br /> {{Crv-EN}}<br /> {{Crv-XS}}<br /> {{Crv-ZA}}<br /> {{Crv-WI}} |} === Eerste rondte === Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 is deur tien nasionale vrouekrieketspanne beslis. Vir die eerste rondte is die tien deelnemende spanne in twee groepe van vyf spanne elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span vier wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die twee beste spanne van elke groep het na die uitklopfase deurgedring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/icc-women-s-t20-world-cup-2024-ultimate-guide-everything-you-need-to-know |title=ICC Women’s T20 World Cup 2024 Ultimate Guide: Everything you need to know |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=6 September 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hulle onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal. === 2024-effek op 2026-kwalifisering === Die vyf beste spanne van die 2024-toernooi (saam met die 2026-gasvroue Engeland) het regstreeks vir die volgende T20I-vrouewêreldbeker 2026 gekwalifiseer. Hulle was Australië, Indië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika en Wes-Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-t20-world-cup-pathway-resumes-as-focus-turns-to-asia-qualifier |title=Women's T20 World Cup pathway resumes as focus turns to Asia Qualifier |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=8 Mei 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van tien skeidsregters en drie wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/matchwise-schedule-of-icc-match-officials-for-women-s-t20-world-cup-announced |title=Matchwise schedule of ICC Match Officials for Women’s T20 World Cup announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 September 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Lauren Agenbag <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kim Cotton <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Sarah Dambanevana <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Anna Harris <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Nimali Perera <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> || * {{vlagikoon|Australië}} Claire Polosak <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Vrinda Rathi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Sue Redfern <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Eloise Sheridan <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Jacqueline Williams <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Shandre Fritz <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} G. S. Lakshmi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Michell Pereira <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> |} === Spanne === Elke land het 15 spelers vir die toernooi gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/all-the-squads-named-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |title=All the squads named for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=19 September 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase én regstreeks vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]. |- | style="background:#ffc;"|Uit die toernooi geskakel, maar kwalifiseer regstreeks vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]]. |- |Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] mis. |- | style="background:#fcc;"|Gerelegeer na die T20I-vrouewêreldbeker 2026-kwalifisering. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die eerste rondte en die uitklopfase. Die groepe is op 5 Mei 2024 bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2024 |title=Groups, fixtures revealed for Women's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Mei 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Ná die verskuiwing van die toernooi na die Verenigde Arabiese Emirate is op 26 Augustus 2024 die nuwe kalender bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/updated-fixtures-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2024 |title=Updated fixtures revealed for Women's T20 World Cup 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Augustus 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> === Eerste rondte === Tien spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring, terwyl die drie beste spanne van elke groep regstreeks vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ecb.co.uk/news/4350292/icc-womens-t20-world-cup-2026-qualifiers-teams-and-whats-next |title=ICC Women’s T20 World Cup 2026: Qualifiers, teams, and what’s next |publisher=[[Engelse en Walliese Krieketraad]] |date=26 Augustus 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-AU}} |4||4||0||0||'''8'''||+2.223 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-NZ}} |4||3||1||0||'''6'''||+0.879 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-IN}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.322 |- |style="text-align:left"|{{Crv-PK}} |4||1||3||0||'''2'''||–1.040 |- bgcolor="#fcc" |style="text-align:left"|{{Crv-LK}} |4||0||4||0||'''0'''||−2.173 |} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 116 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 85/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Fatima Sana]] 30 (20) | paaltjies1 = [[Chamari Athapaththu]] 3/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Nilakshi de Silva]] 22 (25) | paaltjies2 = [[Sadia Iqbal]] 3/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 31 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-match-group-a-1432423/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Fatima Sana]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Pakistan se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-match-group-a-1432423/match-report |title=All-round Fatima Sana, spinners give Pakistan a winning start |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 160/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 102 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Sophie Devine]] 57* (36) | paaltjies1 = [[Renuka Singh Thakur]] 2/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harmanpreet Kaur]] 15 (14) | paaltjies2 = [[Rosemary Mair]] 4/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 58 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/india-women-vs-new-zealand-women-4th-match-group-a-1432425/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Sophie Devine]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Smriti Mandhana]] word die eerste Indiese vroulike kolwer wat haar 3&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54032-smriti-mandhana-becomes-the-1st-indian-to-reach-3500-t20i-runs.html |title=Smriti Mandhana becomes the 1st Indian to reach 3500 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=4 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit is Nieu-Seeland se eerste oorwinning ná tien agtereenvolgende nederlae en beëindig hulle langste T20I-verloorreeks ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4151562/from-record-loss-streak-to-a-world-cup-final-new-zealand-form-reversal-turnaround-revival-t20-world-cup-white-ferns |title=How NZ went from record loss streak to a World Cup final |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Laura Jolly |date=19 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/most-consecutive-defeats-283085 |title=Most consecutive defeats in WT20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-LK}} | telling1 = 93/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 94/4 (14.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Nilakshi de Silva]] 29* (40) | paaltjies1 = [[Megan Schutt]] 3/12 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Beth Mooney]] 43* (38) | paaltjies2 = [[Sugandika Kumari]] 1/16 (2.2 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-sri-lanka-women-5th-match-group-a-1432426/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Anna Harris en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Megan Schutt]] (Aus) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Harshitha Samarawickrama]] (SL) speel in haar 100ste internasionale wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54084-harshitha-samarawickrama-completes-100-international-matches-for-sri-lanka.html |title=Harshitha Samarawickrama completes 100 International matches for Sri Lanka |publisher=Female Cricket |date=5 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 105/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 108/4 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Nida Dar]] 28 (34) | paaltjies1 = [[Arundhati Reddy]] 3/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shafali Verma]] 32 (35) | paaltjies2 = [[Fatima Sana]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/india-women-vs-pakistan-women-7th-match-group-a-1432428/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]]<br />Bywoning: 15&nbsp;935 | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Arundhati Reddy]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die 100ste T20I-wedstryd – beide mans en vroue – wat op hierdie stadion gespeel is.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.khaleejtimes.com/sports/uae-india-pakistan-womens-match-on-oct-6-to-be-dubai-international-stadiums-100th-t20i |title=UAE: India-Pakistan women's match on Oct 6 to be Dubai International Stadium's 100th T20I |publisher=Khaleej Times |date=5 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://gulfnews.com/sport/cricket/icc/india-and-pakistan-set-for-historic-t20-clash-at-womens-world-cup-1.104302440 |title=India and Pakistan set for historic T20 clash at Women’s World Cup |publisher=Gulf News |date=5 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Die bywoning van 15&nbsp;935 is beide die hoogste vir ’n T20I-vrouewêreldbekergroepwedstryd en ’n vrouekrieketwedstryd tussen Indië en Pakistan in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-india-pakistan-fans-turn-up-the-volume-in-dubai-in-record-numbers-1454085 |title=India and Pakistan fans turn up the volume in Dubai – in record numbers |publisher=ESPNcricinfo |authors=Valkerie Baynes en Firdose Moonda |date=6 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 148/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 88 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Beth Mooney]] 40 (32) | paaltjies1 = [[Amelia Kerr]] 4/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Amelia Kerr]] 29 (31) | paaltjies2 = [[Megan Schutt]] 3/3 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 60 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-new-zealand-women-10th-match-group-a-1432431/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Megan Schutt]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Alyssa Healy]] (Aus) word die vinnigste vroulike kolwer in dié tyd wat haar 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken (in 2&nbsp;321 aflewerings). Sy teken ook haar 6&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54274-alyssa-healy-competes-3000-t20i-runs-becomes-fastest-to-achieve-this-feat.html |title=Alyssa Healy competes 3000 T20I runs, becomes fastest to achieve this feat |publisher=Female Cricket |date=8 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Ellyse Perry]] (Aus) word ná [[Sophie Devine]] (NZ), [[Nida Dar]] (Pak) en [[Hayley Matthews]] (WI) die vierde speler wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en haar 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/ellyse-perry-becomes-fourth-player-to-score-2000-runs-and-take-100-wickets-in-womens-t20is-1082024-1728401118283 |title=Ellyse Perry 4th player to 2000 runs & 100 wickets double in WT20Is |publisher=Cricket.com |date=8 Oktober 2024 |accessdate=8 Oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008174042/https://www.cricket.com/news/ellyse-perry-becomes-fourth-player-to-score-2000-runs-and-take-100-wickets-in-womens-t20is-1082024-1728401118283 |archive-date=8 Oktober 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Megan Schutt]] (Aus) word die eerste bouler wat haar 44ste T20I-vrouewêreldbekerpaaltjie neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54302-megan-schutt-surpasses-shabnim-ismail-to-become-leading-wicket-taker-in-t20-world-cup.html |title=Megan Schutt surpasses Shabnim Ismail to become leading Wicket-Taker in T20 World Cup |publisher=Female Cricket |date=8 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Most wickets For ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 172/3 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-LK}} | telling2 = 90 (19.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Harmanpreet Kaur]] 52* (27) | paaltjies1 = [[Chamari Athapaththu]] 1/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Kavisha Dilhari]] 21 (22) | paaltjies2 = [[Arundhati Reddy]] 3/19 (4 boulbeurte)<br />[[Asha Sobhana]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 82 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/india-women-vs-sri-lanka-women-12th-match-group-a-1432433/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Harmanpreet Kaur]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Nilakshika de Silva]] (SL) speel in haar 100ste T20I-wedstryd.''<ref name="INDvSL">{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54333-milestones-approaching-during-match-12-between-india-women-vs-sri-lanka-women.html |title=Milestones approaching during Match 12 between India Women vs Sri Lanka Women |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Renuka Singh]] (Ind) speel in haar 50ste T20I-wedstryd.''<ref name="INDvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bcci.tv/video/5563663/renuka-singh-thakur-shares-her-emotions-on-playing-her-50th-t20i |title=Renuka Singh Thakur shares her emotions on Playing her 50th T20I |publisher=[[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Shafali Verma]] (Ind) word op 20 jaar en 255 dae die jongste vroulike kolwer in dié tyd wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54363-shafali-verma-completes-2000-t20i-runs-becomes-youngest-to-achieve-this-feat.html |title=Shafali Verma completes 2000 T20I Runs, becomes youngest to achieve this feat |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sy word ná [[Mithali Raj]] (in 73 kolfbeurte) ook die naasvinnigste Indiese vroulike kolwer wat dié mylpaal bereik (in 80 kolfbeurte).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/shafali-verma-second-fastest-indian-2000-t20i-runs-ind-vs-sl-t20-world-cup-2024-mithali-raj-record-stats/article68724800.ece |title=Women’s T20 World Cup 2024: Shafali Verma becomes second-fastest Indian to score 2000 T20I runs |publisher=The Hindu |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Harmanpreet Kaur]] word die derde vroulike kolwer en tweede Indiese kolwer ná [[Smriti Mandhana]] wat haar 3&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54358-harmanpreet-kaur-completes-3500-t20i-runs-3rd-batter-to-achieve-this-feat.html |title=Harmanpreet Kaur completes 3500 T20I Runs, 3rd batter to achieve this feat |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sy teken ook die vinnigste T20I-vrouewêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Indië aan (in 27 aflewerings).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/harmanpreet-kaur-india-vs-sri-lanka-dubai-landmark-fifty-2614300-2024-10-09 |title=Harmanpreet Kaur hits fastest fifty by an Indian batter in Women's T20 World Cup |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Indië teken hulle grootste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/india-women-vs-sri-lanka-women-12th-match-group-a-1432433/match-report |title=Harmanpreet, bowlers demolish Sri Lanka to hand India big NRR boost |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-ind-vs-sl-coach-ratnayake-on-winless-run-1454607 |title='Bad playing through and through' behind Sri Lanka's winless run at T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 82 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 83/1 (11 boulbeurte) | lopies1 = [[Aliya Riaz]] 26 (32) | paaltjies1 = [[Ashleigh Gardner]] 4/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Alyssa Healy]] 37* (23) | paaltjies2 = [[Sadia Iqbal]] 1/17 (3 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-pakistan-women-14th-match-group-a-1432435/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Ashleigh Gardner]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Muneeba Ali]] voer Pakistan vir die eerste keer as T20I-[[Kaptein (sport)|kaptein]] aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/131966/maturing-muneeba-takes-her-next-leap |title=Maturing Muneeba takes her next leap |publisher=Cricbuzz |author=Purnima Malhotra |date=11 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/sad-circumstances-as-pakistan-s-muneeba-ali-steps-into-captaincy-shoes |title=Sad circumstances as Pakistan's Muneeba Ali steps into captaincy shoes |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=10 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Alyssa Healy]] (Aus) teken haar 6&nbsp;500ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54520-alyssa-healy-completes-6500-international-runs-during-pakistan-match.html |title=Alyssa Healy completes 6500 International Runs during Pakistan match |publisher=Female Cricket |date=11 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sy word ná [[Suzie Bates]] (NZ) en [[Stafanie Taylor]] (WI) ook die derde kolwer wat haar 1&nbsp;000ste T20I-vrouewêreldbekerlopie aanteken.<ref name="Most_runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-career/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Most runs in ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref name="guinnessworldrecords">{{en}} {{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/773933-most-runs-scored-at-the-womens-t20-world-cup |title=Most runs scored at the Women’s T20 World Cup |publisher=[[Guinness World Records]] |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-LK}} | telling1 = 115/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 118/2 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Chamari Athapaththu]] 35 (41) | paaltjies1 = [[Amelia Kerr]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Georgia Plimmer]] 53 (44) | paaltjies2 = [[Chamari Athapaththu]] 1/8 (2 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-15th-match-group-a-1432436/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Sarah Dambanevana ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Anna Harris ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Georgia Plimmer]] (NZ) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Chamari Athapaththu]] (SL) speel in haar 250ste internasionale wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54582-chamari-athapaththu-completes-250-international-caps-for-sri-lanka.html |title=Chamari Athapaththu Completes 250 International caps for Sri Lanka |publisher=Female Cricket |date=12 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 151/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 142/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Grace Harris]] 40 (41) | paaltjies1 = [[Renuka Singh Thakur]] 2/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harmanpreet Kaur]] 54* (47) | paaltjies2 = [[Annabel Sutherland]] 2/22 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met nege lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-india-women-18th-match-group-a-1432439/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sophie Molineux]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Tahlia McGrath]] word die vinnigste Australiese vroulike kolwer in dié tyd wat haar 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken (in 37 kolfbeurte).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/tahlia-mcgrath-breaks-all-time-aussie-record-in-india-clash-10132024-1728831958036 |title=Tahlia McGrath breaks all-time Aussie record in India clash |publisher=Cricket.com |date=13 Oktober 2024 |accessdate=20 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220162332/https://www.cricket.com/news/tahlia-mcgrath-breaks-all-time-aussie-record-in-india-clash-10132024-1728831958036 |archive-date=20 Februarie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Sy word ook die gesamentlik naasvinnigste vroulike kolwer wat dié mylpaal bereik, saam met [[Sarah Taylor]] (Eng), ná [[Charlotte Edwards]] (ook Eng) wat dit in 35 kolfbeurte vermag het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54672-tahlia-mcgrath-overtakes-meg-lanning-becomes-fastest-to-score-1000-t20i-runs-for-australia.html |title=Tahlia McGrath overtakes Meg Lanning, becomes fastest to score 1000 T20I Runs for Australia |publisher=Female Cricket |date=13 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Pooja Vastrakar]] (Ind) neem haar 100ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54677-pooja-vastrakar-completes-100-international-wickets-for-india.html |title=Pooja Vastrakar completes 100 International Wickets for India |publisher=Female Cricket |date=13 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/pooja-vastrakar-completes-100-wickets-in-international-cricket-achieves-feat-by-dismissing-ashleigh-gardner-during-ind-w-vs-aus-w-icc-womens-t20-world-cup-2024-match-6339741.html |title=Pooja Vastrakar Completes 100 Wickets in International Cricket, Achieves Feat by Dismissing Ashleigh Gardner During IND-W vs AUS-W ICC Women’s T20 World Cup 2024 Match |publisher=LatestLY |date=13 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-india-women-18th-match-group-a-1432439/match-report |title=Australia clinch thriller to book yet another semi-final; India on the brink |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=13 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 110/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 56 (11.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Suzie Bates]] 28 (29) | paaltjies1 = [[Nashra Sandhu]] 3/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Fatima Sana]] 21 (23) | paaltjies2 = [[Amelia Kerr]] 3/14 (2.4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 54 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-pakistan-women-19th-match-group-a-1432440/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Eden Carson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:green">Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-pakistan-women-19th-match-group-a-1432440/match-report |title=NZ knock Pakistan (and India) out; secure first T20 World Cup semi spot in eight years |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=14 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland haal vir die eerste keer sedert die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016-toernooi]] die halfeindrondte.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-hope-grit-resolve-emotions-overflow-amid-new-zealand-s-revival-1455360 |title=Hope, grit, resolve: emotions overflow amid New Zealand's revival |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=14 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Beide Indië en Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/pakistan-cant-come-to-indias-rescue-harmanpreet-kaurs-team-knocked-out-of-t20-world-cup-as-nz-reach-semifinal-101728920275787.html |title=Pakistan can't come to India's rescue, Harmanpreet Kaur's team knocked out of T20 World Cup as NZ reach semi-final |publisher=[[Hindustan Times]] |date=15 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Indië versuim vir die eerste keer sedert die 2016-toernooi om die halfeindrondte te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thebridge.in/cricket/india-crashes-out-womens-t20-world-cup-50183 |title=India crashes out of Women's T20 World Cup, Eight-year semifinal streak ends |publisher=The Bridge |date=14 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-WI}} |4||3||1||0||'''6'''||+1.536 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Crv-ZA}} |4||3||1||0||'''6'''||+1.382 |- bgcolor="#ffc" |style="text-align:left"|{{Crv-EN}} |4||3||1||0||'''6'''||+1.091 |- |style="text-align:left"|{{Crv-BD}} |4||1||3||0||'''2'''||–0.844 |- bgcolor="#fcc"" |style="text-align:left"|{{Crv-XS}} |4||0||4||0||'''0'''||−3.129 |} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 119/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-XS}} | telling2 = 103/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sobhana Mostary]] 36 (38) | paaltjies1 = [[Saskia Horley]] 3/13 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Sarah Bryce]] 49* (52) | paaltjies2 = [[Ritu Moni]] 2/15 (4 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 16 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-scotland-women-1st-match-group-b-1432422/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ritu Moni]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Skotland het sy T20I-vrouewêreldbekerdebuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-match-group-a-1432423/match-preview |title=October 3 at the World Cup: Debutants and dark horses |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=2 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Taj Nehar]] (Ban) het haar T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/nigar-sultana-presents-debut-cap-to-taj-nehar-on-her-birthday-ahead-of-ban-w-vs-sco-w-icc-womens-t20-world-cup-2024-match-watch-video-6314826.html |title=Nigar Sultana Presents Debut Cap to Taj Nehar on Her Birthday Ahead of BAN-W vs SCO-W ICC Women’s T20 World Cup 2024 Match (Watch Video) |publisher=LatestLY |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Nigar Sultana]] word die eerste Bengaalse vroulike speler wat in haar 100ste T20I-wedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/nigar-sultana-first-bangladesh-player-to-reach-100-t20is-womens-t20-world-cup-2024-ban-vs-sco/article68712885.ece |title=Women’s T20 World Cup 2024: Nigar Sultana becomes first Bangladesh player to reach 100 T20Is |publisher=The Hindu |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/53910-nigar-sultana-joty-becomes-first-bangladeshi-female-cricketer-to-complete-100-t20i-matches.html |title=Nigar Sultana Joty becomes First Bangladeshi female cricketer to complete 100 T20I Matches |publisher=Female Cricket |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Nahida Akter]] word die eerste Bengaalse vroulike bouler wat haar 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/nahida-akter-first-bangladesh-player-100-wickets-wt20is-womens-t20-world-cup-2024-ban-vs-sco/article68713518.ece |title=Women’s T20 World Cup 2024: Nahida Akter becomes first Bangladesh player to take 100 wickets in WT20Is |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/360745/nahida-first-bangladeshi-to-claim-100-wicket-in |title=Nahida first Bangladeshi woman to claim 100 wickets in T20Is |publisher=Dhaka Tribune |date=4 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit is Bangladesj se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-scotland-women-1st-match-group-b-1432422/match-report |title=Bowlers come to the party as Bangladesh end ten-year wait in Sultana's 100th T20I |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=3 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 118/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 119/0 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Stafanie Taylor]] 44* (41) | paaltjies1 = [[Nonkululeko Mlaba]] 4/29 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 59* (55) | paaltjies2 = [[Qiana Joseph]] 0/9 (1.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/south-africa-women-vs-west-indies-women-3rd-match-group-b-1432424/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Vrinda Rathi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Nonkululeko Mlaba]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 118/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 97/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 41 (40) | paaltjies1 = [[Fahima Khatun]] 2/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sobhana Mostary]] 44 (48) | paaltjies2 = [[Linsey Smith]] 2/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-england-women-6th-match-group-b-1432427/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Sarah Dambanevana ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-XS}} | telling1 = 99/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 101/4 (11.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ailsa Lister]] 26 (33) | paaltjies1 = [[Afy Fletcher]] 3/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Qiana Joseph]] 31 (18) | paaltjies2 = [[Olivia Bell]] 2/18 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/scotland-women-vs-west-indies-women-8th-match-group-b-1432429/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Chinelle Henry]] (WI) | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Skotland en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54124-milestones-approaching-during-match-8-between-scotland-women-and-west-indies-women.html |title=Milestones Approaching during Match 8 between Scotland Women and West Indies Women |publisher=Female Cricket |date=5 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Hayley Matthews]] word ná [[Anisa Mohammed]] die tweede Wes-Indiese vroulike bouler wat haar 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/hayley-matthews-t20i-wickets-womens-t20-world-cup-2024-stats-west-indies-vs-scotland/article68717895.ece |title=Women’s T20 World Cup 2024: Hayley Matthews completes 100 wickets in WT20Is |publisher=The Hindu |date=6 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sy neem ook haar 200ste internasionale paaltjie, en sy word die vinnigste vroulike speler in dié tyd wat haar 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en haar 100ste T20I-paaltjie neem (in 98 T20I-wedstryde).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54173-hayley-matthews-becomes-fastest-to-complete-100-wickets-and-1000-runs-in-womens-t20is.html |title=Hayley Matthews becomes fastest to Complete 100 Wickets and 1000 Runs in Women’s T20Is |publisher=Female Cricket |date=6 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 124/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 125/3 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Laura Wolvaardt]] 42 (39) | paaltjies1 = [[Sophie Ecclestone]] 2/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 48* (36) | paaltjies2 = [[Marizanne Kapp]] 1/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/england-women-vs-south-africa-women-9th-match-group-b-1432430/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Sophie Ecclestone]] (Eng) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Laura Wolvaardt]] (RSA) teken haar 6&nbsp;000 lopie in EDI- en T20I-krieket aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54229-laura-wolvaardt-completes-6000-runs-in-white-ball-format.html |title=Laura Wolvaardt completes 6000 Runs in White-Ball Format |publisher=Female Cricket |date=7 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 166/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-XS}} | telling2 = 86 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Marizanne Kapp]] 43 (24) | paaltjies1 = [[Katherine Fraser]] 1/15 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Katherine Fraser]] 14 (21) | paaltjies2 = [[Nonkululeko Mlaba]] 3/12 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 80 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/scotland-women-vs-south-africa-women-11th-match-group-b-1432432/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Marizanne Kapp]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Skotland en Suid-Afrika.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54328-milestones-approaching-during-match-11-between-south-africa-women-vs-scotland-women.html |title=Milestones approaching during Match 11 between South Africa Women vs Scotland Women |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Nadine de Klerk]] (RSA) speel in haar 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54352-nadine-de-klerk-completes-100-international-caps-for-south-africa.html |title=Nadine de Klerk completes 100 International Caps for South Africa |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Suné Luus]] (RSA) speel in haar 250ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54373-south-african-veteran-sune-luus-completes-250-international-appearances.html |title=South African veteran Sune Luus completes 250 International Appearances |publisher=Female Cricket |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cwyld7pr8gwo |title=Scotland eliminated by South Africa at T20 World Cup |publisher=[[BBC]] |author=Timothy Abraham |date=9 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 103/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 104/2 (12.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Nigar Sultana]] 39 (44) | paaltjies1 = [[Karishma Ramharack]] 4/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Hayley Matthews]] 34 (22) | paaltjies2 = [[Marufa Akter]] 1/20 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-west-indies-women-13th-match-group-b-1432434/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Sarah Dambanevana ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Karishma Ramharack]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mandy Mangru]] (WI) het haar T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://newsroom.gy/2024/10/10/world-t20-west-indies-women-beat-bangladesh-to-keep-semi-final-hopes-alive |title=World T20: West Indies Women beat Bangladesh to keep semi-final hopes alive |publisher=Newsroom |date=10 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Nigar Sultana]] word die eerste Bengaalse vroulike kolwer wat haar 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54460-nigar-sultana-joty-becomes-first-from-bangladesh-to-complete-2000-t20i-runs.html |title=Nigar Sultana Joty becomes first from Bangladesh to complete 2000 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=10 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Stafanie Taylor]] (WI) word ná [[Suzie Bates]] (NZ) die tweede kolwer wat haar 1&nbsp;000ste T20I-vrouewêreldbekerlopie aanteken.<ref name="Most_runs" /><ref name="guinnessworldrecords" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 106/3 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 107/3 (17.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Sobhana Mostary]] 38 (43) | paaltjies1 = [[Annerie Dercksen]] 1/7 (1 boulbeurt) | lopies2 = [[Tazmin Brits]] 42 (41) | paaltjies2 = [[Fahima Khatun]] 2/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-south-africa-women-16th-match-group-b-1432437/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Tazmin Brits]] (RSA) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:red">Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/bangladesh-women-vs-south-africa-women-16th-match-group-b-1432437/match-report |title=Spinners, Kapp, Brits help boost South Africa's semi-final chances |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=12 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Oktober 2024 | tyd = 14:00 (GST) | dagnag = | span1 = {{Crv-XS}} | telling1 = 109/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 113/0 (10 boulbeurte) | lopies1 = [[Kathryn Bryce]] 33 (28) | paaltjies1 = [[Sophie Ecclestone]] 2/13 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Maia Bouchier]] 62* (34) | paaltjies2 = [[Kathryn Bryce]] 0/31 (3 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/england-women-vs-scotland-women-17th-match-group-b-1432438/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Maia Bouchier]] (Eng) | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-vrouewedstryd tussen Engeland en Skotland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54633-milestones-approaching-during-match-17-between-england-women-vs-scotland-women.html |title=Milestones Approaching during Match 17 between England Women vs Scotland Women |publisher=Female Cricket |date=13 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 141/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 144/4 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 57* (50) | paaltjies1 = [[Afy Fletcher]] 3/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Qiana Joseph]] 52 (38) | paaltjies2 = [[Sarah Glenn]] 1/20 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/england-women-vs-west-indies-women-20th-match-group-b-1432441/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Sarah Dambanevana ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Qiana Joseph]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Hayley Matthews]] word ná [[Shemaine Campbelle]], [[Deandra Dottin]], [[Stafanie Taylor]] en [[Anisa Mohammed]] die vyfde Wes-Indiese vroulike speler wat in haar 100ste T20I-wedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54796-hayley-matthews-completes-100-t20i-matches.html |title=Hayley Matthews completes 100 T20I Matches |publisher=Female Cricket |date=15 Oktober 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) word die sewende Engelse vroulike kolwer wat haar 5&nbsp;000ste internasionale lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54780-danielle-wyatt-hodge-completes-5000-international-runs-for-england.html |title=Danielle Wyatt-Hodge completes 5000 International runs for England |publisher=Female Cricket |date=15 Oktober 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Deandra Dottin]] (WI) teken haar 6&nbsp;500ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/54801-deandra-dottin-completes-6500-international-runs-for-west-indies.html |title=Deandra Dottin completes 6500 International Runs for West Indies |publisher=Female Cricket |date=15 Oktober 2025 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit is Wes-Indië se eerste T20I-oorwinning oor Engeland sedert die [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018-toernooi]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4149381/england-west-indies-womens-t20-world-cup-2024-group-b-report-scores-semi-finals-schedule-matthews-joseph |title=West Indies blast England out of T20 World Cup |publisher=[[Krieket Australië]] |date=15 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Beide Suid-Afrika en Wes-Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/england-women-vs-west-indies-women-20th-match-group-b-1432441/match-report |title=West Indies knock England out, join South Africa in semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=15 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Wes-Indië haal vir die eerste keer sedert die 2018-toernooi die halfeinrondte.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-qiana-joseph-pummels-england-as-west-indies-find-a-new-matchwinner-1455492 |title='I'm just ready': Qiana Joseph pummels England as West Indies find a new matchwinner |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=16 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Engeland is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/oct/15/england-v-west-indies-womens-t20-cricket-world-cup-live |title=West Indies knock England out of Women’s T20 World Cup to reach semis – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |authors=Daniel Harris en Niall McVeigh |date=15 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Engeland versuim vir die eerste keer sedert die [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010-toernooi]] om die halfeindrondte te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cr4x9d9ylero |title=Sloppy England stunned by Windies to exit T20 World Cup |publisher=[[BBC]] |author=Ffion Wynne |date=15 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op die Doebai Internasionale Krieketstadion in Doebai ontmoet het. Indien Indië vir die halfeindrondte sou gekwalifiseer het, sou hulle in die eerste halfeindstryd op 17 Oktober in Doebai gespeel het.<ref name="ESPNcricinfo" /> Albei halfeindstryde en die eindstryd het ’n reserwedag gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c99vp4yyyyxo |title=Your essential guide to the ICC Women's T20 World Cup |publisher=[[BBC]] |author=Maisie Gallen |date=1 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 17 Oktober – Doebai | RD1-span01 = {{Crv-AU}} | RD1-telling01 = 134/5 | RD1-span02 = '''{{Crv-ZA}}''' | RD1-telling02 = '''135/2''' | RD1-hofie02 = 18 Oktober – Sharjah | RD1-span03 = {{Crv-WI}} | RD1-telling03 = 120/8 | RD1-span04 = '''{{Crv-NZ}}''' | RD1-telling04 = '''128/9''' | RD2-hofie01 = 20 Oktober – Doebai | RD2-span01 = {{Crv-ZA}} | RD2-telling01 = 126/9 | RD2-span02 = '''{{Crv-NZ}}''' | RD2-telling02 = '''158/5''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 17 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 134/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 135/2 (17.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Beth Mooney]] 44 (42) | paaltjies1 = [[Ayabonga Khaka]] 2/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Anneke Bosch]] 74* (48) | paaltjies2 = [[Annabel Sutherland]] 2/26 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-south-africa-women-1st-semi-final-1432442/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] | skeidsregters = Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Anneke Bosch]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Beth Mooney]] (Aus) word volgens aantal wedstryde (in 100 kolfbeurte) die vinnigste vroulike kolwer in dié tyd wat haar 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="AUSvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-australia-crown-slips-as-their-unbeaten-run-at-the-womens-t20-world-cup-ends-1455782 |title=Stats – Australia's crown slips as their unbeaten run at the Women's T20 World Cup ends |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54906-beth-mooney-becomes-fastest-female-cricketer-ever-to-score-3000-t20i-runs.html |title=Beth Mooney becomes fastest female cricketer ever to score 3000 T20I Runs |publisher=Female Cricket |date=18 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Anneke Bosch]] teken die vinnigste T20I-vrouewêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 31 aflewerings).''<ref name="AUSvRSA" /> * ''Dit is ook die gesamentlik naasvinnigste vyftigtal in ’n T20I-vrouewêreldbekerwedstryd teen Australië, saam met [[Smriti Mandhana]] se vyftigtal tydens die 2018-toernooi, ná [[Deandra Dottin]] (WI) tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009-toernooi]] (in 22 aflewerings).''<ref name="AUSvRSA" /> * ''Dit is Suid-Afrika se eerste T20I-vrouewêreldbekeroorwinning oor Australië ooit.''<ref name="AUSvRSA" /><ref name="Cricket.com">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/stats-end-of-an-era-as-south-africa-snap-australias-legendary-streak-10172024-1729186459435 |title=Stats: End of an era as South Africa snap Australia’s legendary streak |publisher=Cricket.com |date=17 Oktober 2024 |accessdate=12 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212162134/https://www.cricket.com/news/stats-end-of-an-era-as-south-africa-snap-australias-legendary-streak-10172024-1729186459435 |archive-date=12 Desember 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Dit is Australië se eerste T20I-vrouewêreldbekernederlaag sedert die 2020-openingswedstryd teen Indië en beëindig die langste wenreeks in dié tyd van 15 agtereenvolgende T20I-vrouewêreldbekeroorwinnings.''<ref name="AUSvRSA" /> * ''Australië versuim vir die eerste keer sedert die 2009-toernooi om die eindstryd te haal.''<ref name="AUSvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-the-era-of-australia-s-aura-comes-to-an-end-1455791 |title=The era of Australia's aura comes to an end |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=17 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika haal ná [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] sy tweede agtereenvolgende T20I-vrouewêreldbekereindstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/australia-women-vs-south-africa-women-1st-semi-final-1432442/match-report |title=South Africa stun serial winners Australia to enter World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=17 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> en word ná Nieu-Seeland (in 2009 en 2010), Engeland (in 2012 en 2014) en Australië (in 2010, 2012, 2014, 2016, 2018, 2020 en 2023) die vierde span wat daarin kon slaag.''<ref name="Cricket.com" /> * ''Vir die eerste keer versuim beide Australië en Engeland om ’n T20I-vrouewêreldbekereindstryd te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-womens-t20-world-cup-2024/cricket-news/womens-t20-world-cup-finalists-full-list-australia-knocked-out-before-final-for-first-time-in-15-years |title=Women's T20 World Cup finalists, full list: Australia knocked out before final for first time in 15 years |publisher=Wisden |author=Abhishek Mukherjee |date=17 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 128/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 120/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Georgia Plimmer]] 33 (31) | paaltjies1 = [[Deandra Dottin]] 4/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Deandra Dottin]] 33 (22) | paaltjies2 = [[Eden Carson]] 3/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met agt lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-west-indies-women-2nd-semi-final-1432443/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sharjah-krieketstadion]], [[Sharjah]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Eden Carson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Suzie Bates]] (NZ) speel in haar 333ste internasionale wedstryd (163 EDIs en 170 T20Is) en egaliseer [[Mithali Raj]] (Ind) se vorige rekord van 333 internasionale wedstryde.''<ref name="NZvWI">{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-t20-world-cup-2024/54915-suzie-bates-equals-mithali-rajs-record-as-most-capped-player-in-womens-international-cricket.html |title=Suzie Bates Equals Mithali Raj’s Record as Most-Capped Player in Women’s International Cricket |publisher=Female Cricket |date=18 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sy word ook die eerste kolwer – beide mans en vroue – wat haar 4&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="NZvWI" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/55021-from-grit-to-glory-the-rise-of-new-zealand-cricket-through-suzie-bates-and-sophie-devine.html |title=From Grit to Glory: The Rise of New Zealand Cricket Through Suzie Bates and Sophie Devine |publisher=Female Cricket |date=22 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/550718-most-runs-scored-in-twenty20-international-career-female |title=Most runs scored in Twenty20 International career (female) |publisher=[[Guinness World Records]] |date=22 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland haal vir die derde keer ná [[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]] die T20I-vrouewêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-west-indies-women-2nd-semi-final-1432443/match-report |title=New Zealand overcome Dottin's all-round brilliance for first T20 World Cup final since 2010 |publisher=ESPNcricinfo |author=Srinidhi Ramanujam |date=18 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 20 Oktober 2024 | tyd = 18:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 158/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 126/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Amelia Kerr]] 43 (38) | paaltjies1 = [[Nonkululeko Mlaba]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 33 (27) | paaltjies2 = [[Amelia Kerr]] 3/24 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 32 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-south-africa-women-final-1432444/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]]<br />Bywoning: 21&nbsp;457<ref>{{en}} {{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/55136-t20-world-cup-2024-sees-30-increase-in-crowd-attendance-compared-to-previous-edition.html |title=T20 World Cup 2024 sees 30% increase in Crowd Attendance compared to previous edition |publisher=Female Cricket |date=27 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> | skeidsregters = Nimali Perera ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Amelia Kerr]] (NZ) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Doebai huisves ná die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-eindstryd die tweede T20I-wêreldbekereindstryd – beide mans en vroue.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-t20-world-cup-venue-change-uae-icc-cricket-news-updates-ipl/article68670354.ece |title=Women’s T20 World Cup 2024: UAE answers international cricket’s SOS call, again |publisher=The Hindu |author=Shayan Acharya |date=27 September 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit is Suid-Afrika se derde agtereenvolgende T20I-wêreldbekereindstrydverskyning – beide mans en vroue – ná die 2023-vrouetoernooi en die 2024-manstoernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/sport/womens-t20-world-cup/2024/Oct/20/t20-world-cup-2024-dubai-show-up-to-cheer-for-new-champions |title=T20 World Cup 2024: Dubai show up to cheer for new champions |publisher=The New Indian Express |author=Kalyani Mangale |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit was die eerste eindstryd tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika in enige krieket – beide mans en vroue.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/sport/womens-t20-world-cup/2024/Oct/19/final-frontier-a-new-champion-long-lasting-legacy-await |title=Final frontier: A new champion & long-lasting legacy await |publisher=The New Indian Express |author=Kalyani Mangale |date=19 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Beide Nieu-Seeland en Suid-Afrika het die kans gehad om ná Australië die tweede T20I-vrouewêreldkampioen van die [[Suidelike Halfrond]] te word.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |title=Women’s T20 World Cup winners: Australian cricket team’s dominance unmatched, New Zealand reigning champions – full list |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Ali Asgar Nalwala |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Beide Nieu-Seeland en Suid-Afrika het ook die kans gehad op hulle eerste krieket- of T20I-wêreldbekertitel – beide mans en vroue.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420/new-zealand-women-vs-south-africa-women-final-1432444/match-preview |title=A first-time winner beckons as South Africa face New Zealand in T20 World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=19 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Dit is Suid-Afrika se tweede T20I-wêreldbekereindstrydverskyning vir beide mans en vroue in dieselfde jaar, nadat die [[Proteas|mansspan]] in die [[T20I-wêreldbeker 2024]]-eindstryd verskyn het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2024-no-dna-just-rsa-south-africa-channel-a-champion-mindset-1455801 |title=No DNA, just RSA: SA channel a champion mindset for another final |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=18 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Suzie Bates]] (NZ) speel in haar 334ste internasionale wedstryd (163 EDIs en 171 T20Is) en oortref [[Mithali Raj]] (Ind) se vorige rekord van 333 internasionale wedstryde.''<ref name="NZvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-t20-world-cup-2024-final-stats-amelia-kerr-smashes-records-on-historic-day-for-new-zealand-1456317 |title=Kerr, Devine and Bates smash records on historic day for New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''[[Amelia Kerr]] (NZ) word die eerste bouler wat haar 15de T20I-vrouewêreldbekerpaaltjie neem.''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-most-wickets-series/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Most wickets in a series For ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland wen sy eerste T20I-wêreldbekertitel – beide mans en vroue – en hulle tweede internasionale vrouekriekettitel ná die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000]].''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/white-ferns-win-t20-world-cup |title=White Ferns win T20 World Cup |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |date=20 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland word ná Australië, Engeland en Wes-Indië die vierde span wat die T20I-vrouewêreldbekertitel kon wen.''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-series-results/icc-women-s-t20-world-cup-136 |title=Series results For ICC Women's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland word ná Australië en Engeland ook die derde span wat beide die vrouekrieketwêreldbeker- en die T20I-vrouewêreldbekertitel kon wen.''<ref name="NZvRSA" /> * ''Nieu-Seeland wen die T20I-vrouewêreldbeker nadat hulle die toernooi op tien agtereenvolgende T20I-nederlae betree het, die meeste deur enige span in enige krieket – beide mans en vroue.''<ref name="NZvRSA" /> * ''[[Sophie Devine]] (NZ) word op 35 jaar en 49 dae die oudste kaptein in dié tyd wat ’n vrouewêreldbekertitel wen.''<ref name="NZvRSA" /> * ''Suzie Bates (37 jaar en 34 dae), Sophie Devine en [[Lea Tahuhu]] (34 jaar en 27 dae) is ook die gesamentlik drie oudste spelers in dié tyd wat ’n T20I-vrouewêreldbekertoernooi wen.''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=10;filter=advanced;final_type=1;orderby=age;result=1;template=results;trophy=136;type=allround;view=match |title=Statistics / Statsguru / Women's Twenty20 Internationals / All-round records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 November 2025}}</ref> * ''Sophie Devine speel in haar laaste T20I-wedstryd as Nieu-Seelandse kaptein.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sophie-devine-short-of-words-after-leading-new-zealand-to-maiden-t20-world-cup-title-i-let-myself-dream-101729450149071.html |title=Sophie Devine short of words after leading New Zealand to maiden T20 World Cup title: ‘I let myself dream…’ |publisher=[[Hindustan Times]] |date=21 Oktober 2024 |accessdate=24 November 2025}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-vrouewêreldkampioen 2024 |- |align=center|'''{{Crv-NZ}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al die tien deelnemende nasionale vrouekrieketspanne in die T20I-vrouewêreldbeker 2024. [[Lêer:2024 ICC Women's T20 World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-vrouewêreldbeker 2024: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#c46|Eerste rondte}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|+/– !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Crv-NZ}} || A || 6 || 5 || 0 || 1 || 762 || 667 || +95 || 10 || — |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Crv-ZA}} || B || 6 || 4 || 0 || 2 || 777 || 727 || +50 || 8 || — |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Crv-AU}} || A || 5 || 4 || 0 || 1 || 610 || 540 || +70 || 8 || — |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Crv-WI}} || B || 5 || 3 || 0 || 2 || 587 || 590 || –3 || 6 || — |- | colspan="12"| '''In die eerste rondte uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Crv-EN}} || B || 4 || 3 || 0 || 1 || 497 || 474 || +23 || 6 || +1.091 |- style="background:#c46;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Crv-IN}} || A || 4 || 2 || 0 || 2 || 524 || 506 || +18 || 4 || +0.322 |- style="background:#c46;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Crv-BD}} || B || 4 || 1 || 0 || 3 || 425 || 432 || –7 || 2 || –0.844 |- style="background:#c46;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Crv-PK}} || A || 4 || 1 || 0 || 3 || 359 || 386 || –27 || 2 || –1.040 |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Crv-LK}} || A || 4 || 0 || 0 || 4 || 383 || 500 || –117 || 0 || –2.173 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Crv-XS}} || B || 4 || 0 || 0 || 4 || 397 || 499 || –102 || 0 || –3.129 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Laura Wolvaardt]] | 223 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Tazmin Brits]] | 187 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Danni Wyatt-Hodge]] | 151 |- |rowspan="3"| 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Harmanpreet Kaur]] |rowspan="3"| 150 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Georgia Plimmer]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Suzie Bates]] |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Amelia Kerr]] | 15 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Nonkululeko Mlaba]] | 12 |- |rowspan="2"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Rosemary Mair]] |rowspan="2"| 10 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Wes-Indië}} [[Afy Fletcher]] |- |rowspan="2"| 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Annabel Sutherland]] |rowspan="2"| 9 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Eden Carson]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-wêreldbeker 2024]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2024 ICC Women's T20 World Cup|T20I-vrouewêreldbeker 2024}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2024-25-1432420 T20I-vrouewêreldbeker 2024 op ESPNcricinfo] * {{en}} {{IMDb-titel|33650046|2024 ICC Women's T20 World Cup}} {{Proteas (2024 T20I-vrouewêreldbeker)}} {{Navigasie T20I-vrouewêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:T20I-vrouewereldbeker 2024}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:T20I-vrouewêreldbeker|2024]] [[Kategorie:Sport in 2024]] lnosqseddvwji354yh9w00yfntg2mhx 0 454781 2920781 2886445 2026-08-01T13:46:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920781 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Logo of Stratfor.svg|duimnael|Stratfor logo.]] '''Strategic Forecasting Inc'''.<ref>{{Cite news |date=2012-06-28 |title=Stratfor to settle class action suit over hack |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-stratfor-hack-lawsuit-idUSBRE85R03720120628 |access-date=2022-09-13}}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] strategiese intelligensie-uitgewery wat in 1996 gestig is.<ref>{{Cite news|last=Perlroth|first=Nicole|date=2011-12-26|title=Hackers Breach the Web Site of Stratfor Global Intelligence|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/12/26/technology/hackers-breach-the-web-site-of-stratfor-global-intelligence.html|access-date=2020-11-29|issn=0362-4331|quote=Stratfor Global Intelligence Service, 'n maatskappy gebaseer in Austin, Texas, wat geopolitieke [[risiko]] ontleed}}</ref> Stratfor se sakemodel is om individuele en ondernemingsintekeninge op ''Stratfor Worldview'', sy aanlyn publikasie, te verskaf en [[Spioenasie|intelligensie-insameling]]<ref>{{Cite web|last=Chatterjee|first=Pratap|date=2012-02-28|title=WikiLeaks' Stratfor dump lifts lid on intelligence-industrial complex|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2012/feb/28/wikileaks-intelligence-industrial-complex|access-date=2020-11-29|website=Guardian|language=en|quote=WikiLeaks' latest release, of hacked emails from Stratfor, shines light on the murky world of private intelligence-gathering}}</ref> vir korporatiewe kliënte uit te voer. Die fokus van Stratfor se inhoud is sekuriteitskwessies<ref>{{Cite news|last=Perlroth|first=Nicole|date=2011-12-26|title=Hackers Breach the Web Site of Stratfor Global Intelligence (Published 2011)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/12/26/technology/hackers-breach-the-web-site-of-stratfor-global-intelligence.html|access-date=2020-11-29|issn=0362-4331|quote= 'n Amerikaanse navorsingsgroep wat 'n daaglikse nuusbrief oor sekuriteitskwessies uitgee }}</ref> en die ontleding van [[geopolitiek]]e [[risiko]].<ref>{{Cite web|last=Perlroth|first=Nicole|date=2012-03-12|title=Inside the Stratfor Attack|url=https://bits.blogs.nytimes.com/2012/03/12/inside-the-stratfor-attack/|access-date=2020-11-29|website=Bits Blog|language=en-US|quote=Stratfor Global Intelligence Service, 'n maatskappy gebaseer in Austin, Texas, wat geopolitieke risiko ontleed}}</ref> ==Geskiedenis== Die oorsprong van Stratfor kan teruggevoer word na die Sentrum vir Geopolitiese Studies (CGPS) aan die Louisiana State University in [[Baton Rouge]], [[Louisiana]]. Daar het professore [[George Friedman]] en Leonard Hochberg 'n span saamgestel wat geopolitiek nagevors het, oorlogspeletjiesimulasies gebou het en maatskappye oor geopolitieke risiko's en geleenthede geadviseer het. Die maatskappy is in 1996 gestig en deur hoofontleder Matthew S. Baker na Strategic Forecasting (Stratfor) genoem. Dit is in Augustus 1997 na [[Austin, Texas]] verskuif met sewe lede van die CGPS-span wat as deel van die medestigterspan saam met stigter George Friedman gedien het. George het as hoof van ontleding vir die organisasie gedien, en die besigheid is in die laat 1990's en vroeë 2000's deur verskeie uitvoerende hoofde gelei terwyl dit sy aanbiedinge verfyn het. Chip Harmon<ref>{{Cite press release |url=https://www.stratfor.com/horizons/stratfor-appoints-chip-harmon-president-lead-next-phase-growth|title=Stratfor Appoints Chip Harmon as President to Lead Next Phase of Growth|publisher=Stratfor|language=en|access-date=2018-03-01}}</ref> is in Februarie 2018 as president aangestel. Stratfor is in 2020 deur RANE verkry.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/rane-acquires-geopolitical-intelligence-platform-stratfor-300998822.html | title=RANE Acquires Geopolitical Intelligence Platform Stratfor }}</ref> ==Struktuur en bedrywighede== Stratfor se kliënte het akademiese instellings, beleggingsfirmas en groot korporasies soos Lockheed Martin, Goldman Sachs, Bank of America, die [[Coca-Cola]] Company en Dow Chemical Company ingesluit.<ref name="rs280212">{{cite news|last1=Hastings|first1=Michael|date=28 February 2012|title=WikiLeaks Stratfor Emails: A Secret Indictment Against Julian Assange?|publisher=RollingStone|url=https://www.rollingstone.com/politics/politics-news/wikileaks-stratfor-emails-a-secret-indictment-against-julian-assange-181655/|access-date=28 Oktober 2019}}</ref><ref name="nbc280212">{{cite news|last1=Weber|first1=Paul J.|last2=Satter|first2=Raphael|date=28 Februarie 2012|title=Leaked emails shine rare light on Stratfor|publisher=NBC News|agency=AP|url=http://www.nbcnews.com/id/46555168/ns/us_news-security/t/leaked-emails-shine-rare-light-stratfor/#.XbZ6Fi1L0cg|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303064557/http://www.nbcnews.com/id/46555168/ns/us_news-security/t/leaked-emails-shine-rare-light-stratfor/#.XbZ6Fi1L0cg|url-status=dead|archive-date=3 Maart 2013|access-date=28 Oktober 2019}}</ref><ref name="yahoo280212">{{cite news|last1=Vinograd|first1=Cassandra|last2=Satter|first2=Raphael|date=28 Februarie 2012|title=WikiLeaks publishes leaked Stratfor emails|publisher=Yahoo|agency=AP|url=https://www.yahoo.com/news/wikileaks-publishes-leaked-stratfor-emails-135816242.html|access-date=28 Oktober 2019}}</ref> Baie van Stratfor se agente het voorheen vir die Amerikaanse regering gewerk.<ref>{{cite web |last1=Pfeffer |first1=Anshel |title=Israel, Kurdish Fighters Destroyed Iran Nuclear Facility, Email Released by WikiLeaks Claims |url=https://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-kurdish-fighters-destroyed-iran-nuclear-facility-email-released-by-wikileaks-claims-1.415066 |website=Haaretz |access-date=21 Februarie 2024 |language=en |date=17 Februarie 2012 |archive-date=12 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612030428/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-kurdish-fighters-destroyed-iran-nuclear-facility-email-released-by-wikileaks-claims-1.415066 |url-status=dead }}</ref> Mediadekking van hul idees oor die 1998-bombardement van [[Irak]] het Stratfor in die openbare oog gebring.<ref>{{Cite magazine|last=Fisher|first=Max|date=2012-02-22|title=Stratfor Is a Joke and So Is Wikileaks for Taking It Seriously|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/02/stratfor-is-a-joke-and-so-is-wikileaks-for-taking-it-seriously/253681/|magazine=Atlantic|access-date=2021-07-05|quote=. . . Stratfor se eerste groot deurbraak het in 1999 gekom met 'n vlaag gloeiende artikels soos hierdie Januarie-artikel in "[[Time (tydskrif)|Time]]", wat Stratfor se "treffende" teorie berig het dat die Amerikaanse bombardement op Irak in Desember 1998 "eintlik ontwerp was om 'n mislukte VSA-gesteunde staatsgreep te verbloem".}}</ref> Op hierdie tydstip het die maatskappy ongeveer twintig werknemers gehad.<ref>{{Cite magazine|last=Hall|first=Michael|date=1999|title=The Spying Game|url=https://www.texasmonthly.com/news-politics/the-spying-game/|magazine=Texas Monthly|access-date=2021-07-05}}</ref> Teen 2008 was hulle tot 40 voltydse werknemers in Austin. In 2016 het die getal tot ongeveer 100 gestyg, waarvan driekwart in Austin gebaseer was.<ref name="states">{{cite news|last=Grisales|first=Claudia|date=25 September 2018|orig-year=21 October 2015 (stated as 4 September 2016)|title=Austin's Stratfor raises $12 million to fund growth|work=Austin American-Statesman|url=https://www.statesman.com/business/20160904/austins-stratfor-raises-12-million-to-fund-growth|url-status=live|access-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023074915/http://www.mystatesman.com/news/business/austins-stratfor-raises-12-million-in-growth-plan/nn6zY/|archive-date=23 Oktober 2015}}</ref> Stratfor het dikwels interns van die nabygeleë [[Universiteit van Texas]] gehuur en opgelei.<ref name="nbc280212" /> Stratfor-ontleders betaal vir [[inligting]], maar gebruik ook oopbroninligting om te voorspel waar wêreldwye krisisse sal ontstaan. Stratfor verkry ook inligting deur middel van persoonlike netwerke. Fred Burton het in gelekte e-posse aangedui dat hy kontak met sy vertroude voormalige [[CIA]]-bronne as 'n bron van inligting gehandhaaf het, en dat hy bewus was van die verseëlde aanklag teen [[Julian Assange]] in 2011.<ref name="nbc280212" /><ref name="rs280212" /><ref name="Barrons">{{cite web|last=Laing|first=Jonathan R.|date=15 Oktober 2001|title=The Shadow CIA|url=http://online.barrons.com/article/SB1002927557434087960.html|access-date=19 Desember 2010|publisher=Barron's magazine}} ([http://www.rumormillnews.com/cgi-bin/archive.cgi?read=13032 read complete article] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601025407/http://www.rumormillnews.com/cgi-bin/archive.cgi?read=13032|date=2011-06-01}})</ref> Barron se Jonathan Laing het Stratfor-stigter George Friedman "een van ons gunsteling-kundiges op geopolitiek" genoem en gesê: "Sy oordele is geneig om meer genuanseerd en langtermyn te wees as dié van die pers of Wall Street."<ref>{{cite news|last1=Laing|first1=Jonathan|date=16 Augustus 2014|title=Putin's Big Miscalculation|publisher=Barrons|url=http://online.barrons.com/news/articles/SB50001424053111904537004580094312032577890?mod=BOL_twm_col|access-date=19 August 2014}}</ref> In 2014 het ''The Atlantic'' se James Fallows verwys na 'n Stratfor-artikel oor die Amerikaanse strategie in Irak en [[Oekraïne]], na aanleiding van uitbrake van onrus in daardie streke.<ref>{{Cite magazine|last=Fallows|first=James|date=24 Junie 2014|title=Stratfor on American Grand Strategy in Iraq and Ukraine|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/06/stratfor-on-american-grand-strategy-in-iraq-and-ukraine/373308/|magazine=Atlantic|access-date=9 Julie 2014}}</ref> Friedman het in 2015 by die maatskappy bedank om 'n nuwe maatskappy, Geopolitical Futures, te stig.<ref>[https://www.bizjournals.com/austin/news/2015/12/03/stratfor-founder-george-friedman-forms.html Pope, Colin (3 Desember 2015). "Stratfor Founder George Friedman Starts Media Business," Austin Business Journal.]</ref> Dun & Bradstreet se skatting van Stratfor se inkomste vir 2021 is $11,61 miljoen.<ref>{{Cite web|title=Stratfor Enterprises, LLC|url=https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.stratfor_enterprises_llc.03937e4d4db189a95b02a0741c76588a.html#financials-anchor|access-date=2021-07-05|website=D&B Business Directory|publisher=Dun & Bradstreet}}</ref> ===Befondsing=== In Oktober 2015 het Stratfor $12 miljoen in befondsing ingesamel deur 'n groei-ekwiteitsbelegging deur die [[Dallas]]-gebaseerde Teakwood Capital.<ref>{{cite news|last=Calnan|first=Christopher|date=22 October 2015|title=Austin security firm raises $12M, plans C-suite hire|work=Austin Business Journal|url=http://www.bizjournals.com/austin/blog/techflash/2015/10/austin-security-firm-raises-12m-plans-c-suite-hire.html|access-date=4 April 2019}}</ref> Stratfor het beplan om die fondse te gebruik om sy verslagdoeningsnetwerke uit te brei, operasionele [[infrastruktuur]] te verbeter en nuwe markte te betree.<ref name="states" /> ==Boeke== Kamran Bokhari, Stratfor se voormalige visepresident vir Midde-Oosterse en Suid-Asiatiese sake, was medeskrywer van ''Political Islam in the Age of Democratization'' (2013). Resensent Amani el Sehrawey het die boek "'n onskatbare hulpmiddel vir diegene wat kennis wil opdoen van die nuanses van die politieke stelsels van die Moslemwêreld vanuit 'n historiese perspektief, asook om die hedendaagse veranderinge wat in die streek plaasvind, te verstaan" genoem.<ref>{{cite web|last1=El Sehrawey|first1=Amani|title=Book Review: Political Islam in the Age of Democratization by Kamran Bokhari and Farid Senzai|url=http://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2014/03/02/book-review-political-islam-in-the-age-of-democratization-by-kamran-bokhari-and-farid-senzai/#Author|website=European Politics and Policy|date=2 Maart 2014|publisher=London School of Economics and Political Science|access-date=9 Julie 2014|ref=2 Maart 2014|archive-date=14 Julie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714191547/http://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2014/03/02/book-review-political-islam-in-the-age-of-democratization-by-kamran-bokhari-and-farid-senzai/#Author|url-status=dead}}</ref> ==Inbraak en publikasie van e-posse== Op 24 Desember 2011 is Stratfor se webwerf oorgeneem. [[Anonymous (kollektief)|Anonymous]] het verantwoordelikheid aanvaar en ook data gepubliseer wat hulle beweer van Stratfor geneem is, insluitend kredietkaartbesonderhede, wagwoorde en adresse van Stratfor-kliënte.<ref>{{Cite news|last=Perlroth|first=Nicole|date=2011-12-26|title=Hackers Breach the Web Site of Stratfor Global Intelligence (Published 2011)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/12/26/technology/hackers-breach-the-web-site-of-stratfor-global-intelligence.html|access-date=2020-11-29|issn=0362-4331|quote=Die krakers het 'n lys aanlyn geplaas wat volgens hulle Stratfor se vertroulike kliëntelys bevat, asook kredietkaartbesonderhede, wagwoorde en huisadresse vir sowat 4 000 Stratfor-kliënte. Die [[Kuberkraker|kuberkrakers]] het ook gesê hulle het besonderhede vir meer as 90 000 kredietkaartrekeninge.}}</ref> Hul [[e-pos]]stelsel is ook gekompromitteer.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203479104577120530217909036 |title=Anonymous Claims Hack of Credit Data From Security Group |date=25 Desember 2011 |publisher=Wall Street Journal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226005704/http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203479104577120530217909036.html |archive-date=26 Desember 2011 }}</ref> In November 2013 is kuberkraker Jeremy Hammond tot tien jaar tronkstraf gevonnis vir sy rol in die Anonymous-aanval.<ref>{{cite news|last=Kopfstein|first=Janus|title=Hacker with a Cause|url=http://www.newyorker.com/online/blogs/elements/2013/11/jeremy-hammond-and-anonymous-hacker-with-a-cause.html|access-date=8 Maart 2014|newspaper=The New Yorker|date=21 November 2013}}</ref> 'n [[FBI]]-informant, Hector Xavier Monsegur (ook bekend as "Sabu"), het aanvanklik 124 jaar tronkstraf in die gesig gestaar vir sy rol in die aanval, maar sy vonnis is in Mei 2014 verminder tot tyd uitgedien plus een jaar se toesigvrystelling in ruil vir sy samewerking as 'n FBI-informant.<ref>{{cite news|last1=Pilkington|first1=Ed|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/may/27/hacker-sabu-walks-free-sentenced-time-served|access-date=26 Junie 2014|title=LulzSec hacker 'Sabu' released after 'extraordinary' FBI cooperation|newspaper=[[The Guardian]]|date=27 Mei 2014}}</ref> [[WikiLeaks]] het die aanvanklike publikasie van meer as vyf miljoen van Stratfor se e-posboodskappe op 26 Februarie 2012 aangekondig, onder die naam Global Intelligence Files.<ref name="The Global Intelligence Files">{{cite news| url=https://wikileaks.org/the-gifiles.html | work=WikiLeaks | title=The Global Intelligence Files | date=27 Februarie 2012}}</ref> Anonymous het gesê dat hulle die e-posse aan WikiLeaks uitgelek het.<ref>{{cite web|author=Andy Greenberg |url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2012/02/27/wikileaks-tightens-ties-to-anonymous-in-leak-of-stratfor-emails/ |title=WikiLeaks Tightens Ties To Anonymous In Leak Of Stratfor Emails |work=Forbes |access-date=2012-02-27}} </ref> George Friedman het verklaar dat derde partye die e-posboodskappe moontlik vervals of verander het, maar dat Stratfor nie die veranderinge of egtheid daarvan sou bekragtig nie.<ref> {{cite news | url= http://stratfor.com/hacking-news/subscriber-info | archive-url= https://web.archive.org/web/20120210084902/http://stratfor.com/hacking-news/subscriber-info | url-status= dead | archive-date= 10 Februarie 2012 | work=Stratfor | title=George Friedman on Email Theft and the WikiLeaks Release | date=28 Februarie 2012 | quote = Sommige van die e-posse mag dalk vervals of verander wees om onakkuraathede in te sluit. Sommige mag outentiek wees. Ons sal ook nie valideer nie. [...] }} </ref> Stratfor het die vrystelling van die inligting veroordeel.<ref name="stratfor hacking news">{{cite news| url= http://stratfor.com/hacking-news | archive-url= https://web.archive.org/web/20120113042441/http://www.stratfor.com/hacking-news | url-status= dead | archive-date= 13 Januarie 2012 | work=Stratfor | title=George Friedman on Email Theft and the WikiLeaks Release | date=28 Februarie 2012}} </ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Verdere leeswerk== * {{cite book|author=Friedman, George|title=America's secret war: inside the hidden worldwide struggle between the United States and its enemies|publisher=Random House|year=2005|isbn=978-0-7679-1785-8|url=https://books.google.com/books?id=Cz0qT-m1WdsC}} *Friedman, George, [http://www.stratfor.com/weekly/20090420_torture_and_u_s_intelligence_failure#axzz3LQKKLpE1 ''Torture and the U.S. Intelligence Failure''], Stratfor, Geopolitical Weekly, 20 April 2009 *Judson, David, [https://worldview.stratfor.com/article/geopolitical-intelligence-political-journalism-and-wants-vs-needs Geopolitical Intelligence, Political Journalism and "Wants" vs. "Needs"], Stratfor, 29 Oktober 2013 *Judson, David, [https://worldview.stratfor.com/article/stratfor-test-being-rorschach-test Stratfor: The Test of Being a Rorschach Test], Stratfor Worldview, On Stratfor, 28 Augustus 2016 *Judson, David, [https://worldview.stratfor.com/article/new-generation-comes-new-worldview With a New Generation Comes a New Worldview], Stratfor Worldview, On Stratfor, 21 Mei 2017 {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] fgw8r97sv1ii2eas6p6wq1t7muvmkh1 0 454832 2920892 2920528 2026-08-01T18:02:52Z Rooiratel 90342 2920892 wikitext text/x-wiki '''Rabitabank''' is 'n [[handelsbank]] wat in [[Azerbeidjan]] werksaam is. Die bank is op 30 Junie 1993 gestig en funksioneer as ’n openbare aandelemaatskappy.<ref>{{Cite web |url=https://www.cbar.az/page-195/banks?language=en |title=Republic of Azerbaijan - Central Bank |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230837/https://www.cbar.az/page-195/banks?language=en |url-status=live }}</ref> == Agtergrond == Rabitabank het sy bedrywighede in 1993 begin met lisensie nr. 136 van die Sentrale Bank van die Republiek Azerbeidjan. Die bank bied ’n wye reeks finansiële dienste aan ondernemings en individue in handel, vervaardiging, konstruksie, landbou, vervoer en kommunikasie. Die netwerk bestaan uit 29 filiale, 75 OTM’s en 1 kantoor in 16 streke van die land, insluitend [[Sumqayıt]], Gəncə, Lənkəran, [[Naxçıvan]] en ander.<ref>[https://www.aurigininc.com/c/Open-Joint-stock-company-Rabitabank/Azerbaijan/G10Yie/ Open Joint-stock company Rabitabank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810225608/https://www.aurigininc.com/c/Open-Joint-stock-company-Rabitabank/Azerbaijan/G10Yie/ |date=10 Augustus 2023 }} {{en}}</ref> Die bank is lid van SWIFT, Europa International, Visa International en geldoordragsisteme soos Western Union, Zolotaya Korona en Contact.<ref>{{Cite web |url=https://banco.az/az/banks/rabitebank/ |title=Oor die bank |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013232/https://banco.az/az/banks/rabitebank |url-status=live }}</ref> In 2019 het Rabitabank ’n hermerkingsproses ondergaan en sy logo en korporatiewe styl verander.<ref>{{Cite web |url=https://www.qafqazinfo.az/news/detail/rabitebank-90-azteminatli-aileye-erzaq-yardimi-gosterdi-404057/ |title=Rabitabank het voedselhulp aan 90 lae-inkomste gesinne voorsien |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230156/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/rabitebank-90-azteminatli-aileye-erzaq-yardimi-gosterdi-404057/ |url-status=live }}</ref> == Bankprodukte == === Kartmane === "Kartmane" kombineer debiet-, krediet- en premiumkaarte in een produk. Dit maak vinnige betalings in Azerbeidjan en wêreldwyd moontlik, asook gratis geldopnames en kaart-tot-kaart oorplasings.<ref>{{cite web |title=Kartmane Bankkaarte |url=https://www.rabitabank.com/ferdi/kart-sifarisi-kartlar |website=www.rabitabank.com |language=az}}</ref> === Rabita Mobile === ’n Mobiele toepassing wat meer as 700 betalings en finansiële transaksies moontlik maak, insluitend kaart-tot-kaart oorplasings, rekeningdeling (Split Bill), MoneySend en BTW-terugbetalings. === RabitaBot === Azerbeidjan se eerste finansiële kletsbot via "Messenger" en "Telegram". Gebruikers kan geld stuur, betalings doen en kredietkaarte bestel. === Rabita Junior === ’n Toepassing wat kinders van 7–17 jaar help om geldbestuur op ’n prettige manier te leer. Ouers kan limiete stel en transaksies monitor, terwyl kinders kontantterug en belonings verdien.<ref>{{cite web |title=Rabita Junior |url=https://www.rabitabank.com/ferdi/rabita-junior |website=www.rabitabank.com |language=az}}</ref> === Rabita Invest === ’n Investeringsplatform met meer as 2 000 beskikbare instrumente en gevorderde ontledingshulpmiddels via TradingView.<ref>{{cite web |title=Invest Rabitabank |url=https://invest.rabitabank.com/ |website=invest.rabitabank.com |language=az}}</ref> == Bestuur == === Toesigraad === * Zakir Nuriyev – Voorsitter van die Toesigraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi |title=Zakir Nuriyev |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311022550/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi |url-status=live }}</ref> * Rauf Əliyev – Lid van die Toesigraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi/rauf-eliyev/ |title=Rauf Əliyev |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608020340/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi/rauf-eliyev |url-status=live }}</ref> === Bestuursraad === * Aydın Hüseynov – Voorsitter van die Bestuursraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/idare-heyeti/dr-aydin-huseynov/ |title=Voorsitter van die Bestuursraad |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810235029/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/idare-heyeti/dr-aydin-huseynov |url-status=live }}</ref> == Toekennings == * "Kartmane" is gekies as die "Produk van die Jaar" tydens die Azeri Business Award-seremonie. * Die bank het eerste plek behaal in die internasionale "Visa Global Challenge". * By die Kyiv International Advertising Festival het Rabitabank twee goue toekennings gewen in die kategorieë Ontwerp & Handelsmerk en Druk & Publikasie. * In 2024 is Rabitabank deur die Asian Development Bank aangewys as "Leading Partner Bank in Azerbaijan". == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.rabitabank.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Banke]] jhj3fcie66oxib5mzwadtnoegvw6vbp 0 457423 2921001 2899990 2026-08-01T20:40:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921001 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Tony Robbins | bynaam = | beeld = Tony Robbins.jpg | beeldbeskrywing = Tony Robbins in 2009 | onderskrif = | geboortenaam = Anthony Jay Mahavoric | geboortedatum = 29 Februarie 1960 | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland| Verenigde State }} | beroep = skrywer, [[afrigter]] en motiveringspreker | ander = | bekend = Motiveringspreker met wêreldwye aanhang | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Anthony Jay Robbins''' (né '''Mahavoric''', gebore [[29 Februarie]] [[1960]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[skrywer]], [[afrigter]] en motiveringspreker.<ref>{{Cite news |url=http://www.businessinsider.com/tony-robbins-life-story-2015-6 |title=How celebrity coach Tony Robbins spends his millions |work=Business Insider |access-date=29 Junie 2017|language=en}}</ref> Hy is bekend vir sy seminare en selfhelpboeke, insluitend die boeke ''Unlimited Power'' en ''Awaken the Giant Within''.<ref>{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/marianne-schnall/interview-with-tony-robbi_b_6190678.html |title=Interview with Tony Robbins on His New Book, 'Money: Master the Game' |last=Schnall |first=Marianne |date=20 November 2014|website=Huffington Post|language=en-US|access-date=29 Junie 2017}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Robbins is op 29 Februarie 1960 as Anthony J. Mahavoric in Noord-Hollywood, [[Kalifornië]], gebore.<ref name="OKeefe">{{Cite news |first=Brian |last=O'Keefe |date=31 Oktober 2014 |title=Tony Robbins, The CEO Whisperer |magazine=Fortune |url=http://fortune.com/2014/10/30/tony-robbins-best-advice-executive-coach/ |access-date=1 November 2014 }}</ref> Die oudste van drie kinders, sy ouers het geskei toe hy sewe was. Hy is van [[Kroate|Kroatiese]] afkoms aan beide kante van sy familie.<ref name=":0">{{cite web |title=50 Famous People with Croatian Heritage {{!}} Croatia Week |url=https://www.croatiaweek.com/50-famous-people-with-croatian-heritage/ |website=Croatia Week {{!}} Croatian news portal in English |language=en |date=3 Maart 2018}}</ref> Sy moeder het verskeie kere hertrou, insluitend 'n huwelik met Jim Robbins, 'n voormalige semi-professionele bofbalspeler wat Anthony wettiglik aangeneem het toe hy 12 was.<ref name="OKeefe" /> Robbins het Glendora Hoërskool bygewoon.<ref>{{cite web | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-10-01-vw-3520-story.html | title=A True Believer : Tony Robbins Has Attracted Converts--and Critics--to His Positive-Thinking Empire | website=[[Los Angeles Times]] | date=Oktober 1991 }}</ref> Gedurende hoërskool het hy 25 cm in een jaar gegroei, 'n groeispurt wat later toegeskryf is aan 'n pituïtêre gewas.<ref name="OKeefe" /> Hy het gesê sy huislewe was "chaoties" en "afknouerig". Toe hy 17 was, het hy die huis verlaat en nooit teruggekeer nie. <ref name="OKeefe" /> Hy het later as 'n opsigter gewerk en nie kollege bygewoon nie.<ref name="OKeefe"/> Eendag het hy sy verhuurder, 'n familievriend, gevra hoe hy so suksesvol geword het, en die verhuurder het hom vertel dat hy sy lewe begin omdraai het nadat hy 'n Jim Rohn-seminaar bygewoon het. ==Loopbaan== Robbins het seminare vir die motiveringspreker en skrywer Jim Rohn begin bemark toe hy 17 jaar oud was.<ref name="Robbins 1987 p.409">{{cite web|url=http://motivationlife.com/?p=27 |title=Anthony Robbins: A true motivation life |access-date=31 Desember 2009 |publisher=MotivationLife |author=Rolando Ponce de Leon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016135441/http://motivationlife.com/?p=27 |archive-date=16 Oktober 2009 }}</ref> Hy het daarna geleer om vuurloop te doen en dit in sy seminare ingesluit.<ref>{{Cite book|title=Awaken the Giant Within: How to Take Immediate Control of Your Mental, Emotional, Physical and Financial Destiny|last=Robbins|first=Tony|publisher=Free Press|year=2007|isbn=978-0-671-79154-4|url=https://archive.org/details/awakengiantwith000robb}}</ref> In Mei 1995 het Robbins Research International (RRI) met die Federale Handelskommissie geskik oor beweerde oortredings van die agentskap se [[konsessiesaak]]-reël. Ingevolge die skikking het RRI nie erken dat hulle enige wet oortree het nie, maar het ingestem om $221 260 in verbruikersvergoeding te betaal.<ref>{{Cite news|url=https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/1995/05/robbins-research-international-inc|title=Robbins Research International, Inc.|date=May 16, 1995|work=Federal Trade Commission|access-date=3 Julie 2017|language=en}}</ref> In 2000 het Wade Cook Robbins gedagvaar omdat hy na bewering kopieregbeskermde terme uit Cook se boek ''Wall Street Money Machine'' in sy seminare gebruik het. 'n Jurie het Cook 'n vonnis van $655 900 toegeken, wat geappelleer is. Cook en Robbins het vir 'n onbekende bedrag geskik.<ref>{{Cite web|url=https://casetext.com/case/cook-v-robbins-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018191428/https://casetext.com/case/cook-v-robbins-2|url-status=dead|archive-date=18 Oktober 2017|title=Casetext|website=casetext.com|language=en|access-date=18 Oktober 2017}}</ref> [[Lêer:The Twitter Conference - Tony Robbins.jpg|duimnael|Robbins in 2009.]] In Julie 2010 het ''NBC Breakthrough with Tony Robbins'' gedebuteer, 'n realiteitsprogram wat Robbins gevolg het terwyl hy die program se deelnemers gehelp het om hul persoonlike uitdagings die hoof te bied.<ref>{{cite news|last=Schneider |first=Michael |url=https://variety.com/2009/scene/markets-festivals/nbc-picks-up-tony-robbins-show-1117999887/ |title=''Variety'': "NBC Picks Up ''Breakthrough with Tony Robbins''" |publisher=Variety |date=9 Februarie, 2009 |access-date=17 Oktober 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/News/Tony-Robbins-NBC-1019133.aspx |title=Breakthrough with Tony Robbins to Debut July 27|publisher=TVGuide.com}}</ref> NBC het die program gekanselleer nadat twee van die beplande ses episodes uitgesaai is weens lae kykergetalle van 2,8 miljoen.<ref>{{Cite news|url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-tony-robbins-series-pulled-from-nbc-schedule-2010aug04-story.html|title=Tony Robbins' series pulled from NBC schedule|agency=Associated Press|work=sandiegouniontribune.com|access-date=10 Julie 2017|language=en-US}}</ref> In Maart 2012 het die OWN Network die program vir nog 'n seisoen opgetel, beginnende met die oorspronklike eerste seisoen wat heruitgesaai sou word en daarna direk na die nuwe 2012-seisoen lei.<ref>{{cite web |title=Tony Robbins, Parts 1 and 2 |url=http://www.oprah.com/own-oprahs-next-chapter/Oprahs-Next-Chapter-Tony-Robbins-Part-1 |date=19 Februarie 2012 |publisher=Oprah.com |access-date=19 Januarie 2026 |archive-date=19 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219090023/http://www.oprah.com/own-oprahs-next-chapter/oprahs-next-chapter-tony-robbins-part-1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.oprah.com/own/first-look-breakthrough-with-tony-robbins|title=First Look: ''Breakthrough with Tony Robbins''|work=Oprah.com|access-date=10 Julie 2017|language=en-us|archive-date= 4 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804181459/http://www.oprah.com/own/first-look-breakthrough-with-tony-robbins|url-status=dead}}</ref>In April 2012 het Robbins begin om Oprah se Lifeclass op die OWN Network mede-aanbieder te wees.<ref>{{cite news |title=How Tony Robbins Gets in Peak State for Presentations |url=https://www.forbes.com/sites/carminegallo/2012/02/24/how-tony-robbins-gets-in-peak-state-for-presentations/ |date=24 Februarie 2012 |work= Forbes.com |first=Carmine |last=Gallo}}</ref> In Julie 2012 het die ''San Jose Mercury News'' 'n storie gepubliseer waarin berig is dat verskeie mense tydens een van Robbins se vuurwandelgeleenthede op 19 Julie 2012 verbrand en in die hospitaal opgeneem is. Hierdie storie is deur ander media-afsetpunte opgetel, insluitend Fox News, ''[[The New York Times]]'' en ''[[CNN]]''.<ref>{{Cite news|last=Pogash|first=Carol|url=https://www.nytimes.com/2012/07/23/us/nearly-two-dozen-injured-at-tony-robbins-seminar.html|title=A Self-Improvement Quest That Led to Burned Feet|date=22 Julie 2012|work=The New York Times|access-date=9 Februarie 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2016/06/24/us/tony-robbins-hot-coal-walkers-burned/index.html|title=Tony Robbins hot coal walk injures dozens|first=Falyn |last=Page|website=CNN|date=25 Junie 2016|access-date=9 Februarie 2020}}</ref> Aspekte van hierdie verslae is later deur Robbins self, saam met sommige van die mediese professionele persone op die perseel, betwis.<ref name="huffingtonpost-Tony-Robbins">{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/marianne-schnall/tony-robbins-fire-walk_b_1718499.html|work=Huffington Post|last=Schnall|first=Marianne|date=31 Julie 2012|access-date=7 Augustus 2012|title=Tony Robbins Sets the Record Straight About Fire Walk 'Controversy'}}</ref><ref name="mercurynews-firewalk-burns">{{cite news|url=http://www.mercurynews.com/crime-courts/ci_21125630/san-jose-21-people-treated-burns-after-firewalk|title=San Jose: 21 people treated for burns after firewalk at Tony Robbins appearance|newspaper=San Jose Mercury News|last1=Kurhi|first1=Eric|last2=Gomez|first2=Mark|date=21 Julie 2012|access-date=22 Julie 2012}}</ref> Op 24 Junie 2016 is berig dat "dosyne verbrand is en mediese aandag benodig het nadat hulle probeer het om op warm kole te loop tydens 'n vuurwandelgeleentheid by 'n Tony Robbins-seminaar in [[Dallas]], [[Texas]]".<ref name=firewalking>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/dozens-burned-after-fire-walking-event-at-tony-robbins-seminar/|title=Robbins Seminar Continues Despite Dozens Burned At Fire-Walking Event |date=24 Junie 2016|location=Dallas-Fort Worth, Texas|work=CBS 21|access-date=9 Augustus 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415095116/https://dfw.cbslocal.com/2016/06/24/dozens-burned-after-fire-walking-event-at-tony-robbins-seminar/ |archive-date=15 April 2019}}</ref> 'n Woordvoerder van die Robbins-organisasie het gesê: "Iemand wat nie vertroud is met die proses van die vuurwandel nie, het 911 gebel en die behoefte aan nooddiensvoertuie aangemeld [...] daar was geen behoefte aan noodpersoneel nie [...] slegs 5 van 7 000 deelnemers het 'n ondersoek versoek benewens wat geredelik op die perseel beskikbaar was."<ref>{{Cite news|url=https://www.inc.com/bill-carmody/false-alarm-at-tony-robbins-dallas-seminar.html|title=False Alarm at Tony Robbins's Dallas Seminar|date=24 Junie 2016|work=Inc.com|access-date=5 Julie 2017|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20160625134156/http://www.inc.com/bill%2Dcarmody/false%2Dalarm%2Dat%2Dtony%2Drobbins%2Ddallas%2Dseminar.html|archive-date=25 Junie 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> In 2014 het Robbins by 'n groep beleggers aangesluit om die regte te verkry om 'n Major League Sokker-franchise in [[Los Angeles]] te loods, bekend as die Los Angeles Football Club. Die span het in 2018 aan die kompetisie deelgeneem.<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-sn-mls-franchise-los-angeles-20141030-story.html|title=Magic Johnson, Mia Hamm among owners of new L.A. pro soccer team|last=Baxter|first=Kevin|date=30 Oktober 2014|work=Los Angeles Times|access-date=2 Julie 2017|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://ftw.usatoday.com/2016/01/will-ferrell-joins-magic-johnson-and-mia-hamm-as-an-owner-of-new-mls-team-lafc|title=Will Ferrell joins Magic Johnson and Mia Hamm as an owner of new MLS team LAFC|date=8 Januarie 2016|work=For The Win|access-date=2 Julie 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/2014/10/30/dream-team-magic-johnson-mia-hamm-tony-robbins-among-deep-pocketed-investors-betting-big-on-soccer-in-l-a/|title=Deep-pocketed owners bet big on new MLS soccer team in Los Angeles|last=O'Keefe|first=Brian|website=Fortune|access-date=2 Julie 2017}}</ref> In 2016 het Robbins saam met Golden State Warriors se mede-eienaar Peter Guber en Washington Wizards se mede-eienaar Ted Leonsis gewerk om Team Liquid, 'n professionele eSport-spelorganisasie, te koop.<ref>{{Cite news|url=https://www.engadget.com/2016/09/27/esports-team-liquid-bought/|title=eSports powerhouse Team Liquid picked up by new investor group|work=Engadget|access-date=18 Oktober 2017|language=en-US}}</ref> Robbins het op 'n individuele basis saam met [[Bill Clinton]],<ref>{{Cite news|url=https://www.inc.com/will-yakowicz/how-tony-robbins-helped-president-bill-clinton.html|title=Why Bill Clinton Has Tony Robbins on Speed Dial|date=19 Maart 2015|work=Inc.com|access-date=2 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320083238/https://www.inc.com/will%2Dyakowicz/how%2Dtony%2Drobbins%2Dhelped%2Dpresident%2Dbill%2Dclinton.html|archive-date=March 20, 2015|url-status=dead|language=en}}</ref> Justin Tuck,<ref>{{Cite news|url=http://www.espn.com/new-york/nfl/story/_/id/9296417/new-york-giants-defensive-end-justin-tuck-turned-motivational-speaker-tony-robbins-help|title=Slump buster: Giants' Tuck walks on hot coals|work=ESPN.com|access-date=2 Julie 2017}}</ref> [[Hugh Jackman]],<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/hugh-jackman-les-miserables-oscar-420764|title=Hugh Jackman on His Surprising Hollywood BFFs and Mother's Abandonment|work=The Hollywood Reporter|access-date=2 Julie 2017|language=en}}</ref> en Pitbull gewerk.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/jF6ylDcR434 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20130608014649/http://www.youtube.com/watch?v=jF6ylDcR434&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{Cite web|last=Addicted2SuccessTV|title=Pitbull Motivated For Success By Tony Robbins|website=[[YouTube]] |date=26 Mei 2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=jF6ylDcR434|access-date=18 Oktober 2017}}{{cbignore}}</ref> Hy het sakemanne Peter Guber, Steve Wynn en Marc Benioff berading gegee.<ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/2014/10/30/tony-robbins-best-advice-executive-coach/|title=Tony Robbins, The CEO Whisperer|last=O'Keefe|first=Brian|website=Fortune|access-date=2 Julie 2017}}</ref> ===Filantropie=== In 1991 het Robbins die Anthony Robbins-stigting gestig,<ref>{{cite web |url=https://anthonyrobbinsfoundation.org/about/our-history/|title=Our History - Anthony Robbins Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329221345/https://anthonyrobbinsfoundation.org/about/our-history/ |website=anthonyrobbinsfoundation.org |url-status=dead|archive-date=29 Maart 2016}}</ref> om jongmense, haweloses, honger mense, bejaardes en gevangenes te help.<ref>{{cite web |url=http://www.anthonyrobbinsfoundation.org/about/our-mission/ |title=Our Mission |publisher=Anthony Robbins Foundation |access-date=15 Julie 2015}}</ref> Daar word gesê dat die stigting jaarliks voedselmandjies en huishoudelike noodsaaklikhede aan ongeveer 2 miljoen mense in verskeie lande lewer. Daarbenewens is hul produkte en programme na bewering teenwoordig in meer as 2 000 skole, 700 gevangenisse en 100 000 gesondheids- en menslike diensorganisasies.<ref name="7 Things">{{cite news |last1=Moorhead |first1=Caitlyn |title=7 Ways Famous Entrepreneur Tony Robbins Spends His Money |url=https://finance.yahoo.com/news/7-ways-famous-entrepreneur-tony-160131354.html |access-date=13 Junie 2025 |agency=Yahoo Finance |date=30 April 2025}}</ref> In 2014 het hy die winste van sy boek, Money: Master the Game, saam met 'n bykomende persoonlike skenking, deur Feeding America geskenk om maaltye aan mense in nood te verskaf.<ref name="usatoday">{{cite news | url = https://www.usatoday.com/story/money/personalfinance/2014/12/09/tony-robbins-money-book/19278963/| title = Tony Robbins' 7 steps to financial freedom in retirement | newspaper = USA Today | date = 10 Desember 2014 | access-date = 15 Julie 2015 | author = Hellmich, Nanci}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.feedingamerica.org/hunger-in-america/news-and-updates/press-room/press-releases/tony-robbins-provides-Millions-Meals.html|title=Tony Robbins Provides Millions More Meals To Feeding America® To Help Families In Need|website=Feeding America|access-date=16 Julie 2017}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.womansday.com/life/a51472/tony-robbins-feeding-america/|title=Tony Robbins on The Profound Moment That Inspired Him To End Hunger Nationwide|date=8 Augustus 2015|work=Woman's Day|access-date=16 Julie 2017|language=en}}</ref> Robbins het gehelp om geld in te samel vir Operation Underground Railroad.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizjournals.com/denver/bizwomen/news/profiles-strategies/2017/03/after-a-ha-moment-dallas-ceo-leads-charge-against.html?page=all|title=After a-ha moment, Dallas CEO leads charge against sex trafficking|last=Shinneman|first=Shawn|date=21 Maart 2017|website=www.bizjournals.com|access-date=18 Oktober 2017}}</ref> ==Persoonlike lewe== In 1984 het Robbins met Rebecca Jenkins getrou nadat hy haar by 'n seminaar ontmoet het.<ref>{{cite web | url = http://www.onelifesuccess.net/tony-robbins-an-awakened-giant-within-life-lessons/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140720123308/http://www.onelifesuccess.net/tony-robbins-an-awakened-giant-within-life-lessons/ | url-status=dead | archive-date = 20 Julie 2014 | title = Tony Robbins: An Awakened Giant Within… Life & Lessons | publisher = One Life Success | date = 1 Mei 2014 | access-date = 11 Augustus 2015 }}</ref><ref>{{Cite news | title = Is this guy for real?| author = Geoffrey Brewer| publisher = Sales & Marketing Management | date = November 1993 | page = 92}}</ref><ref name = businessleader>{{Cite news | author = Robbins, Anthony J.| title = Business Leader Profiles for Students| date = 2002 | pages = 390–394}}</ref>Jenkins het drie kinders uit twee vorige huwelike gehad, wat Robbins aangeneem het. Robbins en Jenkins het in 1998 om egskeiding aansoek gedoen.<ref name = businessleader/> In 1984 het Robbins 'n kind verwek met sy voormalige meisie Liz Acosta. Hul seun, Jairek Robbins, is ook 'n persoonlike bemagtigingsafrigter en -opleier.<ref>{{Cite web|date=2016-05-04|title=The 3 biggest lessons Jairek Robbins learned from his famous father|url=https://www.bizjournals.com/bizjournals/how-to/marketing/2016/05/the-3-biggest-lessons-jairek-robbins-learned-from.html|access-date=2022-01-26|website=bizjournals.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tony Robbins, The CEO Whisperer|url=https://fortune.com/2014/10/30/tony-robbins-best-advice-executive-coach/|access-date=2022-01-26|website=Fortune|language=en}}</ref> In Oktober 2001 het Robbins met Bonnie Sage Humphrey Robbins getrou.<ref>{{Cite news|url=http://www.oprah.com/own-oprahs-next-chapter/Tony-Robbins-True-Love-Video|title=Tony Robbins' True Love|work=Oprah.com|access-date=3 Julie 2017|language=en-us|archive-date=4 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804181521/http://www.oprah.com/own-oprahs-next-chapter/Tony-Robbins-True-Love-Video|url-status=dead}}</ref> Hulle woon in Manalapan, Florida.<ref name="7 Things"/> Robbins was 12 jaar lank 'n [[Veganisme|veganis]] ; hy het toe glo vis by sy dieet gevoeg.<ref>{{cite tweet |number=34731611299774464 |user=TonyRobbins |title=to answer many of you who asked. I was vegan for 12 years now I eat fish. Eating Vegan great for environment … |date=7 Februarie 2011}}</ref> Terwyl hy 'n vis-swaar dieet gevolg het, het hy kwikvergiftiging ontwikkel en amper gesterf.<ref name="Men's Journal">{{cite news |last1=Thorp |first1=Charles |title=Help Yourself: Tony Robbins' Four Tips for Mental Fitness |url=https://www.mensjournal.com/health-fitness/help-yourself-tony-robbins-four-tips-for-mental-fitness-w431169/ |website=[[Men's Journal]] |access-date=4 Julie 2022 |archive-url=https://archive.today/20210306221640/https://www.mensjournal.com/health-fitness/help-yourself-tony-robbins-four-tips-for-mental-fitness-w431169/ |archive-date=6 Maart 2021 |date=2015}}</ref> Sy dieet bestaan nou meestal uit groente met 'n klein hoeveelheid dierlike proteïen.<ref name="Men's Journal"/><ref>[https://web.archive.org/web/20210903022224/https://www.businessinsider.com/tony-robbins-diet-plan-2017-10?r=US&IR=T "Tony Robbins follows a special diet he says gets him through 16-hour work days"]. Businessinsider.com. Besoek 6 Maart 2021.</ref> Robbins se netto waarde word op ongeveer $600 miljoen geraam.<ref name="7 Things"/> Hy besit die Namale Resort and Spa wat in [[Fidji]] geleë is.<ref name="7 Things"/> Robbins is 'n gelisensieerde helikoptervlieënier.<ref name="7 Things"/> In 'n 2013-onderhoud met [[Playboy]]-tydskrif het Robbins onthul dat hy op 31-jarige ouderdom met akromegalie gediagnoseer is, maar het sy dokter se aanbeveling om breinoperasie te ondergaan, geweier.<ref name=Plaskin2013>{{cite news |last1=Plaskin |first1=Glenn | name-list-style = vanc |title=Playboy Interview: Tony Robbins |url=http://www.playboy.com/articles/tony-robbins-playboy-interview|access-date=5 Maart 2015|work=Playboy|date=2013-08-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402093816/http://www.playboy.com/articles/tony-robbins-playboy-interview|archive-date=2 April 2015}}</ref> Robbins is 2,01 m lank.<ref>{{cite news |title=Tony Robbins: 11 Things You Didn't Know About the Superstar Life Coach - He's one of the most respected life and business coaches in the world. |url=https://abcnews.go.com/Business/tony-robbins-11-things-superstar-life-coach/story?id=29513846 |access-date=13 Junie 2025 |agency=ABC News |date=10 Maart 2015}}</ref> ==Bewerings van seksuele teistering== In Mei 2019 het 'n ondersoek deur ''BuzzFeed News'' beskuldigings teen Robbins van seksuele teistering van aanhangers en personeellede uiteengesit, soos die betasting van aanhangers by geleenthede en die blootstelling van sy geslagsdele aan sy assistente.<ref name="Buzzfeed Unlimited Power">{{cite web|last1=Bradley|first1=Jane|last2=Baker|first2=Katie J.M.|title=Unlimited Power, A BuzzFeed News Investigation|url=https://www.buzzfeednews.com/article/janebradley/tony-robbins-self-help-secrets|website=Buzzfeed News|access-date=18 Mei 2019|date=17 Mei 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/katiejmbaker/four-more-women-accuse-tony-robbins-of-sexual-misconduct|title=Four More Women Have Accused Tony Robbins Of Sexual Misconduct|last1=Baker|first1=Katie J.M.|last2=Bradley|first2=Jane|website=BuzzFeed News|access-date=23 Mei 2019|date=22 Mei 2019}}</ref> Robbins het die bewerings ontken en gesê: "Ek was die teiken van 'n jaar lange ondersoek deur ''BuzzFeed''. Ongelukkig het u organisasie dit duidelik aan my span gemaak dat u van plan is om voort te gaan met die publikasie van 'n onakkurate, agenda-gedrewe weergawe van die verlede, deurspek met leuens."<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@TonyRobbins/an-open-letter-to-buzzfeed-editors-and-board-of-directors-from-tony-robbins-e78f2c11e8af|title=An Open Letter to BuzzFeed Editors and Board of Directors from Tony Robbins|last=Robbins|first=Tony|date=17 Mei 2019|website=Medium|access-date=31 Mei 2019}}</ref> In November 2019 het BuzzFeed News 'n sesdelige artikel gepubliseer wat Robbins daarvan beskuldig dat hy 'n tienermeisie gemolesteer het gedurende sy tyd as 'n "sterspreker" by SuperCamp, 'n elite-somerkamp in Suid-Kalifornië. Die artikel lui dat die gebeure in 1985 plaasgevind het toe Robbins 25 was, en dat daar ten minste twee ooggetuies was.<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/katiejmbaker/tony-robbins-accused-sexual-assault-teenager-supercamp|title=Tony Robbins Has Been Accused Of Sexually Assaulting A High Schooler At Summer Camp|website=BuzzFeed News|date=22 November 2019 |language=en|access-date=9 Februarie 2020}}</ref> Robbins het oortreding ontken en ''BuzzFeed News'' in [[Ierland]] gedagvaar. In reaksie hierop het ''BuzzFeed News'' gesê dat hulle by hul beriggewing staan en voorgestel dat Robbins se besluit om die dagvaarding in Ierland in te dien 'n "misbruik" van die Ierse hof was.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/media/tony-robbins-starts-legal-actions-against-buzzfeed-over-sexual-assault-report|title=Tony Robbins starts legal actions against BuzzFeed over sexual assault report|last=Flood|first=Brian|date=26 November 2019|website=Fox News|language=en-US|access-date=9 Februarie 2020}}</ref> Robbins se prokureurs het in 2025 'n kennisgewing van staking ingedien.<ref>{{Cite web |last=Phelan |first=Shane |date=2025-03-05 |title=US self-help guru Tony Robbins halts Irish lawsuit over articles alleging sexual misconduct |url=https://www.independent.ie/irish-news/courts/us-self-help-guru-tony-robbins-halts-irish-lawsuit-over-articles-alleging-sexual-misconduct/a795767477.html |access-date=2025-11-24 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> ==Geselekteerde bibliografie== * ''Unlimited Power: The New Science of Personal Achievement'' (1986). Free Press. {{ISBN|0-684-84577-6}}. * ''Awaken the Giant Within'' (1991). Free Press. {{ISBN|0671791540}}. * ''Giant Steps'' (1994). Touchstone. {{ISBN|0671891049}}. * ''Money: Master the Game'' (2014). Simon & Schuster. {{ISBN|1476757801}}. * met medeskrywer Peter Mallouk (2017). ''Unshakeable: Your Financial Freedom Playbook''. Simon & Schuster. {{ISBN|1501164589}}. * met medeskrywer Peter Mallouk (2020). ''The Path: Accelerating Your Journey to Financial Freedom''. Post Hill Press. {{ISBN|1642937010}}. * met medeskrywer [[Peter Diamandis]] en Robert Hariri (2022). ''Life Force: How New Breakthroughs in Precision Medicine Can Transform the Quality of Your Life & Those You Love''. Simon & Schuster. {{ISBN|9781982121709}}. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Robbins, Tony}} [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 9rx1xlio1ds5862l2luw4c2ym3h6twb 0 458091 2921102 2913211 2026-08-02T08:32:03Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921102 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Wout Weghorst | image = [[Lêer:Qarabağ vs Ajax (24.10.2024) (4) (Wout Weghorst).jpg|240px]] | upright = 0.9 | caption = Weghorst with [[AFC Ajax|Ajax]] in 2024 | full_name = Wout François Maria Weghorst<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/2470630 |title=Updated squad lists for 2021/22 Premier League |publisher=Premier League |date=4 February 2022 |access-date=6 February 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|8|7|df=y}}<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Wout Weghorst {{!}} Netherlands |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/250078682--wout-weghorst/ |access-date=13 June 2023 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> | birth_place = [[Borne, Nederland]], [[Overijssel]], [[Nederland]] | height = 1,97 m<ref>{{cite web |url=https://bjk.com.tr/en/player/3878/wout-weghorst.html |title=Wout Weghorst |publisher=Beşiktaş J.K. |access-date=31 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831151023/https://bjk.com.tr/en/player/3878/wout-weghorst.html |archive-date=31 August 2022}}</ref> | position = Aanvaller, doelskieter | currentclub = [[AFC_Ajax|Ajax]] | clubnumber = 25 | youthyears1 = | youthclubs1 = NEO | youthyears2 = {{0|0000}}–2011 | youthclubs2 = [[DETO Twenterand|DETO]] | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[Willem II Tilburg|Willem II]] | years1 = 2012–2014 | clubs1 = [[FC Emmen|Emmen]] | caps1 = 62 | goals1 = 20 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = [[Heracles Almelo|Heracles]] | caps2 = 64 | goals2 = 20 | years3 = 2016–2018 | clubs3 = [[AZ Alkmaar|AZ]] | caps3 = 60 | goals3 = 31 | years4 = 2018–2022 | clubs4 = [[VfL Wolfsburg]] | caps4 = 124 | goals4 = 69 | years5 = 2022–2024 | clubs5 = [[Burnley FC|Burnley]] | caps5 = 22 | goals5 = 2 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = → [[Beşiktaş JK (sokker)|Beşiktaş]] (leen) | caps6 = 18 | goals6 = 9 | years7 = 2023 | clubs7 = → [[Manchester United]] (leen) | caps7 = 17 | goals7 = 0 | years8 = 2023–2024 | clubs8 = → [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] (leen) | caps8 = 30 | goals8 = 7 | years9 = 2024– | clubs9 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps9 = 39 | goals9 = 16 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[:en:Netherlands national under-21 football team|Nederland o/21]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2018– | nationalteam2 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps2 = 49 | nationalgoals2 = 14 | club-update = 24 Januarie 2026 | nationalteam-update = 12 Oktober 2025 }} '''Wout François Maria Weghorst''' (gebore [[7 Augustus]] [[1992]]) is 'n [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as aanvaller speel vir die [[Eredivisie]]-klub [[AFC Ajax|Ajax]] en die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]]. Weghorst het sy professionele loopbaan in die [[Eerste Liga (Nederland)|tweede liga]] van Nederlandse sokker by [[FC Emmen|Emmen]] begin. Hy het toe in die [[Eredivisie]] vir [[Heracles Almelo|Heracles]] en [[AZ Alkmaar|AZ]] gespeel, voordat hy in 2018 by [[VfL Wolfsburg]] aangesluit het. Ná 70 doele in 144 wedstryde vir Wolfsburg, is hy in Januarie 2022 deur Burnley vir £12 miljoen geteken. Nadat die klub uit die [[Premier League]] gedegradeer is, het Weghorst leningsperiodes by die Turkse Süper Lig-klub [[Beşiktaş JK (sokker)|Beşiktaş]], die Engelse klub [[Manchester United]] en die Duitse klub [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] gehad, voordat hy in mid-2024 na Nederland teruggekeer het om by Ajax aan te sluit. == Klubloopbaan == Wout Weghorst is in [[Borne, Nederland|Borne]], [[Overijssel]], gebore en het sy loopbaan by die plaaslike klubs RKSV NEO en DETO Twenterand begin.<ref>{{cite news |title="Willen is kunnen" – Wout Weghorst |url=https://www.rksvneo.nl/wout-weghorst-willen-is-kunnen/ |access-date=9 March 2018 |work=RKSVNEO.nl |date=14 April 2013 |language=nl |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410070832/https://www.rksvneo.nl/wout-weghorst-willen-is-kunnen/ |url-status=dead }}</ref> Hy het in 2011 by [[Willem II Tilburg|Willem II]] aangesluit, maar net vir die reservespan gespeel.<ref name="willem">{{cite news |title=Transfer Wout Weghorst levert Willem II 75.000 euro op |url=https://www.bd.nl/willem-ii/transfer-wout-weghorst-levert-willem-ii-75-000-euro-op~ad1122d8/ |website=bd.nl |date=27 June 2018 |access-date=8 January 2023 |language=nl}}</ref> In 2012 het hy by [[FC Emmen|Emmen]] aangesluit en sy debuut teen [[FC Dordrecht|Dordrecht]] gemaak.<ref>{{cite news |title=De lange weg van Wout Weghorst: van de derde klasse naar de Bundesliga |url=https://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272852/De-lange-weg-van-Wout-Weghorst-van-de-derde-klasse-naar-de-Bundesliga |website=elfvoetbal.nl |date=26 June 2018 |access-date=8 January 2023 |language=nl}}</ref> Hy het sy eerste professionele doel 'n maand later teen [[SC Veendam|Veendam]] geskop en in sy debuutseisoen 28 wedstryde gespeel en agt doele aangeteken. Die volgende seisoen het hy 13 doele in 36 wedstryde behaal. Na sy tyd by Emmen het hy gratis oorgeskakel na [[Heracles Almelo|Heracles]]<ref>{{cite news |title=Wout Weghorst de nieuwe Bas Dost van Heracles Almelo |url=http://www.rtvoost.nl/voetbal/betaald-voetbal/194362/wout-weghorst-de-nieuwe-bas-dost-van-heracles-almelo#|access-date=9 March 2018 |work=RTVOost.nl |date=20 July 2014 |language=nl}}</ref> en sy Eredivisie-debuut op 9 Augustus 2014 teen [[AZ Alkmaar|AZ]] gemaak, met sy eerste doel teen [[AFC Ajax|Ajax]].<ref name=numbers>{{cite web |title=Weghorst in Numbers |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/weghorst-in-numbers |website=Burnley Football Club |date=28 May 2022 |access-date=13 June 2024}}</ref> In die 2014/15-seisoen het hy agt doele in 31 wedstryde aangeteken en Heracles se handhawing verseker, en in die daaropvolgende seisoen 12 doele in die liga, wat die klub tot sy eerste kwalifikasie vir die [[UEFA Europa League|Europa League]] gelei het.<ref>{{cite news |title=Heracles gaat Europa in! Dat is geen wonder, dat is echt |url=https://www.tubantia.nl/heracles/heracles-gaat-europa-in-dat-is-geen-wonder-dat-is-echt~a9c9f5c1/|access-date=9 March 2018 |work=Tubantia.nl |date=22 May 2016 |language=nl}}</ref> In Julie 2016 het hy 'n vierjaar-kontrak met [[AZ Alkmaar|AZ]] geteken<ref>{{cite news |title=AZ legt Weghorst vast |url=https://www.az.nl/nieuws/az-legt-weghorst-vast/1?catid= |access-date=9 March 2018 |publisher=AZ |date=6 July 2016 |language=nl |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013232707/http://www.az.nl/nieuws/az-legt-weghorst-vast/1?catid= |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.vi.nl/nieuws/weghorst-zet-met-aztransfer-volgende-stap-in-ontwikkeling.htm Weghorst zet met AZ-transfer volgende stap in ontwikkeling] (Nederlands). Voetbal International. 5 July 2016.</ref> en sy debuut teen [[SC Heerenveen|Heerenveen]] gemaak, sy eerste Europese doel teen Dundalk geskop, en sy eerste seisoen met 18 doele in 49 wedstryde afgesluit.<ref name=numbers/> Hy is tydens die 2017/18-seisoen aangewys as vice-kaptein en het 18 doele in die liga behaal.<ref name="Dutch Eredivisie Top Scorers">{{cite web |title=Dutch Eredivisie Top Scorers |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/dutch-eredivisie/top-scorers |website=BBC Sport|access-date=18 June 2018}}</ref> In Junie 2018 het hy by [[VfL Wolfsburg]] aangesluit vir €10,5m,<ref>[https://www.vfl-wolfsburg.de/en/info/news/detailspage/artikel/weghorst-joins-wolfsburg-from-alkmaar-50478.html Weghorst joins Wolfsburg from Alkmaar]. VfL Wolfsburg. 26 June 2018.</ref> sy debuut teen [[FC Schalke 04|Schalke 04]] gemaak en sy eerste doel teen [[Bayer Leverkusen]] geskop.<ref name=numbers/> Hy het sy eerste hat-trick teen [[Fortuna Düsseldorf]] in Maart 2019 behaal en die seisoen met 17 doele afgesluit.<ref>{{cite web |title=Bundesliga 2018–19 Top Scorer |url=https://www.worldfootball.net/competition/co12/se28567/statistics-goals/ |website=Worldfootball.net |publisher=Heim:Spiel |access-date=5 February 2021}}</ref> In 2020–21 het hy 20 Bundesliga-doele behaal, wat Wolfsburg se kwalifikasie vir die [[UEFA Champions League]] verseker het.<ref>{{cite web |title=Wolfsburg 2021/22 Season Preview: Weghorst, Van Bommel |url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/wolfsburg-2021-22-season-preview-weghorst-van-bommel-16793 |website=Bundesliga |date=9 August 2021 |access-date=13 June 2024}}</ref> In Januarie 2022 het hy by [[Burnley FC|Burnley]] aangesluit vir £12m<ref>{{Cite web |date=31 January 2022 |title=Clarets seal Weghorst deal |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/clarets-seal-weghorst-deal |access-date=31 January 2022 |publisher=Burnley F.C. |archive-date=10 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210215650/https://www.burnleyfootballclub.com/content/clarets-seal-weghorst-deal |url-status=dead }}</ref> en later op lening gespeel by [[Beşiktaş JK (sokker)|Beşiktaş]], [[Manchester United F.C.|Manchester United]] en [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]].<ref>{{Cite web |date=5 July 2022 |title=Wout Weghorst moves to Besiktas on loan from Burnley |url=https://www.aa.com.tr/en/sports/wout-weghorst-moves-to-besiktas-on-loan-from-burnley/2630984|access-date=7 July 2022 |publisher=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tsg-hoffenheim.de/en/teams/first-team/team-en-us/einzelportraet/show/15528 |title=Einzelspielerportrait {{!}} Wout Weghorst |website=TSG Hoffenheim |access-date=13 June 2024 |language=de |archive-date=13 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613074917/https://www.tsg-hoffenheim.de/en/teams/first-team/team-en-us/einzelportraet/show/15528 |url-status=dead }}</ref> In Mei 2024 het hy na Burnley teruggekeer<ref>{{Cite web |title=CLUB CONFIRM RETAINED LIST {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/club-confirm-retained-list |access-date=21 May 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com |language=en |archive-date=16 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216102305/https://www.burnleyfootballclub.com/content/club-confirm-retained-list |url-status=dead }}</ref> en in Augustus 2024 by [[AFC Ajax|Ajax]] aangesluit, met sy eerste doel op 6 Oktober 2024 teen [[FC Groningen|Groningen]].<ref>{{cite web |url=https://eredivisie.eu/competition/match/ajax-groningen/ |title=Eredivisie: Ajax – Groningen |date=6 October 2024 |website=eredevisie.eu |access-date=9 October 2024 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928111740/https://eredivisie.eu/competition/match/ajax-groningen/ |url-status=dead }}</ref> == Internasionale loopbaan == === Jeug === Op 3 Oktober 2014 is Weghorst vir die eerste keer opgeroep na die Nederlandse onder-21-span vir die dubbewedstryd teen Portugal in die kwalifikasie vir die 2015 UEFA Europese Onder-21-kampioenskap.<ref>{{Cite web |url=https://streekstadcentraal.nl/8086-jong-oranje-in-az-stadion-zonder-az-spelers |title=Jong Oranje in AZ Stadion zonder AZ spelers|website=Streekstadcentraal|date=3 October 2014|access-date=13 June 2024|language=nl}}</ref> Hy het sy eerste en enigste verskyning vir die ''Jong Oranje'' gemaak in die tweede wedstryd, deur die span se eerste doel aan te teken en 'n strafskop in 'n 5–4-nederlaag.<ref>{{cite web |title=Portugal Under 21s 5 Holland Under 21s 4 |url=https://www.skysports.com/football/portugal-u21-vs-holland-u21/326725 |website=skysports.com |publisher=Sky Sports UK |date=14 October 2014|access-date=23 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Wout Weghorst Jong Oranje |url=https://www.onsoranje.nl/teams/185185/speler/11978 |website=onsoranje.nl |access-date=8 January 2023}}</ref> === Senior span === Weghorst het sy eerste volle internasionale oproep ontvang in [[Ronald Koeman]] se eerste Nederlandse span in Maart 2018.<ref>{{cite web |url=https://www.nu.nl/voetbal/5166179/weghorst-plek-in-voorselectie-oranje-stap-allergrootste-droom.html |title=Weghorst: 'Plek in voorselectie Oranje stap naar allergrootste droom' |language=nl |website=nu.nl |publisher=Sanoma Media Netherlands |date=7 March 2018|access-date=23 March 2020}}</ref> Hy het sy debuut vir die senior internasionale span gemaak in 'n vriendskaplike wedstryd teen [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] op 23 Maart in die [[Johan Cruijff ArenA|Amsterdam Arena]], as 'n 89ste minuut-instap vir Stefan de Vrij.<ref>{{cite web |title=Koeman's debut as Netherlands boss ends with defeat to England |url=http://www.football-oranje.com/koemans-debut-netherlands-boss-ends-defeat-england/ |website=football-oranje.com |publisher=Football Oranje |date=23 March 2018|access-date=23 March 2020}}</ref> Op 26 Mei 2021 is Weghorst ingesluit in die Nederlandse span vir die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] (Euro 2020),<ref>{{cite news |title=Euro 2020: Tottenham's Steven Bergwijn cut from Netherlands squad |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57249618 |website=BBC Sport |date=26 May 2021 |access-date=8 January 2023}}</ref> en het sy eerste senior internasionale doel in die span se laaste voorbereidingswedstryd teen [[Georgiese nasionale sokkerspan|Georgië]] op 6 Junie aangeteken.<ref name=rsssf>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/weghorst-intl.html|title=Wout Weghorst - International Appearances|access-date=12 June 2024|website=RSSSF}}</ref> Hy het in Nederland se openingswedstryd van die toernooi begin, en die span se tweede doelpunt van 'n 3–2-sege teen [[Oekraïense nasionale sokkerspan|Oekraïne]] in Amsterdam aangeteken.<ref>{{cite news |title=Netherlands 3–2 Ukraine – Denzel Dumfries grabs late winner to spare Dutch blushes in group C at Euro 2020 |url=https://www.eurosport.co.uk/football/euro-2020/2021/euro-2020-news-netherlands-v-ukraine-follow-the-amsterdam-arena-affair-live_sto8361622/story.shtml |website=eurosport.co.uk |date=13 June 2021 |access-date=8 January 2023}}</ref> Hy het daarna die tweede wedstryd teen Oostenryk begin en as 'n plaasvervanger in die derde teen Noord-Masedonië verskyn, sowel as in die rondte van 16-verlies teen Tsjeggië.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198518|title= Netherlands 0-2 Czech Republic: Tomas Holes and Patrik Schick goals shock Dutch|date=26 June 2021|access-date=7 June 2024|website=BBC Sport}}</ref><ref name=rsssf/> In November 2022 is Weghorst ingesluit in die Nederlandse span vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]].<ref>{{cite web |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/80525/van-gaal-maakt-26-koppige-wk-selectie-bekend |title=Van Gaal maakt 26-koppige WK-selectie bekend |publisher=onsoranje.nl |date=11 November 2022 |access-date=12 November 2022 |language=nl}}</ref> Hy het as plaasvervanger teen [[Ecuadoriaanse nasionale sokkerspan|Ecuador]] en [[Katarse nasionale sokkerspan|Katar]] in die groepsfase, asook teen die [[Verenigde State se nasionale sokkerspan|Verenigde State]] in die rondte van 16 gespeel.<ref name=rsssf/> In die kwartfinale teen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] het Weghorst in die 78ste minuut ingestap, twee keer geskop om ekstra tyd af te dwing, maar Nederland is 4–3 in 'n strafskopkompetisie uitgeskakel.<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12762817/world-cup-2022-netherlands-2-2-argentina-aet-3-4-on-pens-argentina-survive-dutch-rally-to-win-after-shootout-and-set-up-croatia-semi |title=World Cup 2022: Netherlands 2-2 Argentina (AET, 3-4 on pens): Argentina survive Dutch rally to win after shootout and set up Croatia semi |website=Sky Sports |date=10 December 2022 |access-date=13 June 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 December 2022 |title=World Cup: Argentina reach semi-finals after dramatic penalty-shootout win |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047818 |access-date=9 December 2022}}</ref> Die wedstryd, bekend as die “Slag van Lusail”, het 18 geel kaarte en een rooi kaart ingesluit, insluitend 'n kaartjie vir Weghorst vir teenstand voor sy inspring as plaasvervanger.<ref>{{cite web |title=Battle of Lusail match report |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/battle-of-lusail-records |website=FIFA |access-date=13 June 2024}}</ref> Tydens kwalifikasie vir UEFA Euro 2024 het Weghorst drie doele uit agt wedstryde aangeteken,<ref name="bbc">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67388348|title=Republic of Ireland 1-2 Netherlands: Wout Weghorst scores winner in Euro 2024 qualifying|date=10 September 2023|access-date=12 June 2024|website=BBC Sport}}</ref> insluitend wen-doele in beide wedstryde teen die [[Ierse nasionale sokkerspan|Republiek Ierland]],<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12956003/republic-of-ireland-1-2-netherlands-cody-gakpo-and-wout-weghorst-effectively-end-irelands-hopes-of-euro-2024-qualification|title=Republic of Ireland 1-2 Netherlands: Cody Gakpo and Wout Weghorst effectively end Ireland's hopes of Euro 2024 qualification|date=10 September 2023|access-date=12 June 2024|website=Sky Sports}}</ref> wat die kwalifikasie vir die toernooi in Duitsland verseker het.<ref name="bbc" /> Op 29 Mei 2024 is Weghorst in die Nederland se span vir UEFA Euro 2024 genoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/|title= Netherlands Euro 2024 squad: Ian Maatsen dropped, Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained |date=29 May 2024|access-date=7 June 2024|website=The New York Times}}</ref> Hy het in die twee laaste voorbereidingswedstryde teen [[Kanadese nasionale sokkerspan|Kanada]] en Ysland onderskeidelik geskop.<ref>{{Cite web |title=Reijnders en scorende Weghorst met ruime zege op IJsland richting EK |url=https://www.rtvoost.nl/nieuws/2389239/reijnders-en-scorende-weghorst-met-ruime-zege-op-ijsland-richting-ek |website=RTV Oost |language=nl|date=10 June 2023|access-date=13 June 2023}}</ref> In die openingswedstryd teen [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] het hy in die 81ste minuut ingestap en twee minute later sy eerste aanraking benut om 'n 2–1-sege vir Nederland te verseker.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b258ee1aafb-6e23d8c07bf7-1000--poland-1-2-netherlands-super-sub-weghorst-secures-oranje-win/ |title=Poland 1-2 Netherlands: Super-sub Weghorst secures Oranje win |publisher=UEFA |date=16 June 2024 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Weghorst, Wout}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] be8n886u4hkghahd9fhqczhsblrgpj6 0 458736 2920832 2885390 2026-08-01T15:26:33Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2920832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrika-vrouesokkerkampioenskap | huidige_seisoen = Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 | beeld = | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = {{Start date and age|df=yes|1998}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1998 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 16 (vanaf 2026) | onlangse_kamp = {{vlagland|Nigerië}} (2024) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrika-vrouesokkerkampioenskap''' (Engels: ''Women's Africa Cup of Nations'', '''WAFCON''') is ’n tweejaarlikse internasionale [[Sokker|vrouesokker]]-toernooi wat deur die [[Konfederasie van Afrikasokker]] (CAF) georganiseer word. Dit word sedert 1998 gehou en dien as kwalifisering vir die [[Vrouesokkerwêreldbeker]] vir [[Afrika]]-lande. Aanvanklik het dit as ’n tuis- en wegkwalifiseringskompetisie begin, maar dit is in 1998 herdoop tot ’n tweejaarlikse toernooi en het vanaf die 2016-uitgawe sy huidige naam gekry. Nigerië is die suksesvolste land in die geskiedenis van die toernooi sedert dit in 1998 volledig ingestel is, met tot dusver 10 titels en met ’n plek in minstens die halfeindronde in elke toernooi waaraan hulle deelgeneem het.<ref>{{Cite web |title=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/match-facts-nigeria-start-totalenergies-caf-wafcon-campaign-against-tunisia/ |access-date=2025-07-19 |website=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |language=en}}</ref> Ekwatoriaal-Guinee het as gasheer die 2008- en 2012-uitgawes gewen. Suid-Afrika het die 2022-uitgawe gewen en daarmee die derde Afrikaland geword wat die toernooi kon wen. Marokko, Ghana en Kameroen is die enigste lande buite die vorige wenners wat ook die eindstryd van die toernooi gehaal het. Nigerië is die huidige kampioen nadat hulle die eindstryd van 2024 gewen het. ==Uitslae== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- bgcolor="#EFC1C4" !rowspan="2"|Uitg. !rowspan="2"|Jaar !rowspan="2"|Gasheerland ! rowspan="16" width="1%" | !colspan="3"|Finale ! rowspan="16" width="1%" | !rowspan="2" colspan="3"|Wedstryd om derde plek ! rowspan="2" |Spanne |- bgcolor="#EFEFEF" !width="14%"|Wenner !width="9%"|Telling !width="14%"|Tweede plek |- |1 || [[1998]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo}} |'''3–3''' <br /><small>3–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |7 |- |2 || [[2000]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0*''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Ghana}} |'''6–3''' |{{vlagland|Zimbabwe}} |8 |- |3 || [[2002]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |4 || [[2004]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''5–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''0–0''' <br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ethiopië}} |8 |- |5 || [[2006]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |6 || [[2008]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–1'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |7 || [[2010]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''4–2''' |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |8 || [[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |8 |- |9 || [[2014]] |align=left|{{vlagland|Namibië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |10 || [[2016]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |11 || [[2018]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''0–0''' <br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''4–2''' |{{vlagland|Mali}} |8 |- bgcolor=#fcd3c7 | - || ''[[2020]]'' |align=left| | colspan="3" |''Gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]]'' | colspan="4" | |- |12 || [[2022]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |12 |- |13 || [[2024]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |12 |- |14 || [[2026]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |colspan=3| |colspan=3| | | |16 |} '''Nota:''' * wedstryd in die 73ste minuut gestaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrouesokker]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] 9ugd3jn07gzjc0ua2e9rcs9ciqcsx2p 2920837 2920832 2026-08-01T15:53:03Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 /* Uitslae */ 2920837 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrika-vrouesokkerkampioenskap | huidige_seisoen = Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 | beeld = | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = {{Start date and age|df=yes|1998}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1998 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 16 (vanaf 2026) | onlangse_kamp = {{vlagland|Nigerië}} (2024) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrika-vrouesokkerkampioenskap''' (Engels: ''Women's Africa Cup of Nations'', '''WAFCON''') is ’n tweejaarlikse internasionale [[Sokker|vrouesokker]]-toernooi wat deur die [[Konfederasie van Afrikasokker]] (CAF) georganiseer word. Dit word sedert 1998 gehou en dien as kwalifisering vir die [[Vrouesokkerwêreldbeker]] vir [[Afrika]]-lande. Aanvanklik het dit as ’n tuis- en wegkwalifiseringskompetisie begin, maar dit is in 1998 herdoop tot ’n tweejaarlikse toernooi en het vanaf die 2016-uitgawe sy huidige naam gekry. Nigerië is die suksesvolste land in die geskiedenis van die toernooi sedert dit in 1998 volledig ingestel is, met tot dusver 10 titels en met ’n plek in minstens die halfeindronde in elke toernooi waaraan hulle deelgeneem het.<ref>{{Cite web |title=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/match-facts-nigeria-start-totalenergies-caf-wafcon-campaign-against-tunisia/ |access-date=2025-07-19 |website=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |language=en}}</ref> Ekwatoriaal-Guinee het as gasheer die 2008- en 2012-uitgawes gewen. Suid-Afrika het die 2022-uitgawe gewen en daarmee die derde Afrikaland geword wat die toernooi kon wen. Marokko, Ghana en Kameroen is die enigste lande buite die vorige wenners wat ook die eindstryd van die toernooi gehaal het. Nigerië is die huidige kampioen nadat hulle die eindstryd van 2024 gewen het. ==Uitslae== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- bgcolor="#EFC1C4" !rowspan="2"|Uitg. !rowspan="2"|Jaar !rowspan="2"|Gasheerland ! rowspan="16" width="1%" | !colspan="3"|Finale ! rowspan="16" width="1%" | !rowspan="2" colspan="3"|Wedstryd om derde plek ! rowspan="2" |Spanne |- bgcolor="#EFEFEF" !width="14%"|Wenner !width="9%"|Telling !width="14%"|Tweede plek |- |1 || [[1998]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo}} |'''3–3''' <br /><small>3–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |7 |- |2 || [[2000]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0*''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Ghana}} |'''6–3''' |{{vlagland|Zimbabwe}} |8 |- |3 || [[2002]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |4 || [[2004]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''5–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''0–0''' <br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ethiopië}} |8 |- |5 || [[2006]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |6 || [[2008]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–1'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |7 || [[2010]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''4–2''' |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |8 || [[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |8 |- |9 || [[2014]] |align=left|{{vlagland|Namibië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |10 || [[2016]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |11 || [[2018]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''0–0''' <br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''4–2''' |{{vlagland|Mali}} |8 |- bgcolor=#fcd3c7 | - || ''[[2020]]'' |align=left| | colspan="3" |''Gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]]'' | colspan="4" | |- |12 || [[2022]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |12 |- |13 || [[2024]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |12 |} '''Nota:''' * wedstryd in die 73ste minuut gestaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrouesokker]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] k1rrvrdnfc1bcdgvbl0kayw2fclkwj4 2920839 2920837 2026-08-01T16:11:20Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 /* Uitslae */ 2920839 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrika-vrouesokkerkampioenskap | huidige_seisoen = Afrika-vrouesokkerkampioenskap 2026 | beeld = | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = {{Start date and age|df=yes|1998}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1998 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 16 (vanaf 2026) | onlangse_kamp = {{vlagland|Nigerië}} (2024) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrika-vrouesokkerkampioenskap''' (Engels: ''Women's Africa Cup of Nations'', '''WAFCON''') is ’n tweejaarlikse internasionale [[Sokker|vrouesokker]]-toernooi wat deur die [[Konfederasie van Afrikasokker]] (CAF) georganiseer word. Dit word sedert 1998 gehou en dien as kwalifisering vir die [[Vrouesokkerwêreldbeker]] vir [[Afrika]]-lande. Aanvanklik het dit as ’n tuis- en wegkwalifiseringskompetisie begin, maar dit is in 1998 herdoop tot ’n tweejaarlikse toernooi en het vanaf die 2016-uitgawe sy huidige naam gekry. Nigerië is die suksesvolste land in die geskiedenis van die toernooi sedert dit in 1998 volledig ingestel is, met tot dusver 10 titels en met ’n plek in minstens die halfeindronde in elke toernooi waaraan hulle deelgeneem het.<ref>{{Cite web |title=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/match-facts-nigeria-start-totalenergies-caf-wafcon-campaign-against-tunisia/ |access-date=2025-07-19 |website=MATCH FACTS: Nigeria start TotalEnergies CAF WAFCON campaign against Tunisia |language=en}}</ref> Ekwatoriaal-Guinee het as gasheer die 2008- en 2012-uitgawes gewen. Suid-Afrika het die 2022-uitgawe gewen en daarmee die derde Afrikaland geword wat die toernooi kon wen. Marokko, Ghana en Kameroen is die enigste lande buite die vorige wenners wat ook die eindstryd van die toernooi gehaal het. Nigerië is die huidige kampioen nadat hulle die eindstryd van 2024 gewen het. ==Uitslae== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- bgcolor="#EFC1C4" !rowspan="2"|Uitg. !rowspan="2"|Jaar !rowspan="2"|Gasheerland ! rowspan="17" width="1%" | !colspan="3"|Finale ! rowspan="17" width="1%" | !rowspan="2" colspan="3"|Wedstryd om derde plek ! rowspan="2" |Spanne |- bgcolor="#EFEFEF" !width="14%"|Wenner !width="9%"|Telling !width="14%"|Tweede plek |- |1 || [[1998]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo}} |'''3–3''' <br /><small>3–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |7 |- |2 || [[2000]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0*''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Ghana}} |'''6–3''' |{{vlagland|Zimbabwe}} |8 |- |3 || [[2002]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |4 || [[2004]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''5–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''0–0''' <br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ethiopië}} |8 |- |5 || [[2006]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |6 || [[2008]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–1'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |7 || [[2010]] |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''4–2''' |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |8 |- |8 || [[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |8 |- |9 || [[2014]] |align=left|{{vlagland|Namibië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |10 || [[2016]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |8 |- |11 || [[2018]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''0–0''' <br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''4–2''' |{{vlagland|Mali}} |8 |- bgcolor=#fcd3c7 | - || ''[[2020]]'' |align=left| | colspan="3" |''Gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]]'' | colspan="4" | |- |12 || [[2022]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |12 |- |13 || [[2024]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Ghana}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Suid-Afrika}} |12 |- |14 || [[2026]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} | | | | | | |16 |} '''Nota:''' * wedstryd in die 73ste minuut gestaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrouesokker]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] 26d5ljh82d3ws8he4muwoo52u3jh5mv 0 458763 2921135 2884395 2026-08-02T09:55:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921135 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Zenatha Coleman |image = [[Lêer:Zenatha Coleman.jpg|240px]] |image_size = |caption = Coleman in 2026 |fullname = Zenatha Goeieman Coleman<ref name=CAF>{{Cite web|url=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/tn9thafricanwomenchampionship-namibia/teamdetails/PlayerDetails?CompetitionPlayerID=wnTOWB64NLPgUDbOdZ1Yx6%2FlgTiIIx0xMr7%2B5e9WCTAL8gl3K%2F0WOiYck1B5Cpvr&TeamsIDs=Ww0jCfSBylebeLlilAaPoiCBPeyVW8QanmgP956wu2JA8LwiK%2BIvtq98QsiHdHSB|publisher=[[Konfederasie van Afrikasokker]]|title=Zenatha Coleman profile|access-date=July 10, 2018}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1993|9|25|df=y}} |birth_place = [[Keetmanshoop]], [[Namibië]] |death_date = |death_place = |height = 1,60 m |position = Middelvelder |currentclub = Fenerbahçe |clubnumber = 9 |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = 2011–2015 |clubs1 = [[JS Academy]] |caps1 = |goals1 = 22+ |years2 = 2016–2017 |clubs2 = [[Gintra Universitetas]] |caps2 = 31 |goals2 = 110 |years3 = 2018 |clubs3 = [[Zaragoza CFF]] |caps3 = 14 |goals3 = 7 |years4 = 2018–2020 |clubs4 = [[Valencia CF Femenino|Valencia]] |caps4 = 47 |goals4 = 11 |years5 = 2020–2022 |clubs5 = Sevilla FC |caps5 = 44 |goals5 = 8 |years6 = 2022– |clubs6 = Fenerbahçe |caps6 = 49 |goals6 = 27 |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = 2010– |nationalteam1 = [[Namibiese nasionale vrouesokkerspan|Namibië]] |nationalcaps1 = 48 |nationalgoals1 = 30 |manageryears1 = |managerclubs1 = |medaltemplates = |club-update = 10 Januarie 2024 |nationalteam-update =9 April 2024 }} '''Zenatha Goeieman Coleman''' (gebore [[25 September]] [[1993]]) is ’n [[Namibië|Namibiese]] professionele [[sokker]]speler wat as middelvelder of vleuel speel vir die vrouespan van [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] en die [[Namibiese nasionale vrouesokkerspan|Namibiese nasionale vrouespan]] aanvoer.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Dropped Namibia women’s team captain Zenatha Coleman ponders retirement |url=https://www.panafricafootball.com/post/dropped-namibia-women-s-team-captain-zenatha-coleman-ponders-retirement/ |access-date=2025-10-22 |language=en-ZA |archive-date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915102423/https://www.panafricafootball.com/post/dropped-namibia-women-s-team-captain-zenatha-coleman-ponders-retirement/ |url-status=dead }}</ref> == Klubloopbaan == In Oktober 2022 het Coleman na Turkye verhuis en by die [[Istanboel]]-gebaseerde klub Fenerbahçe SK aangesluit om in die Turkse Vroue-Superliga te speel. == Internasionale loopbaan == Coleman was deel van die Namibiese span by die Afrika-vrouekampioenskap in 2014. Sy is aangewys as die speler van die toernooi by die 2025 [[COSAFA-vrouekampioenskap]] toe Namibië hul eerste kampioenskap gewen het.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Namibia stun hosts South Africa to be crowned COSAFA champions |url=https://cosafa.com/en-fr-pr-namibia-stun-hosts-south-africa-to-be-crowned-cosafa-champions/ |access-date=2026-03-02 |website=COSAFA|language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Namibië|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Coleman, Zenatha}} [[Kategorie:Namibiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] gd88qkeb7qwe21kh3om75t6bbm55mc3 0 459486 2921085 2904099 2026-08-02T06:32:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921085 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n [[militêre strategie]] en leerstelling in [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die [[strategie]] is 'n vorm van die Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernwapenvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> [[Lêer:Balans van tereur.jpg|duimnael|Balans van terreur.]] Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Dit is ‘n [[balans van terreur]] genoem wat verwys na ’n toestand waarin twee of meer teenstanders mekaar weerhou van militêre konflik weens die wedersydse vermoë om verwoestende skade aan te rig. Hoewel die term dikwels met die Koue Oorlog- tydperk geassosieer word, kan dit ook breër toegepas word op ander situasies waar militêre ewewig en afskrikking ’n konflik stabiliseer.<ref>Amos Harel, [https://www.haaretz.com/print-edition/news/analysis-the-extreme-right-has-sought-to-establish-a-balance-of-terror-1.256501 'ANALYSIS / The extreme right has sought to establish a 'balance of terror','] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924215910/http://www.haaretz.com/print-edition/news/analysis-the-extreme-right-has-sought-to-establish-a-balance-of-terror-1.256501 |date=24 September 2015 }} in Haaretz 11 Maart 2008</ref><ref name="auto">Rich Miller, Simon Kennedy, [https://www.bloomberg.com/apps/news%3Fpid%3Dnewsarchive%26sid%3DaVpPMKLa50rc 'G-20 Plans to End 'Financial Balance of Terror' After Summit,'] Bloomberg 27 Februarie 2009.</ref> Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die volharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om dit te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om vyande af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is.<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== [[Lêer:Portrait of Wilkie Collins.jpg|duimnael|[[Wilkie Collins]]]] Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217001955/http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm |date=17 Desember 2019 }}, circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstygtegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernwapens gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] [[Lêer:Boeing B-52D-70-BO (SN 56-0582) is refueled by Boeing KC-135A-BN (SN 55-3127) 061127-F-1234S-009.jpg|duimnael|Boeing B-52D-70-BO (SN 56-0582) word hervul deur Boeing KC-135A-BN (SN 55-3127).'''   ''']] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. [[Lêer:USS George Washington (SSBN-598) underway at sea, circa in the 1970s.jpg|duimnael|Die [[USS George Washington (SSBN-598)|USS George Washington]] (SSBN-598), die hoofskip van die Amerikaanse Vloot se eerste klas Vlootballistiese kernkragmissielduikbote.]] Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== [[Lêer:Peacekeeper RV vehicles.jpg|duimnael|'n Tydblootstelling van sewe VOTHVe van 'n Peacekeeper-missiel wat deur wolke beweeg.]] Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die [[Rockwell B-1 Lancer|B-1 Lancer]]. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== [[Lêer:SDI Logo.svg|duimnael|Strategiese Verdedigingsinisiatief se logo.]] Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== [[Lêer:EKV prototype launch.jpg|duimnael|'n Dravrag met 'n prototipe eksoatmosferiese doodmaakvoertuig word op 3 Desember 2001 vanaf Meck-eiland by die Kwajalein-missielbaan gelanseer vir 'n onderskepping van 'n ballistiese missielteiken oor die sentrale [[Stille Oseaan]].   ]] Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ==Amptelike beleid== Of WVV die amptelik aanvaarde leerstelling van die Verenigde State se weermag tydens die Koue Oorlog was, is grootliks 'n kwessie van interpretasie. Die [[Amerikaanse Lugmag]] het byvoorbeeld terugwerkend aangevoer dat hulle WVV nooit as 'n enigste strategie voorgestaan het nie, en dat hierdie vorm van afskrikking as een van talle opsies in die Amerikaanse kernbeleid gesien is.<ref>National Archives and Records Administration, RG 200, Defense Programs and Operations, LeMay's Memo to President and JCS Views, Box 83. Secret.</ref> Voormalige offisiere het beklemtoon dat hulle nooit so beperk gevoel het deur die logika van WVV nie (en bereid was om kernwapens in kleiner situasies te gebruik as wat "versekerde vernietiging" toegelaat het), en nie doelbewus burgerlike stede geteiken het nie (alhoewel hulle erken dat die resultaat van 'n "suiwer militêre" aanval die stede beslis ook sou verwoes). Volgens 'n gedeklassifiseerde studie van die Strategiese Lugbevel van 1959 het Amerikaanse kernwapenplanne spesifiek die bevolkings van [[Beijing]], [[Moskou]], [[Leningrad]], [[Oos-Berlyn]] en [[Warskou]] geteiken vir sistematiese vernietiging.<ref>{{Cite web|title = Strategic Air Command Declassifies Nuclear Target List from 1950s|url = http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb538-Cold-War-Nuclear-Target-List-Declassified-First-Ever/|website = nsarchive.gwu.edu|access-date = 2016-01-06}}</ref> WVV is in verskeie Amerikaanse beleide geïmpliseer en in die politieke retoriek van leiers in beide die Verenigde State en die USSR gedurende baie periodes van die Koue Oorlog gebruik: "Om voort te gaan met afskrikking in 'n era van strategiese kern-ekwivalensie, is dit nodig om kern- (sowel as konvensionele) magte te hê sodat enige teenstander, wanneer aggressie teen ons belange oorweeg word, sal erken dat geen geloofwaardige uitkoms 'n oorwinning of enige geloofwaardige definisie van oorwinning sal verteenwoordig nie. Vir hierdie doel en om die moontlikheid te behou om effektief te onderhandel om die oorlog te beëindig op aanvaarbare terme wat so gunstig as moontlik is, indien afskrikking aanvanklik misluk, moet ons in staat wees om suksesvol te veg sodat die teenstander nie sy oorlogsdoelwitte sal bereik nie en koste sal ly wat onaanvaarbaar is, of in elk geval groter as sy winste, as gevolg van die aanval." — President [[Jimmy Carter]] in 1980, ''Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy'' Die leerstelling van WVV was amptelik in stryd met dié van die USSR, wat, in teenstelling met WVV, daarop aangedring het dat oorlewing moontlik was.<ref name="Richard Pipes 1977">{{cite web |url=http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |title=Why the Soviet Union Thinks It Could Fight and Win a Nuclear War |author=Richard Pipes |publisher=Reed College |year=1977 |access-date=4 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214024826/http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |archive-date=14 Desember 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.scribd.com/doc/63015546/Why-Russia-Thinks-It-Could-Fight-and-Win-a-Nuclear-War |title=Why the Soviet Union thinks it can fight and win a Nuclear War |author=Richard Pipes |magazine=Commentary |year=1977 |access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="gwu.edu">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv//nukevault/ebb285 |title=Previously Classified Interviews with Former Soviet Officials Reveal U.S. Strategic Intelligence Failure Over Decades |editor1-last=Burr |editor1-first=William |editor2-last=Savranskaya |editor2-first=Svetlana |date=11 September 2009 |location=[[Washington, DC]] |access-date=21 April 2013}}</ref> Die Sowjets het geglo dat hulle nie net 'n strategiese kernoorlog kon wen nie, wat hulle beplan het om met hul uitgebreide burgerlike verdedigingsbeplanning te absorbeer,<ref name="Richard Pipes 1977"/><ref>{{cite web |url= http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |title= Soviet Civil Defense U.S.S.R. preparations for industrial-base war survival. | author= Captain John W. Dorough Jr. |publisher= Air University Review, Maart–April 1977. |access-date= 2013-09-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131217102003/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |archive-date= 2013-12-17 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite journal|url= http://www.foreignaffairs.com/articles/30948/john-c-campbell/war-survival-in-soviet-strategy-ussr-civil-defense |title=War Survival in Soviet Strategy: USSR Civil Defense |journal=Foreign Affairs |publisher=Foreign Affairs magazine |author=Leon Gouré Reviewed by John C. Campbell |year=1977|volume=55 |issue=Januarie 1977 }}</ref> maar ook die konvensionele oorlog wat hulle voorspel het sou volg nadat hul strategiese kernarsenaal uitgeput was.<ref>{{cite journal|title=Military Planning for European Theatre Conflict During the Cold War: An Oral History Roundtable, Stockholm, 24–25 April 2006 |journal=Zürcher Beiträge zur Sicherheitspolitik |date=November 2007 |issue=79 |url=http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523195804/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-date=2013-05-23 |url-status=live|access-date=April 21, 2013 |editor1-first=Jan |editor1-last=Hoffenaar |editor2-first=Christopher |editor2-last=Findlay |editor3-first=Andreas (series) |editor3-last=Wenger |editor4-first=Victor (series) |display-editors = 3 |editor4-last=Mauer}}</ref> Amptelike Sowjet-beleid kon egter interne kritici teen die einde van die Koue Oorlog gehad het, insluitend sommige in die USSR se eie leierskap:<ref name="gwu.edu"/> "Kernwapen gebruik sou katastrofies wees".— 1981, die Sowjet-Generale Staf <ref name="gwu.edu"/> Ander bewyse hiervan kom van die Sowjet-minister van verdediging, Dmitriy Ustinov, wat geskryf het dat "'n Duidelike waardering deur die Sowjet-leierskap van wat 'n oorlog onder hedendaagse toestande vir die mensdom sou beteken, die aktiewe posisie van die USSR bepaal."<ref>{{Cite journal|last=Simes|first=Dimitri K.|date=1980|title=Deterrence and Coercion in Soviet Policy|url=http://dx.doi.org/10.2307/2538421|journal=International Security|volume=5|issue=3|pages=80–103|doi=10.2307/2538421|jstor=2538421|s2cid=154442754|issn=0162-2889|url-access=subscription}}</ref> Die Sowjet-doktrine, hoewel dit deur Westerse ontleders hoofsaaklik as aanstootlik beskou is, het die moontlikheid van 'n "beperkte" kernoorlog teen 1975 ten volle verwerp.<ref>{{Cite book|last=Sokolski|first=Henry|title=GETTING MAD : nuclear mutual assured destruction, its origins and practice.|date=2014|publisher=LULU COM|isbn=978-1-312-32984-3|oclc=986955494}}</ref> ==Kritiek== [[Lêer:Redwing Apache.jpg|duimnael|Kernwapentoets Apache (opbrengs 1.85 Mt of 7.7 PJ)]] Afskrikkingsteorie is deur talle geleerdes om verskeie redes gekritiseer. 'n Prominente vorm van kritiek voer aan dat die rasionele afskrikkingsteorie weerspreek word deur gereelde afskrikkingsmislukkings, wat toegeskryf kan word aan wanpersepsies.<ref>{{Cite book |last=Jervis |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=3QlsDQAAQBAJ |title=Perception and Misperception in International Politics: New Edition |date=1976 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8511-4 |language=en}}</ref> Kritici het ook aangevoer dat leiers nie optree op maniere wat ooreenstem met die voorspellings van die kernafskrikkingsteorie nie.<ref name=":2">{{Cite book |last=Green |first=Brendan Rittenhouse |url=https://books.google.com/books?id=wFTMDwAAQBAJ |title=The Revolution that Failed: Nuclear Competition, Arms Control, and the Cold War |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48986-7 |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Citation |last=Jervis |first=Robert |title=The Nuclear Age |date=2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-and-after-the-fall/nuclear-age/3F9C601E9D5B0283487BEFCE73913C60 |work=Before and After the Fall: World Politics and the End of the Cold War |pages=115–131 |editor-last=Bartel |editor-first=Fritz |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108910194.008 |isbn=978-1-108-90677-7 |editor2-last=Monteiro |editor2-first=Nuno P. |s2cid=244858515|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sagan |first=Scott D. |date=1994 |title=The Perils of Proliferation: Organization Theory, Deterrence Theory, and the Spread of Nuclear Weapons |url=https://www.jstor.org/stable/2539178 |journal=International Security |volume=18 |issue=4 |pages=66–107 |doi=10.2307/2539178 |issn=0162-2889 |jstor=2539178 |s2cid=153925234|url-access=subscription }}</ref> Daar is byvoorbeeld aangevoer dat dit strydig is met die logika van die rasionele afskrikkingsteorie dat state voortgaan om kernarsenale te bou sodra hulle die tweede-aanvalsdrempel bereik het.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Vir 'n meer teenstrydige voorbeeld het [[Mao Zedong]] die sosialistiese kamp aangespoor om nie 'n kernoorlog met die Verenigde State te vrees nie, aangesien, selfs al "sterf die helfte van die mensdom, die ander helfte sal oorbly terwyl imperialisme met die grond gelyk gemaak sal word en die hele wêreld sosialisties sal word."<ref>{{cite news |title= Instant Wisdom: Beyond the Little Red Book |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |date= 20 September 1976 |magazine= [[Time (tydskrif)|Time]] |access-date= 14 April 2013 |archive-date= 29 September 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130929083531/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |url-status= live }}</ref> Daarbenewens het baie geleerdes [[filosofie]]se besware teen die beginsels van afskrikkingsteorie op suiwer [[Etiek|etiese gronde]] aangevoer. Ingesluit in hierdie groep is Robert L. Holmes wat 'n ''reductio ad absurdum-''argument gebruik om op te merk dat die mensdom se afhanklikheid van 'n stelsel om oorlog te voorkom wat uitsluitlik gebaseer is op die dreigement van oorlogvoering inherent irrasioneel is en as immoreel beskou moet word volgens fundamentele deontologiese beginsels. Daarbenewens bevraagteken hy of dit afdoende gedemonstreer kan word dat so 'n stelsel wel gedien het om oorlogvoering in die verlede te voorkom en eintlik kan dien om die waarskynlikheid van oorlogvoering in die toekoms te verhoog as gevolg van die afhanklikheid daarvan van die voortdurende ontwikkeling van nuwe generasies tegnologies gevorderde kernwapens.<ref>{{Cite journal |last=Meyers |first=Diana T. |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2185583.pdf |journal=The Philosophical Review |volume=101 |issue=2 |pages=481–484 |doi=10.2307/2185583 |jstor=2185583}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rock |first=Stephen R. |date=1989 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes; Paths to Peace: Exploring the Feasibility of Sustainable Peace, Richard Smoke, Willis Harman |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/1961738.pdf |journal=The American Political Science Review |volume=83 |issue=4 |pages=1447–1448 |doi=10.2307/1961738 |jstor=1961738}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Steven |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality., Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2216042.pdf |journal=Noûs |volume=26 |issue=4 |pages=559–562 |doi=10.2307/2216042 |jstor=2216042}}</ref> ===Uitdagende aannames=== ====Tweede-aanvalsvermoë==== * 'n Eerste aanval mag nie in staat wees om 'n vergeldende tweede aanval te voorkom nie, anders is wedersydse vernietiging nie gewaarborg nie. In hierdie geval sou 'n staat niks hê om te verloor met 'n eerste aanval nie, of sou probeer om die ontwikkeling van 'n teenstander se tweede-aanvalsvermoë met 'n eerste aanval te voorkom. Om dit te vermy, kan lande hul kernkragte ontwerp om onthoofdingsaanval byna onmoontlik te maak deur lanseerders oor wye gebiede te versprei en 'n kombinasie van see-, lug-, ondergrondse en mobiele land-gebaseerde lanseerders te gebruik. *Nog 'n metode om tweede aanvalsvermoë te verseker, is deur die gebruik van 'n dooiemanskakelaar of "faal-dodelik": in die afwesigheid van voortdurende aksie van 'n funksionele bevelstruktuur – soos sou plaasvind na 'n suksesvolle onthoofdingsaanval – gaan 'n outomatiese stelsel standaard oor na die loodsing van 'n kernaanval op 'n teiken. 'n Spesifieke voorbeeld is die Sowjet (nou Russiese) Dooiehandstelsel, wat beskryf is as 'n semi-outomatiese "weergawe van Dr. Strangelove se Doomsday Machine" wat, sodra dit geaktiveer is, 'n tweede aanval sonder menslike ingryping kan loods. Die doel van die Dooiehandstelsel is om 'n tweede aanval te verseker selfs al sou Rusland 'n onthoofdingsaanval ly, en sodoende WVV te handhaaf.<ref>{{Cite journal|last=Ross|first=Douglas Alan|date=1998|title=Canada's Functional Isolationism: And the Future of Weapons of Mass Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/40203359|journal=International Journal|volume=54|issue=1|pages=120–142|doi=10.2307/40203359|jstor=40203359|issn=0020-7020|url-access=subscription}}</ref> ====Perfekte opsporing==== *Geen vals positiewe (foute) in die toerusting en/of prosedures wat 'n lansering deur die ander kant moet identifiseer nie. Die implikasie hiervan is dat 'n ongeluk tot 'n volledige kernuitruiling kan lei. Tydens die Koue Oorlog was daar verskeie gevalle van vals positiewe, soos in die geval van Stanislav Petrov. *Perfekte toeskrywing. As daar 'n lansering vanaf die Chinees-Russiese grens is, kan dit moeilik wees om te onderskei watter nasie verantwoordelik is – beide Rusland en China het die vermoë – en dus teen watter nasie vergelding moet plaasvind. 'n Lansering vanaf 'n kernbewapende duikboot kan ook moeilik wees om toe te skryf. ====Perfekte rasionaliteit==== *Geen skelm bevelvoerders sal die vermoë hê om die lanseringsbesluitnemingsproses te korrupteer nie. So 'n voorval het amper tydens die [[Kubaanse missielkrisis]] plaasgevind toe 'n argument uitgebreek het aan boord van 'n kernbewapende duikboot wat van radiokommunikasie afgesny was. Die tweede in bevel, Vasili Arkhipov, het geweier om te lanseer ten spyte van 'n bevel van Kaptein Savitsky om dit te doen.<ref name="Globe">{{Cite news|url= http://www.latinamericanstudies.org/cold-war/sovietsbomb.htm | date=13 Oktober 2002 |first=Marion |last=Lloyd | journal=Boston Globe |title=Soviets Close to Using A-Bomb in 1962 Crisis, Forum is Told |access-date=7 Augustus 2012 |pages=A20}}</ref> *Alle leiers met lanseringsvermoë bly omgee vir die oorlewing van hul burgers. [[Winston Churchill]] word aangehaal asof hy gesê het dat enige strategie nie "die geval van kranksinniges of diktators in die bui [[Adolf Hitler|Hitler]] sal dek toe hy homself in sy laaste skuilplek bevind het nie."<ref>Cited in Wolfgang Panofsky, "The Mutual-Hostage Relations between America and Russia," ''Foreign Affairs'', 52/1, (Oktober 1973): bl. 118.</ref> ====Onvermoë om te verdedig==== *Geen netwerke van kernuitval beskutte skuilings met voldoende kapasiteit om groot segmente van die bevolking en/of nywerheid te beskerm nie. *Geen ontwikkeling van antimissieltegnologie of ontplooiing van remediërende beskermende toerusting nie. ====Inherente onstabiliteit==== Nog 'n rede is dat afskrikking 'n inherente onstabiliteit het. Soos Kenneth Boulding gesê het: "As afskrikking werklik stabiel was... sou dit ophou om af te skrik." As besluitnemers volkome rasioneel was, sou hulle nooit die grootskaalse gebruik van kernwapens beveel nie, en die geloofwaardigheid van die kernbedreiging sou laag wees. Daardie oënskynlike kritiek op volkome rasionaliteit word egter teëgespreek en is dus in ooreenstemming met die huidige afskrikkingsbeleid. In ''Essentials of Post-Cold War Deterrence'' beskryf die outeurs 'n eksplisiete pleidooi vir dubbelsinnigheid rakende "wat toegelaat word" vir ander nasies en die endossement van "irrasionaliteit" of, meer presies, die persepsie daarvan as 'n belangrike instrument in afskrikking en buitelandse beleid. Die dokument beweer dat die Verenigde State se kapasiteit, om afskrikking uit te oefen, benadeel sou word deur Amerikaanse leiers as volledig rasioneel en koelkop uit te beeld: Die feit dat sommige elemente moontlik 'buite beheer' mag lyk, kan voordelig wees om vrese en twyfel in die gedagtes van 'n teenstander se besluitnemers te skep en te versterk. Hierdie noodsaaklike gevoel van vrees is die werkende krag van afskrikking. Dat die VSA irrasioneel en wraaksugtig kan word as sy lewensbelangrike belange aangeval word, behoort deel te wees van die nasionale persona wat ons aan alle teenstanders projekteer. ====Terrorisme==== *Die bedreiging van buitelandse en binnelandse kern[[terrorisme]] is 'n kritiek op WVV as 'n verdedigingsstrategie. Afskrikstrategieë is ondoeltreffend teen diegene wat aanval sonder om hul lewe in ag te neem.<ref name=":1" /> Verder is die leerstelling van WVV gekritiseer met betrekking tot [[terrorisme]] en [[asimmetriese oorlogvoering]]. Kritici voer aan dat 'n vergeldingsaanval nie in hierdie geval moontlik sou wees nie as gevolg van die desentralisasie van terroriste-organisasies, wat moontlik in verskeie lande opereer en onder die burgerlike bevolking versprei is. 'n Misleide vergeldingsaanval deur die geteikende nasie kan selfs terroriste-doelwitte bevorder deurdat 'n omstrede vergeldingsaanval steun vir die terroriste-saak wat die kernruil aangehits het, kan dryf.<ref>{{Cite journal|last1=Fischhoff|first1=Baruch|last2=Atran|first2=Scott|last3=Sageman|first3=Marc|date=2008|title=Mutually Assured Support: A Security Doctrine for Terrorist Nuclear Weapon Threats|url=https://www.jstor.org/stable/40375782|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=618|pages=160–167|doi=10.1177/0002716208317247|jstor=40375782|s2cid=146145387|issn=0002-7162|url-access=subscription}}</ref> Robert Gallucci, die president van die John D. en Catherine T. MacArthur-stigting, voer egter aan dat hoewel tradisionele afskrikking nie 'n effektiewe benadering is teenoor terroristegroepe wat daarop uit is om 'n kernramp te veroorsaak nie, "die Verenigde State eerder 'n beleid van uitgebreide afskrikking moet oorweeg, wat nie net fokus op die voornemende kernterroriste nie, maar ook op daardie state wat doelbewus kernwapens en -materiaal aan hulle kan oordra of onbedoeld lei. Deur vergelding teen daardie state te dreig, kan die Verenigde State dalk dit afskrik wat dit nie fisies kan voorkom nie."<ref>{{cite journal|last=Gallucci|first=Robert|title=Averting Nuclear Catastrophe: Contemplating Extreme Responses to U.S. Vulnerability|journal=Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=September 2006|volume= 607|pages=51–58|doi=10.1177/0002716206290457|s2cid=68857650}}</ref> Graham Allison maak 'n soortgelyke argument en voer aan dat die sleutel tot uitgebreide afskrikking is om maniere te vind om kernmateriaal na die land wat die splytbare materiaal vervaardig het, op te spoor: "Nadat 'n kernbom ontplof, sal kernforensiese polisiebeamptes puinmonsters versamel en dit na 'n laboratorium stuur vir radiologiese analise. Deur unieke eienskappe van die splytbare materiaal te identifiseer, insluitend die onsuiwerhede en kontaminante daarvan, kan 'n mens die pad terug na die oorsprong daarvan opspoor."<ref name=":0a">{{cite news|last=Allison|first=Graham|title=How to Keep the Bomb From Terrorists|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2009/03/13/how-to-keep-the-bomb-from-terrorists.html|accessdate=28 Januarie 2013|newspaper=Newsweek|date=13 Maart 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513111324/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2009/03/13/how-to-keep-the-bomb-from-terrorists.html|archive-date=13 Mei 2013|url-status=dead}}</ref> Die proses is analoog aan die identifisering van 'n misdadiger deur vingerafdrukke: "Die doel sou tweeledig wees: eerstens, om leiers van kernstate te ontmoedig om wapens aan terroriste te verkoop deur hulle aanspreeklik te hou vir enige gebruik van hul eie wapens; tweedens, om leiers elke aansporing te gee om hul kernwapens en -materiaal streng te beveilig."<ref name=":0a" /> ====Ruimtewapens==== *Strategiese ontleders het die leerstelling van WVV gekritiseer vir die onvermoë daarvan om te reageer op die verspreiding van ruimtewapens. Eerstens het militêre ruimtestelsels ongelyke afhanklikheid tussen lande. Dit beteken dat minder afhanklike lande dit voordelig kan vind om 'n meer afhanklike land se ruimtewapens aan te val, wat afskrikking bemoeilik. Dit is veral waar vir lande soos Noord-Korea wat uitgebreide ballistiese missiele het wat ruimtegebaseerde stelsels kan tref.<ref>{{Cite journal|last1=Finch|first1=James P.|last2=Steene|first2=Shawn|date=2011|title=Finding Space in Deterrence: Toward a General Framework for "Space Deterrence"|url=https://www.jstor.org/stable/26270535|journal=Strategic Studies Quarterly|volume=5|issue=4|pages=10–17|doi=|jstor=26270535|issn=1936-1815}}</ref> Selfs tussen lande met soortgelyke afhanklikheid, het anti-satellietwapens (ASAT's) die vermoë om die bevel en beheer van kernwapens te verwyder. Dit moedig krisis-onstabiliteit en voorkomende kern-ontmanteling-aanvalle aan. Derdens is daar 'n risiko van asimmetriese uitdagers. Lande wat agterbly in die ontwikkeling van ruimtewapens, kan chemiese of biologiese wapens gebruik. Dit kan die risiko van eskalasie verhoog en enige afskrikmiddel-effekte van kernwapens omseil.<ref>{{Cite journal|last=Dorn|first=Bryan|date=2005|title=THE WEAPONISATION OF SPACE: justification and consequences|url=https://www.jstor.org/stable/45235390|journal=New Zealand International Review|volume=30|issue=3|pages=2–5|jstor=45235390|issn=0110-0262}}</ref> ====Verwikkelinge==== *Koue-oorlog bipolariteit is nie meer van toepassing op die globale [[magsbalans]] nie. Die komplekse moderne alliansiestelsel maak bondgenote en vyande aan mekaar gebonde. Dus kan optrede deur een land om 'n ander af te skrik die veiligheid van 'n derde land bedreig. "Veiligheidstrilemmas" kan spanning verhoog tydens alledaagse samewerkingsdade, wat WVV kompliseer.<ref>{{Cite journal|last=Talbot|first=Brent J.|date=2020|title=Getting Deterrence Right: The Case for Stratified Deterrence|journal=Journal of Strategic Security|volume=13|issue=1|pages=26–40|doi=10.5038/1944-0472.13.1.1748|jstor=26907411|s2cid=216198899|issn=1944-0464|doi-access=free}}</ref> ====Opkomende hipersoniese wapens==== *Hipersoniese ballistiese of kruismissiele bedreig die vergeldingsruggraat van wedersydse versekerde vernietiging. Die hoë presisie en spoed van hierdie wapens kan die ontwikkeling van "onthoofding"-aanvalle moontlik maak wat die vermoë van 'n ander nasie om 'n kenvermoë te hê, verwyder. Boonop kan die geheimsinnige aard van die ontwikkeling van hierdie wapens afskrikking meer [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetries]] maak.<ref>{{Cite journal|last=Ekmektsioglou|first=Eleni|date=2015|title=Hypersonic Weapons and Escalation Control in East Asia|url=https://www.jstor.org/stable/26271074|journal=Strategic Studies Quarterly|volume=9|issue=2|pages=43–68|jstor=26271074|issn=1936-1815}}</ref> ====Versuim om te vergeld==== *As dit bekend was dat 'n land se leier nie tot kernvergelding sou wend nie, sou teenstanders dalk aangemoedig word. [[Edward Teller]], 'n lid van die [[Manhattan-projek]], het hierdie bekommernisse reeds in 1985 herhaal toe hy gesê het dat "Die WVV-beleid as afskrikmiddel heeltemal ondoeltreffend is as dit bekend word dat ons in geval van 'n aanval nie teen die aggressor sou vergeld nie."<ref>{{Cite journal|last=Teller|first=Edward|date=1985|title=Defense as a Deterrent of War|url=https://www.jstor.org/stable/42762238|journal=Harvard International Review|volume=7|issue=4|pages=11–13|jstor=42762238|issn=0739-1854}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] khgi6zsivgg8g61fx70rqjfdtph1t58 0 459828 2920963 2920639 2026-08-01T19:50:34Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Alectra]] na [[Alectra (plant)]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Korrekte titel 2920639 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Alectra sessiliflora Bioko 2013 2.jpg |image_caption = ''Alectra sessiliflora'' |display_parents = 3 |taxon = Alectra |authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1784) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Hymenospermum'' <small>Benth.</small> * ''Pseudorobanche'' <small>Rouy</small> * ''Starbia'' <small>Thouars</small> * ''Contarenia'' <small>Vand.</small> }} '''''Alectra''''' (verfblommetjies) is 'n [[genus]] van eenjarige en meerjarige [[kruie]] wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Orobanchaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en [[Asië]]. == Spesies == Daar is 32 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:37405-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Alectra alectroides]]'' <small>(S.Moore) Melch.</small> * ''[[Alectra atrosanguinea]]'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''[[Alectra aurantiaca]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Alectra avensis]]'' <small>(Benth.) Merr.</small> * ''[[Alectra bainesii]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Alectra basserei]]'' <small>Berhaut</small> * ''[[Alectra basutica]]'' <small>(E.Phillips) Melch.</small> * ''[[Alectra capensis]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Alectra dolichocalyx]]'' <small>Philcox</small> * ''[[Alectra dunensis]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Alectra fruticosa]]'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''[[Alectra glandulosa]]'' <small>Philcox</small> * ''[[Alectra gracilis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Alectra hildebrandtii]]'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''[[Alectra hirsuta]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Alectra humbertii]]'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''[[Alectra lancifolia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Alectra linearis]]'' <small>Hepper</small> * ''[[Alectra lurida]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Alectra natalensis]]'' <small>(Hiern) Melch.</small> * ''[[Alectra orobanchoides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Alectra parasitica]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Alectra picta]]'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''[[Alectra pseudobarleriae]]'' <small>(Dinter) Dinter</small> * ''[[Alectra pubescens]]'' <small>Philcox</small> * ''[[Alectra pumila]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Alectra rigida]]'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''[[Alectra schoenfelderi]]'' <small>Dinter & Melch.</small> * ''[[Alectra sessiliflora]]'' <small>(Vahl) Kuntze</small> * ''[[Alectra stolzii]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> * ''[[Alectra thyrsoidea]]'' <small>Melch.</small> * ''[[Alectra vogelii]]'' <small>Benth.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra| ]] strhg4mag0wj1eow5hiildlwzys38c8 1 459829 2920964 2889846 2026-08-01T19:50:35Z Oesjaar 7467 Oesjaar het bladsy [[Bespreking:Alectra]] na [[Bespreking:Alectra (plant)]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Korrekte titel 2889846 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460806 2921056 2901073 2026-08-02T01:07:04Z Sheknowssimmy 206366 /* Agtergrond */ 2921056 wikitext text/x-wiki '''Trump se Afrikaner-vlugtelingskap''' verwys na die [[Verenigde State van Amerika]] se beleid onder president [[Donald Trump]] [[Suid-Afrikaanse]] [[Afrikaners]] as vlugtelinge na die VSA te hervestig. Die beleid is in 2025 aangekondig en het internasionale debat ontlok oor plaasaanvalle, grondhervorming en Amerikaanse immigrasiebeleid.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/|title=The White House|website=The White House|language=en-US|access-date=2026-04-24}}</ref> == Agtergrond == Tydens sy 2024-verkiesingsveldtog het Trump herhaaldelik verwys na "[[Plaasmoorde in Suid-Afrika]]" en "wit [[Volksmoord]]" in Suid-Afrika, stellings wat wyd deur Suid-Afrikaanse polisie-statistieke en menseregtegroepe betwis word. Ná sy inhuldiging in Januarie 2025 het die Withuis aangedui dat hy spesiale maatreëls vir Afrikaners ondersoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/|title=U.S. Department of State – Home|website=United States Department of State|language=en|access-date=2026-04-24}}</ref> == Aankondiging en beleid == Op 7 Februarie 2025 het president Trump Uitvoerende Bevel 14201 onderteken: ''"Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa".'' Die bevel: # '''Skort VSA-hulp aan Suid-Afrika''' op, met verwysing na die [[Onteiningswet van 2024]]. # '''Gee opdrag aan die State Department en DHS''' om Afrikaners te prioritiseer vir die ''US Refugee Addmissions Program'' USRAP. # '''Skep 'n "Afrikaner Resettlement Initiative"''' onder die Bureau of Population, Refugees, and Migration Die State Department het Afrikaners as 'n groep gedefinieer wat "ras-gebasseerde diskriminasie en geweld" ervaar. Aansoekers moes bewys lewer van Afrikaanse afkoms en 'n "gegronde vrees vir vervolging". '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê == Implementering == # '''Februarie 2025:''' [[Amerikaanse]] ambassade in Pretoria open 'n spesiale vlugteling-eenheid. # '''Mei 2025:''' Eerste groep van 59 Afrikaners land op [[Dulles Internasionale Lughawe|Dulles]]-lughawe, [[Virginia]]. Hulle is deur die staat [[Idaho]] en private borge verwelkom. # '''Tot April 2026:''' Sowat 3 400 Afrikaners is volgens DHS-syfers harvesting, hoofsaaklik in Idaho, [[Texas]] en [[Montana]]. == Reaksies == '''Suid-Afrikaanse regering''' President [[Cyril Ramaphosa]] het die beleid as "feitlik verkeerd" en 'n "valse narratief van volksmoord" verwerp. DRICO het gesê misdaad raak alle Suid-Afrikaners en dat plaasaanvalle 0,3% van moorde uitmaak. '''Afrikaner-organisasies''' # [[AfriForum]]: Het die skuif verwelkom as "erkening van krisis", maar gesê die meeste Afrikaners wil in SA bly. # [[Solidariteit]] Beweging: Het die VSA bedank, maar beklemtoon dat emigrasie nie 'n volhoubare oplossing is nie. # [[ANC]] en [[EFF]]: Het die beleid as "neokoloniale inmenging" en "rassistiese seleksie" beskryf. '''Verenigde State''' Demokratiese politici het die program gekritiseer as "ras-gebasseerde vlugtelingskap" terwyl Trump se eie administrasie vlugteling-totale uit ander lande drasties gesny het. Republikeine het dit as berskerming van 'n "vervolgde minderheid" '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê Afrikaners ervaar wel misdaad, maar voldoen nie aan die [[VN]]-vlugtelingdefinisie van staatgedrewe vervolging nie. UNHCR het nie formele standpunt ingeneem nie. == Huidige status == Die program duur voort, maar syfers het afgeneem. Die State Department rapporteer dat minder Afrikaners aansoek doen as ververwag, deels weens kulturele bande met SA en koste van hervestiging. Verskeie hofsake oor die grondwetlikheid van ras-spesifieke vlugtelingprioritiseering is hangende in die [[VSA]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} jtvmpvjh7bdl2tmqv7j0ntdbzvmnzlo 2921057 2921056 2026-08-02T01:08:14Z Sheknowssimmy 206366 /* Agtergrond */ 2921057 wikitext text/x-wiki '''Trump se Afrikaner-vlugtelingskap''' verwys na die [[Verenigde State van Amerika]] se beleid onder president [[Donald Trump]] [[Suid-Afrikaanse]] [[Afrikaners]] as vlugtelinge na die VSA te hervestig. Die beleid is in 2025 aangekondig en het internasionale debat ontlok oor plaasaanvalle, grondhervorming en Amerikaanse immigrasiebeleid.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/|title=The White House|website=The White House|language=en-US|access-date=2026-04-24}}</ref> == Agtergrond == Tydens sy 2024-verkiesingsveldtog het Trump herhaaldelik verwys na "[[Plaasmoorde in Suid-Afrika]]" en "[[wit]] [[Volksmoord]]" in Suid-Afrika, stellings wat wyd deur Suid-Afrikaanse polisie-statistieke en menseregtegroepe betwis word. Ná sy inhuldiging in Januarie 2025 het die Withuis aangedui dat hy spesiale maatreëls vir [[Afrikaners]] ondersoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/|title=U.S. Department of State – Home|website=United States Department of State|language=en|access-date=2026-04-24}}</ref> == Aankondiging en beleid == Op 7 Februarie 2025 het president Trump Uitvoerende Bevel 14201 onderteken: ''"Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa".'' Die bevel: # '''Skort VSA-hulp aan Suid-Afrika''' op, met verwysing na die [[Onteiningswet van 2024]]. # '''Gee opdrag aan die State Department en DHS''' om Afrikaners te prioritiseer vir die ''US Refugee Addmissions Program'' USRAP. # '''Skep 'n "Afrikaner Resettlement Initiative"''' onder die Bureau of Population, Refugees, and Migration Die State Department het Afrikaners as 'n groep gedefinieer wat "ras-gebasseerde diskriminasie en geweld" ervaar. Aansoekers moes bewys lewer van Afrikaanse afkoms en 'n "gegronde vrees vir vervolging". '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê == Implementering == # '''Februarie 2025:''' [[Amerikaanse]] ambassade in Pretoria open 'n spesiale vlugteling-eenheid. # '''Mei 2025:''' Eerste groep van 59 Afrikaners land op [[Dulles Internasionale Lughawe|Dulles]]-lughawe, [[Virginia]]. Hulle is deur die staat [[Idaho]] en private borge verwelkom. # '''Tot April 2026:''' Sowat 3 400 Afrikaners is volgens DHS-syfers harvesting, hoofsaaklik in Idaho, [[Texas]] en [[Montana]]. == Reaksies == '''Suid-Afrikaanse regering''' President [[Cyril Ramaphosa]] het die beleid as "feitlik verkeerd" en 'n "valse narratief van volksmoord" verwerp. DRICO het gesê misdaad raak alle Suid-Afrikaners en dat plaasaanvalle 0,3% van moorde uitmaak. '''Afrikaner-organisasies''' # [[AfriForum]]: Het die skuif verwelkom as "erkening van krisis", maar gesê die meeste Afrikaners wil in SA bly. # [[Solidariteit]] Beweging: Het die VSA bedank, maar beklemtoon dat emigrasie nie 'n volhoubare oplossing is nie. # [[ANC]] en [[EFF]]: Het die beleid as "neokoloniale inmenging" en "rassistiese seleksie" beskryf. '''Verenigde State''' Demokratiese politici het die program gekritiseer as "ras-gebasseerde vlugtelingskap" terwyl Trump se eie administrasie vlugteling-totale uit ander lande drasties gesny het. Republikeine het dit as berskerming van 'n "vervolgde minderheid" '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê Afrikaners ervaar wel misdaad, maar voldoen nie aan die [[VN]]-vlugtelingdefinisie van staatgedrewe vervolging nie. UNHCR het nie formele standpunt ingeneem nie. == Huidige status == Die program duur voort, maar syfers het afgeneem. Die State Department rapporteer dat minder Afrikaners aansoek doen as ververwag, deels weens kulturele bande met SA en koste van hervestiging. Verskeie hofsake oor die grondwetlikheid van ras-spesifieke vlugtelingprioritiseering is hangende in die [[VSA]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} 85zjdjskkhtjupz3l34tpqcxhhrnahk 2921058 2921057 2026-08-02T01:10:48Z Sheknowssimmy 206366 /* Aankondiging en beleid */ 2921058 wikitext text/x-wiki '''Trump se Afrikaner-vlugtelingskap''' verwys na die [[Verenigde State van Amerika]] se beleid onder president [[Donald Trump]] [[Suid-Afrikaanse]] [[Afrikaners]] as vlugtelinge na die VSA te hervestig. Die beleid is in 2025 aangekondig en het internasionale debat ontlok oor plaasaanvalle, grondhervorming en Amerikaanse immigrasiebeleid.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/|title=The White House|website=The White House|language=en-US|access-date=2026-04-24}}</ref> == Agtergrond == Tydens sy 2024-verkiesingsveldtog het Trump herhaaldelik verwys na "[[Plaasmoorde in Suid-Afrika]]" en "[[wit]] [[Volksmoord]]" in Suid-Afrika, stellings wat wyd deur Suid-Afrikaanse polisie-statistieke en menseregtegroepe betwis word. Ná sy inhuldiging in Januarie 2025 het die Withuis aangedui dat hy spesiale maatreëls vir [[Afrikaners]] ondersoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/|title=U.S. Department of State – Home|website=United States Department of State|language=en|access-date=2026-04-24}}</ref> == Aankondiging en beleid == Op 7 Februarie 2025 het president Trump Uitvoerende Bevel 14201 onderteken: ''"Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa".'' Die bevel: # '''Skort VSA-hulp aan Suid-Afrika''' op, met verwysing na die [[Onteiningswet van 2024]]. # '''Gee opdrag aan die State Department en DHS''' om Afrikaners te prioritiseer vir die ''US Refugee Addmissions Program'' USRAP. # '''Skep 'n "Afrikaner Resettlement Initiative"''' onder die Bureau of Population, Refugees, and Migration Die State Department het Afrikaners as 'n groep gedefinieer wat "ras-gebasseerde diskriminasie en geweld" ervaar. Aansoekers moes bewys lewer van Afrikaanse afkoms en 'n "gegronde vrees vir vervolging". == Implementering == # '''Februarie 2025:''' [[Amerikaanse]] ambassade in Pretoria open 'n spesiale vlugteling-eenheid. # '''Mei 2025:''' Eerste groep van 59 Afrikaners land op [[Dulles Internasionale Lughawe|Dulles]]-lughawe, [[Virginia]]. Hulle is deur die staat [[Idaho]] en private borge verwelkom. # '''Tot April 2026:''' Sowat 3 400 Afrikaners is volgens DHS-syfers harvesting, hoofsaaklik in Idaho, [[Texas]] en [[Montana]]. == Reaksies == '''Suid-Afrikaanse regering''' President [[Cyril Ramaphosa]] het die beleid as "feitlik verkeerd" en 'n "valse narratief van volksmoord" verwerp. DRICO het gesê misdaad raak alle Suid-Afrikaners en dat plaasaanvalle 0,3% van moorde uitmaak. '''Afrikaner-organisasies''' # [[AfriForum]]: Het die skuif verwelkom as "erkening van krisis", maar gesê die meeste Afrikaners wil in SA bly. # [[Solidariteit]] Beweging: Het die VSA bedank, maar beklemtoon dat emigrasie nie 'n volhoubare oplossing is nie. # [[ANC]] en [[EFF]]: Het die beleid as "neokoloniale inmenging" en "rassistiese seleksie" beskryf. '''Verenigde State''' Demokratiese politici het die program gekritiseer as "ras-gebasseerde vlugtelingskap" terwyl Trump se eie administrasie vlugteling-totale uit ander lande drasties gesny het. Republikeine het dit as berskerming van 'n "vervolgde minderheid" '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê Afrikaners ervaar wel misdaad, maar voldoen nie aan die [[VN]]-vlugtelingdefinisie van staatgedrewe vervolging nie. UNHCR het nie formele standpunt ingeneem nie. == Huidige status == Die program duur voort, maar syfers het afgeneem. Die State Department rapporteer dat minder Afrikaners aansoek doen as ververwag, deels weens kulturele bande met SA en koste van hervestiging. Verskeie hofsake oor die grondwetlikheid van ras-spesifieke vlugtelingprioritiseering is hangende in die [[VSA]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} qivjml1iv7zm733fz1wi35gb5oj0lbk 2921059 2921058 2026-08-02T01:11:15Z Sheknowssimmy 206366 /* Implementering */ 2921059 wikitext text/x-wiki '''Trump se Afrikaner-vlugtelingskap''' verwys na die [[Verenigde State van Amerika]] se beleid onder president [[Donald Trump]] [[Suid-Afrikaanse]] [[Afrikaners]] as vlugtelinge na die VSA te hervestig. Die beleid is in 2025 aangekondig en het internasionale debat ontlok oor plaasaanvalle, grondhervorming en Amerikaanse immigrasiebeleid.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/|title=The White House|website=The White House|language=en-US|access-date=2026-04-24}}</ref> == Agtergrond == Tydens sy 2024-verkiesingsveldtog het Trump herhaaldelik verwys na "[[Plaasmoorde in Suid-Afrika]]" en "[[wit]] [[Volksmoord]]" in Suid-Afrika, stellings wat wyd deur Suid-Afrikaanse polisie-statistieke en menseregtegroepe betwis word. Ná sy inhuldiging in Januarie 2025 het die Withuis aangedui dat hy spesiale maatreëls vir [[Afrikaners]] ondersoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/|title=U.S. Department of State – Home|website=United States Department of State|language=en|access-date=2026-04-24}}</ref> == Aankondiging en beleid == Op 7 Februarie 2025 het president Trump Uitvoerende Bevel 14201 onderteken: ''"Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa".'' Die bevel: # '''Skort VSA-hulp aan Suid-Afrika''' op, met verwysing na die [[Onteiningswet van 2024]]. # '''Gee opdrag aan die State Department en DHS''' om Afrikaners te prioritiseer vir die ''US Refugee Addmissions Program'' USRAP. # '''Skep 'n "Afrikaner Resettlement Initiative"''' onder die Bureau of Population, Refugees, and Migration Die State Department het Afrikaners as 'n groep gedefinieer wat "ras-gebasseerde diskriminasie en geweld" ervaar. Aansoekers moes bewys lewer van Afrikaanse afkoms en 'n "gegronde vrees vir vervolging". == Implementering == # '''Februarie 2025:''' [[Amerikaanse]] ambassade in [[Pretoria]] open 'n spesiale vlugteling-eenheid. # '''Mei 2025:''' Eerste groep van 59 Afrikaners land op [[Dulles Internasionale Lughawe|Dulles]]-lughawe, [[Virginia]]. Hulle is deur die staat [[Idaho]] en private borge verwelkom. # '''Tot April 2026:''' Sowat 3 400 Afrikaners is volgens DHS-syfers harvesting, hoofsaaklik in Idaho, [[Texas]] en [[Montana]]. == Reaksies == '''Suid-Afrikaanse regering''' President [[Cyril Ramaphosa]] het die beleid as "feitlik verkeerd" en 'n "valse narratief van volksmoord" verwerp. DRICO het gesê misdaad raak alle Suid-Afrikaners en dat plaasaanvalle 0,3% van moorde uitmaak. '''Afrikaner-organisasies''' # [[AfriForum]]: Het die skuif verwelkom as "erkening van krisis", maar gesê die meeste Afrikaners wil in SA bly. # [[Solidariteit]] Beweging: Het die VSA bedank, maar beklemtoon dat emigrasie nie 'n volhoubare oplossing is nie. # [[ANC]] en [[EFF]]: Het die beleid as "neokoloniale inmenging" en "rassistiese seleksie" beskryf. '''Verenigde State''' Demokratiese politici het die program gekritiseer as "ras-gebasseerde vlugtelingskap" terwyl Trump se eie administrasie vlugteling-totale uit ander lande drasties gesny het. Republikeine het dit as berskerming van 'n "vervolgde minderheid" '''Menseregtegroepe''' [[Amnesty International]] en Human Rights Watch het gesê Afrikaners ervaar wel misdaad, maar voldoen nie aan die [[VN]]-vlugtelingdefinisie van staatgedrewe vervolging nie. UNHCR het nie formele standpunt ingeneem nie. == Huidige status == Die program duur voort, maar syfers het afgeneem. Die State Department rapporteer dat minder Afrikaners aansoek doen as ververwag, deels weens kulturele bande met SA en koste van hervestiging. Verskeie hofsake oor die grondwetlikheid van ras-spesifieke vlugtelingprioritiseering is hangende in die [[VSA]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} ih7nyb577m4npozn9dy646zzpgmpkux 0 460856 2921073 2897886 2026-08-02T04:10:59Z Jommy3210 209486 2921073 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lee Kang-in | image = [[Lêer:Lee Kang-in - 2022 (52551771501) (cropped).jpg|240px]] | caption = Lee in 2022 | full_name = Lee Kang-in | birth_date = {{Birth date and age|2001|2|19|df=yes}} | birth_place = [[Incheon]], [[Suid-Korea]] | height = 1,73 m | position = Aanvallende middelvelder, vleuel | currentclub = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2009<!--STOP WRITING GROUNDLESS YEAR--><ref>{{cite web |url=http://www.xportsnews.com/?ac=article_view&entry_id=98950 |script-title=ko:엑스포츠인터뷰 -슛돌이 3기 이강인을 만나다 |language=ko |publisher=Xportsnews |date=11 May 2009}}</ref> | youthclubs1 = [[Incheon United FC|Incheon United]] | youthyears2 = 2011<!--STOP WRITING GROUNDLESS YEAR--><ref>{{cite web |url=https://sports.news.naver.com/general/news/read.nhn?oid=108&aid=0002088153 |script-title=ko:슛돌이 이강인, 발렌시아 CF 유소년팀 입단|language=ko |publisher=Starnews Korea |date=6 July 2011}}</ref> | youthclubs2 = Flyings FC | youthyears3 = 2011–2017 | youthclubs3 = [[Valencia CF|Valencia]] | years1 = 2017–2019 | clubs1 = [[Valencia CF Mestalla|Valencia B]] | caps1 = 26 | goals1 = 4 | years2 = 2018–2021 | clubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | caps2 = 44 | goals2 = 2 | years3 = 2021–2023 | clubs3 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] | caps3 = 66 | goals3 = 7 | years4 = 2023–2026 | clubs4 = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] | caps4 = 77 | goals4 = 12 | nationalyears1 = 2017–2019 | nationalteam1 = [[:en:South Korea national under-20 football team|Suid-Korea o/20]] | nationalcaps1 = 16 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2021– | nationalteam2 = [[:en:South Korea national under-23 football team|Suid-Korea o/23]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2019– | nationalteam3 = [[:en:South Korea national football team|Suid-Korea]] | nationalcaps3 = 46 | nationalgoals3 = 11 | club-update = 25 April 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Lee Kang-in''' ([[Koreaans]]: 이강인; gebore [[19 Februarie]] [[2001]]) is ’n [[Suid-Korea|Suid-Koreaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelveldspeler of vleuel speel vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan|Suid-Koreaanse nasionale span]]. Hy is ’n produk van [[Valencia CF]] se jeugakademie en het sy professionele debuut vir Valencia gemaak op die ouderdom van 17 in 2018, waarmee hy die jongste Suid-Koreaanse sokkerspeler geword het om professioneel in Europa te debuteer. In sy debuutseisoen het hy die [[Copa del Rey]] gewen, voordat hy sy debuut in die [[UEFA Champions League]] in sy tweede professionele seisoen gemaak het. Lee het in 2021 by RCD Mallorca aangesluit, waar hy homself gevestig het as een van Europa se beste dribbelaars, voordat hy in 2023 na die Franse topklub Paris Saint-Germain verhuis het. In 2019 het hy die [[AFC]] se Jeugspeler van die Jaar-toekenning gewen, dieselfde jaar waarin hy die Goue Bal-toekenning by die 2019 FIFA Onder-20 Wêreldbeker gewen het. Sy span het tweede geëindig tydens dié toernooi. Hy het later sy senior debuut vir Suid-Korea in September 2019 gemaak en sy land verteenwoordig tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]] en die [[AFC Asië-beker|Asiatiese Beker]] in 2023. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Koreaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] 847e8as89t8spb2kvu130wdktabt0in 2921074 2921073 2026-08-02T04:15:01Z Jommy3210 209486 2921074 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lee Kang-in | image = [[Lêer:Lee Kang-in - 2022 (52551771501) (cropped).jpg|240px]] | caption = Lee in 2022 | full_name = Lee Kang-in | birth_date = {{Birth date and age|2001|2|19|df=yes}} | birth_place = [[Incheon]], [[Suid-Korea]] | height = 1,73 m | position = Aanvallende middelvelder, vleuel | currentclub = [[Atlético Madrid]] | clubnumber = | youthyears1 = 2009<!--STOP WRITING GROUNDLESS YEAR--><ref>{{cite web |url=http://www.xportsnews.com/?ac=article_view&entry_id=98950 |script-title=ko:엑스포츠인터뷰 -슛돌이 3기 이강인을 만나다 |language=ko |publisher=Xportsnews |date=11 May 2009}}</ref> | youthclubs1 = [[Incheon United FC|Incheon United]] | youthyears2 = 2011<!--STOP WRITING GROUNDLESS YEAR--><ref>{{cite web |url=https://sports.news.naver.com/general/news/read.nhn?oid=108&aid=0002088153 |script-title=ko:슛돌이 이강인, 발렌시아 CF 유소년팀 입단|language=ko |publisher=Starnews Korea |date=6 July 2011}}</ref> | youthclubs2 = Flyings FC | youthyears3 = 2011–2017 | youthclubs3 = [[Valencia CF|Valencia]] | years1 = 2017–2019 | clubs1 = [[Valencia CF Mestalla|Valencia B]] | caps1 = 26 | goals1 = 4 | years2 = 2018–2021 | clubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | caps2 = 44 | goals2 = 2 | years3 = 2021–2023 | clubs3 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] | caps3 = 66 | goals3 = 7 | years4 = 2023–2026 | clubs4 = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] | caps4 = 77 | goals4 = 12 | years5 = 2026– | clubs5 = [[Atlético Madrid]] | caps5 = | goals5 = | nationalyears1 = 2017–2019 | nationalteam1 = [[:en:South Korea national under-20 football team|Suid-Korea o/20]] | nationalcaps1 = 16 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2021– | nationalteam2 = [[:en:South Korea national under-23 football team|Suid-Korea o/23]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2019– | nationalteam3 = [[:en:South Korea national football team|Suid-Korea]] | nationalcaps3 = 46 | nationalgoals3 = 11 | club-update = 2 August 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Lee Kang-in''' ([[Koreaans]]: 이강인; gebore [[19 Februarie]] [[2001]]) is ’n [[Suid-Korea|Suid-Koreaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelveldspeler of vleuel speel vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan|Suid-Koreaanse nasionale span]]. Hy is ’n produk van [[Valencia CF]] se jeugakademie en het sy professionele debuut vir Valencia gemaak op die ouderdom van 17 in 2018, waarmee hy die jongste Suid-Koreaanse sokkerspeler geword het om professioneel in Europa te debuteer. In sy debuutseisoen het hy die [[Copa del Rey]] gewen, voordat hy sy debuut in die [[UEFA Champions League]] in sy tweede professionele seisoen gemaak het. Lee het in 2021 by RCD Mallorca aangesluit, waar hy homself gevestig het as een van Europa se beste dribbelaars, voordat hy in 2023 na die Franse topklub Paris Saint-Germain verhuis het. In 2019 het hy die [[AFC]] se Jeugspeler van die Jaar-toekenning gewen, dieselfde jaar waarin hy die Goue Bal-toekenning by die 2019 FIFA Onder-20 Wêreldbeker gewen het. Sy span het tweede geëindig tydens dié toernooi. Hy het later sy senior debuut vir Suid-Korea in September 2019 gemaak en sy land verteenwoordig tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]] en die [[AFC Asië-beker|Asiatiese Beker]] in 2023. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Koreaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2gbdm6gvsn19x7kji4qbmlxak1p67jy 0 460864 2921068 2897986 2026-08-02T03:38:30Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921068 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Vitinha | image = [[Lêer:Vitinha USMNT v Portugal Mar 31 2026-50.jpg|240px]] | caption = Vitinha in 2026 | full_name = Vítor Machado Ferreira<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=28 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|13|df=y}} | birth_place = Vila das Aves, [[Portugal]] | height = 1,72 m<ref>{{cite web |url=https://www.psg.fr/en/players/vitinha |title=Vitinha |date=13 February 2000 |publisher=Paris Saint-Germain FC |access-date=26 August 2025 }}</ref> | position = Verdedigende midelveldspeler | currentclub = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 17 | youthyears1 = 2006–2007 | youthclubs1 = [[Clube Desportivo das Aves|Desportivo das Aves]] | youthyears2 = 2008–2011 | youthclubs2 = Póvoa Lanhoso | youthyears3 = 2011–2019 | youthclubs3 = [[FC Porto|Porto]] | youthyears4 = 2015–2016 | youthclubs4 = → [[Padroense FC|Padroense]] (leen) | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[FC Porto|Porto B]] | caps1 = 14 | goals1 = 8 | years2 = 2019–2022 | clubs2 = [[FC Porto|Porto]] | caps2 = 38 | goals2 = 2 | years3 = 2020–2021 | clubs3 = → [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton]] (leen) | caps3 = 19 | goals3 = 0 | years4 = 2022– | clubs4 = [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] | caps4 = 120 | goals4 = 15 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-17 football team|Portugal o/17]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-18 football team|Portugal o/18]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-19 football team|Portugal o/19]] | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2019–2021 | nationalteam4 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps4 = 22 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2022– | nationalteam5 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps5 = 37 | nationalgoals5 = 0 | club-update = 19 April 2026 | nationalteam-update = 1 April 2026 }} '''Vítor Machado Ferreira''' (gebore [[13 Februarie]] [[2000]]), bekend as '''Vitinha''' (<small>[[Portugees|Portugese]] uitspraak:</small> [viˈtiɲɐ]), is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n verdedigende middelvelder speel vir die Franse [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]]. Hy word beskou as een van die beste middelvelders in die wêreld. Hy is bekend vir sy goeie balbeheer, harde werk en vermoë om kanse te skep.<ref>{{cite web |last=Maston |first=Tom |date=29 April 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 May 2025 |website=Goal.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Watach |first=Nestor |date=17 April 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 May 2025 |website=Planet Football}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 June 2025 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> Hy het deur [[FC Porto|Porto]] se jeugstelsel gekom en is in 2020 na die eerste span bevorder. In September 2020 is hy uitgeleen aan die Engelse klub [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]], voordat hy die volgende seisoen teruggekeer het. Hy het ’n belangrike speler vir Porto geword en ’n plaaslike dubbel gewen. Hy is ook aangewys as die beste jong speler in die [[Primeira Liga]]. In Junie 2022 het hy by Paris Saint-Germain aangesluit. In die 2024/25-seisoen was hy ’n belangrike speler toe die klub drie groot trofeë gewen het, insluitend hul eerste [[UEFA Champions League|Champions League]]-titel. Sy goeie spel het hom derde plek in die Ballon d’Or-stemming besorg en hy is in 2025 in die FIFPRO Wêreldspan ingesluit. Vitinha het vir Portugal se nasionale jeugspanne gespeel. Hy was deel van die o/19- en o/21-spanne wat tweede geëindig het in die Europese kampioenskappe van 2019 en 2021. Hy het sy debuut vir die senior span in 2022 gemaak en het vir Portugal gespeel by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] en [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2024]]. In 2025 het hy die [[UEFA Nations League]] gewen. ==Klubloopbaan== ===Porto=== Vitinha is gebore in Santo Tirso in die Porto-distrik. Hy het begin sokker speel by Desportivo das Aves, waar sy pa ook gespeel het, en later by Pinheirinhos de Ringe saam met [[Diogo Costa]].<ref>{{cite news |title=Pinheirinhos de Ringe transformaram “o Iraque” em oportunidade|trans-title=|url=https://afporto.pt/noticias/pinheirinhos-de-ringe-transformaram-o-iraque-em-oportunidade/ |access-date=2 December 2025 |publisher=afporto.pt/ |date=23 November 2022 |language=pt}}</ref> Hy het kortliks by [[SL Benfica|Benfica]] geoefen en daarna vir ’n opleidingsklub gespeel.<ref>{{cite news |last1=Lopes |first1=João |title=Vitinha: Não lhe deram 'passe' para o Seixal e vai deixar 40 milhões nos cofres do FC Porto|trans-title= |url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/fc-porto/detalhe/vitinha-nao-lhe-deram-passe-para-o-seixal-e-vai-deixar-40-milhoes-nos-cofres-do-fc-porto |access-date=2 December 2025 |work=Record |date=15 June 2022 |language=pt}}</ref> Op 11-jarige ouderdom het hy by [[FC Porto]] aangesluit en ook vir Padroense op lening gespeel.<ref name=career>{{Cite web|url=https://www.publico.pt/2022/03/07/desporto/noticia/vitinha-regresso-inesperado-afirmacao-categorica-1997898|title=Vitinha, um regresso inesperado e uma afirmação categórica|date=7 March 2022 }}</ref> Hy het in 2019 sy debuut vir FC Porto B gemaak en was deel van die span wat die 2018/19 UEFA Youth League gewen het.<ref>{{cite news|url=https://www.dn.pt/desportos/interior/fc-porto-e-campeao-europeu-sub-19-10845534.html|title=FC Porto é campeão Europeu Sub-19|trans-title=|newspaper=Diário de Notícias|first=Isaura|last=Almeida|language=pt|date=29 April 2019|access-date=23 September 2020}}</ref> In 2020 het hy sy eerste span-debuut gemaak en agt wedstryde gespeel toe Porto die liga gewen het.<ref name=guardian>{{cite news |title=Juventus held by Sassuolo in thriller, Porto win Primeira Liga title |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jul/16/european-roundup-juventus-sassuolo-milan-parma-porto-sporting |access-date=16 July 2020 |work=[[The Guardian]] |date=16 July 2020}}</ref> ===Lening na Wolves=== In September 2020 is hy op lening na die Engelse klub Wolverhampton Wanderers.<ref name="Wolves">{{Cite news |title=Wolves sign highly-rated midfielder|url=https://www.wolves.co.uk/news/first-team/20200909-wolves-sign-highly-rated-midfielder/|publisher=Wolverhampton Wanderers F.C.|date=9 September 2020}}</ref> Hy het sy debuut teen Sheffield United gemaak en later sy eerste begin gekry teen Stoke City.<ref>{{Cite news |title=Sheffield United 0–2 Wolverhampton Wanderers: Nuno praises special Wolves|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54052534|publisher=[[BBC Sport]]|first=Gary|last=Rose|date=14 September 2020}}</ref> Hy het ook teen [[Manchester United F.C.|Manchester United]] in die liga gespeel.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55406822|title=Manchester United 1–0 Wolverhampton Wanderers: Marcus Rashford scores late winner|publisher=BBC Sport|first=Simon|last=Stone|date=29 December 2020|access-date=29 December 2020}}</ref> Hy het sy eerste doel aangeteken in die [[FA Cup]] teen Chorley FC.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55722682|title=Chorley 0–1 Wolverhampton Wanderers: Vitinha's superb goal sees Wolves past non-league opponents|publisher=BBC Sport|first=Simon|last=Stone|date=22 January 2021|access-date=22 January 2021}}</ref> Wolves het hom nie permanent gekoop nie.<ref name=career/> ===Terugkeer na Porto=== In die 2021/22-seisoen het hy ’n gereelde beginspeler geword en sy eerste doel vir Porto aangeteken teen Portimonense.<ref>{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/championnat-du-portugal/2021-2022/portimonense-fc-porto-live/518409|title = Portimonense 0-3 FC Porto, Liga Portugal Bwin (Ex Liga Nos), résultat du match (03/12/2021)}}</ref> Hy het ook goed gespeel teen Benfica in ''O Clássico'' en was man van die wedstryd.<ref name=career/> Na die vertrek van die middelvelder Sérgio Oliveira het hy ’n belangrike speler geword en verskeie toekennings gewen.<ref name=career/><ref>{{Cite web|url=https://www.jn.pt/desporto/vitinha-eleito-medio-e-jogador-do-mes-na-liga-14603049.html|title=Vitinha eleito médio e jogador do mês na Liga|date=18 February 2022 }}</ref> Hy het 47 wedstryde gespeel en gehelp dat Porto die liga en beker wen, en is aangewys as een van die beste jong spelers in die liga.<ref name=":0">{{Cite web |date=23 June 2022 |title=Vitinha integrates the Liga Portugal bwin Team of the Year |url=http://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/onze-do-ano/vitinha-no-11-do-ano-da-liga-portugal-bwin/ |access-date=10 August 2023 |website=Liga Portugal |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011191605/https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/onze-do-ano/vitinha-no-11-do-ano-da-liga-portugal-bwin/ |url-status=dead }}</ref><ref name=PL>{{cite web|url=https://portugoal.net/club-news/2577-zaidu-winner-takes-porto-to-the-title-away-to-bitter-rivals-benfica|title=Zaidu winner takes Porto to the title away to bitter rivals Benfica|publisher=PortuGOAL|first=Patrick|last=Ribeiro|date=7 May 2022|access-date=7 May 2022}}</ref><ref name=Double2>{{cite web|url=https://portugoal.net/club-news/2599-taca-de-portugal-final-porto-take-down-tondela-to-seal-domestic-double|title=Taça de Portugal Final: Porto take down Tondela to seal domestic double|first=Jamie|last=Farr|publisher=PortuGOAL|date=22 May 2022|access-date=22 May 2022}}</ref> ===Paris Saint-Germain=== Op 30 Junie 2022 het Vitinha ’n vyfjaar-kontrak met Paris Saint-Germain geteken vir €41,5 miljoen.<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/vitinha-joins-paris-saint-germain-through-to-2027|title=Vitinha joins Paris Saint-Germain through to 2027|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|date=30 June 2022|access-date=30 June 2022|archive-date=16 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716022719/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/vitinha-joins-paris-saint-germain-through-to-2027|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62005016|title=Vitinha: Midfielder joins PSG from Porto for £34m|website=BBC Sport|date=30 June 2022|access-date=30 June 2022}}</ref> Hy het sy debuut gemaak met ’n 4–0 oorwinning teen [[FC Nantes|Nantes]] en het sy eerste trofee gewen.<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/a-final-lots-of-goals-and-a-trophy-a-great-start-to-the-season-match-report-paris-saint-germain-trophee-des-champions-psg-nantes|title=A final, lots of goals and a trophy: a great start to the season!|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|date=31 July 2022|access-date=31 July 2022|archive-date=14 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814123500/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/a-final-lots-of-goals-and-a-trophy-a-great-start-to-the-season-match-report-paris-saint-germain-trophee-des-champions-psg-nantes|url-status=dead}}</ref> Hy het vinnig aangepas en goed saam met Marco Verratti gespeel.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/big-money-signings-battling-for-world-cup-spots-martinez-nunez-phillips-richarlison-tchouameni-vitinha|title=The big-money signings battling for World Cup spots|publisher=[[FIFA]]|date=31 July 2022|access-date=25 October 2022}}</ref> Later het sy vorm verswak en hy het probleme in die span gehad, wat sy speeltyd beïnvloed het.<ref name=Improved>{{cite news|url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/vitinha-from-faltering-form-and-lionel-messi-clash-to-psgs-key-performer/?utm_content=cmp-true|title=VITINHA: FROM FALTERING FORM AND LIONEL MESSI CLASH TO PSG'S KEY PERFORMER|newspaper=Get French Football News|language=en|date=9 April 2024|access-date=29 May 2024}}</ref> Hy het sy eerste doel vir die klub aangeteken teen Lens.<ref>{{Cite web |title="I've been searching for that a long time" – Vitinha opens PSG account in style [video] |url=https://portugoal.net/portuguese-abroad/3178-i-ve-been-searching-for-that-a-long-time-vitinha-opens-psg-account-in-style-video#:~:text=Portugal%20international%20Vitinha%20finally%20scored,Lens%20was%20worth%20the%20wait. |access-date=2023-05-05 |website=portugoal.net}}</ref> In die 2022/23-seisoen het hy gehelp dat PSG die liga wen.<ref name="DN">{{cite news|url=https://www.dn.pt/desporto/psg-novamente-campeao-em-franca-com-empate-em-estrasburgo-16431023.html|title=PSG novamente campeão em França com empate em Estrasburgo|newspaper=Diário de Notícias|date=27 May 2023|access-date=28 May 2023}}</ref> Die volgende seisoen het hy baie verbeter en die vertroue van afrigter [[Luis Enrique]] gewen. Hy het belangrike wedstryde gespeel en doele aangeteken, insluitend in die UEFA Champions League.<ref>{{Cite web |date=10 April 2024 |title=Paris Saint-Germain 2-3 FC Barcelona |url=https://www.eurosport.com/football/champions-league/2023-2024/paris-saint-germain-v-fc-barcelona-uefa-champions-league-live_sto10095668/story.shtml |access-date=10 April 2024 |website=Eurosport}}</ref> Hy het PSG gehelp om verskeie trofeë te wen en is in die span van die jaar ingesluit.<ref>{{cite web |url=https://www.ojogo.pt/5932024449/luis-enrique-vitinha-foi-o-melhor-jogador-da-epoca-excecional/|title=Luis Enrique: "Vitinha foi o melhor jogador da época. Excecional"|publisher=O Jogo|date=26 May 2024}}</ref> [[File:FC Salzburg gegen Paris Saint-Germain UEFA Champions League 64.jpg|thumb|Vitinha speel vir [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] in die 2024/25-seisoen|344x344px]] In 2025 het hy sy kontrak verleng en ’n belangrike rol gespeel in die span se sukses, insluitend ’n groot oorwinning in die UEFA Champions League-eindstryd teen [[FC Internazionale Milano|Internazionale]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1de41a81a0d8-2cfefc69a802-1000--desire-doue-named-official-2025-uefa-champions-league-final/ |title=Désiré Doué named official 2025 UEFA Champions League final Player of the Match |publisher=UEFA |date=31 May 2025 }}</ref> Hy het ook goed gevaar in die [[FIFA-Klubwêreldbeker|FIFA Klubwêreldbeker]] en pryse gewen.<ref name="Sky News">{{cite web |url=https://news.sky.com/story/chelsea-win-fifa-club-world-cup-with-victory-over-psg-as-donald-trump-watches-from-stands-13396284 |title=Chelsea win FIFA Club World Cup with victory over PSG |publisher=Sky News |date=13 July 2025 }}</ref> Later in 2025 is hy genomineer vir die [[Ballon d'Or]] en het derde geëindig.<ref name="2025 Ballon d'Or">{{Cite web |title=Ballon d'Or 2025 LIVE: Winners, times & updates from ceremony in Paris |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cdr6kzzlzn0t |access-date=2025-09-22 |website=BBC Sport}}</ref> Hy het ook sy 100ste liga-wedstryd gespeel en ’n driekuns teen [[Tottenham Hotspur|Tottenham]] in die Champions League aangeteken.<ref>{{cite web|title=PSG vs Tottenham highlights|date=26 November 2025|publisher=Football London|url=https://www.football.london/tottenham-hotspur-fc/news/psg-vs-tottenham-live-kick-32948995|access-date=26 November 2025}}</ref> Hy het ook PSG gehelp om die [[Interkontinentale Beker]] te wen en is as speler van die toernooi aangewys.<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/sport/20251217-safonov-saves-four-penalties-as-psg-beat-flamengo-to-win-intercontinental-cup |title=Safonov saves four penalties as PSG beat Flamengo to win Intercontinental Cup |publisher=France 24 |date=17 December 2025 }}</ref> ==Internasionale loopbaan== ===Jeug=== Vitinha het vir verskeie Portugese jeugspanne gespeel en was kaptein van die o/19-span by die UEFA Europese Onder-19 Kampioenskap in 2019, waar Portugal tweede geëindig het teen Spanje.<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/under19/news/0257-0dee769d9719-c61a7e965fcc-1000--spain-win-2019-u19-euro-at-a-glance/|title=Spain win 2019 U19 EURO: at a glance|date=27 July 2019|accessdate=31 July 2019}}</ref> Hy het ook vir die o/21-span gespeel by die Europese Onder-21 Kampioenskap in 2021 en is in die span van die toernooi ingesluit nadat Portugal tweede geëindig het teen Duitsland.<ref>{{Cite web|date=6 June 2021|title=Highlights, report: Germany beat Portugal for third U21 EURO title|url=https://www.uefa.com/under21/news/026a-127532d17acc-e079bf3c8a1c-1000--highlights-report-germany-beat-portugal-for-third-u21-euro-/|access-date=7 June 2021|website=[[UEFA]]}}</ref> ===Senior=== In Maart 2022 is Vitinha vir die eerste keer opgeroep na die senior Portugal-span.<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/33848/|title=Vitinha convocado|publisher=Portugese Sokkerfederasie|date=20 March 2022|language=pt}}</ref> Hy het sy debuut gemaak teen Noord-Masedonië.<ref>{{cite news |last1=Fernandes |first1=Mariana |last2=Paredes |first2=Diogo |title=Portugal vence Macedónia do Norte com bis de Bruno Fernandes e está no Mundial do Qatar (2-0) - como aconteceu|url=https://observador.pt/liveblogs/portugal-macedonia-do-norte-danilo-mantem-se-a-central-ao-lado-de-pepe-diogo-costa-volta-a-ser-titular-na-baliza/ |access-date=29 March 2022 |work=Observador |date=29 March 2022}}</ref> Hy is gekies vir die Wêreldbeker-toernooi in [[Katar]] en het in verskeie wedstryde gespeel, met Portugal wat die kwarteindronde bereik het.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/10/morocco-portugal-world-cup-2022-quarter-final-live|title=Morocco 1−0 Portugal: World Cup 2022 quarter-final|newspaper=The Guardian|date=10 December 2022}}</ref> In 2024 is hy gekies vir UEFA Euro 2024.<ref>{{cite news |date=21 May 2024 |title=Convocados para o Euro 2024 |url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Notícia/news/45104 |publisher=Portugese Sokkerfederasie}}</ref> Hy het ’n belangrike rol gespeel, insluitend ’n goeie vertoning teen [[Tsjeggiese nasionale sokkerspan|Tsjeggië]], waar hy man van die wedstryd was.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/690584|title=Portugal 2-1 Czechia|publisher=ESPN|date=18 June 2024}}</ref> Portugal is uiteindelik in die kwarteindronde uitgeskakel deur [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cy79llev4znt|title=Portugal 0–0 France (France win 5–3 on pens)|publisher=BBC Sport|date=5 July 2024}}</ref> In 2025 was hy deel van die span wat die UEFA Nations League gewen het teen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] ná strafskoppe.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6408339/2025/06/08/spain-portugal-yamal-mendes-ronaldo/|title=Spain 2 Portugal 2 (3–5 on pens)|newspaper=The New York Times|date=8 June 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4yg6d1c8jg3888m1thxvbahcf6zqnqm 0 461404 2921064 2916824 2026-08-02T02:01:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921064 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vela-insident.png|duimnael]] Die '''Vela-insident''' was 'n vermoedelike atmosferiese kernontploffing wat op [[22 September]] [[1979]] plaasgevind het, naby die Suid-Afrikaanse gebied van die [[Prins Eduard-eilande]] in die [[Indiese Oseaan]], ongeveer halfpad tussen [[Afrika]] en [[Antarktika]]. Daar word algemeen geglo dat hierdie ontploffing 'n onverklaarde toets van 'n Israeliese [[kernwapen]] op die oseaanoppervlak was. Hoewel daar beweringe van Suid-Afrikaanse hulp in die verband is kon dit nooit bevestig word nie. Suid-Afrika het op die stadium 'n aktiewe [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram|kernwapenprogram]] gehad maar nog nie genoegsame verrykte materiaal vir ‘n kerntoets gehad nie.<ref name="The Bomb">{{cite book |last1=Von Wielligh |first1=Nic |title=The Bomb – South Africa's Nuclear Weapons Programme |last2=Von Wielligh-Steyn |first2=Lydia |publisher=Litera |year=2015 |isbn=978-1-920188-48-1 |location=Pretoria, ZA |oclc=930598649}}</ref><ref name="NSArchive" >Burr, William; Cohen, Avner, eds. (8 December 2016). Vela Incident: South Atlantic Mystery Flash in September 1979 Raised Questions about Nuclear Test. National Security Archive Electronic Briefing Book No. 570 (Report).</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Israel's Nuclear Weapons |url=https://nuke.fas.org/guide/israel/nuke/farr.htm |access-date=2026-03-09 |website=nuke.fas.org}}</ref> Dit is aanvanklik opgespoor as 'n dubbele ligflits deur 'n Amerikaanse Vela Hotel-satelliet, ondersteun verdere meteorologiese satelliet-, hidroakoestiese<ref name="NSArchive" /> en radionuklieddata die gebeurtenis se identifikasie as 'n atmosferiese kernontploffing.<ref name=":2" >Kashkin, V. B.; Odintsov, R. D.; Rubleva, T.V. (15 August 2022). "On the Effects of a Nuclear Explosion on Stratospheric Ozone". Atmospheric and Oceanic Optics. 35 (4): 402–406. Bibcode:2022AtOO...35..402K. doi:10.1134/S1024856022040066. S2CID 251606268. Besoek 10 Augustus 2023.</ref><ref name="jewishbusinessnews.com">{{cite web |date=9 Desember 2016 |title=Declassified documents indicate Israel and South Africa conducted nuclear test in 1979 |url=http://jewishbusinessnews.com/2016/12/09/declassified-documents-indicate-israel-and-south-africa-conducted-nuclear-test-in-1979/}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Johnston |first=Martin |date=13 Augustus 2018 |title=Researchers: Radioactive Australian sheep bolster nuclear weapon test claim against Israel |work=The New Zealand Herald |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12106195 |access-date=13 Augustus 2018 |issn=1170-0777 |archive-date=13 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813145152/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12106195 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=De Geer |first1=Lars-Erik |last2=Wright |first2=Christopher M. |date=2018 |title=The 22 September 1979 Vela Incident: Radionuclide and Hydroacoustic Evidence for a Nuclear Explosion |url=http://scienceandglobalsecurity.org/archive/sgs26degeer.pdf |journal=Science & Global Security |volume=26 |issue=1 |pages=20–54 |bibcode=2018S&GS...26...20D |doi=10.1080/08929882.2018.1451050 |issn=0892-9882 |s2cid=126082091}}</ref> In 1980 het die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] in sy dagboek geskryf: "Ons wetenskaplikes glo steeds dat die Israeliete wel 'n kerntoetsontploffing in die see naby die suidelike punt van Afrika uitgevoer het."<ref name="Jimmy Carter 2010 page 405" > Carter, Jimmy (20 September 2010). White House Diary. Farrar, Straus and Giroux. bl. 405. ISBN 978-0374280994.</ref> Kenners het voorgestel dat die wapen wat getoets is, 'n neutronbom en/of kernartillerie-rondte was, en dat Israel moontlik ander kerntoetse uitgevoer het.<ref name=":4" /> Indien dit 'n atmosferiese kernontploffing was, was dit die tweede mees onlangse in die geskiedenis, voorafgaande 'n kernwapentoets deur China in Oktober 1980.<ref>{{Cite web |title=China Conducts Atmospheric Nuclear Test {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-01-29 |website=EBSCO |language=en}}</ref> Indien dit deur Israel uitgevoer is, was dit in stryd met Israel se bekragtiging van die Verdrag oor Gedeeltelike Kerntoetsverbod in 1964.<ref>{{Cite web |title=UNODA Treaties Database |url=https://treaties.unoda.org/t/test_ban |access-date=2026-01-29 |website=treaties.unoda.org}}</ref> Die vorige 41 dubbelflitse wat deur die Vela-satelliete waargeneem is, is veroorsaak deur atmosferiese kerntoetse.{{sfn|Albright|1994|p=42}}{{sfn|Ruina|1980}}{{sfn|Richelson|2006}} Sommige spore van potensiële kernuitval is in [[Australië]] opgespoor, maar nie in [[Nieu-Seeland]] nie. Sommige inligting oor die gebeurtenis bly geklassifiseer deur die Verenigde State se regering.<ref name="NSArchive" /> Die Departement van Verdediging het aanvanklik 'n kombinasie van verskynsels soos [[weerlig]] en 'n meteoroïde wat die satelliet tref, voorgestel. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapens]] 7ui6e5y8cz8jzuz0cba32zob9dtzatx 0 461566 2920790 2905695 2026-08-01T14:11:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920790 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pelindaba Nuclear Research Centre, Gate 3.jpg|duimnael|Pelindaba Kernnavorsingsentrum, Hek 3.]] Die '''Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie''' ('''Necsa''') is in 1999 as 'n publieke maatskappy gestig deur die Kernenergiewet van die Republiek van Suid-Afrika<ref name="act46-1999">{{cite web|url=http://www.gov.za/documents/nuclear-energy-act|title=Nuclear Energy Act, No. 46 of 1999 |publisher=South African Government|access-date=27 Januarie 2017}}</ref> en is volledig in besit van die Staat. Die naam word hierbo korrek aangedui, hoewel die volgorde van letters in die akroniem geneem kan word asof die naam die "Kernenergiekorporasie van Suid-Afrika" moet wees. <ref>Sien die [http://www.necsa.co.za/default.asp?pageid=761 'About us'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524034731/http://www.necsa.co.za/default.asp?pageid=761 |date=24 Mei 2008 }} bladsy op Necsa se webwerf. Terwyl die korrekte naam gewoonlik op hul webwerf gebruik word, is daar een geval waar die verkeerde naam, "Kernenergiekorporasie van Suid-Afrika", op die webwerf gebruik word. Elders op die web word Necsa se verkeerde naam dikwels.</ref> ==Geskiedenis== In 1948 is die Atoomenergieraad (AEB) gestig.<ref name="Ye01">{{Cite book |url=http://archive.org/details/southafrica198990000unse |title=South Africa 1989-90 : official yearbook of the Republic of South Africa |publisher=South African State Dept. of Foreign Affairs |others=Internet Archive |year=1989 |isbn=978-0-7970-1729-0 |location=Pretoria |pages=566-67}}</ref> In 1957 het Suid-Afrika en die [[Verenigde State]] 'n ooreenkoms onderteken om 'n navorsingsreaktor aan te skaf. In 1970 is die Uraanverrykingskorporasie (UKOR) gestig. Op 1 Julie 1982 het die Kernenergiewet (Wet 92 van 1982) die Atoomenergiekorporasie (AEK) geskep, wat die voormalige AEB vervang het.<ref name=Ye01/> Dit het verantwoordelik geword vir alle kernverwante aktiwiteite. En op 1 Julie 1985 is die Uraanverrykingskorporasie en Kernontwikkelingskorporasie (NUKOR) weer in die AEK opgeneem, nadat hulle twee afsonderlike filiaalmaatskappye was wat in 1982 gestig is.<ref name=Ye01/> Die AEK het toe in 1999 die Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie geword. In 2003 is NTP Radioisotopes Group as 'n volfiliaal van Necsa opgeneem. In 2007 het Pelchem 'n volfiliaal van Necsa geword.<ref>{{Cite web |title=Necsa Annual Report 2021/22 |url=https://necsa.co.za/staging/wp-content/uploads/2022/10/AR-2021-22-final-11-10-low.pdf |website=South African Nuclear Corporation}}</ref> Die 20 MW navorsingsreaktor [[SAFARI-1]] is aanvanklik gebruik vir hoëvlak [[kernfisika]]-navorsingsprogramme en is op 18 Maart 1965 in gebruik geneem. In die 1970's en 1980's, te midde van verminderde produksie as gevolg van 'n embargo op internasionale brandstofvoorsiening, was die fokus van aktiwiteite by [[Pelindaba]] op die ontginning van Suid-Afrika se [[uraan]]bronne deur die suksesvolle ontwerp, konstruksie en inbedryfstelling van kommersiële uraanheksafluoried-, uraanverrykings- en kernbrandstofsamestellingsproduksiefasiliteite. In 1993 het die fokus verskuif na kommersiële bedrywighede en oor die volgende jare het die tipiese produksie teruggekeer na 20 MW. Sedert 2009 het die reaktor uitsluitlik op laagverrykte uraanbrandstof gewerk.<ref>{{cite journal|last1=Iturralde|first1=Mario P.|title=Molybdenum-99 production in South Africa|journal=European Journal of Nuclear Medicine|date=December 1996|volume=23|issue=12|pages=1681–1687|doi=10.1007/BF01249633}}</ref><ref name="AnnualReport16" /> Mnr. David Nicholls is sedert Januarie 2020 voorsitter van die Necsa Groep-raad en is in Januarie 2023 deur die Minister van Minerale Hulpbronne en Energie, [[Gwede Mantashe]], heraangestel. Die teenwoordigheid en kontinuïteit van die raad word gekrediteer vir die entiteit se verbetering van bestuur en stabiliteit. In 2021 het die kabinet 'n veeldoelige reaktor (MPR) goedgekeur wat die SAFARI-1 sal vervang.<ref>{{Cite web |last= |date=2021-09-27 |title=CABINET APPROVAL OF MULTIPURPOSE REACTOR ENSURES SOUTH AFRICA RETAINS ITS NUCLEAR TECHNOLOGY GLOBAL FOOTPRINT |url=https://www.necsa.co.za/cabinet-approval-of-multipurpose-reactor-ensures-south-africa-retains-its-nucear-technology-global-footprint/ |access-date=2023-03-22 |website=Necsa |language=en-ZA}}</ref> ==Bedrywighede== Necsa het die land se Atoomenergiekorporasie vervang.<ref>{{cite web|title=South Africa Nuclear Chronology|url=https://www.nti.org/media/pdfs/south_africa_nuclear.pdf?_=1316466791|website=Nuclear Threat Initiative|access-date=27 Januarie 2017}}</ref> Afgesien van verskeie bykomende funksies, is die hooffunksies van Necsa om navorsing en ontwikkeling op die gebied van [[kernenergie]] en verwante tegnologieë te onderneem en te bevorder; om kernmateriaal en ander beperkte materiaal te verwerk en te stoor; en om met ander organisasies te koördineer in sake wat binne hierdie sfere val.<ref name="act46-1999" /> Afgesien van sy hoofbedrywighede by Pelindaba, bedryf Necsa ook die [[Vaalputs]] radioaktiewe afvalverwyderingsaanleg. Die korporasie dien ook die staat se ander kern-institusionele verpligtinge. Sedert 1 Januarie 2021 is die hoof- uitvoerende beampte van Necsa mnr. Loyiso Tyabashe. Necsa het twee filiale, naamlik NTP Radioisotopes SOC, 'n maatskappy wat die internasionale markte bedien vir stralingsgebaseerde tegnologie en produkte soos kernmedisyne vir die diagnose en behandeling van [[kanker]]. Pelchem SOC is die tweede filiaal wat fluorochemikalieë vir industriële toepassings en huishoudelike toepassings produseer. Necsa het sowat 1 700 personeel in diens in uiteenlopende gebiede soos kernfisici, ingenieurswese, chemie en elektronika. Met veranderinge in die land se posisie oor kernbetrokkenheid en Suid-Afrika se hertoetrede tot wêreldmarkte in 1990, is 'n besluit geneem om die organisasie op kommersieel gedrewe projekte te fokus. Vandag verskaf Necsa 'n wye reeks produkte en dienste aan Suid-Afrikaanse en buitelandse marksektore met die SAFARI-1-reaktor as die hoeksteen van die kommersiële isotoopproduksieprogram. Hierdie navorsingsreaktor by Pelindaba, SAFARI-1, produseer mediese isotope soos [[Molibdeen|Molibdeen-99]] wat wêreldwyd deur die NTP verkoop word. Die NTP Radioisotopes Group het in 2016 verkope van 1,222 miljard ZAR (€75 miljoen) gehad.<ref name="AnnualReport16">{{cite web|title=Annual Report 2016|url=http://www.necsa.co.za/Portals/1/Documents/Necsa/2016/Necsa15-16-AR_2016-10-12_Print.pdf?ver=2016-10-25-082836-303|website=NECSA|access-date=27 Januarie 2017|archive-date=2017-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706234028/http://necsa.co.za/Portals/1/Documents/Necsa/2016/Necsa15-16-AR_2016-10-12_Print.pdf?ver=2016-10-25-082836-303|url-status=dead}}</ref><ref name=wnn-20181119>{{cite news |url=http://www.world-nuclear-news.org/Articles/South-Africa-to-resume-radioisotope-production |title=South Africa to resume radioisotope production |publisher=World Nuclear News |date=19 November 2018 |access-date=20 November 2018}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] 4fualsr4supdpwkywqbhspzc890iefj 0 462233 2920818 2909433 2026-08-01T14:48:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920818 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Sunrise (サンライズ) |kenteken = [[Beeld:Sunrise-Logo.svg|150px]] |tipe = Divisie |stigting = {{Start date and age|1972|9}} |stigter = |ligging_stad = [[Suginami]], Tokio |ligging_land = [[Japan]] |ligging = [[Ogikubo, Tokio|Ogikubo]] |liggings = |sleutelpersone = |eienaar = [[Bandai Namco Filmworks]] |gebied_bedien = |industrie = [[Anime]] |produkte = |dienste = |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |bates = |getal_werknemers = |ouer = |afdelings = |filiale = Sunrise Arte<br/>Sunrise Animation School<br/>Sunrise Studio 3 |slagspreuk = |webwerf = {{URL|sunrise-inc.co.jp}} |ontbind = |voetnotas = |internasionaal = }} [[Beeld:チヨダ本社（5階）.jpg|duimnael|regs|Hoofkwartier in [[Suginami, Tokio]]]] {{Nihongo|'''Sunrise'''|サンライズ|Sanraizu|lead=yes|extra=gestileer in hoofletters en ook gebrandmerk as '''Sunrise Studios'''}} is 'n Japannese animasieateljee, wat dien as die vlagskipafdeling en die [[handelsnaam]] vir die "IP Production Group"-eenheid van [[Bandai Namco Filmworks]],<ref>{{cite web |url=http://www.sunrise-inc.co.jp/international/company/outline.html |title=SUNRISE INTERNATIONAL Information [Company Outline&#93; |publisher=Sunrise-inc.co.jp |access-date=2017-02-06 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111800/http://www.sunrise-inc.co.jp/international/company/outline.html |url-status=dead }}</ref> 'n filiaal van [[Bandai Namco Holdings]]. Die afdeling is verantwoordelik vir die Sunrise-etiket, met 'n fokus op animasieproduksie. Voor 2022 het Sunrise as 'n aparte maatskappy bedryf met sy produksiekantore onder een dak. Sunrise het sy bedrywighede as 'n maatskappy in September 1972 onder die naam Sunrise Studio begin. Na die skeiding van Shoeisha en die filmverspreider Tohokushinsha in 1977, is dit herbenoem na Nippon Sunrise en het dit sy huidige naam in 1987 aangeneem. Na 22 jaar as 'n onafhanklike ateljee, is dit in 1994 deur die speelgoedvervaardiger [[Bandai]] oorgeneem voordat dit in 2005 met die videospeletjie-uitgewer [[Namco]] saamgesmelt het om [[Bandai Namco Holdings]] te vorm. Die ateljee was betrokke by baie krities bekroonde anime-televisiereekse, van oorspronklike werke tot manga-aanpassings, insluitend die ''[[Gundam]]''-reeks, die''[[Mashin Hero Wataru]]''-reeks, die ''[[Brave-reeks|Brave]]'' en ''[[Eldran-reeks|Eldran]]''-reeks, [[Code Geass]], die''[[City Hunter (1987 TV-reeks)|City Hunter]]''-reeks, ''[[The Vision of Escaflowne]]'', ''[[Aura Battler Dunbine]]'', ''[[Blue Comet SPT Layzner]]'', die ''[[Inuyasha (TV-reeks)|Inuyasha]]''-reeks, die ''[[Love Live!]]''-reeks, ''[[Crest of the Stars]]'' onder andere. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Animasieateljees]] [[Kategorie:Bandai Namco Holdings]] aw18semvq6euappe5if1llrwrt227qv 0 462796 2920909 2912264 2026-08-01T18:41:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920909 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Fundamentals of Caring | beeld = | regisseur = Rob Burnett | vervaardiger = {{Plainlist| * Rob Burnett * Donna Gigliotti * James Spies }} | geskryf_deur = Rob Burnett | geskoei = ''The Revised Fundamentals of Caregiving'', 'n roman deur Jonathan Evison | met = {{Plainlist| * [[Paul Rudd]] * Craig Roberts * [[Selena Gomez]] }} | musiek = Ryan Miller | kinematografie = Giles Nuttgens | ateljee = | verspreider = [[Netflix]] | vrygestel = {{Begindatum|2016|01|29|df=yes}}: Sundance-rolprentfees <br>{{Begindatum|2016|06|24|df=yes}}: wêreldwyd | speeltyd = 93 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 2452386 }} '''''The Fundamentals of Caring''''' is 'n [[Amerika]]anse reisrolprent van 2016 wat deur Rob Burnett geskryf en geregisseer is. Dit is geskoei op die roman van 2012 ''The Revised Fundamentals of Caregiving'' deur Jonathan Evison. Die belangrikste akteurs is [[Paul Rudd]], Craig Roberts en [[Selena Gomez]]. Die première was op 29 Januarie 2016 op die Sundance-rolprentfees en die prent is op 24 Junie 2016 op [[Netflix]] uitgereik.<ref>{{cite magazine|last1=Robinson|first1=Will|title=Netflix sets June premiere date for The Fundamentals of Caring|url=https://www.ew.com/article/2016/04/01/selena-gomez-paul-rudd-netflix-fundamentals-caring-premiere-date|magazine=Entertainment Weekly|date=April 1, 2016|access-date=18 Junie 2026|archive-date= 3 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403192757/https://www.ew.com/article/2016/04/01/selena-gomez-paul-rudd-netflix-fundamentals-caring-premiere-date|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailydot.com/upstream/fundamentals-of-caring-review-netflix/ |title=Review: Netflix's 'The Fundamentals of Caring' runs on Rudd |date=June 24, 2016 |last=Osterndorf |first=Chris |website=The Daily Dot |accessdate=July 18, 2017}}</ref> {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Paul Rudd and Kate Mara at the 2024 Toronto International Film Festival 8 (cropped).jpg|caption1=[[Paul Rudd]] |image2=Selena Gomez at the 2024 Toronto International Film Festival 3 (Cropped).jpg|caption2=[[Selena Gomez]] }}}} ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Paul Rudd]] as Ben Benjamin, Trevor se versorger * Craig Roberts as Trevor, 'n seun met [[spierdistrofie]] * [[Selena Gomez]] as Dot * [[Jennifer Ehle]] as Elsa, Trevor se ma * [[Megan Ferguson]] as Peaches * Frederick Weller as Bob, Trevor se pa * [[Bobby Cannavale]] as Cash, Dot se pa * Julia Denton as Janet {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Ben is 'n werklose skrywer van [[Seattle]] wat probeer vermy dat sy vervreemde vrou skeidokumente aan hom bestel. Hy doen 'n kursus van ses weke om 'n geregistreerde versorger te word en word gehuur deur Elsa, 'n banktakbestuurder van [[Engeland]], om haar 18-jarige seun, Trevor, wat 'n ernstige soort [[spierdistrofie]] het, te versorg. Ben pas by Trevor se roetine aan en vorm 'n band met die sardoniese, seksueel gefrustreerde tiener. Trevor onthul sy pa het hulle verlaat toe hy op driejarige ouderdom gediagnoseer is en stuur vir hom briewe, wat hy ignoreer. Elsa en haar seun weet Ben probeer vrede maak met die dood van sy jong seun. Sy waarsku hom dat hy nie te nou by Tevor betrokke moet raak nie uit vrees dat Trevor sal seerkry as Ben noodwendig aanbeweeg. Trevor word betower deur Amerikaanse toerismeplekke en Ben oorreed Elsa dat hy Trevor op reis kan neem. Hy en Trevor vertrek op 'n rit na die diepste gat in die wêreld. Trevor vra ook of hy sy pa in [[Salt Lake City]] kan gaan sien. By 'n vulstasie raak Trevor behep met 'n meisie van sy ouderdom, Dot. Ben nooi haar om saam met hulle te reis. Dot verduidelik sy is op pad na [[Denver]] vir 'n nuwe begin. Toe hulle by 'n motel stilhou, sê Ben hy dink hulle word deur 'n man agtervolg wat deur sy vrou gehuur is. Langs die pad kom hulle op die swanger Peaches af. Haar motor het onklaar geraak en hulle bied aan dat sy saam met hulle reis. Toe hulle by 'n plek stilhou om te oornag, vra Trevor Dot uit om oorkant die pad te gaan eet, en sy aanvaar die uitnodiging. Die volgende dag konfronteer die vier Trevor se pa, Bob, wat 'n motorwinkel besit. Hy erken hy het nooit aan Trevor geskryf nie, al het sy vrou hom gevra. Sy het toe al die briewe self geskryf. Hy lyk nie lus om by sy seun aansluiting te vind nie en bied hom eerder geld aan, maar die vier ry weg. By die wêreld se diepste gat gaan Trevor, Dot en Peaches na die onderkant, terwyl Ben sê bly nog 'n rukkie bo omdat hy sy selfoon vergeet het. Hy konfronteer die man wat hulle agtervolg het en dié sê hy is Dot se pa, Cash, wat wil seker maak sy kom veilig in Denver aan. Skielik kry Ben 'n oproep van Dot, wat buite haarself is. Hy hardloop na die onderkant van die gat uit vrees dat iets met Trevor gebeur het. Daar vind hy uit Peaches is aan die lewe skenk. Hy help haar met die geboorte en oorkom so die verwyt vir sy eie seun se dood. (Sy motor, waarvan die handrem nie heeltemal opgetrek was nie, het oor sy seun gery terwyl hulle kruideniersware afgelaai het.) Peaches en haar pasgebore baba word in die hospitaal opgeneem. Dot raak versoen met haar pa, wat onderneem om haar self na Denver te neem. Sy soengroet Trevor en belowe om in aanraking te bly. Met 'n geleende draagbaar help Ben vir Trevor om sy wens te vervul om staande te urineer, oor die reling tot in die diep gat. Tuis handel Ben sy skeisaak af. Hy begin sy volgende roman oor Trevor skryf en dui aan dat hulle goeie vriende gebly het. ==Uitreiking en ontvangs== ''The Fundamentals of Caring'' se première was op 29 Januarie 2016 op die Sundance-rolprentfees as die sluitingsprent.<ref name=Sundance>{{cite news|title=Sundance Institute Completes Feature Film Lineup for 2016 Sundance Film Festival|url=http://www.sundance.org/blogs/news/premieres-spotlight-sundance-kids-and-special-events-announced-for-2016-festival|accessdate=December 7, 2015|publisher=Sundance|date=December 7, 2015}}</ref> In Januarie 2016, voor die première, het [[Netflix]] die wêreldwye verspreidingsregte verkry.<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/article/netflix-continues-to-conquer-pre-sundance-with-fundamentals-of-caring-deal-20160115|title=Netflix Continues to Conquer Pre-Sundance With 'Fundamentals of Caring' Deal|publisher=Indiewire.com|first=Zack|last=Sharf|date=January 15, 2016|accessdate=January 16, 2016}}</ref> Dit is op 24 Junie 2016 begin stroom.<ref>{{cite magazine|title=EW|magazine=Entertainment Weekly|url=https://www.ew.com/article/2016/04/01/selena-gomez-paul-rudd-netflix-fundamentals-caring-premiere-date|access-date=18 Junie 2026|archive-date= 3 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403192757/https://www.ew.com/article/2016/04/01/selena-gomez-paul-rudd-netflix-fundamentals-caring-premiere-date|url-status=dead}}</ref> Op [[Rotten Tomatoes]] is 80% van 35 resensies positief, met 'n gemiddelde punt van 7,7/10. Die webtuiste se konsensus lui: "''The Fundamentals of Caring'' benut die chemie tussen sy hoofrolspelers, wat goed by mekaar as, ten volle terwyl dit ’n redelik bekende padreisroete vir 'n opgroeiverhaal volg."<ref name="RT">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_fundamentals_of_caring|title=The Fundamentals of Caring (2016)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=Fandango Media|accessdate=March 7, 2018}}</ref> Op [[Metacritic]] het die pent 'n telling van 55 uit 100 op grond van 10 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref name="Meta">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/the-fundamentals-of-caring |title= The Fundamentals of Caring Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |accessdate=June 25, 2016}}</ref> ===Pryse=== Die prent is vir vier pryse benoem: die prys vir beste internasonale rolprent en die gehoorprys op die Edinburgse Internasionale Rolprentfees,<ref>{{cite web |last1=Rosser |first1=Michael |title=Edinburgh International Film Festival unveils 2016 line-up |url=https://www.screendaily.com/edinburgh/edinburgh-international-film-festival-unveils-2016-line-up/5104317.article |website=Screen Daily |date=May 25, 2016 |access-date=December 14, 2025}}</ref> die Oglethorpeprys vir voortreflikheid van die Georgia Film Critics Association<ref>{{cite web |title=Oglethorpe Award |url=https://www.georgiafilmcritics.org/p/oglethorpe-award.html |website=Georgia Film Critics Association |access-date=December 14, 2025}}</ref> en die Humanitasprys op die Sundance-rolprentfees.<ref>{{cite web |last1=Lincoln |first1=Ross A. |title='Arrival,' '13th' & 'Hidden Figures' Among 2017 Humanitas Prize Finalists |url=https://deadline.com/2017/01/finalists-announced-for-2017-humanitas-prize-1201878947/ |website=Deadline Hollywood |date=January 5, 2017 |access-date=December 14, 2025}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|2452386}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Fundamentals of Caring}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 00ag6u282bkkpykbbsfh03iafl5xmfz 0 462887 2920822 2920039 2026-08-01T14:55:06Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920822 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[31 Mei]] [[1981]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | 1:54:23.38 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 39.91 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 76 | + 1:29.24 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | + 1 Ronde | 17 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 2 Rondes | 15 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 2 Rondes | 19 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Bruno Giacomelli | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 50 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 32 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ratkas | 5 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] oiid7wvsrqx4nf54uly3voylkhusr89 0 462967 2921121 2916983 2026-08-02T09:17:46Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ uitgebrei 2921121 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[13 Januarie]] 1980 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:43:24.38 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +24.59 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 21 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:18.64 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:23.48 | 22 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 52 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 12 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 16 | |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 46 | Enjin | 23 | |- ! NF | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Enjin | 11 | |- ! NC | 14 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 15 | |- ! NC | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Nie geklassifiseer | 24 | |- ! NF | 2 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 36 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Enjin | 2 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 7 | |- ! NF | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brand | 21 | |- ! NF | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofstelsel | 6 | |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ratkas | 14 | |- ! NF | 28 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Enjin | 10 | |- ! NF | 12 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 3 | Ratkas | 9 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 2 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 3 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 18 | |- ! NQ | 18 | {{GB-VLAG}} [[Dave Kennedy]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 17 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] 8emwpw91ps1yibmqbegotqwqpyi8nya 2921122 2921121 2026-08-02T09:18:21Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1980]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921122 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[13 Januarie]] 1980 in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:43:24.38 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +24.59 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 21 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:18.64 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1:23.48 | 22 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 52 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 12 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 16 | |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 46 | Enjin | 23 | |- ! NF | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Enjin | 11 | |- ! NC | 14 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 15 | |- ! NC | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Nie geklassifiseer | 24 | |- ! NF | 2 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 36 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Enjin | 2 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 7 | |- ! NF | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brand | 21 | |- ! NF | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofstelsel | 6 | |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ratkas | 14 | |- ! NF | 28 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Enjin | 10 | |- ! NF | 12 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Suspensie | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 3 | Ratkas | 9 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 2 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 3 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 18 | |- ! NQ | 18 | {{GB-VLAG}} [[Dave Kennedy]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 17 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980]] b5x3zjw6j15x0qtfg88tcyc41qezkrn 0 462969 2920812 2920031 2026-08-01T14:40:22Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920812 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Fulldate = 15 Maart |Year = 1981 |Image = Long Beach 1978-1981.png |Race_No = 1 |Season_No = 15 |Previous_round= 1980 Verenigde State Grand Prix |Next_round = 1981 Brasiliaanse Grand Prix |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.02 |Course_km = 3.251 |Distance_laps = 80 |Distance_mi = 161.60 |Distance_km = 260.08 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://m.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1981-03-15|title=Weather information for the "1981 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=September 9, 2014|archive-date=May 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530101140/https://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1981-03-15|url-status=dead}}</ref> |Pole_Driver = {{vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |Pole_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:19.399 |Fast_Driver = {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] |Fast_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:20.901 |Fast_Lap = 31 |First_Driver = {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{vlagikoon|Brasilië}} [[Nelson Piquet]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 15 Maart in [[Long Beach]] gehou. Dit was die openingswedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:50:41.33 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 9.19 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 34.92 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 80 | + 49.31 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:06.70 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 33 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 17 | '''1''' |- ! 7 | 21 | {{BR-VLAG}} Chico Serra | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 77 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Ligier]]-Matra | 64 | Brandstofpomp | 10 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 41 | Botsing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Brandstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 17 | Aandrywing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Remme | 23 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 7ti94sjdptn1ow1fiey8caod7162fkh 0 462970 2920815 2920288 2026-08-01T14:45:06Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920815 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Previous_round= 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1982 San Marino Grand Prix |Date = 4 April |Year = 1982 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.13 |Course_km = 3.428 |Distance_laps = 75.5 |Distance_mi = 160.82 |Distance_km = 258.814 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1982-04-04|title=Weather information for the "1982 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=May 20, 2015}}</ref> |Pole_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |Pole_Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:27.316 |Fast_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:30.831 |Fast_Lap = 12 |First_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op [[4 April]] in [[Long Beach]] gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:58:25.318 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 14.660 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:19.143 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:20.947 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 7 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | Gediskwalifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 59 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Tol | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 26 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Theodore (Formula One)|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 10 | Tol | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Tol | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] r6kjt39rjmxrgab7xl5z0o2u1s5733b 2920816 2920815 2026-08-01T14:47:22Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920816 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Previous_round= 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1982 San Marino Grand Prix |Date = 4 April |Year = 1982 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.13 |Course_km = 3.428 |Distance_laps = 75.5 |Distance_mi = 160.82 |Distance_km = 258.814 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1982-04-04|title=Weather information for the "1982 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=May 20, 2015}}</ref> |Pole_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |Pole_Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:27.316 |Fast_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:30.831 |Fast_Lap = 12 |First_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op [[4 April]] in [[Long Beach]] gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:58:25.318 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 14.660 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:19.143 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:20.947 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 7 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | Gediskwalifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 59 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Tol | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 26 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Theodore (Formule 1)|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 10 | Tol | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Tol | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 7cvvzfit20hadwe4sehql1zpshcrkhh 0 463059 2920813 2920032 2026-08-01T14:43:44Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2920813 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Official name = X Grande Prêmio do Brasil |Date = 29 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1981 |Race_No = 2 |Season_No = 15 |Previous_round=1981 Verenigde State Wes Grand Prix |Next_round =1981 Argentynse Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]], [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Scheduled_laps= 63 |Scheduled_mi = 196.945 |Scheduled_km = 316.953 |Distance_laps = 62 |Distance_mi = 193.819 |Distance_km = 311.922 |Weather = Bewolk, ligte reên |Pole_Driver = {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:35.079 |Fast_Driver = {{flagicon|Switserland}} [[Marc Surer]] |Fast_Team = Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:54.302 |Fast_Lap = 26 |First_Driver = {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Maart 1981 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 2:00:23.66 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 4.44 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:03.08 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:17.03 | 18 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:26.42 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 62 | + 1:26.83 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 25 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | [[Ligier]]-Matra | 62 | + 1:30.25 | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 33 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{AR-VLAG}} Ricardo Zunino | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 5 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Nie geklassifiseer | 14 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Nie geklassifiseer | 6 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Turbo | 7 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Tol | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 20 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] ajqzuhopm9nj4vk6j0jerxxp3ebiph8 2920814 2920813 2026-08-01T14:44:19Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2920814 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Official name = X Grande Prêmio do Brasil |Date = 29 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1981 |Race_No = 2 |Season_No = 15 |Previous_round=1981 Verenigde State Wes Grand Prix |Next_round =1981 Argentynse Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]], [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Scheduled_laps= 63 |Scheduled_mi = 196.945 |Scheduled_km = 316.953 |Distance_laps = 62 |Distance_mi = 193.819 |Distance_km = 311.922 |Weather = Bewolk, ligte reên |Pole_Driver = {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:35.079 |Fast_Driver = {{flagicon|Switserland}} [[Marc Surer]] |Fast_Team = Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:54.302 |Fast_Lap = 26 |First_Driver = {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 29 Maart 1981 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 2:00:23.66 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 4.44 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:03.08 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:17.03 | 18 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:26.42 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 62 | + 1:26.83 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 25 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | [[Ligier]]-Matra | 62 | + 1:30.25 | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 33 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{AR-VLAG}} Ricardo Zunino | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 5 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Nie geklassifiseer | 14 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Nie geklassifiseer | 6 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Turbo | 7 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Tol | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 20 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 19 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] 7wmwbbw18hthn99vhkhx5bzx77kzpaa 0 463060 2921061 2913313 2026-08-02T01:43:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921061 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent |naam=Van der Merwe |regisseur=Bruce Lawley |land=Suid-Afrika |taal={{plainlist| * Engels * Afrikaans}} |met={{plainlist| * Rob van Vuuren * Chanelle de Jager * [[Reine Swart]] * Matthew Baldwin}} |geskryf_deur=Bruce Lawley |verspreider=[[Ster-Kinekor]] |speeltyd=95 minute |imdb_id=https://www.imdb.com/title/tt4417868/ |ateljee=Van der Merwe Films |redigeerder=Jessie Viljoen |kinematografie=Bruce Macdonald }} '''''Van der Merwe''''' is 'n 2017 Suid-Afrikaanse tweetalige komedie[[rolprent]] geskryf en geregisseer deur Bruce Lawley met die akteurs Rob van Vuuren, Chanelle de Jager en [[Reine Swart]] in die hoofrolle. Dit handel oor die dogter van 'n stereotipiese [[Afrikaners|Afrikaner]] wat met 'n [[Engelse|Engelsman]] wil trou. == Storielyn == Van is 'n [[Boer (landbou)|boer]] wat op 'n plaas woon wat hy van sy oupa geërf het. Hy woon saam met sy vrou Suzette en seun Klein Jan. Wanneer Suzette uitvind dat hul dogter, Marike, verloof raak aan 'n Engelsman, George, word die nuus met afgryse begroet. Van weet wat dat sy pa, Schalk, dit sal afkeur omdat hy vasgevang is in die bitterheid van die verlede en die na-oorlogse nydigheid tussen Boer en Brit. Toe Van die nuus aan Schalk en die res van sy familie oordra, eis Schalk dat Van die verlowing laat verbreek. Sake vererger wanneer Marike en George twee weke later op die plaas aankom. Van moes weens spanning dokter toe gaan. Marike vertel vir haar ma en pa dat sy en George beplan om op 'n vakansie weg te gaan trou. Van probeer om Marike met 'n vorige kêrel by die gemeenskapsklub te herenig, maar sy pogings om die verlowing te verbreek blyk tevergeefs. Na 'n Argument tussen Marike en Van besluit Van dat hy George 'n kans moet gun. Wanneer George se ouers en ouma van Engeland arriveer, ontmoet hulle Van terwyl hy probeer om 'n hardlywige koei 'n enema te gee, wat voorspelbaar rampspoedig eindig. George se pa, Harold, bestuur 'n perdeweddery en sê altyd "wil jy wed?", terwyl Mavis as 'n snob voorkom. Van en George begin stadig om mekaar te vind, tot groot ontsteltenis van Schalk. By 'n karaokeklub verstik Schalk, net om deur George gered te word, tot Schalk se verleentheid. Die volgende dag is almal geskok om te hoor dat die gemeenskapsklub weens 'n ongeluk afgebrand het. Om homself te probeer versoen, besluit Van om die familieplaas as die troulokaal aan te bied. Die hele familie, saam met George en sy ouers, besluit om te help met die voorbereidings. Danie, Willem en Elmarie, verskeur tussen hul pa se wrok en Marike se liefde, besluit ook om te help. Marike en George trou uiteindelik, Schalk arriveer by die onthaal, besef hy is verkeerd en sê vir Van dat hy trots is op hom. Die uitgebreide familie vier deur te [[braai]]. == Rolverdeling == * Rob van Vuuren as Van, die titelkarakter en "swartskaap" van die familie. * Chanelle de Jager as Suzette, Van se vrou wat teen haar familie se wense met hom getrou het. * [[Reine Swart]] as Marike, Van en Suzette se dogter, wat in Engeland opgevoed word en aan George verloof is. * Matthew Baldwin as George, Marike se verloofde van Engeland, wat studeer om 'n dokter te word. * [[Ian Roberts]] as Schalk, Van se oorheersende pa wat 'n wrok teen die Britse volk koester as gevolg van sy geskiedenis as 'n Boer. * Rika Sennett as Ouma, Schalk se vrou wat Marike se verlowing ten volle ondersteun. * Juanre Bewick as Klein Jan, Van en Suzette se seun. * [[Louw Venter]] as Willem, Van se broer wat kampioen perde teel. * Benedikt Sebastien as Danie, Van se broer wat in inligtingstegnologie werk. * Erika Wessels as Elmarie, Van se suster wat haar broer liefdevol "Porky" noem en besig is om haar PhD te verwerf. * Andre Jacobs as Harold, George se pa, 'n beroepsperdewedder en herstellende alkoholis. * Adrienne Pearce as Mavis, George se ma wat soms snobisties teenoor die van der Merwes optree. * Clare Marshall as Ouma Stokes, George se ouma. * Greg Kriek as Kobus, Marike se vorige kêrel. * Neels van Jaarsveld as die predikant. * [[Kurt Darren]] as die sanger op die troue. == Produksie == Die verfilming is in September 2016 net buite [[Kaapstad]], gedoen. Rob van Vuuren het sy hare afgeskeer vir die rol en 'n vetpak gedra.<ref>{{Cite web|url=https://youtube.com/watch?v=ZdVoncnlFoY|title="Van Der Merwe" with Rob van Vuuren & Cast|website=[[YouTube]]}}</ref> Die rolprent is op 28 Julie 2017 in Suid-Afrika vrygestel. == Ontvangs == Die rolprent het nie positiewe resensies ontvang nie. ''Spling'' het die rolprent 'n telling van 5 uit 10 gegee en in sy kommentaar aangevoer: "Die boep en "''manscaping"'' is oordrewe, wat 'n ewe komiese uitbeelding van Van Vuuren onderstreep. Die toneelspel is net so karikatuuragtig soos met karakters soos Mr. Bean en Ace Ventura " en "alhoewel hierdie familiekomedie sy goeie oomblikke het, maak die lae-hangende-vrugte konsep en dun bronmateriaal dit 'n liggewig en lawwe aangeleentheid." <ref>{{Cite web|url=http://www.spling.co.za/movie-reviews-trailers/movie-review-van-der-merwe|title='Movie Review: Van der Merwe'|website=Spling|access-date=21 July 2021}}</ref> Daniel Rom van Fortress of Solitude het die rolprent 'n negatiewe resensie gegee en gesê: "Die komedie is bedoel om uit die botsing van kulture munt te slaan, sowel as uit die [oudmodiese] reaksies van die familie, wat spruit uit die kulturele herinnering aan die volksmoord wat deur die Britte teen hulle gepoog is. Ek oordryf, maar steeds. Dis net so verdomp vervelig." <ref>{{Cite web|url=https://www.fortressofsolitude.co.za/van-der-merwe-review/|title='Van der Merwe Review - Do Not Watch This Film!'|last=Rom|first=Daniel|date=13 February 2018|website=Fortress of Solitude}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb-titel|4417868}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] l6kokpf2tdnrsesesigc10ehmcfy22y 0 463064 2920823 2920041 2026-08-01T14:57:32Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920823 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 21 Junie 1981 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:46:35.01 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 80 | + 0.22 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 0.58 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1.01 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1.24 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 28.58 | 11 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | + 56.58 | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 80 | + 1:00.80 | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 80 | + 1:07.08 | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 80 | + 1:13.65 | 6 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 33 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 14 | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 76 | + 4 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 5 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 51 | Remme | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ontsteking | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 28 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] 7ad317h7m8kf8e88ajgfzlrlk034vhe 0 463138 2921082 2916967 2026-08-02T04:28:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921082 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fhpjf 2013-06-23 FAJS 001 crop shd25 lev 600x400.jpg|duimnael|Die Airbus A380 is ’n vastevlerkvliegtuig.]] Die '''vlerkkonfigurasie''' of planvorm van ’n vastevlerkvliegtuig verwys na die rangskikking van hef- of verwante oppervlakke. ’n Vastevlerkvliegtuig is ’n konvensionele vliegtuig, teenoor ’n vliegtuig waarvan die vlerke gedurende vlug draai of beweeg.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=133 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” in die lugvaart verwys na die vorm van ’n voorwerp, soos ’n stroomblad, soos van bo gesien.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=1225 |language=en}}</ref> ’n Stroomblad word omskryf as enige oppervlak, soos ’n vliegtuig se vlerk, rolroer, rigtingsroer, ensovoorts, wat ontwerp is om ’n bruikbare reaksie te verkry van die lug waardeur dit beweeg.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=22 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” word gewoonlik op vlerke toegepas, naamlik of hulle reguit of teruggevou is (’n pylvlerk) of in die vorm van ’n delta is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=193 |language=en}}</ref> [[Lêer:308 1977-10-05 FALA 738 spot LR lias 800x486.jpg|duimnael|Die Aerospatiale Super Frelon is ’n draaivlerkvliegtuig.]] “Vlerk” is die gebruiklike term vir die primêre hefstroomblad of vlerk van enige vliegtuig. Die term “vlerk” is van toepassing op die volledige struktuur: dit is onakkuraat om van ’n vliegtuig se “vlerke” te praat as dit ’n eenvlerkvliegtuig is, aangesien die aërodinamiese oppervlakke weerskante van die romp as ’n enkele vlerk beskou word.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=281 |language=en}}</ref> “Vlerk” is ’n algemene term wat op die stroomblad, of een van die stroomblaaie, toegepas word. Die vlerk is ontwerp om ’n groot deel van die hefkrag van ’n vaartuig swaarder as lug te ontwikkel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=422 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsfrm 1986-04-19 lug 211 shd25 her1 800x486.jpg|duimnael|Die stroomblaaie van die Douglas DC-3 bestaan uit die vlerk en die klappe (op die agterrand, links in die foto).]] Vliegtuigontwerpe kan volgens hulle vlerkkonfigurasie geklassifiseer word. Die Cessna Centurion word byvoorbeeld as ’n eenvlerkvliegtuig met ’n vrydraende hoë vlerk beskryf. Die stertvlerk van die tipe het ’n vaste invalshoek.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s All the World’s Aircraft 1979-79 |date=1978 |publisher=Jane’s Yearbooks |year=1978 |isbn=0 354 00572 3 |edition=Sixty-ninth year of issue |location=London, UK |pages=309 |language=en}}</ref> Vir ’n foto van die Centurion, sien hieronder. == Getal en posisie van vlerke == Die getal vlerke van ’n vastevlerkvliegtuig kan verskil. Daar is naamlik eenvlerkvliegtuie, dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie en meervlerkvliegtuie. Hierdie onderskeid in die getal vlerke word in verskillende bronne weergegee.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61, 196, 197, 264 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=39, 174, 175, 287 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=60, 243, 244, 295, 395 |language=en}}</ref> === Eenvlerkvliegtuig === ’n Eenvlerkvliegtuig kan ’n lae, middel-, skouer-, hoë of sambreelvlerk hê. ''Jane’s World Aircraft Recognition Handbook'' onderskei byvoorbeeld tussen vliegtuie met lae vlerke, middelvlerke, hoë vlerke en skouervlerke.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=305, 196, 384 |language=en}}</ref> ’n Hoë vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die bopunt van die romp is. ’n Lae vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die onderkant van die romp is. ’n Middelvlerk word omskryf as ’n vlerk wat by of naby die middel van die romp geleë is.<ref name=":0">{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |pages=314 |language=en}}</ref> Die posisie van die skouervlerk word deur middel van die Aircraft Manufacturing Factory Mushshak geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:Zsnxl 2004-04-28 FANS 0850 LR 800x533.jpg|Cessna 401: lae vlerk Lêer:Vhort 2005-11-26 FAOB 001 LR 600x400.jpg|Piper Aerostar: middelvlerk Lêer:97-5400 2002-09-18 FAWK 238 her shd25 her 600x364.jpg|Mushshak: skouervlerk Lêer:Zsffl 2004-05-15 FAFF 030 LR 800x533.jpg|Cessna Centurion: hoë vlerk </gallery> ==== Sambreelvlerk ==== [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|alt=Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.|duimnael|Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.]] ’n “Sambreelvlerk” (sinoniem '''parasolvlerk''')  is ’n vlerk wat bo die romp gemonteer is en deur style of stutte ondersteun word. ERKENNING Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. ’n “Sambreelvlerk” word omskryf as ’n vlerk wat met stutte bo die romp gesteun word.<ref name=":0" /> Daar is ook die term '''parasoleenvlerkvliegtuig'''.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=176 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> ’n “Parasoleenvlerkvliegtuig” word omskryf as ’n eenvlerkvliegtuig waarvan die vlerk bo die romp is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=267 |language=en}}</ref> === Dubbelvlerkvliegtuig === ’n Dubbelvlerkvliegtuig word omskryf as ’n lugvaartuig met twee vlerke, dit wil sê ’n boonste en ’n laer vlerk, gewoonlik onder en bo die romp. Daar is egter vliegtuie met ander konfigurasies. In die geval van byvoorbeeld die Supermarine Walrus was altwee vlerke bo die romp. Die Antonov An-2 word as ’n voorbeeld van ’n moderne dubbelvlerkvliegtuig beskou.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61 |language=en}}</ref> Die SibNIA TVS-2DTS is ’n dubbelvlerkvliegtuig van die 21ste eeu (sien “Geslote vlerk”). Dit is vir die eerste keer in 2017 by ’n Russiese lugskou gedemonstreer.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/21st-century-biplane/|title=21st Century biplane|date=23 June 2026|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:01997 Fly på Jarlsberg.JPG|Walrus: atwee vlerke bo die romp Lêer:Zsdhr 2004-03-21 FAGM 104 0464 600x400.jpg|Tiger Moth: vlerke onder en bo die romp Lêer:Zufoo 2013-09-29 FAGM -085 600x400.jpg|An-2: moderne voorbeeld van ’n dubbelvlerkvliegtuig </gallery> Wat dubbelvlerkvliegtuie betref, kry mens ’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte, ’n anderhalfdekker, ’n omgekeerde anderhalfdekker en ’n Busemann-dubbelvlerkvliegtuig. ==== Dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte ==== [[Lêer:"Fearless Freddie", a Hollywood stunt man, clinging to a rope ladder slung from a plane flown by A.M. Maltrup, about to drop into automobile below- automobile shown LCCN2003655445.jpg|geen|duimnael|Die Curtiss JN-4 Jenny is ’n voorbeeld van’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte.]] ==== Anderhalfdekker ==== ’n Anderhalfdekker word omskryf as ’n soort dubbelvlerkvliegtuig waarvan die oppervlakte van een vlerk minder as die helfte as dié van die ander vlerk is<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=333 |language=en}}</ref> of as ’n dubbelvlerkvliegtuig waarvan die een vlerk, gewoonlik die laer vlerk, opvallend kleiner as die ander een is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=241 |language=en}}</ref> Daar is ook omgekeerde anderhalfdekkers. [[Lêer:Early Nieuport 17 climbing (cropped).jpg|geen|duimnael|Die laer vlerk van die Nieuport 17 het ’n kleiner koord, maar dieselfde spanwydte, as die boonste vlerk.]] ==== Omgekeerde anderhalfdekker ==== [[Lêer:Sesquiplane inverted.svg|geen|duimnael|Omgekeerde anderhalfdekker]] ==== Busemann-dubbelvlerkvliegtuig ==== Die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig is ’n teoretiese supersoniese vlerkkonfigurasie. Die beginsels waarvolgens die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig werk, word in ’n webartikel bespreek.<ref>{{Cite web|url=http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|title=Busemann's Biplane|date=23 June 2026|website=INTERNET ARCHIVE Wayback Machine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620233751/http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|access-date=23 June 2026|archive-date=20 Junie 2007|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Busemann biplane.svg|geen|duimnael|Busemann-dubbelvlerkvliegtuig]] ==== Dubbelvlerkvliegtuie met ’n verspringde ontwerp ==== Daar word na verspringing in ’n dubbelvlerkvliegtuig gepraat wanneer die een vlerk effens voor die ander vlerk geplaas is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=250 |language=en}}</ref> Die verspringing is positief wanneer die boonste vlerk voor die laer vlerk is en negatief wanneer die laer vlerk voor die boonste vlerk is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=357 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsajt 1980-10-10 FAGM 935 dust scr file el 800x486.jpg|geen|duimnael|Die Beech Staggerwing is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerke negatiewe verspringing het (agtertoe verspring is).]] == Meervlerkvliegtuie met verskillende vlerkkonfigurasies en ander tipes stroomblaaie == Verder is daar drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie, meervlerkvliegtuie en kruisvormige vlakke.<gallery mode="packed"> Lêer:Dr I 01 00079865.jpg|Fokker Dr.1-drievlerk-vliegtuig Lêer:Armstrong Whitworth F.K.10 side view.jpg|Armstrong Whitworth F.K. 10-viervlerkvliegtuig </gallery> === Meervlerkvliegtuig === [[Lêer:Multiplane.svg|duimnael|Meervlerkvliegtuig]] ’n Meervlerklugvaartuig word omskryf as ’n vliegtuig of sweeftuig met twee of meer stelle vlerke, die een bo die ander, insluitende dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, ensovoorts<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=175 |language=en}}</ref> of dit beteken ’n vliegtuig met verskeie stelle vlerke, dit wil sê meer as drie (waarvoor die term “drievlerkvliegtuig” gebruik word)<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=197 |language=en}}</ref>. === Tandemvlerkvliegtuie === [[Lêer:Caproni Ca.60 Transaereo on Lake Maggiore 1921 (NASM-SI-72-7669) (tight crop, contrast stretch, grayscale).jpg|duimnael|Caproni Ca.60-vliegboot]] ’n Tandemvlerkvliegtuig word omskryf as ’n vliegtuig met twee of meer stelle vlerke van in wese dieselfde oppervlakte (nie die sterteenheid ingesluit nie) wat die een voor die ander geplaas is en op ongeveer dieselfde vlak is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=373 |language=en}}</ref> ’n Voorbeeld van hierdie tipe is die negevlerk-Caproni Ca.60-vliegboot, waarvan die vlerke uit drie stelle in tandem bestaan het. === Kruisvormige vlakke === ’n Kruisvormige vlak is ’n vlerk- of beheerbladkonfigurasie in die vorm van ’n reghoekige kruis met gelyke spanwydtes.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=72 |language=en}}</ref> ’n Kruisvormige vlerk is ’n vliegtuigvlerk in die vorm van ’n kruis.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=387 |language=en}}</ref> Daar is byvoorbeeld missiele met kruisvormige vlakke en die X-vlerkvliegtuig.<gallery mode="packed"> Lêer:Cruciform wing weapon.svg|Wapen met kruisvormige vlakke Lêer:Wing X rotor.svg|X-vlerkvliegtuig </gallery> == Steun == Vlerke kan selfondersteunend wees of bykomende, eksterne, steun hê. === Selfondersteunde (vrydraende) vlerke === [[Lêer:DH-60 Gipsy Moth Wing Structure.JPG|duimnael|Hoofspar van DH.60 Moth]] ’n “Vrydraende vlerk” (sinonieme vrydraervlerk en kantelbalkvlerk) is ’n vlerk sonder uitwendige stutte of style. Die ondersteunende struktuur is binne-in die vlerk ingebou en die vlerk is direk aan die romp geheg. Daarom is die gevestigde Afrikaanse terme: * vrydraervlerk * vrydraende vlerk * kantelbalkvlerk ERKENNING [[Lêer:Wing with one spar.JPG|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. [[Lêer:Wing structure - spar.svg|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Die term “vrydraende vlerk” word omskryf as ’n vlerk wat op die beginsel van ’n '''vrydraende balk''' gebou is. ’n “Vrydraende balk” word omskryf as ’n uitstekende deel waarvan die een end styf geheg is, en met die ander end wat by die steunpunt uitsteek en vry is om vertikaal te beweeg onder die invloed van vertikale laste wat tussen die vry end en die gehegte end aangewend word. ’n Vol vrydraende vliegtuigbalk ('''spar''') is styf vas aan die romp en elke vlerkpunt is ’n vry end.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=73 |language=en}}</ref> ==== Vrydraende vlerke ==== Let  daarop dat vrydraende vlerke direk op die romp van die vliegtuig en in die middel, hoog of laag gemonteer is. Die Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 was een van die eerste vliegtuie wat met vrydraende vlerke gevlieg het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=86 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Junkers J 1 at Döberitz 1915.jpg|Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig, middelvlerk Lêer:Zsoam 2010-03-13 FAJS 0030 LR 600x400.jpg|Boeing 737, lae vrydraende vlerke </gallery> === Vlerke met eksterne steun === Verspanning is die ondersteunende stutte en drade wat gebruik word om ’n struktuur te versterk. Vlerke met verspanning word verspande vlerke genoem en hulle kan stutverspan of draadverspan wees. ’n Stut is ’n struktuurdeel wat ontwerp is om kompressielaste te hanteer en stroombelyn is as dit aan die lugstroom blootgestel is. Daar is verspanstutte (eksterne stutte wat gebruik word om die struktuur te versterk) en tussenvlerkstutte (stutte tussen die vlerke van ’n dubbelvlerkvliegtuig).<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=46, 264 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsjgv 1985-05-19 FAMG 118 800x486.jpg|De Havilland Dragon Rapide, tussenvlerkstutte Lêer:Boeing P-26A AC 33-125 94th Pursuit Squadron (8558637360).jpg|Boeing P-26 Peashooter, vlerke is draadverspan </gallery>’n Verspande meervlerkvliegtuig kan een of meer “vakke” hê. Dit is kompartemente wat deur die byvoeging van tussenvlerkstutte geskep word. Die getal vakke verwys net na een kant van die vliegtuig se vlerkpanele. Sodanige vak word omskryf as die struktuur tussen twee hegpunte van die tussenvlerkverspandele van ’n dubbelvlerk- of drievlerkvliegtuig. So word daar tussen ’n dubbelvlerkvliegtuig met een vak en ’n dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke onderskei.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=57 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbgn 2010-08-14 FASK 0086 crop shd25 600x400.jpg|Tiger Moth: dubbelvlerkvliegtuig met een vak Lêer:Bristol F2B D8096 flying.jpg|Bristol F.2-vegvliegtuig: dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke </gallery> == Geslote vlerk == In die geval van die geslote vlerk word twee stroomblaaie (vlerke) by of naby die vlerkpunte saamgevoeg. ’n Vliegtuig soos die SibNIA TVS-2DTS het ’n geslote vlerk. ’n Geslote vlerk kan uit ’n kokervlerk (wat ook uit ’n ringvormige kokervlerk kan bestaan) en ’n ringvormige (silindriese) vlerk bestaan. Die Santos-Dumont 14-bis is ’n voorbeeld van die tipe met ’n kokervlerk (“box wing”). Hierdie vliegtuig word beskryf as ’n sterteerste-dubbelvlerkvliegtuig wat rofweg ’n boksvlieërstruktuur het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=233 |language=en}}</ref> Die Blériot III-boot is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige kokervlerk. Die SNECMA C.450 Coléoptère word as ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige (silindriese) vlerk gebruik.<gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-2МС (ТВС-2МС).jpg|SibNIA TVS-2DTS: geslote vlerk Lêer:14-bis de Alberto Santos Dumont.jpg|Santos-Dumont 14-bis: kokervlerk Lêer:Bleriot III boat.jpg|Blériot III-boot: ringvormige kokervlerk Lêer:SNECMA Coléoptère on ramp 1959.jpg|Coléoptère: ringvormige (silindriese) vlerk </gallery> == Planvorm == === Aspekverhouding === Die aspekverhouding is die verhouding van die span tot die gemiddelde koord van ’n stroomblad. Dit is die verhouding van die vierkant van die maksimum span tot die totale oppervlakte van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=25 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=43, 45 |language=en}}</ref> Die aspekverhouding word soos volg onderskei: <gallery mode="packed"> Lêer:North American X-15.jpg|North American X-15: vlerk met lae aspekverhouding Lêer:Douglas DC3-227B ‘HB-IRJ’ (22627585316).jpg|Douglas DC-3: vlerk met matige aspekverhouding Lêer:809 2000-09-09 FAWK 154 stof 600x364.jpg|Lockheed ER-2S: vlerk met ’n hoë aspekverhouding </gallery> === Spankoordvariasie === ==== Konstante koord ==== [[Lêer:Zsawe 1984-09-01 FAdonald 991 dust shd50 800x485.jpg|duimnael|Die vlerk van die Piper J-3 Cub het ’n konstante koord (die voorrand en agterrand is parallel).]] Die koord is die langsdimensie van ’n stroombladprofiel<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=83 |language=en}}</ref> of die lengte van daardie deel van die koordlyn wat deur die stroombladprofielgrenslyn "onderskep" word (soms word dit die koordlengte genoem). Die koordlyn is die reguit lyn deur die krommingsmiddelpunt van die voorrand en die agterrand van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=57 |language=en}}</ref> ==== Tapsheid ==== ’n Tapse vlerk vernou na die punt. ’n Tapse vlerk word omskryf as ’n vlerk waarvan die koord of dikte progressief van die wortel na die punt verminder. ’n Tapse vlerk is trapesoïdaal. “Trapesoïdaal” beteken dat dit die vorm van ’n driehoek het waarvan die een hoek afgesny is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=274, 286 |language=en}}</ref> Die XF-91 Thunderceptor het ’n vlerk met omgekeerde tapsheid. Die Westland Lysander is 'n voorbeeld van 'n vliegtug met saamgestelde tapsheid. Hierdie tipe het omgekeerde tapsheid na die wortel van die vlerk.<gallery mode="packed"> Lêer:Buchon - Flying Legends 2013 Duxford (9733278492).jpg|Messerschmitt Bf 109, reguit tapse vlerk Lêer:XF91-21republic.jpg|Thunderceptor, omgekeerde tapsheid Lêer:Aircraft of the Royal Air Force 1939-1945- Westland Lysander. CH4865.jpg|Lysander, saamgestelde tapsheid Lêer:Wing constant tapered outer.svg|Konstante koord met tapse buitedeel </gallery> == Die vorm van ’n vlerk == Daar word tussen ’n deltavlerk, reguit vlerk, pylvlerk (teruggevoude vlerk), mikvlerk (vorentoe gevou) en vlerk met ’n veranderlike vorm onderskei.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=134, 36, 110, 142 and 161 |language=en}}</ref> === Deltavlerk === Die deltavlerk word omskryf as ’n driehoekvormige stroomblad met ’n lae aspekverhouding en wat ’n tapse voorrand en reguit agterrand het.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=116 |language=en}}</ref> As die vorm van die vlerk soortgelyk is aan twee driehoeke wat saamgeplaas is, word dit ’n dubbeldelta genoem.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=77 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:811 1977-10-00 FALA 953b.jpg|Mirage III, stertlose delta-vlerkvliegtuig Lêer:Mikoyan-Gurevich Mig-21 (14443611751).jpg|MiG-21, deltavlerkvliegtuig met ’n stert Lêer:Fairey Delta FD1.jpg|Fairey Delta 1, stomppuntdelta-vlerkvliegtuig Lêer:Saab Draken (36976673244).jpg|Saab Draken, dubbeldelta-vlerkvliegtuig Lêer:Aerospatiale BAC Concorde by bagera3005.png|Concorde, ogivaalvormige deltavlerkvliegtuig </gallery> === Verskillende vlerkvorme === <gallery mode="packed"> Lêer:Cessna Citation (17431536038).jpg|Cessna Citation, reguit vlerk Lêer:Canadair CL-13B Sabre Mk.6 ‘01675 FU-675’ (F-AYSB) (49818099873).jpg|Canadair Sabre, pylvlerk (teruggevoude vlerk) Lêer:01 00095338 SDASM Aircraft Image - Hansa Jet Hamburger, GMEH, 2103 Hamburg 95, Finkenweder, Germany (53957737422).jpg|Hansa Jet, mikvlerk (vorentoe gevou) Lêer:An F-14A Tomcat aircraft lands aboard the nuclear-powered aircraft carrier USS ENTERPRISE (CVN 65) - DPLA - f906323b705e66adabc13fe1c4446b24.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk reguit Lêer:An air-to-air right side view of an F-14A Tomcat aircraft - DPLA - 8cf53bf5641b604fcae920ac22c6d463.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk teruggevou Lêer:NASA AD-1 in flight.jpg|NASA AD-1, vlerk met veranderlike vorm </gallery> == Spanterugvouvariasie == <gallery mode="packed"> Lêer:100 years of the RAF MOD 45163621.jpg|Handley Page Victor (naaste aan kamera), sekelvlerk Lêer:General Dynamics F-16XL (SN 75-0749) in flight 060905-F-1234S-049.jpg|General Dynamics F-16XL, geknikte dubbeldeltavlerk </gallery> == Assimetriese vliegtuie == <gallery mode="packed"> Lêer:Bundesarchiv Bild 146-1980-117-01, Aufklärungsflugzeug Blohm - Voß BV 141.jpg|Blohm & Voss BV 141, assimmetriese uitleg; afsonderlike romp, afsonderlike nasel vir bemanning (regs in foto) Lêer:Asymmetric torque.svg|Die Ansaldo SVA het ’n assimmetriese span gehad </gallery> == Stertvlerke, tandemvlerke en voorvlerke == Hier word daar van stertvlerke, voorvlerke, tandemvlerke, drie oppervlakke, buitesterte en stertlose vliegtuie gepraat. === Stertvlerk === [[Lêer:Höhenruder Ka 6 CR und K6 E.jpg|duimnael|Hier word die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie gesien.]] Die stertvlerk is die vaste of effens verstelbare horisontale oppervlak van die sterteenheid waaraan die hoogteroere geheg word.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=185 |language=en}}</ref> Dit verskaf langsstabiliteit.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=272 |language=en}}</ref> Die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie word in die foto geïllustreer. === Voorvlerke === Die voorvlerke kan uit neusvlerke bestaan. Die neusvlerke is horisontale trimoppervlakke en beheerblaaie.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=242 |language=en}}</ref> === Stertlose vliegtuig === ’n Stertlose vliegtuig is ’n vliegtuig waarvan die toestelle wat gebruik word om stabiliteit en beheer te verkry in die vlerk geïnkorporeer is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=372 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Saab viggen underside.jpg|Saab Viggen, voorvlerke (neusvlerke) Lêer:QAC Quickie Q1 (N303Q, cn 0303) (4-9-2024).jpg|Rutan Quickie, tandemvlerke Lêer:Sukhoi Su-33 launching from the Admiral Kuznetsov.jpg|Drie oppervlakke: Sukhoi Su-33, konvensionele stert- en neusoppervlakke Lêer:KN SpaceShipOne 2006.jpg|SpaceShipOne,. buitesterte Lêer:Short SB4 Sherpa.png|Short SB.4 Sherpa: stertlose vliegtuig: </gallery> == Vlerke met ’n ophoek en ’n afhoek == ’n Vlerk met ’n ophoek word omskryf as ’n vlerkontwerp waarin die vlerkpunte hoër as die middeldele van die vlerk is. Die uitwerking van hierdie ontwerp is dat dit die sydelingse stabiliteit daarvan verbeter.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=121 |language=en}}</ref> ’n Vlerk met ’n ophoek lyk soos ’n “V”, soos van voor of agter gesien. In die geval van ’n vlerk met ’n afhoek hang die vlerk afwaarts met ’n omgekeerde “V”, soos van voor of agter gesien. Vlerke met ’n afhoek is ’n kenmerk van Sowjetvervaardigde vliegtuie.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=111, 36, 37 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-12 00347009, Тверь - Мигалово RP3543.jpg|Vlerk met afhoek; Sowjetontwerpte vliegtuie soos die Antonov An-12 Lêer:Sopwith Camel F.1 Rear.jpg|Sopwith Camel: die onderste vlerk het ’n ophoek Lêer:Piloci Bolesław Orliński (z prawej) i Jerzy Bajan przy prototypie samolotu PZL P.11 NAC 1-M-1275-1.jpg|PZL P.11: geknikte vlerk, meeuvlerk Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-567-1519-30, Italien, Ju 87, Lastensegler DFS 230 auf Flugplatz.jpg|Junkers Ju 87 Stuka: geknikte vlerk, omgekeerde meeuvlerk </gallery> == Vlerke == === Vliegvlerk === [[Lêer:YB49-2 300.jpg|duimnael|Die Northrop YB-49-vliegvlerk was ’n swaarbomwerper-prototipe.]] ’n Vliegvlerk word omskryf as ’n vliegtuig wat geheel en al uit effektiewe vlerkoppervlakke bestaan.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=112 |language=en}}</ref> Dit word beskryf as ’n vliegtuig wat net bestaan uit ’n vlerk waarvan die blootgestelde gedeelte tot die hefkrag bydra in ruil vir die sleur wat dit veroorsaak. Die vliegvlerk bied beter werkverrigting as dié van ’n konvensionele vliegtuig as gevolg van ’n afname in struktuurmassa en laer sleur.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=158 |language=en}}</ref> === Vlerk-rompsamesmelting === Vliegtuie waarvan die romp en die vlerk saamgesmelt is, bied groter aërodinamiese doeltreffendheid, wat teoreties gesproke tot die verbranding van minder brandstof aanleiding gee.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/finding-the-right-blend/|title=Finding the right blend|last=Richardson|first=Jack|date=8 August 2025|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref> [[Lêer:Blackhawk in Flight.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed SR-71 is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerk en die romp saamgesmelt is.]] == Hefromp-lugvaartuie == ’n Hefromp-lugvaartuig word omskryf as ’n vlerklose vaartuig.<ref name=":2">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=178 |language=en}}</ref> Die Martin Marietta X-24A, Northrop M2-F3 en die Northrop HL-10 is voorbeelde van hefromp-lugvaartuie. Sien "Aantekeninge" vir 'n verduideliking rakende die vertaling van "lifting body". <gallery mode="packed"> Lêer:3 lifting bodys.jpg|Van links na regs die X-24A, M2-F3 en die HL-10 Lêer:The HL-10 Lifting Body completes its first research flight with a landing on Rogers Dry Lake (E-16211).jpg|Northrop HL-10 Lêer:X24.jpg|Martin Marietta X-24A </gallery> == Veranderlike vorm == Die term “veranderlike vorm” hou verband met die vermoë om die pylhoek van ’n vliegtuig se vlerk gedurende vlug te verander, wat die minimum pylhoek vir opstyging, landing en laespoedvlug en ’n hoër pylhoek vir baie vinnige vlug moontlik maak.<ref name=":1">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=272 |language=en}}</ref> “Veranderlike vorm” word ook “reëlbare vorm” en “wisselvorm” genoem.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=273 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> In die geval van vlerke met ’n veranderlike vorm word daar tussen ’n vlerk met ’n reëlbare pylhoek, ’n skuins vlerk, ’n teleskopiese vlerk, ’n verlengvlerk en ’n vouvlerk onderskei. === Vlerk met ’n reëlbare pylhoek (of swaaivlerk) === Sien “Vlerk met ’n reëlbare pylhoek” vroeër in hierdie artikel. Die Grumman F-14 Tomcat is ook ’n voorbeeld van so ’n vliegtuig. === Skuins vlerk === Sien “Vlerk met ’n veranderlike vorm” vroeër in hierdie artikel. In hierdie geval dien die NASA AD-1 as voorbeeld. === Teleskopiese vlerk === “Teleskopies” beteken dat die vlerk bestaan uit dele wat, soos ’n teleskoop, in en uit mekaar geskuif kan word.<ref>{{Cite book |last=Odendal |first=FF |title=HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal |date=1994 |publisher=Perskor Uitgewery |year=1994 |isbn=0 628 03615 9 |edition=3de |location=Midrand, Suid-Afrika |pages=1074 |language=af |trans-title=Explanatory Handbook of the Afrikaans Language}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Bell X-5 Wings Sweep (E52-810).jpg|Bell X-5: vlerk met reëlbare pylhoek (swaaivlerk) Lêer:Wing oblique.svg|Skuins vlerk Lêer:Akaflieg Stuttgart fs29 TF (c-n 1, D-2929) 2019-04-15 Andre Gerwing Collection ID 002255.jpg|Akaflieg Stuttgart fs29-sweeftuig: teleskopiese vlerk Lêer:Gérin Varivol -GPPA 10.jpg|Gérin Varivol-dubbelvlerk-vliegtuig: verlengvlerke Lêer:North American XB-70 Valkyrie final proposal.gif|XB-70 Valkyrie: buitedele van vlerk kan gevou word </gallery> == Veranderlike seksie == === Veranderlike instelhoek === [[Lêer:F8E Launch-VF33-CVAN65-1964.jpg|duimnael|Dit is die Ling-Temco-Vought F-8 Crusader.]] Die term “veranderlike instelhoek” word oor die algemeen gebruik om die vermoë te beskryf om die hoek tussen die vlerke en die romp van ’n vliegtuig te verstel. Die Ling-Temco-Vought F-8 was die eerste operasionele vliegtuig met ’n veranderlike instelhoek.<ref name=":1" /> === Veranderlike kromming === “Veranderlike kromming” verwys na die middele om die kromming van ’n vlerk in vlug te verander. Die klappe op die vlerk dien dieselfde doel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=408 |language=en}}</ref> [[Lêer:Variable camber.svg|duimnael|Veranderlike kromming van ’n vlerk kan deur ’n stroomblad bewerkstellig word.]] == Aantekeninge == Hierdie atikel is ’n gedeeltelike vertaling van die Engelse artikel met die titel “Wing configuration”. Daar is heelwat van die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' tydens die vertaling en skryf van hierdie artikel gebruik gemaak. ’n Sekelvlerk is ’n “crescent wing” in Engels. === Vertaling van die term “lifting body” === “Romp” kan as ’n vertaling van “body” gebruik word. Sien byvoorbeeld die omskrywing van “body” in die ''Aviation & Space Dictionary''. “Lifting body” word omskryf as ’n vlerklose vaartuig (byvoorbeeld die Northrop HL-10). Volgens navorsing wat in die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' gedoen is, kan “hefromp-lugvaartuig” as vertaling vir ‘lifting body” gebruik word (‘body” = romp, bladsy 30; “lift” = hefkrag, bladsy 142).<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=63 |language=en}}</ref> <ref name=":2" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} 88e4guc1v8vrjcbn7t72qmxbfaatjs1 0 463140 2920821 2918500 2026-08-01T14:53:39Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920821 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule 1]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[17 Mei]] [[1981]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:16:31.61 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 54 | + 36.06 s | 9 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 43.69 s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | + 47.64 s | 7 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 49.20 s | 14 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 52.51 s | 8 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1:01.66 | 5 | |- ! 8 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 1:32.04 | 3 | |- ! 9 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 54 | + 1:35.58 | 17 | |- ! 10 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 53 | + 1 Ronde | 18 | |- ! 11 | 14 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 2 Rondes | 15 | |- ! 12 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 2 Rondes | 19 | |- ! 13 | 31 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 4 Rondes | 24 | |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Ongeluk | 21 | |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Ligier]]-Matra | 35 | Transmissie | 16 | |- ! DNF | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Enjin | 20 | |- ! DNF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 22 | |- ! DNF | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Ongeluk | 6 | |- ! DNF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Ratkas | 23 | |- ! DNF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 2 | |- ! DNF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ratkas | 11 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 2 | Koppeling | 12 | |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 4 | |- ! DNF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 13 |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|België]] 4hxgqrt8ndqn6gz9nbq1nj9ea6pln8q 0 463172 2921094 2913874 2026-08-02T07:44:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921094 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Wilson Isidor | image = [[Lêer:Wilson Isidor 2022.jpg|240px]] | upright = | caption = Isidor in 2022 | full_name = Wilson Isidor<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/024e-0f842e8d5e09-14d60c4af973-1000/uyl_booking_list_before_play-offs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711225851/https://editorial.uefa.com/resources/024e-0f842e8d5e09-14d60c4af973-1000/uyl_booking_list_before_play-offs.pdf |url-status=dead |archive-date=11 July 2021 |title=UEFA Youth League 2018/2019: Booking List before Knockout Round Play-offs |publisher=UEFA |page=4 |date=11 February 2019 |access-date=15 September 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|8|27|df=y}} | birth_place = [[Rennes]], [[Frankryk]] | height = 1,86 m<ref>{{cite web|url=https://www.fclm.ru/en/players/1098/|title=Wilson Isidor|access-date=20 September 2022|publisher=FC Lokomotiv Moscow|archive-date=27 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827111113/https://www.fclm.ru/en/players/1098/|url-status=dead}}</ref> | position = Voorspeler | currentclub = [[Sunderland AFC|Sunderland]] | clubnumber = <!-- 10 --> 18 | youthyears1 = 2007–2009 | youthclubs1 = Le Rheu | youthyears2 = 2009–2018 | youthclubs2 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[Stade Rennais FC|Rennes II]] | caps1 = 4 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2022 | clubs2 = [[AS Monaco FC|Monaco II]] | caps2 = 21 | goals2 = 5 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps3 = 5 | goals3 = 0 | years4 = 2019–2020 | clubs4 = → [[Stade Lavallois|Laval]] (leen) | caps4 = 14 | goals4 = 1 | years5 = 2019–2020 | clubs5 = → [[Stade Lavallois|Laval II]] (leen) | caps5 = 4 | goals5 = 3 | years6 = 2020–2021 | clubs6 = → [[FC Bastia-Borgo|Bastia-Borgo]] (leen) | caps6 = 29 | goals6 = 15 | years7 = 2022–2024 | clubs7 = [[Lokomotiv Moskou]] | caps7 = 35 | goals7 = 16 | years8 = 2023–2024 | clubs8 = → [[Zenit Sint Petersburg]] (leen) | caps8 = 14 | goals8 = 2 | years9 = 2024–2025 | clubs9 = [[Zenit Sint Petersburg]] | caps9 = 3 | goals9 = 1 | years10 = 2024–2025 | clubs10 = → [[Sunderland AFC|Sunderland]] (leen) | caps10 = 26 | goals10 = 9 | years11 = 2025– | clubs11 = [[Sunderland AFC|Sunderland]] | caps11 = 50 | goals11 = 9 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = Frankryk o/17 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2017–2018 | nationalteam2 = Frankryk o/18 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = Frankryk o/19 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 8 | nationalyears4 = 2019 | nationalteam4 = Frankryk o/20 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2026– | nationalteam5 = [[Haïtiaanse nasionale sokkerspan|Haïti]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 3 | pcupdate = 24 Mei 2026 | ntupdate = 25 Junie 2026 }} '''Wilson Isidor''' (gebore 27 Augustus 2000) is 'n professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as voorspeler vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Sunderland AFC|Sunderland]] speel. Hoewel hy in [[Frankryk]] gebore is, verteenwoordig hy die [[Haïtiaanse nasionale sokkerspan|Haïtiaanse nasionale span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.flashscore.mobi/|title=Mobile livescore - Flashscore.mobi football scores|website=www.flashscore.mobi|language=en|access-date=2026-06-26}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Isidor, Wilson}} [[Kategorie:Haïtiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0j5aj8jdhyv5ztek536gldq5ax6j66b 0 463195 2921120 2914055 2026-08-02T09:16:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921120 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Yassine Bounou | image = [[Lêer:Yassine Bounou Brazil V Morocco 13 June 2026-169.jpg|240px]] | caption = Bounou in 2026 | full_name = Yassine Bounou<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia – List of Players |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=4 June 2018 |access-date=10 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=10 June 2018}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1991|4|5|df=y}} | birth_place = [[Montreal]], [[Kanada]] | height = 1,92 m<ref>{{cite web |title=Yassine Bounou |date=25 January 2024 |url=https://www.spl.com.sa/en/players/80305/yassine-bounou |publisher=Saudi Pro League |access-date=12 February 2024}}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] | clubnumber = 37 | youthyears1 = 1999–2010 | youthclubs1 = [[Wydad AC|Wydad Casablanca]] | years1 = 2010–2012 | clubs1 = [[Wydad AC|Wydad Casablanca]] | caps1 = 8 | goals1 = 0 | years2 = 2012–2014 | clubs2 = [[Atlético Madrid|Atlético Madrid B]] | caps2 = 47 | goals2 = 0 | years3 = 2012–2016 | clubs3 = [[Atlético Madrid]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 2014–2016 | clubs4 = → [[Real Zaragoza]] (leen) | caps4 = 35 | goals4 = 0 | years5 = 2016–2020 | clubs5 = [[Girona FC|Girona]] | caps5 = 83 | goals5 = 0 | years6 = 2019–2020 | clubs6 = → [[Sevilla FC|Sevilla]] (leen) | caps6 = 6 | goals6 = 0 | years7 = 2020–2023 | clubs7 = [[Sevilla FC|Sevilla]] | caps7 = 90 | goals7 = 1 | years8 = 2023– | clubs8 = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] | caps8 = 88 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = Marokko o/20 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2011–2012 | nationalteam2 = Marokko se Olimpiese span | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2013– | nationalteam3 = [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokko]] | nationalcaps3 = 93 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 21 Mei 2026 | nationalteam-update = 25 Junie 2026 }} '''Yassine Bounou''' (gebore [[5 April]] [[1991]]), ook bekend as '''Bono''', is 'n [[Marokko|Marokkaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelwagter vir die [[Saoediese Professionele Liga|Saudi Pro League]]-klub [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] en die [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokkaanse nasionale span]] speel.<ref>{{Cite web |title=بعقد يمتد حتّى 2026.. "بـونـو" إلى كبيــر آسيا |url=https://alhilal.com/12780 |access-date=2023-08-18 |website=alhilal.com |language=ar |archive-date=2025-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420124459/https://alhilal.com/12780 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-16 |title=Morocco's Yassine Bounou Reportedly Reaches Agreement with Al Hilal |url=https://en.hespress.com/69264-moroccos-yassine-bounou-reportedly-reaches-agreement-with-al-hilal.html |access-date=2023-08-29 |website=Hesprees English - Morocco News |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Imray |first1=Gerald |title=Morocco 2018 FIFA World Cup preview: Everything you need to know |url=https://www.denverpost.com/2018/06/13/morocco-2018-fifa-world-cup-preview/ |access-date=22 October 2021 |work=The Denver Post |date=13 June 2018}}</ref> Bono het sy jeugloopbaan in Marokko by Wydad AC begin. Hy het die grootste deel van sy senior loopbaan in [[Spanje]] deurgebring en meer as 150 [[La Liga]]-wedstryde en meer as 50 in die Segunda División gespeel. Bono is 13de gerangskik vir die 2023 [[Ballon d'Or]] en onderskeidelik derde vir die 2023 [[Lev Jasjin|Jasjin]]-trofee. Hy het ook derde plek behaal in The Best FIFA Goalkeeper in 2022 en 2023, en tweede plek by die IFFHS Wêreld se Beste Doelwagter in 2022. Op internasionale vlak het hy vierde plek met sy nasionale span by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] behaal. Hy is in [[Kanada]] vir Marokkaanse ouers gebore, en het op die ouderdom van drie saam met sy familie na Marokko teruggekeer.<ref>{{Cite news |title=ساكنة تمضيت تخرج للاحتفال بمرور المنتخب لربع نهائي مونديال قطر |url=https://alyaoum24.com/1750637.html |access-date=2024-11-13 |website=Alyaoum24 |language=ar}}</ref><ref name="JA">{{Cite web |last=Billebault |first=Alexis |title=Maroc – Qatar 2022 : Bounou, la force tranquille |url=https://www.jeuneafrique.com/1398915/societe/maroc-qatar-2022-bounou-la-force-tranquille/ |access-date=2024-11-13 |website=Jeune Afrique |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |title=Yassine Bounou: El meta rebelde |date=18 July 2013 |url=https://www.mundodeportivo.com/20130718/atletico-madrid/yassine-bounou-portero-perfil_54377629633.html |publisher=Mundo Deportivo |access-date=26 Junie 2026}}</ref> Hy is sedert 2013 'n volwaardige internasionale speler vir Marokko. Nadat hy vroeër vir die onder-23-span by die [[Olimpiese Somerspele 2012|2012 Olimpiese Spele]] gespeel het, het hy sy land by drie [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbekers]] en vyf [[Afrikanasiesbeker]]-toernooie verteenwoordig. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bounou, Yassine}} [[Kategorie:Marokkaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0rilptm0jtutc71hehtdqrm5vzkr0pu 0 463197 2920824 2915031 2026-08-01T15:00:00Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920824 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 5 Julie op Dijon in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 80 | 1:35:48.13 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 2.29 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 24.22 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 80 | + 42.30 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | + 1 Ronde | 14 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 79 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 11 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 12 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 13 | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | + 3 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 57 | Suspensie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 41 | Elektries | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 30 | Wiellaer | 16 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Suspensie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981|Frankryk]] 9o02gnxakyu8umzuejbw1au8xbcj9v4 0 463226 2921148 2914356 2026-08-02T10:24:02Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921148 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Álex Baena | image = [[Lêer:Álex Baena 2019.jpg|240px]] | caption = Baena in 2019 | full_name = Alejandro Baena Rodríguez<ref name="name">{{cite web |title=Men's Olympic Football Tournament Paris 2024: Spain (ESP) |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce158/pdf/SquadLists-English.pdf|publisher=FIFA|page=13|date=27 July 2024|access-date=16 December 2025}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|7|20|df=y}} | birth_place = Roquetas de Mar, [[Andalusië]], [[Spanje]]<ref name="place">{{cite web|title=Álex Baena celebra en "casa" su oro olímpico y su triunfo en la Eurocopa arropado por cientos de roqueteros|language=es|url=https://roquetasdemar.es/alex-baena-celebra-en-casa-su-oro-olimpico-y-su-triunfo-en-la-eurocopa-arropado-por-cientos-de-roqueteros/|publisher=Ayuntamiento de Roquetas de Mar|date=12 August 2024|access-date=28 Junie 2026|archive-date=17 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260117135137/https://roquetasdemar.es/alex-baena-celebra-en-casa-su-oro-olimpico-y-su-triunfo-en-la-eurocopa-arropado-por-cientos-de-roqueteros/|url-status=dead}}</ref> | height = 1,74 m | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Atlético Madrid]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2007–2011 | youthclubs1 = [[CD Roquetas|Roquetas]] | youthyears2 = 2011–2019 | youthclubs2 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | years1 = 2018–2019 | clubs1 = [[Villarreal CF|Villarreal C]] | caps1 = 1 | goals1 = 0 | years2 = 2019–2020 | clubs2 = [[Villarreal CF|Villarreal B]] | caps2 = 23 | goals2 = 0 | years3 = 2020–2025 | clubs3 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | caps3 = 108 | goals3 = 15 | years4 = 2021–2022 | clubs4 = → [[Girona FC|Girona]] (leen) | caps4 = 38 | goals4 = 5 | years5 = 2025– | clubs5 = [[Atlético Madrid]] | caps5 = 27 | goals5 = 2 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = Spanje o/16 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2017–2018 | nationalteam2 = Spanje o/17 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = Spanje o/18 | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2019–2020 | nationalteam4 = Spanje o/19 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2019 | nationalteam5 = Spanje o/20 | nationalcaps5 = 5 | nationalgoals5 = 1 | nationalyears6 = 2022–2023 | nationalteam6 = Spanje o/21 | nationalcaps6 = 12 | nationalgoals6 = 2 | nationalyears7 = 2024 | nationalteam7 = Spanje o/23 | nationalcaps7 = 5 | nationalgoals7 = 2 | nationalyears8 = 2023– | nationalteam8 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps8 = 19 | nationalgoals8 = 3 | club-update = 24 Mei 2026 | nationalteam-update = 26 Junie 2026 }} '''Alejandro "Álex" Baena Rodríguez''' (gebore 20 Julie 2001) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n middelveldspeler vir die [[La Liga]]-klub [[Atlético Madrid]] en die [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spaanse nasionale span]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baena, Álex}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] oh8its3mlhyti390swmokmsf7oa05cr 0 463275 2921099 2920437 2026-08-02T08:29:19Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1982]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921099 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[6 Junie]] [[1982]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 1:58:41.043 | 17 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 62 | + 15.726 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 62 | + 28.077 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:11.976 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:23.757 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 61 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 54 | + 8 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Transmissie | 2 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | &nbsp; | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] nij2etyzw6hn8vr1t94yzjie2jwq3y7 0 463276 2921100 2914796 2026-08-02T08:30:27Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921100 wikitext text/x-wiki Die '''[[1983 Formule Een-seisoen|1983]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[5 Junie]] [[1983]] in [[Detroit]], [[Michigan]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:50:53.669 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 7.702 | 12 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 9.283 | 21 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 60 | + 1:12.185 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:32.603 | 20 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae]] [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] r6sc4ahmirdjaaseylz6gkdw3ayheo0 2921101 2921100 2026-08-02T08:30:51Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1983]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921101 wikitext text/x-wiki Die '''[[1983 Formule Een-seisoen|1983]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[5 Junie]] [[1983]] in [[Detroit]], [[Michigan]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:50:53.669 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 7.702 | 12 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 9.283 | 21 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 60 | + 1:12.185 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:32.603 | 20 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae]] [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1983]] 6bqstksq6hpiszkwt4qvmf909b1wgnm 2921103 2921101 2026-08-02T08:37:36Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ uitgebrei 2921103 wikitext text/x-wiki Die '''[[1983 Formule Een-seisoen|1983]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[5 Junie]] [[1983]] in [[Detroit]], [[Michigan]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | 1:50:53.669 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 7.702 | 12 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 9.283 | 21 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 60 | + 1:12.185 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:32.603 | 20 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | Toleman-Hart | 59 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 26 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 13 | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Suspensie | 18 | &nbsp; |- ! NC | 33 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | &nbsp; | 11 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{VE-VLAG}} [[Johnny Cecotto]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Ratkas | 26 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Turbo | 8 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 31 | Elektriese probleem | 1 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{US-VLAG}} [[Danny Sullivan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Wiel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[BMW]] | 26 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 25 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 24 | Remme | 15 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 5 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Renault F1|Renault]] | 4 | Verdeler | 7 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Motor | 3 | &nbsp; |- ! NQ | 31 | {{IT-VLAG}} [[Corrado Fabi]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae]] [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1983]] lb9gv7oq0fymmf4iala0anet83c8g1s 0 463279 2921104 2914640 2026-08-02T08:39:02Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921104 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[22 Junie]] [[1986]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | 1:51:12.847 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 63 | + 31.017 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 31.824 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:30.936 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] tazcbin8la2rqbbraofs2zo7t1s7gs3 2921105 2921104 2026-08-02T08:39:24Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1986]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921105 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[22 Junie]] [[1986]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | 1:51:12.847 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 63 | + 31.017 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 31.824 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:30.936 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986]] b5rmxi3r4chzha2xv5bj0ndxvf6sx5t 2921107 2921105 2026-08-02T08:45:25Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2921107 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[22 Junie]] [[1986]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | 1:51:12.847 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 63 | + 31.017 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 31.824 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:30.936 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 51 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 46 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 44 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 43 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 41 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Elektriese probleem | 5 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 38 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Stuurfout | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Stuurfout | 21 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Elektriese probleem | 25 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 15 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 12 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 8 | Motor | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 3 | Turbo | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | Zakspeed | 0 | Elektriese probleem | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986]] d0h4sd76smkz1l972pew2pa1865qyjw 2921108 2921107 2026-08-02T08:47:42Z Aliwal2012 39067 2921108 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[22 Junie]] [[1986]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | 1:51:12.847 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 63 | + 31.017 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 31.824 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:30.936 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 2 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 8 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} Philippe Streiff | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 51 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 46 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 44 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 43 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 41 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Elektriese probleem | 5 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 38 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Stuurfout | 10 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Stuurfout | 21 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Elektriese probleem | 25 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 15 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 12 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 8 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 3 | Turbo | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | Zakspeed | 0 | Elektriese probleem | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986]] oln0camvvctjgp5vsevu5zznp6okoxz 0 463280 2921112 2914639 2026-08-02T08:57:26Z Aliwal2012 39067 2921112 wikitext text/x-wiki Die '''[[1987 Formule Een-seisoen|1987 Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[21 Junie]] [[1987]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 63 | 1:50:16.358 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 63 | + 33.819 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 45.327 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:02.601 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 1 | '''2''' |- ! 6 | 18 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Arrows]]'''-Megatron | 60 | + 3 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[McLaren]]-TAG | 60 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{DE-VLAG}} Christian Danner | Zakspeed | 60 | + 3 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-Megatron | 60 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 3 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 12 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Pascal Fabre]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 5 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Ligier]]-Megatron | 51 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Wiel | 14 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Ratkas | 7 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 22 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | Zakspeed | 16 | Turbo | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-Megatron | 12 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Ivan Capelli]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Elektriese probleem | 22 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 3 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 2 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{ES-VLAG}} [[Adrián Campos]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 1 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{JP-VLAG}} [[Satoru Nakajima]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 0 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1987]] 5837fm24m1m03pht3a7hwffpj4hdzdu 0 463281 2920829 2917933 2026-08-01T15:16:32Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920829 wikitext text/x-wiki Die '''[[1988 Formule Een-seisoen|1988]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[19 Junie]] [[1988]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:54:56.035 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | + 38.713 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''Rial'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Jonathan Palmer]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 17 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | '''[[Minardi]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 29 | {{FR-VLAG}} Yannick Dalmas | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 8 | 36 | {{IT-VLAG}} Alex Caffi | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Julian Bailey]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{ES-VLAG}} [[Luis Perez-Sala]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Aandrywing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 45 | Oorverhit | 20 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} [[Mauricio Gugelmin]] | [[March Engineering|March]]-[[Judd]] | 34 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 26 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 26 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{AR-VLAG}} [[Oscar Larrauri]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-Megatron | 24 | Tol | 9 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 18 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Suspensie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-Megatron | 14 | Elektriese probleem | 15 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Nicola Larini]] | [[Osella]] | 7 | Enjin | 26 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Pap band | 2 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 2 | Oorverhit | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] e9bfb9qbn378r7lcu2b7dw8zoxncopk 2921111 2920829 2026-08-02T08:50:27Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1988]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921111 wikitext text/x-wiki Die '''[[1988 Formule Een-seisoen|1988]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[19 Junie]] [[1988]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:54:56.035 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | + 38.713 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''Rial'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Jonathan Palmer]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 17 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | '''[[Minardi]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 29 | {{FR-VLAG}} Yannick Dalmas | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 8 | 36 | {{IT-VLAG}} Alex Caffi | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Julian Bailey]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{ES-VLAG}} [[Luis Perez-Sala]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Aandrywing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 45 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 45 | Oorverhit | 20 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} [[Mauricio Gugelmin]] | [[March Engineering|March]]-[[Judd]] | 34 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 26 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 26 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{AR-VLAG}} [[Oscar Larrauri]] | [[EuroBrun]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-Megatron | 24 | Tol | 9 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 18 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Suspensie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-Megatron | 14 | Elektriese probleem | 15 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Nicola Larini]] | [[Osella]] | 7 | Enjin | 26 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Pap band | 2 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 2 | Oorverhit | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1988]] h2xqh9n50q75as2wbj89scvuoucdt8a 0 463376 2920825 2920042 2026-08-01T15:02:21Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920825 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | 1:26:54.80 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | + 40.65 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 67 | + 1 Ronde | 14 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | + 1 Ronde | 23 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | + 1 Ronde | 13 | '''2''' |- ! 6 | 9 | {{SE-VLAG}} '''[[Slim Borgudd]]''' | '''[[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | + 1 Ronde | 21 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 64 | Verdeler | 1 | &nbsp; |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Sonder brandstof | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 59 | Petrolpedaal | 11 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Suspensie | 16 | &nbsp; |- ! DQ | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Gediskwalifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 17 | Verdeler | 2 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 15 | Koppeling | 15 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 13 | Turbo | 4 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Bande | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Transmissie | 12 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 4 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Botsing | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Koppeling | 19 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Tol | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] pvsi3gs4ke4xqq1naxhme8cu66bqbui 0 463383 2921117 2915019 2026-08-02T09:10:38Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2921117 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 13 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | 1:30:38.471 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | + 5.574 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 74 | + 1 Ronde | 6 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 73 | + 2 Rondes | 8 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Martin Brundle]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 11 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Philippe Streiff''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 72 | + 3 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 72 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 69 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | Nie geklassifiseer | 13 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 51 | Turbo | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Alessandro Nannini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 50 | Stuurfout | 20 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 45 | Brandstofstelsel | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 39 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} Huub Rothengatter | Zakspeed | 24 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 23 | Elektriese probleem | 21 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 22 | Elektriese probleem | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Petrolpedaal | 14 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 7 | Ratkas | 5 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffitte]] | [[Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 19 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] rfikpfb043bzwhnemf6ww0vahse3dil 2921118 2921117 2026-08-02T09:11:03Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1986]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921118 wikitext text/x-wiki Die '''[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 13 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | 1:30:38.471 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 75 | + 5.574 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 74 | + 1 Ronde | 6 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 73 | + 2 Rondes | 8 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Martin Brundle]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 11 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Philippe Streiff''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]]''' | 72 | + 3 Rondes | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{GB-VLAG}} Johnny Dumfries | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 72 | + 3 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 72 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 69 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | Nie geklassifiseer | 13 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 51 | Turbo | 12 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Alessandro Nannini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 50 | Stuurfout | 20 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 45 | Brandstofstelsel | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 39 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{NL-VLAG}} Huub Rothengatter | Zakspeed | 24 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 23 | Elektriese probleem | 21 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[BMW]] | 22 | Elektriese probleem | 4 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Petrolpedaal | 14 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 7 | Ratkas | 5 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffitte]] | [[Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 19 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CA-VLAG}} [[Allen Berg]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1986]] 83qtyh3gqwcrhasyqmqrivoxu6lcagj 0 463385 2921115 2915043 2026-08-02T09:01:55Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1987]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921115 wikitext text/x-wiki Die '''[[1987 Formule Een-seisoen|1987]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 12 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | 1:19:11.780 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | + 1.918 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 64 | + 1 Ronde | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{JP-VLAG}} '''Satoru Nakajima''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 63 | + 2 Rondes | 12 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Arrows]]-Megatron''' | 63 | + 2 Rondes | 13 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Teo Fabi''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 2 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 8 (1) | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 9 (2) | 14 | {{FR-VLAG}} [[Pascal Fabre]] | [[AGS (Formule 1)|AGS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 25 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1987]] nkhezuohjouruot90n2x2bcdja4kjkr 2921116 2921115 2026-08-02T09:07:59Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ uitgebrei 2921116 wikitext text/x-wiki Die '''[[1987 Formule Een-seisoen|1987]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 12 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | 1:19:11.780 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 65 | + 1.918 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 64 | + 1 Ronde | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{JP-VLAG}} '''Satoru Nakajima''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 63 | + 2 Rondes | 12 | '''3''' |- ! 5 | 17 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Arrows]]-Megatron''' | 63 | + 2 Rondes | 13 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Teo Fabi''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 2 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Pascal Fabre]] | AGS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NC | 9 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Zakspeed]] | 54 | Nie geklassifiseer | 17 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 53 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | Suspensie | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-[[Megatron (Motor)|Megatron]] | 45 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{ES-VLAG}} [[Adrián Campos]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 34 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | [[Zakspeed]] | 32 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 28 | Turbo | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 18 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Nannini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 10 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 8 | Turbo | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 7 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[Larrousse (Formule 1)|Larrousse]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-Megatron | 3 | Elektriese probleem | 16 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Ivan Capelli]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 26 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Ligier]]-Megatron | 0 | Gediskwalifiseer | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1987]] 11gxcgay2kqvhlhti4q0x9qc35sbug8 0 463386 2921114 2918402 2026-08-02T09:01:13Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2921114 wikitext text/x-wiki Die '''[[1989 Formule Een-seisoen|1989]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 16 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Honda]]''' | 64 | 1:19:22.131 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | + 19.369 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Alessandro Nannini''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 64 | + 48.019 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Judd]]''' | 64 | + 1:06.735 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''Pierluigi Martini''' | '''[[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 24 | {{ES-VLAG}} '''Luis Perez-Sala''' | '''[[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} Olivier Grouillard | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{JP-VLAG}} Satoru Nakajima | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Judd]] | 63 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 9 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 5 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 62 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{IT-VLAG}} Emanuele Pirro | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 12 | 37 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Onyx-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} Maurício Gugelmin | [[March Engineering|March]]-[[Judd]] | 54 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Brabham]]-[[Judd]] | 49 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Brand | 4 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{FR-VLAG}} Éric Bernard | Larrousse-[[Lamborghini]] | 46 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | Larrousse-[[Lamborghini]] | 39 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Tol | 18 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} Stefano Modena | [[Brabham]]-[[Judd]] | 31 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean Alesi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} Nicola Larini | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Hantering | 17 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 19 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} Ivan Capelli | [[March Engineering|March]]-[[Judd]] | 15 | Transmissie | 8 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 11 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Coloni-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] bcctmavd5kf9pj031040yevdgujqz8r 0 463387 2921113 2915046 2026-08-02T08:59:04Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1988]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921113 wikitext text/x-wiki Die '''[[1988 Formule Een-seisoen|1988]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 10 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[McLaren]]-[[Honda]]''' | 65 | 1:33:16.367 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Judd]]''' | 65 | + 23.344 | 11 | '''6''' |- ! 3 | 19 | {{IT-VLAG}} '''Alessandro Nannini''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 65 | + 51.214 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{BR-VLAG}} '''Mauricio Gugelmin''' | '''March-[[Judd]]''' | 65 | + 1:11.378 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]]''' | 65 | + 1:20.835 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 17 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Arrows]]-Megatron''' | 64 | + 1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Arrows]]-Megatron | 64 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Judd]] | 64 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 64 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 10 | 2 | {{JP-VLAG}} [[Satoru Nakajima]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda]] | 64 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 36 | {{IT-VLAG}} [[Alex Caffi]] | [[Dallara]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 33 | {{IT-VLAG}} [[Stefano Modena]] | EuroBrun-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 29 | {{FR-VLAG}} [[Yannick Dalmas]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 14 | 30 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | Larrousse-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Julian Bailey]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 17 | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | Sonder brandstof | 2 | &nbsp; |- ! 18 | 25 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Ligier]]-[[Judd]] | 62 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 19 | 21 | {{IT-VLAG}} [[Nicola Larini]] | [[Osella]] | 60 | Sonder brandstof | 26 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1988]] 2zhbpaxdbn1061oayx8uif1t9ygygwx 0 463833 2920826 2920075 2026-08-01T15:04:22Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920826 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 13 September 1981 op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 52 | 1:26:36.897 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 22.175 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 50.587 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:32.902 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 1:34.522 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | Enjin | 6 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Pap band | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 50 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 9 | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 35 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | Toleman-Hart | 49 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- |- ! DNF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 22 | Pap band | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 12 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 11 | Pap band | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Tol | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Tol | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 5 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! DNQ | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 31 | {{IT-VLAG}} [[Beppe Gabbiani]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 36 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! DNQ | 21 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] mgsqp0052qzy1bjlou5lwqfakfmrtpl 0 463912 2920785 2918103 2026-08-01T13:57:28Z Aliwal2012 39067 2920785 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[1 Oktober]] [[1978]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:40:48.800 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +19,739&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''Wolf'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +45,701&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jabouille]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +1:25.007 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:28.089 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:50.210 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 19 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 21 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 58 | +1 Ronde | 10 | |- ! 12 | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 23 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +3 Rondes | 17 | |- ! 15 | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Sonder brandstof | 8 | |- ! 16 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 26 | |- ! NF | 9 | {{NL-VLAG}} [[Michael Bleekemolen]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Olielek | 25 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Enjin | 5 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 1 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 25 | Enjin | 7 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Wiel | 12 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Enjin | 4 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Brandstofstelsel | 14 | |- |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 5ldsz6zq176j2g0vzs6h15c4j65rrdf 2920953 2920785 2026-08-01T19:39:18Z Aliwal2012 39067 2920953 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[1 Oktober]] [[1978]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:40:48.800 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +19,739&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +45,701&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jabouille]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +1:25.007 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:28.089 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:50.210 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 19 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 21 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 58 | +1 Ronde | 10 | |- ! 12 | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 23 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +3 Rondes | 17 | |- ! 15 | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Sonder brandstof | 8 | |- ! 16 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 26 | |- ! NF | 9 | {{NL-VLAG}} [[Michael Bleekemolen]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Olielek | 25 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Enjin | 5 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 1 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 25 | Enjin | 7 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Wiel | 12 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Enjin | 4 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Brandstofstelsel | 14 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 5uz039xyk0la66m4dubr5tzu4bvqmj0 2920954 2920953 2026-08-01T19:40:06Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1978]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920954 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[1 Oktober]] [[1978]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:40:48.800 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +19,739&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +45,701&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jabouille]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +1:25.007 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:28.089 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:50.210 | 18 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 19 | |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | Martini-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 21 | |- ! 10 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 58 | +1 Ronde | 10 | |- ! 12 | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 23 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +1 Ronde | 24 | |- ! 14 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +3 Rondes | 17 | |- ! 15 | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Sonder brandstof | 8 | |- ! 16 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ratkas | 26 | |- ! NF | 9 | {{NL-VLAG}} [[Michael Bleekemolen]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Olielek | 25 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 28 | Enjin | 5 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Enjin | 1 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 25 | Enjin | 7 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Wiel | 12 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 22 | Enjin | 4 | |- ! NF | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Brandstofstelsel | 14 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] q7mrm5n59p6xo8e2249islm1u6vuvlm 0 463913 2920949 2918111 2026-08-01T19:33:11Z Aliwal2012 39067 2920949 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Kanadese Grand Prix]]''' is op [[8 Oktober]] [[1978]] by Île Notre-Dame in [[Montreal]], [[Kanada]] gehou. Dit was die sestiende en laaste wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:57:49.196 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +13,372&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +19,408&nbsp;s | 11 | '''4''' |- ! 4 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +24,667&nbsp;s | 12 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +28,558&nbsp;s | 13 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +54,476&nbsp;s | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:21.250 | 18 | |- ! 8 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:26.560 | 17 | |- ! 9 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | +1:28.942 | 5 | |- ! 10 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 9 | |- ! 11 | 66 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 69 | +1 Ronde | 14 | |- ! 12 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 65 | +5 Rondes | 22 | |- ! NC | 10 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | +12 Rondes | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 52 | Transmissie | 10 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Tol | 19 | |- ! NF | 55 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Olielek | 1 | |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Enjin | 16 | |- ! NF | 21 | {{US-VLAG}} [[Bobby Rahal]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Brandstofstelsel | 20 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Remme | 7 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 6 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] 48xr89bg8diph4jimnal2b2pt9ezyne 0 464128 2920810 2920493 2026-08-01T14:37:52Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920810 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 8 April 1979 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:50:25.40 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | +29,38&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +59,69&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:04.33 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:23.52 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 20 | |- ! 8 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | +2 Rondes | 12 | |- ! 9 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 13 | |- ! DSQ | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Stootaangesit | 17 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Inspuiting | 18 | |- ! DSQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Stootaangesit | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Enjin | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Suspensie | 14 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Remme | 9 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 22 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Remme | 5 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 8 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 19 | |- ! NS | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | | Onttrek | | |- ! NS | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | | Besering | | |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] gqw5du3nc1vgiszr4ykeh3foljqrvd9 0 464129 2920808 2919854 2026-08-01T14:34:37Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920808 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 2 April 1978 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:52:01.301 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +11,061&nbsp;s | 4 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +28,951&nbsp;s | 12 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +45,603&nbsp;s | 6 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 80 | +1:22.884 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 35 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | +1 Ronde | 8 | |- ! 8 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | +1 Ronde | 15 | |- ! 9 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | +1 Ronde | 18 | |- ! 10 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | +1 Ronde | 20 | |- ! 11 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +5 Rondes | 19 | |- ! 12 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Ongeluk | 10 | |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Transmissie | 17 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 43 | Turbo | 13 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 38 | Ongeluk | 2 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 27 | Ontsteking | 3 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ratkas | 22 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Remme | 16 | |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 9 | Ratkas | 5 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 7 | |- |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] ae5g3g2kmx9v2jdn9eq9hg66mtep5hf 0 464142 2920955 2920495 2026-08-01T19:41:51Z Aliwal2012 39067 2920955 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[7 Oktober]] [[1979]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:52:17.734 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +48,787&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +53,199&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:30.512 | 20 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''ATS-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:41.259 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 58 | +1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 23 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Tol | 15 | |- ! NF | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 48 | Bande | 16 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Wiel | 1 | |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ongeluk | 5 | |- ! NF | 5 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 9 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 24 | Enjin | 8 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Enjin | 22 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 6 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Tol | 4 | |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Tol | 24 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Tol | 18 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] m34tn85hljoga7onhl5qdaoklhi7b68 10 464145 2920761 2919885 2026-08-01T12:43:40Z Rooiratel 90342 2920761 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Callilepis (plant)|Callilepis |parent=Asteraceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} se7zs4a8r8x7rglkbpgyab639jy8kqr 2920762 2920761 2026-08-01T12:45:03Z Rooiratel 90342 Korrekte inhoud 2920762 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Callilepis (plant)|Callilepis |parent=Gnaphalieae |refs={{citation |title=Gen. ''Callilepis'' DC. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=1896 |access-date=2024-05-20 }} }} gwnn0fehdp7x7nh11cagdfkx45wlhq4 0 464150 2920984 2919952 2026-08-01T20:21:18Z Aliwal2012 39067 2920984 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] e1pwjsiw2jhkwu48knz4ogbul3wul3p 2921124 2920984 2026-08-02T09:25:25Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1979]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921124 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 328pc6bb9ic6k6jlzrndiugy6ncjg3s 2921125 2921124 2026-08-02T09:27:21Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2921125 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] f651s7o5m453j06ninqudl46w4egtnb 1 464165 2920763 2919950 2026-08-01T12:48:14Z Rooiratel 90342 /* Wikidata */ Antwoord 2920763 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb hierdie spesie op Wikidata skep? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:51, 29 Julie 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:48, 1 Augustus 2026 (UTC) i5h5xk6ontgor7akyedsqi42gfjyl8a 0 464256 2921128 2920298 2026-08-02T09:30:08Z Aliwal2012 39067 2921128 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 4 Junie 1978 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:47.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +19,56&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 75 | +37,24&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:00.06 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +1:05.93 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 8 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 18 | |- ! 9 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 17 | |- ! 10 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 74 | +1 Ronde | 5 | |- ! 11 | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 23 | |- ! 12 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 13 | |- ! 13 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 71 | +4 Rondes | 11 | |- ! 14 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 19 | |- ! 15 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Brandstofslang | 22 | |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Enjin | 21 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Petrolpedaal | 15 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 57 | Ongeluk | 3 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Enjin | 6 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Enjin | 12 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Suspensie | 24 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Uitlaat | 20 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Tol | 14 | |- ! NQ | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 28 | {{Vlagikoon|ESP|1945}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{IT-VLAG}} [[Alberto Colombo]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! PQ | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] r6djv5paxxd0x9otsmlr0shl19wc9f0 0 464300 2920950 2920568 2026-08-01T19:34:20Z Aliwal2012 39067 2920950 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Kanadese Grand Prix]]''' is op [[30 September]] [[1979]] in [[Montreal]], [[Kanada]] gehou. Dit was die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | 1:52:06.892 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 72 | +1,080&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | +1:13.656 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 71 | +1 Ronde | 9 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | +1 Ronde | 6 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +2 Rondes | 17 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +4 Rondes | 19 | |- ! 8 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +5 Rondes | 15 | |- ! 9 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +5 Rondes | 21 | |- ! 10 | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Sonder petrol | 10 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ratkas | 4 | |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Brandstofstelsel | 18 | |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Ratkas | 16 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 13 | |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 24 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Rebaque]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Onderstel | 22 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 24 | Remme | 7 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Ontsteking | 23 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 14 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Enjin | 20 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 14 | Ongeluk | 8 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 5 | |- ! NQ | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 22 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 19 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 6int1i99mtbuo3ujr97htfk818nn4t9 0 464303 2920932 2920584 2026-08-01T19:25:49Z Aliwal2012 39067 2920932 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 11 September 1977 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | 1:27:50.30 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 16.96 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 17 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 23.63 | 16 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 28.48 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 30.11 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:19.22 | 12 | '''1''' |- ! 7 | 27 |{{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 8 | 26 |{{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 50 | + 2 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 24 | {{US-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 39 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 14 |{{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Motor | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 23 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 34 |{{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 23 |{{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 19 |{{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 3 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] nj78os8eg5qf3xx9uopw84b0ewenu0i 0 464308 2920929 2920604 2026-08-01T19:23:30Z Aliwal2012 39067 2920929 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 3 Julie by [[Dijon]] in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:39:40.13 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 80 | 1.55 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 33.87 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:11.08 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | + 1:14.15 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | + 1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 78 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 9 | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 13 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NC | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[LEC (Formule 1)|LEC]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] q6oyxddw8hajkh9kckja22v2l68mixv 0 464309 2920956 2920605 2026-08-01T19:45:35Z ~2026-42576-10 212005 /* Instrumentele musiek */ verbeter 2920956 wikitext text/x-wiki [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|regs|220px|Rautavaara in the 1950's]] Hieronder volg 'n lys van komposisies deur [[Einojuhani Rautavaara]]. Rautavaara het gedurende die 1970's opgehou om opusnommers vir sy werke te gebruik. Bykomend hiertoe, het hy lank nadat die werke oorspronklik gekomponeer is, verskeie daarvan hersien. Derhalwe is die gebruik van opusnommers in verband met sy werke nie noodsaaklik nie. == Operas == *''Kaivos (Die myn)'' (1957–1958/1960/1963) *''Apollo contra Marsyas'' (1970) *''The Abduction of the Sampo (Runo 42: Sammon ryosto)'', korale opera (1974/1982) *''Marjatta, nederige meisie (Marjatta Matalan Neiti)'' (1975) *'''n Dramatiese Toneel, "Laat een Nag" (En dramatisk Scen)'' (1976) *''Thomas'' (1982–1985) *''Vincent'' (1986–1987) *''The House of the Sun'' (Auringon talo)'' (1989–1990) *''Die Geskenk van die Wyse Manne (Tietäjien lahja)'', kameropera (1993–1994) *''Aleksis Kivi'' (1995–1996) *''Rasputin'' (2001–2003) == Insidentele musiek == * Insidentele musiek tot ''sä-Peikko ja Simpukka-Ukko (Father Troll and Old Man Clam)'' (1952) * Klankbaan tot ''Hiilivalkea (Coal Fire)'' (1975) == Ballet == * ''Die Versoekings (Kiusaukset)'' (1969) == Werke vir orkes == *Simfonieë **Simfonie No. 1 (1956/1988/2003) **Simfonie No. 2, ''Intima'' (1957/1984) **Simfonie No. 3 (1961) **Simfonie No. 4, ''Arabescata'' (1962) **Simfonie No. 5 (1985) **Simfonie No. 6,''Vincentiana'' (1992) **Simfonie No. 7, ''Engel van Lig'' (1994) **Simfonie No. 8, ''Die reis'' (1999) *''Modificata'' (1957/2003) *''Canto II'' (1960) *''Helsinki Fanfare'' (1967/87) *''Lahti Fanfare'' (1967) *''In memoriam J. K. Paasikivi'' (1967) *''Anadyomene (Adoration of Aphrodite)'' (1968) *''Helsinki Dancing'' (1971) * ''Cantus Arcticus, concerto vir voëls en orkes'' (1972) *''Garden of Spaces'' (1972/2003) *''Fanfare for the Lahti World Champion Skiing Competition'' (1978) *''Angels and Visitations'' (1978) *''Ostrobothnian Polska'' (1980) *''Lintukoto (Home of the Birds, or Isle of Bliss)'' (1995) *''Autumn Gardens'' (1999) *''Book of Visions'' (2003–05) *''Manhattan-trilogie'' (2004) *''Voor die Ikone'' (1955-56/2005) *''Tapisserie van die Lewe'' (2007) *''In die Begin'' (2015-2016) == Concertos == * Tjelloconcerto No. 1 (1968) * Klavierconcerto No. 1 (1969) *''Ballade'', vir harp en strykinstrumente (1973/1981) * Fluitconcerto ''Danse met die Winde'' (1975) * Vioolconcerto (1976–77) * Orrelconcerto ''Annunciations'' (1976–77) * Kontrabasconcerto ''Engel van Skemer'' (1980) (later rangskik vir kontrabas, twee klaviere en perkussie) * Klavierconcerto No. 2 (1989) * Klavierconcerto No. 3 ''Geskenk van Drome'' (1998) * Harpconcerto (2000) * Klarinetconcerto (2002) * Concerto vir perkussie instrumente ''Incantations'' (2008) * Tjelloconcerto No. 2 ''Towards the Horizon'' (2008/2009) *''Fantasia'', vir viool en orkes (2015) *''Deux Sérénades'', vir viool en orkes (2016/18 voltooi deur Kalevi Aho) == Strykinstrument-orkes == *''The Fiddlers (Pelimannit)'' (1952/1972) (oorspronklik vir klavier) *''Suite vir strykinstrumente'' (1952) *''Divertimento'' (1953) *'''n Elegie vir Béla Bartók'' (1955/1986) *''Canto I'' (1960) *''Finnisch, heute (Fins, vandag)'' (1970) *''Canto III: 'n Portret van die kunstenaar op 'n sekere oomblik'' (1972) *''Drie meditasies vir orkes'' (1973) (uittreksel uit ''Lapsimessu'') *''Ballade vir harp en strykinstrumente'' (1973/1981) *''Suomalainen myytti ('n Finse mite)'' (1977) *''Pohjalainen polska (Ostrobothnian Polska)'' (1980/1993) (Rangskik uit die orkestrale weergawe) *''Hommage à Kodály Zoltán (Bird Gardens)'' (1982) *''Elegie vir Béla Bartók'' (1986) (rangskik uit die weergawe vir tjello en klavier) *''Hommage à Liszt Ferenc'' (1989) *''Canto IV'' (1992) *''Apotheosis'' (1992/1996) *''Adagio celeste'' (2000) *''Canto V – In na die hart van lig'' (2011) == Ensemble vir [[Blaasinstrument]]e == * ''A Requiem in Our Time'', vir koperblaasinstrumente en perkussie (1953) * ''Sotilasmessu (A Soldier's Mass)'' (1968) * ''Playgrounds for Angels'', vir koperblaasinstrumente (1981) * ''Serenade in Brass'', vir koperblaasinstrumente (1982) == Kamermusiek == *Strykkwartette: **Strykkwartet No. 1 (1952) **Strykkwartet No. 2 (1958) **Strykkwartet No. 3 (1965) **Strykkwartet No. 4 (1975) *Strykkwintette: **Strykkwintet No. 1 ''Les cieux inconnus'' (1997) **Strykkwintet No. 2 ''Variasies vir vyf'' (2013) *''Table Music for Duke Johan'', vir blokfluitkwartet (1954) *Kwartet vir hobo en strykinstrumente (1957/1965) *Oktet vir blaasinstrumente (1962) *''Ballade'', vir harp en strykkwintet (1973/1980) *''Ugrilainen dialogi (Hongaarse dialoog)'', vir viool en tjello (1973) *Sonate vir fluit en kitaar (1975) * Music for Upright Piano and Amplified Cello (1976) *''Polska, Variasies op 'n volkslied uit Rantasalmi'' (1977), vir twee tjellos en klavier *''Electropus'', vir twee blaasinstrumente, perkussie, kitaar, luit en klavier (1977) *''Fanfare for EMO'', vir twee trompette, twee trombone en band (1983) *''Hymnus'', vir trompet en orrel (1999) *''Con Spiritus di Kuhmo'', vir viool en tjello (1999) *''The Last Runo'', vir fluit en strykkwartet (2007) *''Fanfare per Fagotti'', vir ses fagotte (2010) == Instrumentele musiek == *''Twee Preludes en fugas oor BEla BArtok en EinAr EnGlunD'', vir tjello en klavier (1955) * ''Partita'', vir kitaar (1956/1980 - onvoltooid 1956-weergawe verlore) * Fagotsonate (1965/1968) * ''Sonetto'', vir klarinet en klavier (1969) * Sonate vir tjellosolo (1969/2001) * ''Dithyrambos'', vir viool en klavier (1970) (ook in weergawe vir viool en orkes) * ''April Lines'', vir viool en klavier (1970/2006) * Tjellosonate No. 1 (1972–1973/2001) * ''Variétude'', vir viool (1974) * ''Tarantará'', vir trompetsolo (1976) * ''Serenades van die [[Eenhoring]]'', vir kitaar (1977) * ''Monoloë van die Eenhoring'', vir kitaar (1980) * ''Luonnekuvaa (Natuurstukke)'', vir kitaar (1980) * Tjellosonate No. 2 (1991) * ''Notturno e Danza'', vir viool en klavier (1993) * ''Sydämeni Laulu (Lied van my Hart)'', vir tjello en klavier (1996/2000) * ''Verlore landskappe'', vir viool en klavier (2005) * ''Somergedagtes'', vir viool en klavier (2008) * ''Fluistering'', vir viool en klavier (2010) == Klavier == *''Drie Simmetriese Preludes'' (1949–50) *''Die Fiddlers'' (1952) (later rangskik vir strykorkes; trekklavier) *''Aleksanteri Könni'' (1952/1976) *''Die Duiwel en die Dronkaard'' (1952/1976) *''Ikone'' (1955) *Sewe Preludes (1956) *''Apoteose'' (1957), ongepubliseer *Partita (1956–58) *Ses Études (1969) *Klaviersonate Nr. 1: ''Christus und die Fischer'' (1969) *Klaviersonate Nr. 2: ''Tulisaarna (Die Vuurpreek)'' (1970) *Musiek vir Regop Klavier Nr. 1 (1976) *Musiek vir Regop Klavier No. 2 (1976) *''Narcissus'' (2001) *''Passionale'' (2003) *''Fuoco'' (2007) *''Spieëling'' (2014) == Orrel == *''Ta Tou Theou (Dit wat van God af kom)'', Op. 30 (1967) *''Laudatio trinitatis'' (1969/1970) *Toccata, Op. 59 (1971) *''Häämarssi (Troumars)'' (1984) == Korale musiek == * ''Suomalainen Rukouskirja ('n Finse gebedeboek)'' (1952) * ''Laulupuu (Boomlied)'' (1952), ongepubliseer * ''Lapsen virret (Kinderwysies)'' (1952), ongepubliseer * ''Laulaja (Die Sanger)'', vir mannekoor (1956) * ''Twee Preludes deur T. S. Eliot,'' vir mannekoor (1956/1967) * ''Ludus verbalis'', vir voordragkoor (1957) * ''Ave Maria'', vir mannekoor (1957) * ''Missa duodecanonica'', vir kinderkoor (1963) * ''Nattvarden (Ehtoollinen, Nagmaal)'' (1963) * ''Syksy virran suussa (Herfs by die Riviermond)'', vir mannekoor (1965/1995) * Kaksi psalmia (Twee psalms), vir gemengde koor of mannekoor (1967/1971) * ''Praktisch Deutsch'', motet vir deklamerende koor (1969) * ''Vigilia (All-Night Vigil)'', vir koor en soliste (1971–72/1986) * ''Credo'', vir gemengde koor (1972) * ''Elämän kirja (Boek van die Lewe)'', vir mannekoor (1972) * ''Viatonten valssi (Wals van die onskuldiges)'', vir kinderkoor, viool en klavier (1973) * ''Lorulei'', vir kinderkoor (1973) * ''Kaksi taloa (Twee Huise)'', vir eenstemmige koor en klavier (1973) * ''Kaksi kelmiä (Twee Skarminkels)'', vir kinderkoor (1973) * ''Herran rukous (Die Onse Vader)'' (1973) * ''Isontalon Antti ja Rannanjärvi (Big House Andy and Lakeshore)'', vir mannekoor (1973) * ''Hallin Janne (Janne van Halli)'', vir mannekoor (1973) * ''Lorca Suite'', vir kinderkoor (1973) * ''Morsian (Die bruid) (''1975) * ''Lähto (Vertrek)'' (1975) * ''Kettu ja sairas kukko (Die jakkals en die siek haan''), vir mannekoor (1975) * ''Sommarnatten (Somernag)'', koorlied (1975) * ''Hammerskjöld-Fragment'', vir tenoorsolis en mannekoor (1975) * ''Puusepän poika (Die timmerman se seun)'', vir kinderkoor (1975) * ''Kainuu'', kantate vir koor, voordraer en perkussie (1975) * ''Yxi ja kaxi (Een en Twee)'', vir eenstemmige koor (1975) * ''Marjatan jouluvirsi (Marjatta se kerslied)'' (1975/1995) * ''Joulun virsi, elämän virsi (Kerslied, Lied van die lewe)'', vir mannekoor (1953/1978) (gerangskik uit ''Pyhia päiviä)'' * Neljä serenadia (Vier Serenades), vir mannekoor (1978) * ''Canticum Mariae Virginis'', vir koor [[a cappella]] (1978) * ''Odotus (Opwagting)'', vir gemengde koor, voorleser en orrel (1978) * ''Lehdet lehtiä (Leaves are Leaves)'', vir tenoorsolis en mannekoor (1979) * ''Magnificat'', vir gemengde koor (1979) * ''Nirvana Dharma'', vir koor, sopraan en fluit (1979) * ''Ylistyspsalmi (Psalm van Lof)'', vir gemengde koor en orrel (1979) * ''Rakkaus ei koskaan häviä (Liefde faal nooit)'', vir kinderkoor (1983) * ''Die katedraal (Katedralen)'', vir koor en soliste (1982) * ''The First Runo'', vir vrouekoor (1984) * ''Legenda'', vir mannekoor (1985) * ''The Virgin's Lullaby'', vir vrouekoor (1971/1986) (gerangskik uit ''True and False Unicorn'') * ''I de stora skogarna (In the Great Wild Woodlands)'', vir vrouekoor en klavier (1983-87/1993) (gerangskik uit ''I min älsklings trädgård)'' * ''Canción de nuestro tiempo (Lied van ons tye)'' (1993) * ''Och glädjen den dansar (With Joy We Go Dancing)'' (1993) * ''Die Erste Elegie'' (1993) * ''Wenn sich die Welt auftut (Wanneer die Wêreld Oopgaan)'', vir vrouekoor (1996) * ''Halavan himmeän alla (In die Skadu van die Wilger)'', koorlied (1998) (gerangskik uit ''Aleksis Kivi'') * Nelja romanssia oopperasta ''Rasputin'' (Vier Romanse uit die Opera ''Rasputin)'', vir manskoor (2003/2006) * ''Ons Vreugdevolle Feesmaal'', vir koor (2008) * ''Unsere Liebe'', vir gemengde koor (1996/2010) * ''Missa a cappella'', vir gemengde koor (2010–11) * ''Tapanin Virsi (Lied van Stefanus)'' (2011) *''Hommage vanhalle säveltäjälle (Hulde aan 'n Ou Komponis)'', vir manskoor (2014) *''Orpheus singt'' (2016) == Koor met orkes == * ''Itsenäisyyskantaatti (Onafhanklikheidskantate)'', vir solis, voordraer, gemengde koor en orkes (1967) * ''True & False Unicorn'', [[kantate]] (1971/2000) * ''Kindermis (Lapsimessu)'', vir kinderkoor en orkes (1973) * ''Parantaja (Die Geneser)'', vir koor en orkes (1981) * ''Katso minun kansani on puu'', kantate vir koor en orkes met trekklavier (1991) * ''Op die Laaste Grens'', fantasie vir koor en orkes * Vier liedjies uit ''Rasputin'', vir mannekoor en orkes (2012) *''Balada'', kantate vir tenoor, koor en orkes (2015) == Vokale musiek == * ''Ensi lumen aikaan (Tyd van eerste sneeu)'' (1947) * ''Drie sonette van Shakespeare'' (1951/2005) * ''Madrigalen'' (1952), ongepubliseer * ''Pyhiä päiviä (Gewyde Feeste)'' (1953) * ''Fúnf Sonette an Orpheus (Vyf sonette vir Orpheus)'' (1955–56/1960) * ''Hajoaminen (Disintegrasie)'' (1957), ongepubliseer * ''Die Liebenden (Die geliefdes)'' (1958–59) * ''Orpheus Sonnets, Zweiter Zyklus'' (1958–61), ongepubliseer * ''14 Sånger till dikter av Bo Setterlind'' (1962), ongepubliseer * ''Guds väg (God se weg)'' (1964) * ''In vinternatten (In 'n winternag)'' (1969) * ''Droomwêreld (Maailman uneen)'' (1972, 1982/1997) * ''Almanakka kahdelle (Almanak vir Twee)'' (1973/1998), vir twee stemme en klavier * ''Ilmarisen lento (Die vlug van Ilmarinen)'' (1976) * ''Matka (Die reis)'' (1977) * ''Ek min älsklings tuin (In my geliefde se tuin)'' (1983–87) * ''Minä en puhu minä laulan (I Don't Speak, I Sing)'' (1986) * ''Sinulle minä antaisin auringonkukka'' (1986) * ''Eron hetki op kalveakasvo'' (1997) (herrangskik vanaf "Charlotta se Monoloog" uit ''Aleksis Kivi)'' * ''Nelja laulua oopperasta Aleksis Kivi (Vier liedjies uit die Opera Aleksis Kivi)'' (1997) * ''Eingang (Ingang)'' (2009), vir sopraan en strykkwartet * ''In the Stream of Life'' (2013) (herorkestrasie van sewe liedjies deur Sibelius, vir bariton en orkes) * ''Rubáiyát'' (2013) == Elektroniese band == * ''Nommer 1 & 2'' (1980) * ''Heureka 1 & 2'' (1989) == Verlore musiek/musiek wat onttrek is == * Concerto vir blaasinstrumente (1950) *''Dramatiese Ouverture'', vir orkes (1951) *''Tema con tre variazioni (Tema met drie variasies)'', vir orkes (1952) *''Andante moderato'', vir orkes (1952) *''Simfoniese Suite'', vir orkes (1953) * Klavierconcerto No. 0 (1955) *''Praevariata'', vir orkes (1957) * ''The Water Circle, An Homage to Lao-Tzu'', vir koor, klavier en orkes (1972) *''The Finn Way'', vir orkes (1973) *''Kasvaa–kehittyä–muuttua (Growth–Development–Variation)'', vir orkes (1974) *''Notturno'', vir fluit en strykkwartet (1981) == Verwysings == *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Fennica Gehrman tuisblad (uitgewer)] *[https://core.musicfinland.fi/composers/einojuhani-rautavaara Lys van werke] by Music Finland *[https://web.archive.org/web/20120318030649/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WCIP/Rautavaara%2C%20Einojuhani?opendocument&cat=contemporary_-_classical CV] en [https://web.archive.org/web/20120318030720/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WLWOR?readform&comp=Rautavaara%2C%20Einojuhani&cat=contemporary_-_classical lys van werke] by die Finse Musiekinligtingssentrum *{{Cite book |last=Hong |first=Barbara Blanchard |title=Rautavaara's Journey in Music |publisher=Rowman & Littlefield Publishing Group |year=2022 |isbn=9781538172339 |location=London |pages=127–249 |language=Engels}} [[kategorie:Musiek]] tau4geje08s6ite1t0wivf2n9e2j8qb 2920957 2920956 2026-08-01T19:46:14Z ~2026-42576-10 212005 /* Klavier */ 2920957 wikitext text/x-wiki [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|regs|220px|Rautavaara in the 1950's]] Hieronder volg 'n lys van komposisies deur [[Einojuhani Rautavaara]]. Rautavaara het gedurende die 1970's opgehou om opusnommers vir sy werke te gebruik. Bykomend hiertoe, het hy lank nadat die werke oorspronklik gekomponeer is, verskeie daarvan hersien. Derhalwe is die gebruik van opusnommers in verband met sy werke nie noodsaaklik nie. == Operas == *''Kaivos (Die myn)'' (1957–1958/1960/1963) *''Apollo contra Marsyas'' (1970) *''The Abduction of the Sampo (Runo 42: Sammon ryosto)'', korale opera (1974/1982) *''Marjatta, nederige meisie (Marjatta Matalan Neiti)'' (1975) *'''n Dramatiese Toneel, "Laat een Nag" (En dramatisk Scen)'' (1976) *''Thomas'' (1982–1985) *''Vincent'' (1986–1987) *''The House of the Sun'' (Auringon talo)'' (1989–1990) *''Die Geskenk van die Wyse Manne (Tietäjien lahja)'', kameropera (1993–1994) *''Aleksis Kivi'' (1995–1996) *''Rasputin'' (2001–2003) == Insidentele musiek == * Insidentele musiek tot ''sä-Peikko ja Simpukka-Ukko (Father Troll and Old Man Clam)'' (1952) * Klankbaan tot ''Hiilivalkea (Coal Fire)'' (1975) == Ballet == * ''Die Versoekings (Kiusaukset)'' (1969) == Werke vir orkes == *Simfonieë **Simfonie No. 1 (1956/1988/2003) **Simfonie No. 2, ''Intima'' (1957/1984) **Simfonie No. 3 (1961) **Simfonie No. 4, ''Arabescata'' (1962) **Simfonie No. 5 (1985) **Simfonie No. 6,''Vincentiana'' (1992) **Simfonie No. 7, ''Engel van Lig'' (1994) **Simfonie No. 8, ''Die reis'' (1999) *''Modificata'' (1957/2003) *''Canto II'' (1960) *''Helsinki Fanfare'' (1967/87) *''Lahti Fanfare'' (1967) *''In memoriam J. K. Paasikivi'' (1967) *''Anadyomene (Adoration of Aphrodite)'' (1968) *''Helsinki Dancing'' (1971) * ''Cantus Arcticus, concerto vir voëls en orkes'' (1972) *''Garden of Spaces'' (1972/2003) *''Fanfare for the Lahti World Champion Skiing Competition'' (1978) *''Angels and Visitations'' (1978) *''Ostrobothnian Polska'' (1980) *''Lintukoto (Home of the Birds, or Isle of Bliss)'' (1995) *''Autumn Gardens'' (1999) *''Book of Visions'' (2003–05) *''Manhattan-trilogie'' (2004) *''Voor die Ikone'' (1955-56/2005) *''Tapisserie van die Lewe'' (2007) *''In die Begin'' (2015-2016) == Concertos == * Tjelloconcerto No. 1 (1968) * Klavierconcerto No. 1 (1969) *''Ballade'', vir harp en strykinstrumente (1973/1981) * Fluitconcerto ''Danse met die Winde'' (1975) * Vioolconcerto (1976–77) * Orrelconcerto ''Annunciations'' (1976–77) * Kontrabasconcerto ''Engel van Skemer'' (1980) (later rangskik vir kontrabas, twee klaviere en perkussie) * Klavierconcerto No. 2 (1989) * Klavierconcerto No. 3 ''Geskenk van Drome'' (1998) * Harpconcerto (2000) * Klarinetconcerto (2002) * Concerto vir perkussie instrumente ''Incantations'' (2008) * Tjelloconcerto No. 2 ''Towards the Horizon'' (2008/2009) *''Fantasia'', vir viool en orkes (2015) *''Deux Sérénades'', vir viool en orkes (2016/18 voltooi deur Kalevi Aho) == Strykinstrument-orkes == *''The Fiddlers (Pelimannit)'' (1952/1972) (oorspronklik vir klavier) *''Suite vir strykinstrumente'' (1952) *''Divertimento'' (1953) *'''n Elegie vir Béla Bartók'' (1955/1986) *''Canto I'' (1960) *''Finnisch, heute (Fins, vandag)'' (1970) *''Canto III: 'n Portret van die kunstenaar op 'n sekere oomblik'' (1972) *''Drie meditasies vir orkes'' (1973) (uittreksel uit ''Lapsimessu'') *''Ballade vir harp en strykinstrumente'' (1973/1981) *''Suomalainen myytti ('n Finse mite)'' (1977) *''Pohjalainen polska (Ostrobothnian Polska)'' (1980/1993) (Rangskik uit die orkestrale weergawe) *''Hommage à Kodály Zoltán (Bird Gardens)'' (1982) *''Elegie vir Béla Bartók'' (1986) (rangskik uit die weergawe vir tjello en klavier) *''Hommage à Liszt Ferenc'' (1989) *''Canto IV'' (1992) *''Apotheosis'' (1992/1996) *''Adagio celeste'' (2000) *''Canto V – In na die hart van lig'' (2011) == Ensemble vir [[Blaasinstrument]]e == * ''A Requiem in Our Time'', vir koperblaasinstrumente en perkussie (1953) * ''Sotilasmessu (A Soldier's Mass)'' (1968) * ''Playgrounds for Angels'', vir koperblaasinstrumente (1981) * ''Serenade in Brass'', vir koperblaasinstrumente (1982) == Kamermusiek == *Strykkwartette: **Strykkwartet No. 1 (1952) **Strykkwartet No. 2 (1958) **Strykkwartet No. 3 (1965) **Strykkwartet No. 4 (1975) *Strykkwintette: **Strykkwintet No. 1 ''Les cieux inconnus'' (1997) **Strykkwintet No. 2 ''Variasies vir vyf'' (2013) *''Table Music for Duke Johan'', vir blokfluitkwartet (1954) *Kwartet vir hobo en strykinstrumente (1957/1965) *Oktet vir blaasinstrumente (1962) *''Ballade'', vir harp en strykkwintet (1973/1980) *''Ugrilainen dialogi (Hongaarse dialoog)'', vir viool en tjello (1973) *Sonate vir fluit en kitaar (1975) * Music for Upright Piano and Amplified Cello (1976) *''Polska, Variasies op 'n volkslied uit Rantasalmi'' (1977), vir twee tjellos en klavier *''Electropus'', vir twee blaasinstrumente, perkussie, kitaar, luit en klavier (1977) *''Fanfare for EMO'', vir twee trompette, twee trombone en band (1983) *''Hymnus'', vir trompet en orrel (1999) *''Con Spiritus di Kuhmo'', vir viool en tjello (1999) *''The Last Runo'', vir fluit en strykkwartet (2007) *''Fanfare per Fagotti'', vir ses fagotte (2010) == Instrumentele musiek == *''Twee Preludes en fugas oor BEla BArtok en EinAr EnGlunD'', vir tjello en klavier (1955) * ''Partita'', vir kitaar (1956/1980 - onvoltooid 1956-weergawe verlore) * Fagotsonate (1965/1968) * ''Sonetto'', vir klarinet en klavier (1969) * Sonate vir tjellosolo (1969/2001) * ''Dithyrambos'', vir viool en klavier (1970) (ook in weergawe vir viool en orkes) * ''April Lines'', vir viool en klavier (1970/2006) * Tjellosonate No. 1 (1972–1973/2001) * ''Variétude'', vir viool (1974) * ''Tarantará'', vir trompetsolo (1976) * ''Serenades van die [[Eenhoring]]'', vir kitaar (1977) * ''Monoloë van die Eenhoring'', vir kitaar (1980) * ''Luonnekuvaa (Natuurstukke)'', vir kitaar (1980) * Tjellosonate No. 2 (1991) * ''Notturno e Danza'', vir viool en klavier (1993) * ''Sydämeni Laulu (Lied van my Hart)'', vir tjello en klavier (1996/2000) * ''Verlore landskappe'', vir viool en klavier (2005) * ''Somergedagtes'', vir viool en klavier (2008) * ''Fluistering'', vir viool en klavier (2010) == Klavier == *''Drie Simmetriese Preludes'' (1949–50) *''The Fiddlers'' (1952) (later rangskik vir strykorkes; trekklavier) *''Aleksanteri Könni'' (1952/1976) *''Die Duiwel en die Dronkaard'' (1952/1976) *''Ikone'' (1955) *Sewe Preludes (1956) *''Apoteose'' (1957), ongepubliseer *Partita (1956–58) *Ses Études (1969) *Klaviersonate Nr. 1: ''Christus und die Fischer'' (1969) *Klaviersonate Nr. 2: ''Tulisaarna (Die Vuurpreek)'' (1970) *Musiek vir Regop Klavier Nr. 1 (1976) *Musiek vir Regop Klavier No. 2 (1976) *''Narcissus'' (2001) *''Passionale'' (2003) *''Fuoco'' (2007) *''Spieëling'' (2014) == Orrel == *''Ta Tou Theou (Dit wat van God af kom)'', Op. 30 (1967) *''Laudatio trinitatis'' (1969/1970) *Toccata, Op. 59 (1971) *''Häämarssi (Troumars)'' (1984) == Korale musiek == * ''Suomalainen Rukouskirja ('n Finse gebedeboek)'' (1952) * ''Laulupuu (Boomlied)'' (1952), ongepubliseer * ''Lapsen virret (Kinderwysies)'' (1952), ongepubliseer * ''Laulaja (Die Sanger)'', vir mannekoor (1956) * ''Twee Preludes deur T. S. Eliot,'' vir mannekoor (1956/1967) * ''Ludus verbalis'', vir voordragkoor (1957) * ''Ave Maria'', vir mannekoor (1957) * ''Missa duodecanonica'', vir kinderkoor (1963) * ''Nattvarden (Ehtoollinen, Nagmaal)'' (1963) * ''Syksy virran suussa (Herfs by die Riviermond)'', vir mannekoor (1965/1995) * Kaksi psalmia (Twee psalms), vir gemengde koor of mannekoor (1967/1971) * ''Praktisch Deutsch'', motet vir deklamerende koor (1969) * ''Vigilia (All-Night Vigil)'', vir koor en soliste (1971–72/1986) * ''Credo'', vir gemengde koor (1972) * ''Elämän kirja (Boek van die Lewe)'', vir mannekoor (1972) * ''Viatonten valssi (Wals van die onskuldiges)'', vir kinderkoor, viool en klavier (1973) * ''Lorulei'', vir kinderkoor (1973) * ''Kaksi taloa (Twee Huise)'', vir eenstemmige koor en klavier (1973) * ''Kaksi kelmiä (Twee Skarminkels)'', vir kinderkoor (1973) * ''Herran rukous (Die Onse Vader)'' (1973) * ''Isontalon Antti ja Rannanjärvi (Big House Andy and Lakeshore)'', vir mannekoor (1973) * ''Hallin Janne (Janne van Halli)'', vir mannekoor (1973) * ''Lorca Suite'', vir kinderkoor (1973) * ''Morsian (Die bruid) (''1975) * ''Lähto (Vertrek)'' (1975) * ''Kettu ja sairas kukko (Die jakkals en die siek haan''), vir mannekoor (1975) * ''Sommarnatten (Somernag)'', koorlied (1975) * ''Hammerskjöld-Fragment'', vir tenoorsolis en mannekoor (1975) * ''Puusepän poika (Die timmerman se seun)'', vir kinderkoor (1975) * ''Kainuu'', kantate vir koor, voordraer en perkussie (1975) * ''Yxi ja kaxi (Een en Twee)'', vir eenstemmige koor (1975) * ''Marjatan jouluvirsi (Marjatta se kerslied)'' (1975/1995) * ''Joulun virsi, elämän virsi (Kerslied, Lied van die lewe)'', vir mannekoor (1953/1978) (gerangskik uit ''Pyhia päiviä)'' * Neljä serenadia (Vier Serenades), vir mannekoor (1978) * ''Canticum Mariae Virginis'', vir koor [[a cappella]] (1978) * ''Odotus (Opwagting)'', vir gemengde koor, voorleser en orrel (1978) * ''Lehdet lehtiä (Leaves are Leaves)'', vir tenoorsolis en mannekoor (1979) * ''Magnificat'', vir gemengde koor (1979) * ''Nirvana Dharma'', vir koor, sopraan en fluit (1979) * ''Ylistyspsalmi (Psalm van Lof)'', vir gemengde koor en orrel (1979) * ''Rakkaus ei koskaan häviä (Liefde faal nooit)'', vir kinderkoor (1983) * ''Die katedraal (Katedralen)'', vir koor en soliste (1982) * ''The First Runo'', vir vrouekoor (1984) * ''Legenda'', vir mannekoor (1985) * ''The Virgin's Lullaby'', vir vrouekoor (1971/1986) (gerangskik uit ''True and False Unicorn'') * ''I de stora skogarna (In the Great Wild Woodlands)'', vir vrouekoor en klavier (1983-87/1993) (gerangskik uit ''I min älsklings trädgård)'' * ''Canción de nuestro tiempo (Lied van ons tye)'' (1993) * ''Och glädjen den dansar (With Joy We Go Dancing)'' (1993) * ''Die Erste Elegie'' (1993) * ''Wenn sich die Welt auftut (Wanneer die Wêreld Oopgaan)'', vir vrouekoor (1996) * ''Halavan himmeän alla (In die Skadu van die Wilger)'', koorlied (1998) (gerangskik uit ''Aleksis Kivi'') * Nelja romanssia oopperasta ''Rasputin'' (Vier Romanse uit die Opera ''Rasputin)'', vir manskoor (2003/2006) * ''Ons Vreugdevolle Feesmaal'', vir koor (2008) * ''Unsere Liebe'', vir gemengde koor (1996/2010) * ''Missa a cappella'', vir gemengde koor (2010–11) * ''Tapanin Virsi (Lied van Stefanus)'' (2011) *''Hommage vanhalle säveltäjälle (Hulde aan 'n Ou Komponis)'', vir manskoor (2014) *''Orpheus singt'' (2016) == Koor met orkes == * ''Itsenäisyyskantaatti (Onafhanklikheidskantate)'', vir solis, voordraer, gemengde koor en orkes (1967) * ''True & False Unicorn'', [[kantate]] (1971/2000) * ''Kindermis (Lapsimessu)'', vir kinderkoor en orkes (1973) * ''Parantaja (Die Geneser)'', vir koor en orkes (1981) * ''Katso minun kansani on puu'', kantate vir koor en orkes met trekklavier (1991) * ''Op die Laaste Grens'', fantasie vir koor en orkes * Vier liedjies uit ''Rasputin'', vir mannekoor en orkes (2012) *''Balada'', kantate vir tenoor, koor en orkes (2015) == Vokale musiek == * ''Ensi lumen aikaan (Tyd van eerste sneeu)'' (1947) * ''Drie sonette van Shakespeare'' (1951/2005) * ''Madrigalen'' (1952), ongepubliseer * ''Pyhiä päiviä (Gewyde Feeste)'' (1953) * ''Fúnf Sonette an Orpheus (Vyf sonette vir Orpheus)'' (1955–56/1960) * ''Hajoaminen (Disintegrasie)'' (1957), ongepubliseer * ''Die Liebenden (Die geliefdes)'' (1958–59) * ''Orpheus Sonnets, Zweiter Zyklus'' (1958–61), ongepubliseer * ''14 Sånger till dikter av Bo Setterlind'' (1962), ongepubliseer * ''Guds väg (God se weg)'' (1964) * ''In vinternatten (In 'n winternag)'' (1969) * ''Droomwêreld (Maailman uneen)'' (1972, 1982/1997) * ''Almanakka kahdelle (Almanak vir Twee)'' (1973/1998), vir twee stemme en klavier * ''Ilmarisen lento (Die vlug van Ilmarinen)'' (1976) * ''Matka (Die reis)'' (1977) * ''Ek min älsklings tuin (In my geliefde se tuin)'' (1983–87) * ''Minä en puhu minä laulan (I Don't Speak, I Sing)'' (1986) * ''Sinulle minä antaisin auringonkukka'' (1986) * ''Eron hetki op kalveakasvo'' (1997) (herrangskik vanaf "Charlotta se Monoloog" uit ''Aleksis Kivi)'' * ''Nelja laulua oopperasta Aleksis Kivi (Vier liedjies uit die Opera Aleksis Kivi)'' (1997) * ''Eingang (Ingang)'' (2009), vir sopraan en strykkwartet * ''In the Stream of Life'' (2013) (herorkestrasie van sewe liedjies deur Sibelius, vir bariton en orkes) * ''Rubáiyát'' (2013) == Elektroniese band == * ''Nommer 1 & 2'' (1980) * ''Heureka 1 & 2'' (1989) == Verlore musiek/musiek wat onttrek is == * Concerto vir blaasinstrumente (1950) *''Dramatiese Ouverture'', vir orkes (1951) *''Tema con tre variazioni (Tema met drie variasies)'', vir orkes (1952) *''Andante moderato'', vir orkes (1952) *''Simfoniese Suite'', vir orkes (1953) * Klavierconcerto No. 0 (1955) *''Praevariata'', vir orkes (1957) * ''The Water Circle, An Homage to Lao-Tzu'', vir koor, klavier en orkes (1972) *''The Finn Way'', vir orkes (1973) *''Kasvaa–kehittyä–muuttua (Growth–Development–Variation)'', vir orkes (1974) *''Notturno'', vir fluit en strykkwartet (1981) == Verwysings == *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Fennica Gehrman tuisblad (uitgewer)] *[https://core.musicfinland.fi/composers/einojuhani-rautavaara Lys van werke] by Music Finland *[https://web.archive.org/web/20120318030649/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WCIP/Rautavaara%2C%20Einojuhani?opendocument&cat=contemporary_-_classical CV] en [https://web.archive.org/web/20120318030720/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WLWOR?readform&comp=Rautavaara%2C%20Einojuhani&cat=contemporary_-_classical lys van werke] by die Finse Musiekinligtingssentrum *{{Cite book |last=Hong |first=Barbara Blanchard |title=Rautavaara's Journey in Music |publisher=Rowman & Littlefield Publishing Group |year=2022 |isbn=9781538172339 |location=London |pages=127–249 |language=Engels}} [[kategorie:Musiek]] kytiiibb5tajy86m51r00y44ti3cmut 2920965 2920957 2026-08-01T19:50:55Z ~2026-42576-10 212005 /* Verwysings */ 2920965 wikitext text/x-wiki [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|regs|220px|Rautavaara in the 1950's]] Hieronder volg 'n lys van komposisies deur [[Einojuhani Rautavaara]]. Rautavaara het gedurende die 1970's opgehou om opusnommers vir sy werke te gebruik. Bykomend hiertoe, het hy lank nadat die werke oorspronklik gekomponeer is, verskeie daarvan hersien. Derhalwe is die gebruik van opusnommers in verband met sy werke nie noodsaaklik nie. == Operas == *''Kaivos (Die myn)'' (1957–1958/1960/1963) *''Apollo contra Marsyas'' (1970) *''The Abduction of the Sampo (Runo 42: Sammon ryosto)'', korale opera (1974/1982) *''Marjatta, nederige meisie (Marjatta Matalan Neiti)'' (1975) *'''n Dramatiese Toneel, "Laat een Nag" (En dramatisk Scen)'' (1976) *''Thomas'' (1982–1985) *''Vincent'' (1986–1987) *''The House of the Sun'' (Auringon talo)'' (1989–1990) *''Die Geskenk van die Wyse Manne (Tietäjien lahja)'', kameropera (1993–1994) *''Aleksis Kivi'' (1995–1996) *''Rasputin'' (2001–2003) == Insidentele musiek == * Insidentele musiek tot ''sä-Peikko ja Simpukka-Ukko (Father Troll and Old Man Clam)'' (1952) * Klankbaan tot ''Hiilivalkea (Coal Fire)'' (1975) == Ballet == * ''Die Versoekings (Kiusaukset)'' (1969) == Werke vir orkes == *Simfonieë **Simfonie No. 1 (1956/1988/2003) **Simfonie No. 2, ''Intima'' (1957/1984) **Simfonie No. 3 (1961) **Simfonie No. 4, ''Arabescata'' (1962) **Simfonie No. 5 (1985) **Simfonie No. 6,''Vincentiana'' (1992) **Simfonie No. 7, ''Engel van Lig'' (1994) **Simfonie No. 8, ''Die reis'' (1999) *''Modificata'' (1957/2003) *''Canto II'' (1960) *''Helsinki Fanfare'' (1967/87) *''Lahti Fanfare'' (1967) *''In memoriam J. K. Paasikivi'' (1967) *''Anadyomene (Adoration of Aphrodite)'' (1968) *''Helsinki Dancing'' (1971) * ''Cantus Arcticus, concerto vir voëls en orkes'' (1972) *''Garden of Spaces'' (1972/2003) *''Fanfare for the Lahti World Champion Skiing Competition'' (1978) *''Angels and Visitations'' (1978) *''Ostrobothnian Polska'' (1980) *''Lintukoto (Home of the Birds, or Isle of Bliss)'' (1995) *''Autumn Gardens'' (1999) *''Book of Visions'' (2003–05) *''Manhattan-trilogie'' (2004) *''Voor die Ikone'' (1955-56/2005) *''Tapisserie van die Lewe'' (2007) *''In die Begin'' (2015-2016) == Concertos == * Tjelloconcerto No. 1 (1968) * Klavierconcerto No. 1 (1969) *''Ballade'', vir harp en strykinstrumente (1973/1981) * Fluitconcerto ''Danse met die Winde'' (1975) * Vioolconcerto (1976–77) * Orrelconcerto ''Annunciations'' (1976–77) * Kontrabasconcerto ''Engel van Skemer'' (1980) (later rangskik vir kontrabas, twee klaviere en perkussie) * Klavierconcerto No. 2 (1989) * Klavierconcerto No. 3 ''Geskenk van Drome'' (1998) * Harpconcerto (2000) * Klarinetconcerto (2002) * Concerto vir perkussie instrumente ''Incantations'' (2008) * Tjelloconcerto No. 2 ''Towards the Horizon'' (2008/2009) *''Fantasia'', vir viool en orkes (2015) *''Deux Sérénades'', vir viool en orkes (2016/18 voltooi deur Kalevi Aho) == Strykinstrument-orkes == *''The Fiddlers (Pelimannit)'' (1952/1972) (oorspronklik vir klavier) *''Suite vir strykinstrumente'' (1952) *''Divertimento'' (1953) *'''n Elegie vir Béla Bartók'' (1955/1986) *''Canto I'' (1960) *''Finnisch, heute (Fins, vandag)'' (1970) *''Canto III: 'n Portret van die kunstenaar op 'n sekere oomblik'' (1972) *''Drie meditasies vir orkes'' (1973) (uittreksel uit ''Lapsimessu'') *''Ballade vir harp en strykinstrumente'' (1973/1981) *''Suomalainen myytti ('n Finse mite)'' (1977) *''Pohjalainen polska (Ostrobothnian Polska)'' (1980/1993) (Rangskik uit die orkestrale weergawe) *''Hommage à Kodály Zoltán (Bird Gardens)'' (1982) *''Elegie vir Béla Bartók'' (1986) (rangskik uit die weergawe vir tjello en klavier) *''Hommage à Liszt Ferenc'' (1989) *''Canto IV'' (1992) *''Apotheosis'' (1992/1996) *''Adagio celeste'' (2000) *''Canto V – In na die hart van lig'' (2011) == Ensemble vir [[Blaasinstrument]]e == * ''A Requiem in Our Time'', vir koperblaasinstrumente en perkussie (1953) * ''Sotilasmessu (A Soldier's Mass)'' (1968) * ''Playgrounds for Angels'', vir koperblaasinstrumente (1981) * ''Serenade in Brass'', vir koperblaasinstrumente (1982) == Kamermusiek == *Strykkwartette: **Strykkwartet No. 1 (1952) **Strykkwartet No. 2 (1958) **Strykkwartet No. 3 (1965) **Strykkwartet No. 4 (1975) *Strykkwintette: **Strykkwintet No. 1 ''Les cieux inconnus'' (1997) **Strykkwintet No. 2 ''Variasies vir vyf'' (2013) *''Table Music for Duke Johan'', vir blokfluitkwartet (1954) *Kwartet vir hobo en strykinstrumente (1957/1965) *Oktet vir blaasinstrumente (1962) *''Ballade'', vir harp en strykkwintet (1973/1980) *''Ugrilainen dialogi (Hongaarse dialoog)'', vir viool en tjello (1973) *Sonate vir fluit en kitaar (1975) * Music for Upright Piano and Amplified Cello (1976) *''Polska, Variasies op 'n volkslied uit Rantasalmi'' (1977), vir twee tjellos en klavier *''Electropus'', vir twee blaasinstrumente, perkussie, kitaar, luit en klavier (1977) *''Fanfare for EMO'', vir twee trompette, twee trombone en band (1983) *''Hymnus'', vir trompet en orrel (1999) *''Con Spiritus di Kuhmo'', vir viool en tjello (1999) *''The Last Runo'', vir fluit en strykkwartet (2007) *''Fanfare per Fagotti'', vir ses fagotte (2010) == Instrumentele musiek == *''Twee Preludes en fugas oor BEla BArtok en EinAr EnGlunD'', vir tjello en klavier (1955) * ''Partita'', vir kitaar (1956/1980 - onvoltooid 1956-weergawe verlore) * Fagotsonate (1965/1968) * ''Sonetto'', vir klarinet en klavier (1969) * Sonate vir tjellosolo (1969/2001) * ''Dithyrambos'', vir viool en klavier (1970) (ook in weergawe vir viool en orkes) * ''April Lines'', vir viool en klavier (1970/2006) * Tjellosonate No. 1 (1972–1973/2001) * ''Variétude'', vir viool (1974) * ''Tarantará'', vir trompetsolo (1976) * ''Serenades van die [[Eenhoring]]'', vir kitaar (1977) * ''Monoloë van die Eenhoring'', vir kitaar (1980) * ''Luonnekuvaa (Natuurstukke)'', vir kitaar (1980) * Tjellosonate No. 2 (1991) * ''Notturno e Danza'', vir viool en klavier (1993) * ''Sydämeni Laulu (Lied van my Hart)'', vir tjello en klavier (1996/2000) * ''Verlore landskappe'', vir viool en klavier (2005) * ''Somergedagtes'', vir viool en klavier (2008) * ''Fluistering'', vir viool en klavier (2010) == Klavier == *''Drie Simmetriese Preludes'' (1949–50) *''The Fiddlers'' (1952) (later rangskik vir strykorkes; trekklavier) *''Aleksanteri Könni'' (1952/1976) *''Die Duiwel en die Dronkaard'' (1952/1976) *''Ikone'' (1955) *Sewe Preludes (1956) *''Apoteose'' (1957), ongepubliseer *Partita (1956–58) *Ses Études (1969) *Klaviersonate Nr. 1: ''Christus und die Fischer'' (1969) *Klaviersonate Nr. 2: ''Tulisaarna (Die Vuurpreek)'' (1970) *Musiek vir Regop Klavier Nr. 1 (1976) *Musiek vir Regop Klavier No. 2 (1976) *''Narcissus'' (2001) *''Passionale'' (2003) *''Fuoco'' (2007) *''Spieëling'' (2014) == Orrel == *''Ta Tou Theou (Dit wat van God af kom)'', Op. 30 (1967) *''Laudatio trinitatis'' (1969/1970) *Toccata, Op. 59 (1971) *''Häämarssi (Troumars)'' (1984) == Korale musiek == * ''Suomalainen Rukouskirja ('n Finse gebedeboek)'' (1952) * ''Laulupuu (Boomlied)'' (1952), ongepubliseer * ''Lapsen virret (Kinderwysies)'' (1952), ongepubliseer * ''Laulaja (Die Sanger)'', vir mannekoor (1956) * ''Twee Preludes deur T. S. Eliot,'' vir mannekoor (1956/1967) * ''Ludus verbalis'', vir voordragkoor (1957) * ''Ave Maria'', vir mannekoor (1957) * ''Missa duodecanonica'', vir kinderkoor (1963) * ''Nattvarden (Ehtoollinen, Nagmaal)'' (1963) * ''Syksy virran suussa (Herfs by die Riviermond)'', vir mannekoor (1965/1995) * Kaksi psalmia (Twee psalms), vir gemengde koor of mannekoor (1967/1971) * ''Praktisch Deutsch'', motet vir deklamerende koor (1969) * ''Vigilia (All-Night Vigil)'', vir koor en soliste (1971–72/1986) * ''Credo'', vir gemengde koor (1972) * ''Elämän kirja (Boek van die Lewe)'', vir mannekoor (1972) * ''Viatonten valssi (Wals van die onskuldiges)'', vir kinderkoor, viool en klavier (1973) * ''Lorulei'', vir kinderkoor (1973) * ''Kaksi taloa (Twee Huise)'', vir eenstemmige koor en klavier (1973) * ''Kaksi kelmiä (Twee Skarminkels)'', vir kinderkoor (1973) * ''Herran rukous (Die Onse Vader)'' (1973) * ''Isontalon Antti ja Rannanjärvi (Big House Andy and Lakeshore)'', vir mannekoor (1973) * ''Hallin Janne (Janne van Halli)'', vir mannekoor (1973) * ''Lorca Suite'', vir kinderkoor (1973) * ''Morsian (Die bruid) (''1975) * ''Lähto (Vertrek)'' (1975) * ''Kettu ja sairas kukko (Die jakkals en die siek haan''), vir mannekoor (1975) * ''Sommarnatten (Somernag)'', koorlied (1975) * ''Hammerskjöld-Fragment'', vir tenoorsolis en mannekoor (1975) * ''Puusepän poika (Die timmerman se seun)'', vir kinderkoor (1975) * ''Kainuu'', kantate vir koor, voordraer en perkussie (1975) * ''Yxi ja kaxi (Een en Twee)'', vir eenstemmige koor (1975) * ''Marjatan jouluvirsi (Marjatta se kerslied)'' (1975/1995) * ''Joulun virsi, elämän virsi (Kerslied, Lied van die lewe)'', vir mannekoor (1953/1978) (gerangskik uit ''Pyhia päiviä)'' * Neljä serenadia (Vier Serenades), vir mannekoor (1978) * ''Canticum Mariae Virginis'', vir koor [[a cappella]] (1978) * ''Odotus (Opwagting)'', vir gemengde koor, voorleser en orrel (1978) * ''Lehdet lehtiä (Leaves are Leaves)'', vir tenoorsolis en mannekoor (1979) * ''Magnificat'', vir gemengde koor (1979) * ''Nirvana Dharma'', vir koor, sopraan en fluit (1979) * ''Ylistyspsalmi (Psalm van Lof)'', vir gemengde koor en orrel (1979) * ''Rakkaus ei koskaan häviä (Liefde faal nooit)'', vir kinderkoor (1983) * ''Die katedraal (Katedralen)'', vir koor en soliste (1982) * ''The First Runo'', vir vrouekoor (1984) * ''Legenda'', vir mannekoor (1985) * ''The Virgin's Lullaby'', vir vrouekoor (1971/1986) (gerangskik uit ''True and False Unicorn'') * ''I de stora skogarna (In the Great Wild Woodlands)'', vir vrouekoor en klavier (1983-87/1993) (gerangskik uit ''I min älsklings trädgård)'' * ''Canción de nuestro tiempo (Lied van ons tye)'' (1993) * ''Och glädjen den dansar (With Joy We Go Dancing)'' (1993) * ''Die Erste Elegie'' (1993) * ''Wenn sich die Welt auftut (Wanneer die Wêreld Oopgaan)'', vir vrouekoor (1996) * ''Halavan himmeän alla (In die Skadu van die Wilger)'', koorlied (1998) (gerangskik uit ''Aleksis Kivi'') * Nelja romanssia oopperasta ''Rasputin'' (Vier Romanse uit die Opera ''Rasputin)'', vir manskoor (2003/2006) * ''Ons Vreugdevolle Feesmaal'', vir koor (2008) * ''Unsere Liebe'', vir gemengde koor (1996/2010) * ''Missa a cappella'', vir gemengde koor (2010–11) * ''Tapanin Virsi (Lied van Stefanus)'' (2011) *''Hommage vanhalle säveltäjälle (Hulde aan 'n Ou Komponis)'', vir manskoor (2014) *''Orpheus singt'' (2016) == Koor met orkes == * ''Itsenäisyyskantaatti (Onafhanklikheidskantate)'', vir solis, voordraer, gemengde koor en orkes (1967) * ''True & False Unicorn'', [[kantate]] (1971/2000) * ''Kindermis (Lapsimessu)'', vir kinderkoor en orkes (1973) * ''Parantaja (Die Geneser)'', vir koor en orkes (1981) * ''Katso minun kansani on puu'', kantate vir koor en orkes met trekklavier (1991) * ''Op die Laaste Grens'', fantasie vir koor en orkes * Vier liedjies uit ''Rasputin'', vir mannekoor en orkes (2012) *''Balada'', kantate vir tenoor, koor en orkes (2015) == Vokale musiek == * ''Ensi lumen aikaan (Tyd van eerste sneeu)'' (1947) * ''Drie sonette van Shakespeare'' (1951/2005) * ''Madrigalen'' (1952), ongepubliseer * ''Pyhiä päiviä (Gewyde Feeste)'' (1953) * ''Fúnf Sonette an Orpheus (Vyf sonette vir Orpheus)'' (1955–56/1960) * ''Hajoaminen (Disintegrasie)'' (1957), ongepubliseer * ''Die Liebenden (Die geliefdes)'' (1958–59) * ''Orpheus Sonnets, Zweiter Zyklus'' (1958–61), ongepubliseer * ''14 Sånger till dikter av Bo Setterlind'' (1962), ongepubliseer * ''Guds väg (God se weg)'' (1964) * ''In vinternatten (In 'n winternag)'' (1969) * ''Droomwêreld (Maailman uneen)'' (1972, 1982/1997) * ''Almanakka kahdelle (Almanak vir Twee)'' (1973/1998), vir twee stemme en klavier * ''Ilmarisen lento (Die vlug van Ilmarinen)'' (1976) * ''Matka (Die reis)'' (1977) * ''Ek min älsklings tuin (In my geliefde se tuin)'' (1983–87) * ''Minä en puhu minä laulan (I Don't Speak, I Sing)'' (1986) * ''Sinulle minä antaisin auringonkukka'' (1986) * ''Eron hetki op kalveakasvo'' (1997) (herrangskik vanaf "Charlotta se Monoloog" uit ''Aleksis Kivi)'' * ''Nelja laulua oopperasta Aleksis Kivi (Vier liedjies uit die Opera Aleksis Kivi)'' (1997) * ''Eingang (Ingang)'' (2009), vir sopraan en strykkwartet * ''In the Stream of Life'' (2013) (herorkestrasie van sewe liedjies deur Sibelius, vir bariton en orkes) * ''Rubáiyát'' (2013) == Elektroniese band == * ''Nommer 1 & 2'' (1980) * ''Heureka 1 & 2'' (1989) == Verlore musiek/musiek wat onttrek is == * Concerto vir blaasinstrumente (1950) *''Dramatiese Ouverture'', vir orkes (1951) *''Tema con tre variazioni (Tema met drie variasies)'', vir orkes (1952) *''Andante moderato'', vir orkes (1952) *''Simfoniese Suite'', vir orkes (1953) * Klavierconcerto No. 0 (1955) *''Praevariata'', vir orkes (1957) * ''The Water Circle, An Homage to Lao-Tzu'', vir koor, klavier en orkes (1972) *''The Finn Way'', vir orkes (1973) *''Kasvaa–kehittyä–muuttua (Growth–Development–Variation)'', vir orkes (1974) *''Notturno'', vir fluit en strykkwartet (1981) == Verwysings == *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Fennica Gehrman tuisblad (uitgewer)] *[https://core.musicfinland.fi/composers/einojuhani-rautavaara Lys van werke] by Music Finland *[https://web.archive.org/web/20120318030649/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WCIP/Rautavaara%2C%20Einojuhani?opendocument&cat=contemporary_-_classical CV] en [https://web.archive.org/web/20120318030720/http://www.fimic.fi/fimic/fimic.nsf/WLWOR?readform&comp=Rautavaara%2C%20Einojuhani&cat=contemporary_-_classical lys van werke] by die Finse Musiekinligtingssentrum *{{Cite book |last=Hong |first=Barbara Blanchard |title=Rautavaara's Journey in Music |publisher=Rowman & Littlefield Publishing Group |year=2022 |isbn=9781538172339 |location=Londen |pages=127–249 |language=Engels}} [[kategorie:Musiek]] jjspufjz8q9fy77938zxgs9o1w57bjm 0 464311 2920874 2920613 2026-08-01T17:49:48Z Aliwal2012 39067 2920874 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 19 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 56 | 1:22:05.0 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 2 | '''6''' |- ! 3 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 6 | '''4''' |- ! 4 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 9 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{US-VLAG}} '''[[Mark Donohue]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 15 | '''2''' |- ! 6 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 13 | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 2 Rondes | 4 | &nbsp; |- ! 14 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! 17 | 32 | {{NZ-VLAG}} [[John Nicholson]] | [[Lyncar]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! 18 | 19 | {{GB-VLAG}} [[Dave Morgan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! 19 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{GB-VLAG}} [[Jim Crawford]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 8 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] alnovwiff5kxw900ctnyq0py1ye0z3k 2920876 2920874 2026-08-01T17:50:11Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1975]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920876 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 19 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 56 | 1:22:05.0 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 2 | '''6''' |- ! 3 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 6 | '''4''' |- ! 4 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 9 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{US-VLAG}} '''[[Mark Donohue]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | Ongeluk | 15 | '''2''' |- ! 6 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 13 | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 2 Rondes | 4 | &nbsp; |- ! 14 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! 17 | 32 | {{NZ-VLAG}} [[John Nicholson]] | [[Lyncar]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! 18 | 19 | {{GB-VLAG}} [[Dave Morgan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! 19 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{GB-VLAG}} [[Jim Crawford]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 8 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] 3va5nplnmx24uzqikky2i7aw066cze5 0 464312 2920879 2920631 2026-08-01T17:51:48Z Aliwal2012 39067 2920879 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Brands Hatch-renbaan]], [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | 1:31:46.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 68 | +18.31 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +19.57 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +47.76 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 68 | + 1:11.73 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 67 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 40 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 12 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! 15 | 12 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | + 6 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 60 | Brandstofstelsel | 2 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Petrolpedaal | 22 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofdruk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Remme | 18 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Turbo | 21 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] 8sj57f5nm9p5rlyvm7jgy6blferfhr1 2920881 2920879 2026-08-01T17:52:08Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1976]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920881 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Brands Hatch-renbaan]], [[Brittanje]] gehou. Dit was die negende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | 1:31:46.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 68 | +18.31 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +19.57 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +47.76 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 68 | + 1:11.73 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 67 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 40 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 12 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! 15 | 12 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | + 6 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 60 | Brandstofstelsel | 2 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Petrolpedaal | 22 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofdruk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Remme | 18 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Turbo | 21 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] es3fpz91zxa76xbxlo5cn326n3oyzfd 0 464313 2920928 2920618 2026-08-01T19:20:30Z Aliwal2012 39067 {{F1GP 1970–1979}} 2920928 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 16 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | 1:31:46.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 68 | +18.31 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +19.57 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | +47.76 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 68 | + 1:11.73 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 67 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 40 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 12 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! 15 | 12 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 62 | + 6 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 60 | Brandstofstelsel | 2 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Petrolpedaal | 22 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Brandstofdruk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Remme | 18 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Turbo | 21 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] 7zqaw08ymfllvz21v913sp9lm9bsbmw 0 464322 2920958 2920699 2026-08-01T19:47:27Z Oesjaar 7467 Verbeter, nog besig! 2920958 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Verfblommetjie | image = | taxon = Alectra sessiliflora | authority = (Vahl) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Alectra aberdarica'' <small>Chiov.</small> * ''Alectra arabica'' <small>Deflers</small> * ''Alectra asperrima'' <small>Benth.</small> * ''Alectra barbata'' <small>(Hiern) Melch.</small> * ''Alectra communis'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra congolensis'' <small>Troupin</small> * ''Alectra cordata'' <small>Benth.</small> * ''Alectra hundtii'' <small>Melch.</small> * ''Alectra ibityensis'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''Alectra ledermannii'' <small>Engl.</small> }} Die '''verfblommetjie''' (''Alectra sessiliflora'') is 'n [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Assam]], [[Bangladesj]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[China]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kameroen]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Tsjad]], == Galery == <gallery> Alectra sessiliflora Bioko 2013.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4635.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4636.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637-01.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798794-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/27b184f6-c6cf-4b5b-8067-2574512a0091 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van China]] [[Kategorie:Flora van Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 78aypf6of1ye0pmmeb42iaj6ndjqmc5 2920959 2920958 2026-08-01T19:47:58Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ En..?? 2920959 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Verfblommetjie | image = | taxon = Alectra sessiliflora | authority = (Vahl) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Alectra aberdarica'' <small>Chiov.</small> * ''Alectra arabica'' <small>Deflers</small> * ''Alectra asperrima'' <small>Benth.</small> * ''Alectra barbata'' <small>(Hiern) Melch.</small> * ''Alectra communis'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra congolensis'' <small>Troupin</small> * ''Alectra cordata'' <small>Benth.</small> * ''Alectra hundtii'' <small>Melch.</small> * ''Alectra ibityensis'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''Alectra ledermannii'' <small>Engl.</small> }} Die '''verfblommetjie''' (''Alectra sessiliflora'') is 'n [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Assam]], [[Bangladesj]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[China]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kameroen]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Tsjad]], == Galery == <gallery> Alectra sessiliflora Bioko 2013.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4635.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4636.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637-01.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798794-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/27b184f6-c6cf-4b5b-8067-2574512a0091 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van Volksrepubliek China|China]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] s7w3hxgeghsqcm0fmrr9t8douf8fpy5 2920960 2920959 2026-08-01T19:48:16Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Ek hoop so! 2920960 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Verfblommetjie | image = | taxon = Alectra sessiliflora | authority = (Vahl) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Alectra aberdarica'' <small>Chiov.</small> * ''Alectra arabica'' <small>Deflers</small> * ''Alectra asperrima'' <small>Benth.</small> * ''Alectra barbata'' <small>(Hiern) Melch.</small> * ''Alectra communis'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra congolensis'' <small>Troupin</small> * ''Alectra cordata'' <small>Benth.</small> * ''Alectra hundtii'' <small>Melch.</small> * ''Alectra ibityensis'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''Alectra ledermannii'' <small>Engl.</small> }} Die '''verfblommetjie''' (''Alectra sessiliflora'') is 'n [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Assam]], [[Bangladesj]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[China]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kameroen]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Tsjad]], == Galery == <gallery> Alectra sessiliflora Bioko 2013.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4635.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4636.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637-01.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798794-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/27b184f6-c6cf-4b5b-8067-2574512a0091 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China|China]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] bmj2z0mh43h1lgh33ggeqp56nl2wbje 2920961 2920960 2026-08-01T19:48:44Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2920961 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Verfblommetjie | image = | taxon = Alectra sessiliflora | authority = (Vahl) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Alectra aberdarica'' <small>Chiov.</small> * ''Alectra arabica'' <small>Deflers</small> * ''Alectra asperrima'' <small>Benth.</small> * ''Alectra barbata'' <small>(Hiern) Melch.</small> * ''Alectra communis'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra congolensis'' <small>Troupin</small> * ''Alectra cordata'' <small>Benth.</small> * ''Alectra hundtii'' <small>Melch.</small> * ''Alectra ibityensis'' <small>Eb.Fisch.</small> * ''Alectra ledermannii'' <small>Engl.</small> }} Die '''verfblommetjie''' (''Alectra sessiliflora'') is 'n [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Assam]], [[Bangladesj]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[China]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Kameroen]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Tsjad]], == Galery == <gallery> Alectra sessiliflora Bioko 2013.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4635.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4636.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637-01.jpg Alectra sessiliflora 5Dsr 4637.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798794-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/27b184f6-c6cf-4b5b-8067-2574512a0091 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] mntuj07p3rfbwf8d18ikuf61dminm15 0 464329 2920930 2920711 2026-08-01T19:23:44Z Aliwal2012 39067 2920930 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 31 Julie 1977 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 47 | 1:31:49.3 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 47 | +14,33&nbsp;s | 1 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 47 | +20,9&nbsp;s | 5 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 47 | +60,27&nbsp;s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 47 | +87,37&nbsp;s | 10 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 47 | +89,81&nbsp;s | 11 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | +1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 8 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | +1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Wiel | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofpomp | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 21 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | [[Bestand:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Koppeling | 18 | &nbsp; |- ! DNF/DSQ | 35 | {{DE-VLAG}} [[Hans Heyer]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Transmissie | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Transmissie | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] 285f6z5ypvzl6l7tb6qebe7p6chu5qs 0 464332 2920933 2920732 2026-08-01T19:27:17Z Aliwal2012 39067 2920933 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[28 Augustus]] [[1977]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. ==Uitslag== [[Lêer:Accident at 1977 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|280px|Na 'n stamp deur 'n teenstander kies die McLaren-Ford van [[Jochen Mass]] die lugruim in die Gerlachbocht en moet die Duitser reeds in die eerste rondte die stryd opgee.]] {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Ro ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | 1:41:45.93 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 75 | 1.89 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 15 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 17 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | Sonder brandstof | 12 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 73 | + 2 Rondes | 6 | '''1''' |- ! 7 | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 73 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 8 | 35 | {{DE-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 11 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 16 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! DQ | 38 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Boro (Formula One)|Boro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Gediskwalifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ontsteking | 7 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Petrolpedaal | 9 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ontsteking | 21 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Olielek | 8 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] c06frj74ye5vpdheatng9lwcajd07ro 0 464333 2920934 2920740 2026-08-01T19:28:01Z Aliwal2012 39067 2920934 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[14 Augustus]] [[1977]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 17 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:37:16.49 | 14 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +20,13&nbsp;s | 1 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 54 | +34,5&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +34,75&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +72,09&nbsp;s | 15 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 53 | +1 Ronde | 12 | |- ! 9 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 22 | |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 17 | |- ! 11 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 23 | |- ! 12 | 33 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 19 | |- ! 13 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 10 | |- ! 14 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 18 | |- ! 15 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 13 | |- ! 16 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 25 | |- ! 17 | 36 | {{ES-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 26 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Tol | 8 | |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 2 | |- ! NF | 23 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 7 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Enjin | 16 | |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 21 | Olielek | 6 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Enjin | 3 | |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] 4zjrri89jcv9vmrmn3440odciaui4ei 2920935 2920934 2026-08-01T19:29:08Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920935 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[14 Augustus]] [[1977]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 17 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:37:16.49 | 14 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +20,13&nbsp;s | 1 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 54 | +34,5&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 54 | +34,75&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | +72,09&nbsp;s | 15 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 53 | +1 Ronde | 12 | |- ! 9 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 22 | |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 17 | |- ! 11 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 23 | |- ! 12 | 33 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 19 | |- ! 13 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 10 | |- ! 14 | 34 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 18 | |- ! 15 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 13 | |- ! 16 | 18 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 25 | |- ! 17 | 36 | {{ES-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ongeluk | 26 | |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Tol | 8 | |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 2 | |- ! NF | 23 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 7 | |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | Enjin | 16 | |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ratkas | 21 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 21 | Olielek | 6 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Enjin | 3 | |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] bsqz406csep2uknzabsfzcnfqnn58po 0 464334 2920873 2920744 2026-08-01T17:48:43Z Aliwal2012 39067 {{F1GP 1970–1979}} 2920873 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[17 Augustus]] [[1975]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 9 |{{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | 0:57:56.69 | 8 | '''4½''' |- ! 2 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 27.03 | 2 | '''3''' |- ! 3 | 16 |{{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 34.85 | 15 | '''2''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 1:12.66 | 9 | '''1½''' |- ! 5 | 5 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 1:23.33 | 13 | '''1''' |- ! 6 | 12 |{{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 29 | + 1:30.28 | 1 | '''½''' |- ! 7 | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 29 | + 1:39.07 | 5 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 9 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 12 | 31 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 23 | &nbsp; |- ! 13 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 14 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 15 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 16 | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 17 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! NC | 33 |{{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Nie geklassifiseer | 27 | &nbsp; |- ! NF | 32 |{{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Elektriese probleem | 26 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Hantering | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{CH-VLAG}} [[Jo Vonlanthen]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 28 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 10 | Inspuiting | 14 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 2 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NC | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fatale ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NC | 6 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] cqrdlwa1ap1k69rcluacoc2h51ritok 0 464335 2920883 2920746 2026-08-01T17:53:08Z Aliwal2012 39067 2920883 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[15 Augustus]] [[1976]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:30:07.86 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 54 | + 10.79 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 6 |{{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 11.98 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 12.44 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 21.49 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 10 |{{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 34.34 | 3 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 59.45 | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 38 |{{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 10 | 18 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 39 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Pesenti-Rossi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 12 | 33 |{{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 |{{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Petrolpedaal | 19 | &nbsp; |- ! NC | 32 |{{CH-VLAG}} [[Loris Kessel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 25 | &nbsp; |- ! NF | 9 |{{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 30 |{{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 17 |{{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Brandstofpomp | 8 | &nbsp; |- ! NF | 19 |{{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 34 |{{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Brandstofpomp | 11 | &nbsp; |- ! NF | 4 |{{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 20 |{{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 |{{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Remme | 6 | &nbsp; |- ! NF | 3 |[[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Koppeling | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] a4ycb60ees5n92nm378y3zzbe3mh8np 2920884 2920883 2026-08-01T17:53:33Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1976]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920884 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' is op [[15 Augustus]] [[1976]] op die Österreichring in [[Oostenryk]] gehou. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | 1:30:07.86 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 54 | + 10.79 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 6 |{{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 11.98 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 12.44 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 21.49 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 10 |{{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 54 | + 34.34 | 3 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 59.45 | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | +1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 38 |{{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | +2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 10 | 18 |{{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 39 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Pesenti-Rossi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 12 | 33 |{{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | +4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NF | 22 |{{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Petrolpedaal | 19 | &nbsp; |- ! NC | 32 |{{CH-VLAG}} [[Loris Kessel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 25 | &nbsp; |- ! NF | 9 |{{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 30 |{{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 40 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 17 |{{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Brandstofpomp | 8 | &nbsp; |- ! NF | 19 |{{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 34 |{{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Brandstofpomp | 11 | &nbsp; |- ! NF | 4 |{{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 20 |{{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 |{{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Remme | 6 | &nbsp; |- ! NF | 3 |[[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Koppeling | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] 7cn2krlyqt63123ygqc9g2k8862hans 0 464336 2920886 2920750 2026-08-01T17:55:55Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1977]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920886 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[9 Januarie]] 1977 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Wolf (raceteam)|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:40:11.19 | 11 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 53 | +43.24 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | +46.02 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +55.48 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | Wiellaer | 8 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | +2 Rondes | 12 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Sonder brandstof | 13 | |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Elektriese probleem | 17 | |- ! NC | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Nie geklassifiseer | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Suspensie | 2 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Transmissie | 20 | |- ! NC | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 37 | Nie geklassifiseer | 15 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Oorverhit | 3 | |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 5 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 14 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Ingo Hoffmann]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 19 | |- ! NF | 11 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Brandstofstelsel | 4 | |- ! NF | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ongeluk | 18 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ratkas | 21 | |} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1977]] kmd7il05rgt1z4s4xvd4h0ratop01hs 2920889 2920886 2026-08-01T17:57:35Z Aliwal2012 39067 2920889 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[9 Januarie]] 1977 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:40:11.19 | 11 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''Carlos Pace''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 53 | +43.24 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | +46.02 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | +55.48 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | Wiellaer | 8 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | +2 Rondes | 12 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Sonder brandstof | 13 | |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Elektriese probleem | 17 | |- ! NC | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Nie geklassifiseer | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Suspensie | 2 | |- ! NF | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Transmissie | 20 | |- ! NC | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 37 | Nie geklassifiseer | 15 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Oorverhit | 3 | |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 5 | |- ! NF | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 14 | |- ! NF | 29 | {{BR-VLAG}} [[Ingo Hoffmann]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 19 | |- ! NF | 11 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Brandstofstelsel | 4 | |- ! NF | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ongeluk | 18 | |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ratkas | 21 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] 98aguxblyvprp9gafswr71x9022820n 0 464337 2921038 2920754 2026-08-01T22:34:00Z Aliwal2012 39067 2921038 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[12 Januarie]] 1975 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:39:26.29 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 5.91 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 17.06 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 35.79 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 54.25 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 1:19.65 | 4 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 9 |{{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 12 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Transmissie | 14 | &nbsp; |- ! 13 | 23 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 3 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NC | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Mike Wilds]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 24 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! DQ | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Gediskwalifiseer | 15 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] o7ze4dh1nnh86kppcn8fdfvnn9qxwlx 8 464338 2920765 2026-08-01T12:51:11Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '/* This imports the latest version of owidslider (Our World in Data) from Commons. Full documentation can be found at https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID */ mw.loader.load( '//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-owidslider.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-owidslider.css&action=raw&ctype=text/css', 'text/css');' 2920765 javascript text/javascript /* This imports the latest version of owidslider (Our World in Data) from Commons. Full documentation can be found at https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID */ mw.loader.load( '//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-owidslider.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-owidslider.css&action=raw&ctype=text/css', 'text/css'); agj9m828ukhyi195uaon99goceqetl1 14 464339 2920773 2026-08-01T13:19:11Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Versteekte kategorie}}' 2920773 wikitext text/x-wiki {{Versteekte kategorie}} d65yxcjy5mr1bvdb53uzx2c5tilgynt 12 464340 2920775 2026-08-01T13:29:30Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met 'Die doel van hierdie bladsy is om die werking van die [[Wikipedia:Kontak]] bladsy te verduidelik. Daar is 'n klomp eposadresse wat aan die wikimedia stigting behoort. Baie van hulle is geskep sodat elke taalwiki 'n kontakpunt kan hê vir nie-wikimediane om iemand van die betrokke wikipedia te kontak en hulp te kry met inligting of probleme wat hulle rakende die wiki ondervind. Die e-posadresse (onvolledige lys) wat van toepassing is op afwiki is: info-af@wikimed...' 2920775 wikitext text/x-wiki Die doel van hierdie bladsy is om die werking van die [[Wikipedia:Kontak]] bladsy te verduidelik. Daar is 'n klomp eposadresse wat aan die wikimedia stigting behoort. Baie van hulle is geskep sodat elke taalwiki 'n kontakpunt kan hê vir nie-wikimediane om iemand van die betrokke wikipedia te kontak en hulp te kry met inligting of probleme wat hulle rakende die wiki ondervind. Die e-posadresse (onvolledige lys) wat van toepassing is op afwiki is: info-af@wikimedia.org Daar is nie 'n spesifieke persoon wat na die posbus vir hierdie e-posadresse in 'n normale e-poskliënt kyk nie. Wikimedia het dit geïntegreer in 'n hulpstelsel, en daar is 'n span van mense wat die stelsel gebruik om die eposse te lees en beantwoord. Die span is : [[:meta:Volunteer Response Team]] Vir volledige inligting oor hierdie proses op afwiki sien [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]] gmbdvnu5zjzhh3e4gq2mhmfbjqvnj7b 4 464341 2920778 2026-08-01T13:33:19Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Nog besig}} Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voors...' 2920778 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. s88cciastip458zac9z594cq4rey0wo 2920784 2920778 2026-08-01T13:57:00Z Rooiratel 90342 2920784 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|fork]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * Oesjaar * Rooiratel * ???? kfdjwfuwc7gi6yd15bv8pdgtdcpt1sz 2920788 2920784 2026-08-01T14:10:01Z Rooiratel 90342 2920788 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|fork]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * Oesjaar * Rooiratel * ???? r8br2ig4r6247ok6djh7aqeb8irsgsu 2920789 2920788 2026-08-01T14:10:40Z Rooiratel 90342 2920789 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * Oesjaar * Rooiratel * ???? 1ef4v0ykvfdt8tn3dfyxk8l3bcvsncc 2920791 2920789 2026-08-01T14:13:45Z Rooiratel 90342 2920791 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * Oesjaar * Rooiratel * ???? == Sien ook == <!--T:27--> <!--T:28--> * [[<tvar name="1">Special:MyLanguage/VRT/Personnel</tvar>|Lys van VRT-lede]] * [[<tvar name="2">Special:MyLanguage/VRT/Recruiting</tvar>|Word 'n vrywilliger]] * [[<tvar name="3">Special:MyLanguage/VRT/Volunteering</tvar>|Doen aansoek om 'n vrywilliger te word]] fq5uzdgm2faw3d01nifxep089g4k6k3 2920794 2920791 2026-08-01T14:14:18Z Rooiratel 90342 Rol weergawe [[Special:Diff/2920791|2920791]] deur [[Special:Contributions/Rooiratel|Rooiratel]] ([[User talk:Rooiratel|bespreek]]) terug. 2920794 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * Oesjaar * Rooiratel * ???? 1ef4v0ykvfdt8tn3dfyxk8l3bcvsncc 2920799 2920794 2026-08-01T14:26:30Z Rooiratel 90342 2920799 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== * [[Gebruiker:Oesjaar]] * [[Gebruiker:Rooiratel]] * [[Gebruiker:Elmarie_Waltman]] 4475adhjdsjmtel7lq3ek7f3rdyjdml 2920862 2920799 2026-08-01T17:31:37Z Rooiratel 90342 2920862 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== (Nog nie uitgevoer nie) * [[Gebruiker:Oesjaar]] * [[Gebruiker:Rooiratel]] * [[Gebruiker:Elmarie_Waltman]] 7lsp68xopl998hvlbjjq8swxtg1he1m 2920864 2920862 2026-08-01T17:35:22Z Rooiratel 90342 2920864 wikitext text/x-wiki Die '''Vrywillige Reaksiespan''' (in Engels: '''Volunteer Response Team''', '''VRT'''; voormalig '''OTRS''') is 'n groep vrywilligers wat die meeste e-posse wat na Wikipedia en die [[Wikimedia-stigting]] gestuur word, beantwoord. Daar is verskeie verskillende e-posadresse wat die vrywilligerreaksiespan bereik. Indien u aangeraai is om "VRT te kontak" en hierheen gestuur is, lees asseblief [[Wikipedia:Kontak ons]] vir verdere advies, insluitend voorstelle vir watter e-posadres om na te skryf vir spesifieke probleme, asook ander moontlike maniere om jou probleem op te los. Vrywilligers moet 'n buitengewoon goeie rekord op Wikimedia-projekte hê, en moet instem tot die [[foundation:Legal:Confidentiality agreement for nonpublic information|Vertroulikheidsooreenkoms vir nie-openbare inligting]]. == Geskiedenis == [[Lêer:OTRS 5 Dashboard-en.png|duimnael|regs|upright=1.36|Die paneelbord van die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] (sedert 2016)]] Voor April 2021 het die span die [[OTRS|Open-source Ticket Request System]] ("OTRS") sagteware gebruik om die e-pos wat dit ontvang het, te organiseer en te verwerk. Nadat die oopbronweergawe van OTRS deur die ontwikkelaar gestaak is, gebruik die span nou Znuny, wat 'n oopbron [[Fork (software development)|vurk]] van die OTRS sagteware is. OTRS is dikwels as 'n afkorting gebruik om na die span self te verwys, maar die huidige afkorting vir die vrywilligerspan is VRT. VRTS (vir "VRT Software") is die generiese, verskaffer-onafhanklike afkorting vir die sagteware wat deur die Vrywilligerreaksiespan (Volunteer Response Team) gebruik word. Die Znuny-sagteware bied 'n georganiseerde manier vir verskeie mense om derdeparty-e-posse te kategoriseer en daarop te reageer, sodat die span geïnterpreteer kan word as 'n soort Wikimedia-wye kliëntediens-e-posspan. === Facebook === Daar is 'n Facebook groep oor die Afrikaanse Wikipedia, maar dit is nie amptelik nie. Daar is ook 'n epos address : <code>afrikaansewikipedia@gmail.com</code> wat nie amptelik is nie. Ons weet nie wie dit geskep het nie, en wie dit beheer nie, en daar is nie 'n manier om dit oor te neem van 'n onbekende persoon nie. Moet nie kontakpunte skep waar jy die enigste mens is wat dit beheer nie. Mense kom en gaan. Hou by die amptelike kontakpunte op Wikipedia self. Dit sal altyd hier wees. == Spanaktiwiteite == Die vrywilliger-reaksiespan ontvang 'n wye verskeidenheid e-posse: * vrae oor Wikipedia en ander Wikimedia Foundation-projekte * [[c:Commons:Volunteer Response Team|lisensietoekennings vir geskenkte media]] * verslae van artikelfoute * kwessies oor [[WP:BLP|biographies of living persons]] (insluitend die onlangs oorledenes) * klagtes van blatante vandalisme of kwaadwillige veranderinge * navrae oor die hergebruik van teks of media * komplimente en terugvoer * inligtingversoeke Die meeste versoeke met betrekking tot gewone redaksionele sake word verwys na normale wiki-prosesse. Vrywilligers kan meer aktiewe hulp verleen vir laster- en privaatheidskwessies en vir versoeke van die onderwerpe van artikels. Die vrywilliger-reaksiespan tree ook op as 'n kontakpunt vir derde partye wat nie vertroud is met Wikipedia se redigeringsproses nie, en wat Wikipedia wil in kennis stel van 'n artikelfout of -probleem. ===Gebruikersreg (globaal)=== {{see also|Wikipedia:Global rights policy#VRT-permissions}} Alle gebruikers met toegang tot die VRT-toestemmings en/of foto-indieningswaglys kry die [[Special:GlobalGroupPermissions/vrt-permissions|globale VRT-toestemmingsagent]] gebruikersreg. Die gebruikersreg self sluit slegs die toestemming in om bladsye te lees (wat deur elke IP-adres en gebruikersrekening gehou word), toegang tot die [[vrtwiki:Main Page|VRT wiki]], en die vermoë om [[WP:2FA|twee-faktor-verifikasie]] in staat te stel. Die gebruikersreg bestaan ​​vir [[Special:AbuseFilter/642|'n wysigingsfilter]] wat verhoed dat nie-VRT-lede VRT-toestemmingsjablone byvoeg of verwyder. == Gebruikers, kaartjies en toue == Die VRT Sagteware (VRTS) word deur die lede van die Vrywilligerreaksiespan gebruik om die versoeke wat per e-pos ontvang word, te bestuur. : ''sien [[meta:VRT]] vir die hoofblad, en 'n meer volledige lys van toue en openbaar gelyste vrywilligers'' ===<span id="Kaartjies"></span><span id="Waglyste"></span>Kaartjies en waglyste=== Inkomende e-posversoeke in Wikimedia se VRTS-stelsel staan ​​bekend as ''"kaartjies"'' ({{en}} tickets) en word geïdentifiseer deur 'n ''"kaartjienommer"''. E-posse word by aankoms gekategoriseer volgens taal en tipe inhoud om verbeterde diens moontlik te maak. Spanlede kry toegang tot aangewese kategorieë e-pos (bekend as ""waglyste"" | "queues" in Engels) na goeddunke van die VRTS-administrateurs. Daar is twee hoofstelle waglyste wat direk verband hou met die Afrikaanse Wikipedia: * ''info-af'', wat algemene navrae hanteer wat in Afrikaans gestuur word, insluitend die meeste kopieregkwessies. Hierdie is 'n algemene stel waglyste, dus kan kaartjies hier verband hou met enige Wikimedia Foundation-projek in enige taal. * ''Permissions'', wat kaartjies van kopiereghouers hanteer wat toestemming verleen om teks, beelde of ander media te hergebruik. Die VRTS-stelsel word ook gebruik deur die [[WP:Stewards|Stewards]] en die Afrikaans Wikipedia [[WP:Checkuser|Checkuser]] en [[WP:Oversight|Oversight]] spanne om inkomende versoeke te hanteer. ===<span id="Lidmaatskap"></span>Lidmaatskap van die vrywillige reaksiespan=== Spanlidmaatskap is onder die direkte toesig van die VRTS-administrateurs (self goedgekeur deur die Wikimedia-stigting), vir individue oor alle projekte wat voldoende vertrou word om hoflike en kundige antwoorde te gee. Vrywillige spanwerk behels dikwels bereidwilligheid om te werk aan moeilike, sensitiewe en soms vyandige boodskappe wat na Wikimedia gestuur word; sensitiwiteit vir die behoeftes van buitestaanders; en voorbeeldige diskresie. Die volledige lys van gebruikersrekeninge op die VRTS-stelsel kan gevind word by [[m:VRT/Users|Meta-Wiki]]. Indien u enige twyfel het dat 'n redakteur wat na 'n VRT-kaartjie in 'n wysiging verwys, dalk nie 'n VRT-respondent is nie, kontak gerus een van die VRTS-administrateurs wat hieronder gelys word per e-pos om dit te verduidelik, en verskaf 'n skakel na die aksie wat na die VRT-kaartjie in die opsomming verwys het. Nuwe vrywilligers is welkom om aansoek te doen by [[meta:VRT/Volunteering]]. Ander gebruikers word ook aangemoedig om in die openbaar of privaat kommentaar te lewer oor aansoeke wat op daardie bladsy gelys word. Die VRTS-administrateurs sal alle aansoeke privaat bespreek en na eie goeddunke besluit of hulle die nominasie aanvaar of van die hand wys. === Lys van vrywillige reaksiespanleiers (VRTS-administrateurs) === ''Vir die lys van VRTS-administrateurs, sien : [[meta:VRT#Administrators]].'' ===<span id="List of volunteer response team leaders"></span><span id="OTRS administrators"></span><span id="VTRS administrators"></span>Lys van vrywillige reaksiespanlede vir afwiki=== (Nog nie uitgevoer nie) * [[Gebruiker:Oesjaar]] * [[Gebruiker:Rooiratel]] * [[Gebruiker:Elmarie_Waltman]] tjwskn4t6f4k9y89xzufd07kpo3bda8 4 464342 2920779 2026-08-01T13:34:28Z Rooiratel 90342 Stuur aan na [[Wikipedia:Kontak]] 2920779 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Wikipedia:Kontak]] 2gxpkd7c6b2kcby8c9zjy1at4kzxby5 0 464343 2920786 2026-08-01T14:06:37Z Aliwal2012 39067 Hier gaan ons alweer! 2920786 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[2 Oktober]] [[1977]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:58:23.267 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 0:02.026 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:18.879 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:40.615 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:48.138 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 58 | + 1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 58 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 57 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- ! 13 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 14 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 15 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 16 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 17 | 25 | {{GB-VLAG}} [[Ian Ashley]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 18 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 19 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 30 | Alternator | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Brandstofpomp | 15 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- |} kmec8k8j827zxxt80oxhu4hfkkl76ky 2920787 2920786 2026-08-01T14:06:58Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920787 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[2 Oktober]] [[1977]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:58:23.267 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 0:02.026 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:18.879 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:40.615 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:48.138 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 58 | + 1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 58 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 57 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- ! 13 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 14 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 15 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 16 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 17 | 25 | {{GB-VLAG}} [[Ian Ashley]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 18 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 19 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 30 | Alternator | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Brandstofpomp | 15 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] pqus073q0i4pvhlmr7qvf8xgzl5sxt5 2920931 2920787 2026-08-01T19:25:15Z Aliwal2012 39067 2920931 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[2 Oktober]] [[1977]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:58:23.267 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 0:02.026 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:18.879 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:40.615 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 22 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:48.138 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 58 | + 1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 58 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 57 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- ! 13 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 14 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 15 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 16 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 17 | 25 | {{GB-VLAG}} [[Ian Ashley]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 18 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 19 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 30 | Alternator | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 14 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Brandstofpomp | 15 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{US-VLAG}} [[Danny Ongais]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 26 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 18493u2mxglrk128e89sj052kd70no5 0 464344 2920792 2026-08-01T14:13:48Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel, nog besig! 2920792 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[10 Oktober]] [[1976]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:42:40.742 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 8,030&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:02.324 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:02.458 | 17 | '''3''' |- ! 5 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:07.978 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:08.190 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 58 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 25 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{AU-VLAG}} [[Warwick Brown]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | &nbsp; | 26 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Band | 12 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 34 | Band | 4 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[[[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstofslang | 7 | &nbsp; |} mzmb0bg6syr6oaaelxr5l6tr9obg7jo 2920793 2920792 2026-08-01T14:14:15Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920793 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[10 Oktober]] [[1976]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:42:40.742 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 8,030&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:02.324 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:02.458 | 17 | '''3''' |- ! 5 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:07.978 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:08.190 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 58 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 25 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{AU-VLAG}} [[Warwick Brown]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | &nbsp; | 26 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Band | 12 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 34 | Band | 4 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[[[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstofslang | 7 | &nbsp; |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] ss666e7qhlplzwsfmn7maxkr4iv9nb0 2920795 2920793 2026-08-01T14:15:30Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920795 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[10 Oktober]] [[1976]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:42:40.742 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 8,030&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:02.324 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:02.458 | 17 | '''3''' |- ! 5 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:07.978 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:08.190 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 58 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 25 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{AU-VLAG}} [[Warwick Brown]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | &nbsp; | 26 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Band | 12 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 34 | Band | 4 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstofslang | 7 | &nbsp; |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] idmpgr29fvh0a643jqc88o3t6pd6bsr 2920885 2920795 2026-08-01T17:54:07Z Aliwal2012 39067 2920885 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[10 Oktober]] [[1976]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | 1:42:40.742 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 8,030&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 1:02.324 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:02.458 | 17 | '''3''' |- ! 5 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:07.978 | 6 | '''2''' |- ! 6 | 28 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Penske Racing|Penske]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1:08.190 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 58 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 25 | {{BR-VLAG}} [[Alex Ribeiro]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{AU-VLAG}} [[Warwick Brown]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | &nbsp; | 26 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Band | 12 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 34 | Band | 4 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Suspensie | 3 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Brandstofslang | 7 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bsikn54wab2q9hizf6jn5xehledcbst 0 464345 2920796 2026-08-01T14:22:29Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2920796 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[5 Oktober]] [[1975]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:42:58.175 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 4.943 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 47.637 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 49.475 s | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 49.986 s | 14 | '''2''' |- ! 6 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 50.321 s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1:44.031 | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Nie geklassifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NC | 6 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! WD | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Onttrek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Wiellaer | 4 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Michel Leclere]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fisiek | 21 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ontsteking | 24 | &nbsp; |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] owurvngdc2uv010b04m2nwsgrbmpezh 2920846 2920796 2026-08-01T16:45:07Z Aliwal2012 39067 2920846 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[5 Oktober]] [[1975]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:42:58.175 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 4.943 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 47.637 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 49.475 s | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 49.986 s | 14 | '''2''' |- ! 6 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 50.321 s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 1:44.031 | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NC | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Nie geklassifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NC | 6 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! WD | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Onttrek | 11 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Wiellaer | 4 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Michel Leclere]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fisiek | 21 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ontsteking | 24 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] tvizty9rsz8i2pilm376t5fe9m5evjc 0 464346 2920800 2026-08-01T14:26:52Z Aliwal2012 39067 rooi skakels maak die artikel onnet 2920800 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464347 2920801 2026-08-01T14:28:29Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920801 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464348 2920802 2026-08-01T14:28:44Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920802 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464349 2920803 2026-08-01T14:29:09Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920803 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464350 2920804 2026-08-01T14:29:26Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920804 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464351 2920805 2026-08-01T14:30:16Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920805 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464352 2920806 2026-08-01T14:31:49Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920806 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 0 464353 2920807 2026-08-01T14:31:56Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[Formule Een]] 2920807 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule Een]] i0xozfidh1j736grnycaqz3tmlb3a2a 13 464354 2920840 2026-08-01T16:17:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920840 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 5 464355 2920841 2026-08-01T16:18:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920841 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 10 464356 2920847 2026-08-01T16:45:45Z Aliwal2012 39067 Hier gaan ons alweer! 2920847 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1970 Meksikaanse State Grand Prix|MEX]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> qq9nt2gupi0uefw2hdkru6yfbxh8tws 2921142 2920847 2026-08-02T10:05:36Z Aliwal2012 39067 foutjie! 2921142 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1970 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> e9cs23ocmuze6p0j1rjnjfvkanjen58 0 464357 2920850 2026-08-01T16:57:20Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel, nog besig! 2920850 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1973 | Huidige = 1974 | Volgende = 1975 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1974]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 28ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 6 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen. sx5m0t83ezhx5jpjbq6ebav64g7470f 2920852 2920850 2026-08-01T17:00:37Z Aliwal2012 39067 +foto vanaf nl:wp geneem 2920852 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1973 | Huidige = 1974 | Volgende = 1975 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1974]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 28ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 6 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Lêer:Fittipaldirindo.jpg|duimnael|links|Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen.]] g7mnc1yue86nt9kojwzblv5bm4ooynf 2920853 2920852 2026-08-01T17:06:32Z Aliwal2012 39067 2920853 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1973 | Huidige = 1974 | Volgende = 1975 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1974]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 28ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 6 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Lêer:Fittipaldirindo.jpg|duimnael|links|Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede en laaste wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen.]] {{Multiple image | perrow = 2 | align = right | total_width = 450 | image1 = Fittipaldi - El Gráfico 2834 2.jpg | caption1 = [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen. | image2 = Scheckter, Jody 1976-07-10 (Ausschn).jpg | caption2 = [[Jody Scheckter]] was derde, hy het 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] bestuur. }} ttyiq0bmaztplu8jpwqfvhfeex0ac8f 2920854 2920853 2026-08-01T17:07:23Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een-seisoene]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920854 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1973 | Huidige = 1974 | Volgende = 1975 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1974]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 28ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 6 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Lêer:Fittipaldirindo.jpg|duimnael|links|Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede en laaste wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen.]] {{Multiple image | perrow = 2 | align = right | total_width = 450 | image1 = Fittipaldi - El Gráfico 2834 2.jpg | caption1 = [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen. | image2 = Scheckter, Jody 1976-07-10 (Ausschn).jpg | caption2 = [[Jody Scheckter]] was derde, hy het 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] bestuur. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 4cbw0ktvbeinx25sps3nyc5qcyl8t7v 1 464358 2920855 2026-08-01T17:08:39Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2920855 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464359 2920857 2026-08-01T17:14:40Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met 'Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 24ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Jackie Stewart]] is as die wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde.' 2920857 wikitext text/x-wiki Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 24ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Jackie Stewart]] is as die wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde. apqaign33iwj43xyl77el9fns472jyf 2920858 2920857 2026-08-01T17:14:59Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een-seisoene]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920858 wikitext text/x-wiki Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 24ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Jackie Stewart]] is as die wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 36xclapj6avvl9dg3h4e2ukkvyh8qyq 2920859 2920858 2026-08-01T17:25:38Z Aliwal2012 39067 +multibeeld 2920859 wikitext text/x-wiki Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 24ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. [[Jackie Stewart]] word as wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde. {{Multiple image | perrow = 3 | image1 = Jackie Stewart en 1970.jpg | caption1 = [[Jackie Stewart]] (foto in 1970) het sy derde en finale titel in 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] gewen in sy laaste jaar in Formule Een. | image2 = Emerson fittipaldi 1974.jpg | caption2 = Verdedigende wêreldkampioen [[Emerson Fittipaldi]] (foto in 1974) was tweede in sy [[Team Lotus|Lotus-Ford]]. | image3 = Ronnie Peterson 1971 Hockenheim.JPG | caption3 = Fittipaldi se spanmaat [[Ronnie Peterson]] was derde. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] jtio4nt6v0n5jil0fqk3scys9t7m3tw 2920860 2920859 2026-08-01T17:28:09Z Aliwal2012 39067 2920860 wikitext text/x-wiki Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 24ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. == Kampioenrenjaers 1-2-3 == [[Jackie Stewart]] word as wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde. {{Multiple image | perrow = 3 | align = center | image1 = Jackie Stewart en 1970.jpg | caption1 = [[Jackie Stewart]] (foto in 1970) het sy derde en finale titel in 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] gewen in sy laaste jaar in Formule Een. | image2 = Emerson fittipaldi 1974.jpg | caption2 = Verdedigende wêreldkampioen [[Emerson Fittipaldi]] (foto in 1974) was tweede in sy [[Team Lotus|Lotus-Ford]]. | image3 = Ronnie Peterson 1971 Hockenheim.JPG | caption3 = Fittipaldi se spanmaat [[Ronnie Peterson]] was derde. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] qvuxkq2jd2641cz2r0v1q2z31sl02yg 2920861 2920860 2026-08-01T17:31:35Z Aliwal2012 39067 2920861 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1972 | Huidige = 1973 | Volgende = 1974 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1973]] [[Formule 1]]-seisoen was die 27ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. == Kampioenrenjaers 1-2-3 == [[Jackie Stewart]] word as wêreldkampioen gekroon, met [[Emerson Fittipaldi]] in die tweede plek en [[Ronnie Peterson]] derde. {{Multiple image | perrow = 3 | align = center | image1 = Jackie Stewart en 1970.jpg | caption1 = [[Jackie Stewart]] (foto in 1970) het sy derde en finale titel in 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] gewen in sy laaste jaar in Formule Een. | image2 = Emerson fittipaldi 1974.jpg | caption2 = Verdedigende wêreldkampioen [[Emerson Fittipaldi]] (foto in 1974) was tweede in sy [[Team Lotus|Lotus-Ford]]. | image3 = Ronnie Peterson 1971 Hockenheim.JPG | caption3 = Fittipaldi se spanmaat [[Ronnie Peterson]] was derde. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] s6nw6o95el59c5ixfjo13ikmf73pnf4 0 464360 2920869 2026-08-01T17:45:35Z HermanvanAswegen988 200973 Konserwatiewe ikoon Phyllis Schlafly 2920869 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Phyllis Schlafly | beeld = Activist Phyllis Schafly wearing a "Stop ERA" badge, demonstrating with other women against the Equal Rights Amendment in front of the White House, Washington, D.C. (42219314092) (cropped 2).jpg | beeldonderskrif = Schlafly in 1977 | geboortenaam = Phyllis McAlpin Stewart | geboortedatum = {{Geboortedatum|1924|8|15}} | geboorteplek = [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] <ref name="UXL">{{cite web |title=Phyllis Schlafly profile |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5221/is_2005/ai_n19140122/print?tag=artBody;col1 |work=UXL Newsmakers |publisher=FindArticles.com |year=2005 |access-date=9 Augustus 2008}}</ref> | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|9|5|1924|8|15}} | sterfplek = Ladue, [[Missouri]], Verenigde State | politieke_party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = {{marriage|Fred Schlafly|1949|1993|end=geskei}} | kinders = 6, insluitende Andrew Schlafly | familie = Thomas Schlafly <br />Suzanne Venker | education = Washington University in St. Louis ([[Baccalaureus artium|BA]], Juris Doctor)<br />Radcliffe College ([[Magister artium|MA]]) }} '''Phyllis Stewart Schlafly''' (gebore '''Phyllis McAlpin Stewart'''; [[15 Augustus]] [[1924]] – [[5 September]] [[2016]]) was 'n Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis wat prominent was in die [[konserwatisme|konserwatiewe beweging]] in die Verenigde State van Amerika. <ref>{{Cite web |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |access-date=8 September 2022 |website=Lewiston Sun Journal |archive-date=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-status=live }}</ref> Sy was 'n opponent van [[feminisme]], gays en [[aborsie]] in die Verenigde State, en het 'n suksesvolle veldtog gevoer teen die ratifikasie van die "Equal Rights"-wysiging tot die [[Grondwet van die Verenigde State]]. Meer as drie miljoen eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'' (1964), 'n [[polemiek]] ter ondersteuning van die Republikeinse kandidaat Barry Goldwater, en wat die meer liberale Ooskus-Republikeine, met Nelson Rockefeller aan die hoof daarvan, veroordeel het, is verkoop of gratis versprei. Schlafly was die mede-skryfster van boeke oor nasionale verdediging, en was krities oor ooreenkomste oor vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]].<ref>Chip Berlet and Matthew N. Lyons. 2000. ''Right-Wing Populism in America: Too Close for Comfort''. New York: Guilford Press, p. 202.</ref> In 1972 was Schlafly die stigter van die Eagle Forum, 'n konserwatiewe politiese belangeorganisasie, waarvan sy tot haar heengaan in 2016 die voorsitster en [[hoof- uitvoerende beampte|HUB]] was. Sy was tot en met haar dood 'n aktiewe stryder vir konserwatiewe beginsels. == Vroeë lewe == Sy is gebore as Phyllis McAlpin Stewart, en het grootgeword in [[St. Louis]]. Schlafly se oor-grootvader Stewart, wat 'n lidmaat was van die Presbiteriaanse Kerk, het in 1851 van Skotland na New York geëmigreer en weswaarts deur Kanada beweeg voordat hy hom in Michigan gevestig het. <ref>''Men of West Virginia''. Biographical Publishing Co., Chicago: 1903, pp. 157–158.</ref> Haar grootvader, Andrew F. Stewart, was 'n werktuigkundige en het vir die Chesapeake & Ohio Railway gewerk. Schlafly se vader, John Bruce Stewart, was 'n masjinis en verkoopsman van industriële toerusting, hoofsaaklik vir Westinghouse Electric Corporation. Hy het in 1944 'n patent verkry vir 'n rotasiemotor.<ref>Carol Felsenthal, ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. (Doubleday, 1981).</ref> Gedurende die [[Groot Depressie]] was Schlafly se vader vir lang tye werkloos, beginnende in 1932.<ref name="Founding">Donald Critchlow. ''Founding Mother-Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade'', p. 422.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Voor haar huwelik was haar moeder, Odile Stewart (née Dodge),<ref>{{cite web|title=Phyllis Schlafly profile|url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly|publisher=National Women's History Museum|access-date=6 September 2016|archive-date=6 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006231434/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly/|url-status=live}}</ref> 'n onderwyseres aan 'n privaatmeisiesskool St. Louis. Tydens die depressie het sy weer begin werk as bibliotekaresse en onderwyseres ten einde haar gesin te ondersteun.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|title=Phyllis Schlafly obituary|last=Reed|first=Christopher|date=6 September 2016 |work=The Guardian|access-date=12 Desember 2019 |archive-date=22 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022204641/https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|url-status=live}}</ref> Mevrou Stewart kon haar gesin op die wyse aan die lewe hou en Phyllis laat skoolgaan in 'n katolieke meisiesskool.<ref>Ehrenreich, pp. 152–153.</ref> Phyllis se enigste suster of broer was haar jonger suster, Odile. === Opvoeding === Schlafly het aanvanklik aan Maryville College gestudeer, maar na 'n jaar haar studies aan die instelling gestaak en ingeskryf aan die Washington-universiteit in St. Louis.<ref>Critchlow 2005, pp. 22-23.</ref> In 1944 het sy 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] aan die instelling verwerf. In 1945, nadat sy aanvanklik gestudeer het aan [[Harvard-universiteit|Harvard]],<ref>[https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/131949172/ Conservative just co-authored a new book]. ''St. Louis Post-Dispatch'', 6 September 2016, p. A13. Besoek op 17 September 2023</ref> verwerf sy 'n [[Magister artium|meestersgraad]] in regeringskunde aan Radcliffe College.<ref>[https://www.thecrimson.com/article/1999/4/21/radcliffe-timeline-pb1879b-the-harvard-annex/ Radcliffe timeline]</ref> In ''Strike From Space'' (1965) skryf Schlafly dat sy gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], werksaam was as "'n ballistiese tegnikus by die grootste ammunisieaanleg ter wêreld". Sy het in 1978 'n Juris Doctor-graad verwerf aan die Washington University School of Law.<ref name="Founding"/> == Aktivisme en politiese aktiwiteite == [[Lêer:Claude Bakewell.jpg|duimnael|Een van Schlafly se vroeë ondervindinge in die politiek was haar deelname aan die suksesvolle verkiesingsvekdtog van kongreslid Claude I. Bakewell in 1946.]] In 1946 het Schlafly 'n navorser geword vir die American Enterprise Institute. sy was deel van die suksesvolle verkiesingsveldtog van die Republikein Claude I. Bakewell vir die Huis van Verteenwoordigers.<ref>Critchlow 2005, pp. 25–29.</ref> Tydens die verkiesing vir die Huis van Verteenwoordigers in 1952 het sy as Republikein gestaan vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="Chichlow48-59"/> Sy het die Republikeinse voorverkiesing gewen teen John T. R. Godlewski. met 18,793 stemme (61.14%) teenoor 11,943 (38.86%) stemme.<ref name="1952votea">Official Vote of the State of Illinois -- Cast at the General Election, 4 November 1952, Judicial Election, 1951 Primary Election General Primary, April 8, 1952, Compiled By Charles F. Carpentier Secretary of State (1952)</ref> Sy het egter die algemene verkiesing verloor teen die ingesetene, die Demokraat Charles Melvin Price, met 63,778 stemme (35.20%) teenoor Price se 117,408 stemme (64.80%).<ref name="Chichlow48-59">Critchlow 2005, pp. 47–59.</ref> Schlafly se begroting vir die veldtog was nie baie groot nie, en sy het swaar gesteun op die plaaslike gedrukte media, die groot ammunisievervaardigers John M. Olin en Spencer Truman Olin, en die Texas-oliemiljardêr H.L. Hunt.<ref>Critchlow 2005, p. 55.</ref> Sy was die hoofspreekster tydens die Illinois-staatskonvensie van die Republikeinse Party in Junie 1952. In haar toespraak het sy die Truman-administrasie daarvan beskuldig dat hulle "ons kinders demoraliseer deur slegte voorbeelde vir hul te stel, ons mans vir militêre diensplig oproep, en ons gesinsinkomste konfiskeer."<ref>{{cite web |title=Stevenson Is Lambasted at GOP Meeting |url=https://www.newspapers.com/image/542846791 |via=Newspapers.com |url-access=subscription |publisher=Streator Daily Times-Press |access-date=25 Julie 2024 |language=en |date=24 Junie 1952}}</ref> Vroeg in Julie 1952 het sy haar eerste Republikeinse Nasionale Konvensie bygewoon. Sy sou elke daaropvolgende Republikeinse Nasionale Konvensie tot haar dood bywoon. As deel van die Illinois-afvaardiging van die 1952-konvensie het Schlafly die Amerikaanse senator Robert A. Taft onderskryf as die party se genomineerde in die presidensiële verkiesing.<ref>Critchlow 2005, p. 46.</ref> Sy het in 1957 saam met haar man 'n belangrike rol gespeel in die skryf van die "American Bar Association's Report on Communist Tactics, Strategy, and Objectives." Donald T. Critchlow skryf dat dit "nie slegs een van die wyd geleesde dokumente ooit deur die ABA was nie, maar dat dit waarskynlik die enkele mees wyd geleesde publikasie van die voetsoolvlak-antikommunistiese beweging was."<ref>Critchlow 2005, [https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410032743/https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 |date=10 April 2022 }}</ref> Schlafly is verkies om te dien as alternatiewe afgevaardigde na die Republikeinse Nasionale Konvensie in 1960 vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="1960votea"/> Tydens die konvensie het Schlafly gehelp om 'n opstand van "morele konserwatiewes" te lei wat [[Richard Nixon]] se standpunt "teen segregasie en diskriminasie" teengestaan het.<ref name="nytimes.com">Warner, Judith. [https://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all She Changed America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415123458/http://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all |date=15 April 2015 }}, ''The New York Times'', 29 Januarie 2006.</ref> Schlafly was weereens die Republikeinse kandidaat vir Illinois se 24ste kongressionele distrik in 1960. Sy het weer die verkiesing verloor teen Price, hierdie keer met 144,560 stemme (72.22%) teenoor 55,620 (27.79%) stemme.<ref name="1960votea">Official Vote of the State of Illinois Cast at the General Election November 8, 1952, Judicial Election 1959–1960 Primary Election General Primary April 12, 1960, Compiled by Charles F. Carpentier Secretary of State</ref> Sy het nasionale prominensie verkry toe miljoene eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'', versprei is ter ondersteuning van Barry Goldwater se presidensiële verkiesingsveldtog in 1964, veral in Kalifornië se wenner-neem-alle-afgevaardigdes, fel betwiste GOP-voorverkiesing.<ref>{{Cite book |last=Critchlow |first=Donald T. |title=Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism |date=2005 |publisher=Drukpers van Princeton-university |isbn=9780691070025 |pages=109}}</ref> In die boek het Schlafly sterk te velde getrek teen die "Rockefeller-Republicans" en hul beskuldig van korrupsie en globalisme. Kritici het die boek beskryf as 'n samesweringsteorie oor "geheime koningmakers" binne die Republikeinse Party.<ref>Berlet and Lyons. 2000. ''Right–Wing Populism in America'', pp. 180, 202.<!-- ISSN/ISBN word benodig --></ref> Schlafly was voorheen 'n lid van die John Birch Society; die stigter daarvan, Robert Welch Jnr., het haar 'n "baie lojale" lid genoem.<ref>{{cite thesis |last1=Celestini |first1=Carmen |title=God, Country, and Christian Conservatives: The National Association of Manufacturers, the John Birch Society, and the Rise of the Christian Right |date=2018 |type=PhD |publisher=Universiteit van Waterloo |url=https://uwspace.uwaterloo.ca/bitstream/handle/10012/13361/Celestini_Carmen.pdf |pages=183–184}}</ref> Sy het later uit die organisasie bedank en ontken dat sy 'n lid was omdat sy gevrees het dat haar verbintenis met die organisasie haar boek se reputasie sou skaad. Deur wedersydse ooreenkoms is haar boeke nie in die vereniging se tydskrif, ''American Opinion'', genoem nie, en die verspreiding van haar boeke deur die vereniging is so hanteer dat hul betrokkenheid verbloem is. Die vereniging kon 300 000 eksemplare van ''A Choice Not an Echo'' in Kalifornië versprei voor die Republikeinse voorverkiesing op 2 Junie 1964. Gardiner Johnson, lid van die Republikeinse Nasionale Komitee vir Kalifornië, het verklaar dat die verspreiding van haar boek in Kalifornië 'n belangrike faktor was in Goldwater se benoeming.<ref name=":02">{{Cite book|title=A Choice Not An Echo|last=Schlafly|first=Phyllis|publisher=Pere Marquette Press|year=1964|pages=preface}}</ref> In 1967 het Schlafly haar veldtog om die presidentskap van die National Federation of Republican Women (NFRW) te bekom teen die meer gematigde kandidaat, Gladys O'Donnell van Kalifornië, verloor. Die uittredende NFRW-president en toekomstige Tesourier van die Verenigde State, Dorothy Elston van [[Delaware]], het tydens die veldtog teen Schlafly gewerk.<ref name="Evangelist"/><ref>Critchlow 2005, pp. 138-59.</ref> In 1970 was Schlafly onsuksesvol in haar veldtog om Illinois se 23ste kongressionele distrik; sy het verloor teen die ingesetene, die Demokraat George E. Shipley, met 91,158 stemme (53.97%) teenoor haar 77,762 (46.04%) stemme. Hierna het sy nooit weer probeer om 'n openbare amp te betree nie. Amerikaanse feministe het hul grootste poging aangewend om nasionale aandag te trek tydens die Nasionale Vrouekonferensie van 1977 in Houston; die historikus Marjorie J. Spruill voer egter aan dat die anti-feministe onder leiding van Schlafly 'n hoogs suksesvolle teenkonferensie, die Pro-Life, Pro-Family-byeenkoms, georganiseer het om teen die Nasionale Vrouekonferensie te protesteer en dit duidelik te maak dat feministe nie namens hulle praat nie. Tydens hul byeenkoms by die NRG Arena het hulle 15 000 mense getrek,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |title=Equal Rights Plan and Abortion Are Opposed by 15,000 at Rally |work=The New York Times |date=20 November 1977 |access-date=27 Mei 2020 |archive-date=23 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723004558/https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |url-status=live }}</ref> en die begin van 'n pro-gesinsbeweging aangekondig om politici wat [[feminisme]] en [[liberalisme]] ondersteun, teen te staan, en om gesinswaardes in die Amerikaanse politiek te bevorder, en sodoende die Republikeinse Party na regs te skuif en die bekragtiging van die ERA (Equal Rights Amendment, of in Afrikaans, die Gelyke Regte-wysiging) te verslaan. <ref>Marjorie J. Spruill.''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. (2017) [https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront online review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908112840/https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront |date=8 September 2017 }}.</ref> === Teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging (ERA) === [[Lêer:STOP ERA.gif|duimnael|120px|Die simbool wat gebruik is op tekens en knope van ERA opponente]] Schlafly het gedurende die 1970's 'n uitgesproke teenstander van die ''Equal Rights Amendment'' (ERA) geword as die organiseerder van die "STOP ERA"-veldtog. STOP het gestaan vir ''"Stop Taking Our Privileges"''. Sy het aangevoer dat die ERA geslagspesifieke voorregte wat vroue geniet, sou wegneem, insluitende die "afhanklike vrou"-voordele onder die maatskaplike sekerheidstelsel van die Verenigde State, aparte badkamers vir mans en vroue, en vrystelling van selektiewe diensplig (militêre diensplig).<ref name="Firebrand">{{citation|last=Kolbert|first=Elizabeth|title=Firebrand: Phyllis Schlafly and the Conservative Revolution|url=http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|magazine=The New Yorker|volume=81|issue=34|date=7 November 2005|page=134|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=17 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152154/http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|url-status=live}}</ref><ref name="eilperin">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|newspaper=The Washington Post|title=New Drive Afoot to Pass Equal Rights Amendment|first=Juliet|last=Eilperin|access-date=22 Mei 2010|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925233329/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|url-status=live}}</ref> Sy is bestry deur groepe soos die ''National Organization for Women'' (NOW) en die ERAmerica-koalisie. Die ''Homemakers' Equal Rights Association'' is gestig as teenkanting tot Schlafly se veldtog.<ref>{{Cite journal|last=Heath|first=Carol|date=2008|title=Homemakers' Equal Rights Association (HERA) Records, 1971-1987, n.d|url=https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|journal=Women and Leadership Archives Loyola University Chicago|access-date=12 Desember 2019|archive-date=23 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223154310/https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|url-status=live}}</ref> In 1972, toe Schlafly haar veldtog teen die Gelyke Regte-wysiging van stapel gestuur het, was die wysiging reeds geratifiseer deur 28 van die vereiste 38 [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]].<ref>{{cite web |title=The Women Who Fought For And Against The ERA: Part II |url=https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |website=wwno.org |publisher=WWNO |access-date=1 Junie 2022 |archive-date=26 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726110407/https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |url-status=live }}</ref> Sewe verdere deelstate het die wysiging geratifiseer nadat Schlafly haar veldtog geloods het, maar 'n verdere vyf deelstate het hul ratifikasie herroep. Die laaste deelstaat wat die wysiging geratifiseer het was [[Indiana]], waar staatsenator Wayne Townsend die deurslaggewende stem was in Januarie 1977.<ref>{{Cite web|url=https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|title=1984 Indiana governor candidate Wayne Townsend dies|author=Tom Davies|agency=Associated Press|website=South Bend Tribune|language=en|access-date=12 Desember 2019|archive-date=12 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212005939/https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|url-status=live}}</ref> (Nevada, Illinois en [[Virginië]] het die wysiging geratifiseer tussen 2017 en 2020, baie jare nadat die sperdatum om so te doen reeds verstryk het.) Die Gelyke Regte-wysiging is nouliks verslaan, nadat dit in altesaam 35 state bekragtig is.<ref name="Founding"/> Die Politieke wetenskaplike, Jane J. Mansbridge, het in haar geskiedenis van die Gelyke Regte-wysiging tot die volgende gevolgtrekking gekom:{{blockquote|Baie mense wat die stryd oor die wysiging gevolg het, het geglo – tereg na my mening – dat die wysiging teen 1975 of 1976 bekragtig sou gewees het as dit nie vir Phyllis Schlafly se vroeë en effektiewe poging was om potensiële teenstanders te organiseer nie.<ref>Jane J. Mansbridge, ''Why we lost the ERA'' (Drukpers van die Universiteit van Chicago, 1986) p 110.</ref>}} Joan Williams argumenteer dat die "ERA verslaan is toe Schlafly dit verander het in 'n oorlog tussen vroue oor geslagsrolle."<ref>{{cite book|last=Joan Williams|title=Unbending Gender: Why Family and Work Conflict and What To Do About It|url=https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|year=1999|publisher=Oxford UP|page=147|isbn=9780199840472|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Judith Glazer-Raymo argumenteer soos volg:{{blockquote|As gematigdes, het ons gedink ons verteenwoordig die magte van rede en welwillendheid, maar het versuim om die krag van die gesinswaardes-argument en die enkelgesindheid van Schlafly en haar volgelinge ernstig op te neem. Die ERA se nederlaag het die vrouebeweging ernstig beskadig, die momentum en die potensiaal daarvan om maatskaplike verandering aan te wakker, vernietig... Uiteindelik het dit gelei tot feministiese ontevredenheid met die Republikeinse Party, wat die Demokrate 'n nuwe bron van krag gegee het wat, gekombineer met oorweldigende minderheidsteun, gehelp het om Bill Clinton in 1992 en weer in 1996 tot president te verkies.<ref>{{cite book|last=Judith Glazer-Raymo|title=Shattering the Myths: Women in Academe|url=https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|year=2001|publisher=Johns Hopkins UP|page=19|isbn=9780801866418|access-date=February 19, 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|url-status=live}}</ref>}} Kritici van Schlafly het daarop gewys dat sy nie 'n tipiese huisvrou was nie, aangesien sy baie betrokke was by politieke aangeleenthede. <ref name="Evangelist">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945990,00.html |magazine=Time |title=Nation: Anti-ERA Evangelist Wins Again |date=3 Julie 1978 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|title=Buzzflash Headlines|access-date=7 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828012920/http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|archive-date=28 Augustus 2013}}</ref> === Uitsaaiwese === In die uitsaaimedia het Schlafly vanaf 1973 tot 1975 kommentaar gelewer op die Chicagose-nuusradiostasie WBBM, ''CBS Morning News'' vanaf 1974 tot 1975, en CNN vanaf 1980 tot 1983. In 1983 het sy begin met die skep van gesindikeerde daaglikse 3-minuut-kommentare vir radio. In 1989 het sy begin om 'n weeklikse radiogeselsprogram, ''Eagle Forum Live'', aan te bied.<ref name="Eagle bio">{{cite web|title=Phyllis Schlafly bio|url=http://www.eagleforum.org/misc/bio.html|publisher=Eagle Forum|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103171548/http://www.eagleforum.org/about/bio.html|url-status=live}}</ref> == Oogpunte == === Maatskaplike oogpunte === ==== Vrouekwessies ==== In November 1977 was sy 'n opposisiespreker tydens die 1977-Nasionale Vrouekonferensie saam met Lottie Beth Hobbs, Dr. Mildred Jefferson, Nellie Gray en Bob Dornan.<ref>"[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-f47gq6s51g 1977 National Women's Conference: A Question of Choices]," 1977-11-21, The Walter J. Brown Media Archives & Peabody Awards Collection at the University of Georgia, American Archive of Public Broadcasting</ref>[[Lêer:President Ronald Reagan meeting with Phyllis Schlafly in the Oval Office - DPLA - a7d2792f3feb8726a43e2008829a2f9f.jpg|duimnael|Schlafly saam met President [[Ronald Reagan]] in 1983.]] Schlafly het in 1978 aan die tydskrif ''Time'' gesê, "Ek het toesprake gekanselleer wanneer my man van mening was dat ek te veel van die huis afwesig was."<ref>{{cite news |date=3 Julie 1978 |title=Anti-ERA Evangelist Wins Again |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,945990,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 |magazine=Time}}</ref> Tydens 'n onderhoud op 30 Maart 2006 het sy die verbetering in vrouens se lewe gedurende die laaste dekades van die 20ste eeu toegeskryf aan koste- en arbeidsbesparende toestelle en items soos die tuimeldroeër en weggooibare doeke.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Bellafante |first=Ginia |date=March 30, 2006 |title=A Feminine Mystique All Her Own |url=https://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171607/http://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |archive-date=4 Maart 2014 |access-date=31 Januarie 2008 |work=The New York Times}}</ref> Sy het die ''[[Roe v. Wade]]''-beslissing "die betreurenswaardigste uitspraak in die geskiedenis van die Hoë Hof van die Verenigde State" genoem en gesê dat dit "verantwoordelik is vir die moord van miljoene ongebore babas".<ref>{{cite news |date=18 Januarie 2002 |title=Anniversary: Roe v. Wade |url=http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610060153/http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-date=10 Junie 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> ==== Gelyke Regte-wysiging ==== Schlafly se politieke teenkanting teen die Gelyke Regte-wysiging was gebaseer op die verdediging van tradisionele geslagsrolle, soos slegs mans wat in oorloë veg. Sy het aangevoer dat die Gelyke Regte-wysiging die diensplig van slegs mans sou uitskakel en verseker dat vroue ewe veel aan diensplig onderworpe sou wees en verplig sou wees om ook te veg, en dat die verdediging van tradisionele geslagsrolle 'n nuttige taktiek geblyk het. In Illinois het die anti-ERA-aktiviste tradisionele simbole van die Amerikaanse huisvrou gebruik en tuisgemaakte kos (brood, konfyt, appeltert, ens.) na die staatswetgewers geneem, met die slagspreuke: "Preserve us from a congressional jam; Vote against the ERA sham" and "I am for Mom and apple pie."<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|page=225|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Lisa Levenstein het gesê dat die feministiese beweging in die laat-1970's vlugtig gepoog het om 'n program op die been te bring om ouer geskeide vroue en weduwees by te staan.<ref>{{cite web|url=https://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|title=Lisa Levenstein – HIS – UNCG|access-date=24 Augustus 2015|archive-date=10 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210190838/http://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|url-status=live}}</ref> Baie weduwees is nie in aanmerking geneem vir maatskaplike sekerheidsvoordele nie, min geskeides het onderhoud van hul vorige huweliksmaats ontvang, en na 'n loopbaan as huisvrou het min vroue enige vaardighede gehad om die arbeidsmark te betree. Die program het egter skerp kritiek van jong aktiviste ontvang, wat voorkeur gegee het aan arm minderhede eerder as aan die middelklas. Teen 1980 het NOW die program afgeskaal, aangesien hulle amper uitsluitlik op die bekragtiging van die Gelyke Regte-wysiging gefokus het. Schlafly het in die politieke vakuum inbeweeg en die feministe veroordeel omdat hulle ouer, middelklasweduwees en geskeides in nood in die steek gelaat het, en gewaarsku dat die wysiging die wette ten gunste van mans sou skoei en die wetlike beskerming wat ouer vroue dringend nodig gehad het, sou afstroop.<ref>{{cite journal |last1=Levenstein |first1=Lisa |title="Don't Agonize, Organize!": The Displaced Homemakers Campaign and the Contested Goals of Postwar Feminism |journal=The Journal of American History |date=1 Maart 2014 |volume=100 |issue=4 |pages=1114–1138 |doi=10.1093/jahist/jau007 }}</ref> Schlafly het gesê dat die Gelyke Regte-wysiging slegs tot voordeel van jong werkende vroue was, en het gewaarsku dat indien mans en vroue gelyk behandel moes word, die wending die sekuriteit van middeljarige huisvroue sonder werksvaardighede sou bedreig. Sy het ook aangevoer dat die wysiging wetlike beskermingsmaatreëls soos onderhoud sou bedreig en die regbank se neiging om ten guste van geskeide moeders te beslis in verband met toesig oor hul kinders, sou uitskakel.<ref>{{cite book|first1=Deborah L.|last1=Rhode|title=Justice and Gender: Sex Discrimination and the Law|url=https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=66–67|isbn=9780674042674|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|url-status=live}}</ref> Schlafly se argument dat beskermende wette verbeur sal word het aanklank gevind by werkende vroue.<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|pages=225–26|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> In 2007, terwyl sy daaraan gewerk het om 'n nuwe weergawe van die Gelyke Regte-wysiging te verslaan, het Schlafly gewaarsku dat dit howe sou dwing om huwelike van dieselfde geslag goed te keur en huisvroue en weduwees se voordele vir maatskaplike sekerheid te weier.<ref name=eilperin/> ==== Salarisverskiile by die geslagte ==== Schlafly het beswaar gemaak teen die konsep van die geslags-salariskloof en gesê dat "'n misleidende propagandaveldtog deur die feministiese beweging georkestreer word."{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Sy het verklaar dat dit "deel is van die feministe se vernedering van die rol van moederskap [...] wat ontwerp is om [...] moederskap uit te skakel deur die Verenigde State te verander na 'n samelewing waarin vroue voltyds en lewenslank vir arbeid ingespas word".{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Trouens, sy het geglo dat selfs al verdien mans meer as vroue, dit voordelig is vir die samelewing as geheel, want "ons wil 'n samelewing hê waarin die gemiddelde man meer as die gemiddelde vrou verdien sodat sy verdienste sy voorsieningsrol kan vervul om 'n tuiste en ondersteuning vir sy vrou te bied wat hul kinders koester."{{sfn|Schlafly|2003|p=79}} Sy het gesê: "Ons wil beslis nie 'n samelewing hê waarin die gemiddelde loon wat aan alle vroue betaal word, gelyk is aan [daardie van] mans, want daardie samelewing sou die rol van moederskap uitskakel."{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} ==== Moederskap ==== Schlafly het geglo dat die primêre rol van 'n vrou dié van vrou, moeder en huisvrou moet wees, eerder as loopbaanvrou.{{sfn|Schlafly|1977|p=56}} Sy het ook geglo dat moederskap noodsaaklik is vir die welstand van die samelewing, en gesê: "[Moederskap] is die mees sosiaal nuttige rol van almal"{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} en "die afhanklike vrou en moeder wat vir haar eie kinders sorg...vervul die mees sosiaal noodsaaklike rol in ons samelewing."{{sfn|Schlafly|2003|p=94}} ==== Verskille tussen mans en vroue ==== Schlafly het die standpunt gehuldig dat mans en vroue fundamenteel verskil en het teengestaan wat sy genoem het die "feministiese [propagandistiese]" bewering dat "ons die samelewing moet herontwerp om geslagsneutraal te word en dat mans hul macho-beeld moet afskud en hulself moet herontwerp om huismans te word."{{sfn|Schlafly|2003|p=60}} In plaas daarvan het sy geglo dat dit nie moontlik was om die verskille tussen mans en vroue uit te wis nie. Sy het aangevoer dat feministe "hul klagte by God sal moet opneem," omdat "geen ander mag die fundamentele en noodsaaklike verskille tussen mans en vroue kan verander nie."{{sfn|Schlafly|1977|p=12-3}} ==== Gesin ==== Schlafly het aangevoer dat die gesin die plek van die grootste groei en bevrediging vir vroue is.{{sfn|Schlafly|1977|p=52}} Sy het verwerp wat sy beweer die feministiese siening is dat die gesin 'n anachronisme is wat vroue vasbind.{{sfn|Schlafly|2003|p=195}} Sy het geglo dat die instelling van die gesin as "die basiese eenheid van die samelewing [...] die grootste enkele prestasie in die hele geskiedenis van vroueregte is."{{sfn|Schlafly|1977|p=33}} Sy het gesê dat "die toekoms van ons nasie afhang van kinders wat grootword om goeie burgers te wees, en die beste manier om daardie doel te bereik, is om emosioneel stabiele, ongeskonde gesinne te hê."{{sfn|Schlafly|2003|p=102}} ==== Huwelik ==== In Maart 2007 het Schlafly uitgevaar teen die begrip "huweliksverkragting" tydens 'n toespraak by Bates College in Lewiston, Maine: "Deur in die huwelik te tree, stem die vrou toe tot seks, en ek dink nie mens kan dit verkragting noem nie."<ref>{{cite news |last=Leonard |first=J.T. |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |archive-date=23 Oktober 2020 |access-date=28 Desember 2010 |newspaper=Sun Journal}}</ref> Schlafly het aangevoer dat mans en vroue se rolle in die huwelik verskil en so moet bly. Sy het haar standpunt verdedig as een wat noodsaaklik is vir orde in pleks daarvan dat dit 'n bedreiging vir gelykheid is; sy het gesê: "As die huwelik 'n suksesvolle instelling moet wees, moet dit ... 'n uiteindelike besluitnemer hê, en dit is die man."{{sfn|Schlafly|1977|p=50}} ==== Selfdegeslaghuwelike ==== Schlafly was gekant teen selfdegeslaghuwelike en burgerlike verbintenisse: "[a]anvalle op die definisie van 'n huwelik as die verbintenis tussen 'n man en 'n vrou is afkomstig van die gay-lobby wat erkenning soek vir hul leefstyl."<ref name="PSR_09-11">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=November 2009 |title=Feminists Psychoanalyze Themselves Again |url=http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124173251/http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref> Schlafly se koppeling van die Gelyke Regte-wysiging met gays en selfdegeslaghuwelike het 'n rol gespeel in haar teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging.<ref name="PSR_86-09">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=September 1986 |title=A Short History of E.R.A |url=http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125172914/http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |archive-date=25 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref><ref name="Time_2009">{{cite news |last=Sachs |first=Andrea |date=7 April 2009 |title=Phyllis Schlafly at 84 |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410072604/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=23 November 2010 |magazine=Time}}</ref> ==== Verenigde Nasies en internasionale verhoudinge ==== Schlafly het die [[Verenigde Nasies]] verpes en verag. Op die 50ste herdenking van die VN in 1995 het sy daarna verwys as "'n rede vir rou, nie vir viering nie. Dit is 'n monument vir dwase hoop, kompromieë vol verleentheid, verraad van ons dienspligtiges en 'n bestendige stroom beledigings teenoor ons nasie. Dit is 'n [[Trojaanse perd]] wat die vyand in ons midde dra en Amerikaners lok om onder vreemde wapens te veg en te sterf in verre lande." Sy het president [[Bill Clinton]] se besluit in 1996 teengestaan om 20 000 Amerikaanse troepe na [[Bosnië en Herzegowina|Bosnië]] te stuur tydens die Joego-Slawiese Oorloë. Schlafly het opgemerk dat [[Balkan]]-nasies mekaar al 500 jaar lank beveg en aangevoer dat die Amerikaanse weermag nie "polisiemanne" van wêreldprobleme moet wees nie.<ref>Critchlow 2005, pp. 298–99</ref> Voor die kongressionele verkiesings van 1994 het Schlafly [[globalisering]] deur die [[Wêreldhandelsorganisasie]] veroordeel as 'n "direkte aanval op Amerikaanse [[soewereiniteit]], onafhanklikheid, werkgeleenthede en ekonomie ... enige land wat sy wette moet verander om die beslissings van 'n wêreldorganisasie te gehoorsaam, het sy soewereiniteit opgeoffer."<ref>Critchlow 2005, p. 298</ref> Teen die einde van 2006 het Schlafly saam met Jerome Corsi en die aktivis Howard Phillips 'n webwerf geskep wat teen die idee van 'n "Noord-Amerikaanse Unie gekant was, waaronder die Verenigde State, Mexiko en Kanada 'n geldeenheid sou deel en geïntegreer sou word in 'n struktuur soortgelyk aan die Europese Unie.<ref>{{cite news|url=http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/|title=The amero conspiracy|last=Bennett|first=Drake|date=25 November 2007|work=The Boston Globe|access-date=20 Februarie 2009|archive-date=15 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225173748/http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/?page=full|url-status=live}}</ref> Gedurende die [[Koue Oorlog]] was Schlafly gekant teen ooreenkomste op vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]]. In 1961 skryf sy dat "vuurwapenbeheer] nie [[Kommunisme|Rooi]] aggressie sal voorkom nie, net soos die ontwapening van ons polisie nie moord, diefstal en verkragting sal stuit nie."<ref>Phyllis Schlafly, "Communist Master Plan for 1961", ''Cardinal Mindszenty Newsletter'', 15 Februarie 1961.</ref> ==== Regbank ==== Schlafly was 'n uitgesproke kritikus teen aktivis-regters, veral regters wat dien op die Hoë Hof van die Verenigde State van Amerika. In 2005 het sy nasionale opskrifte gehaal tydens 'n konferensie van die Joods-Christelike Raad vir Grondwetlike Herstel, deur voor te stel dat "die Kongres moet begin praat oor die verwydering" van Regter Anthony Kennedy, met as rede vir die inisiasie van die proses, Regter Kennedy se beslissende stem om die doodstraf vir minderjariges te herroep.<ref>{{cite news|first=Dana|last=Milbank|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|title=And the Verdict on Justice Kennedy Is: Guilty|newspaper=The Washington Post|date=9 April 2005|page=A03|access-date=8 September 2017|archive-date=26 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526101742/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|url-status=live}}</ref> In April 2010, kort nadat John Paul Stevens sy aftrede as regter van die Hoë Hof van die Verenigde State aangekondig het, het Schlafly gevra vir die aanstelling van 'n militêre veteraan in die Hof. Stevens was 'n veteraan en met sy aftrede was die hof "in gevaar om sonder 'n enkele militêre veteraan gelaat te word".<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|title=Schlafly: Obama Would Be Foolish to Leave Supreme Court Without a Veteran|publisher=Prnewswire.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=15 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015132948/http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|url-status=live}}</ref> ==== Voorstelle in verband met immigrasie ==== Schlafly het geglo dat die Republikeinse Party voorstelle vir immigrasiehervorming moet verwerp; sy het aan ''Focus Today'' gesê dat dit 'n "groot mite" is dat die GOP Latyns-Amerikaanse kiesers in die Verenigde State moet bereik. "Die mense na wie die Republikeine moet uitreik, is die blanke stemme, die blanke kiesers wat nie tydens die laaste verkiesing gestem het nie. Die propagandiste lei ons op die verkeerde pad ... [D]aar is glad geen bewyse dat die Latyns-Amerikaners wat van Meksiko afkomstig is Republikeins sal stem nie."<ref name="ABCUnivision">[https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799 Phyllis Schlafly's White Voter Mirage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130032035/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799|date=30 November 2020}}, Jordan Fabian, ABC News/Univision, 29 Mei 2013</ref> ==== Presidensiële verkiesings ==== [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 2.jpg|links|duimnael|Schlafly tydens 'n vergadering van konserwatiewes in Des Moines, [[Iowa]], in Maart 2011]] Schlafly het nie 'n kandidaat vir die Republikeinse presidensiële nominasie in 2008 onderskryf nie, maar sy het haar uitgespreek teen Mike Huckabee, wat, volgens haar, as goewerneur die Republikeinse Party in [[Arkansas]] "in 'n gemors" gelaat het. Tydens die Eagle Forum het sy die kongreslid van die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers, Tom Tancredo van [[Colorado]], as gas gehad, wat bekend is vir sy teenkanting teen onwettige immigrasie. Voor sy verkiesing, het sy Barack Obama gekritiseer as "'n elitis wat met woorde werk".<ref name="Man of words">{{cite web|first=Sam|last=Leith|title=Obama's Oratory|url=https://www.ft.com/content/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac|website=Financial Times|date=17-18 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108064335/http://www.ft.com/cms/s/2/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac.html|archive-date=8 Januarie 2010}}</ref> Gedurende die verkiesing het sy John McCain onderskryf tydens 'n onderhoud deur te sê: "Well, I'm a Republican, I'm supporting McCain". Toe sy gevra is oor Rush Limbaugh se kritiek op John McCain, het sy gesê: "Well, there are problems, we are trying to teach him".<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vExMOKn3Swk| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/vExMOKn3Swk| archive-date=17 November 2021 | url-status=live|title=Phyllis Schlafly Speaks Out|date=15 Mei 2008|publisher=YouTube|access-date=2 Junie 2013}}{{cbignore}}</ref> Schlafly het Michele Bachmann in Desember 2011 onderskryf vir die Iowa-koukus van die 2012 Republikeinse presidensiële voorverkiesings, met verwysing na Bachmann se werk teen "ObamaCare" en voorstelle vir besuinigingsmaatreëls" en Bachmann se ondersteuning van tradisionele waardes.<ref>{{cite news|url=http://caucuses.desmoinesregister.com/2011/12/04/conservative-activist-phyllis-schlafly-endorses-michele-bachmann|title=Conservative activist Phyllis Schlafly endorses Michele Bachmann|last=Jacobs|first=Jennifer|date=4 Desember 2011|newspaper=The Des Moines Register|access-date=6 Desember 2011}}{{Dead link|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 3.jpg|regs|duimnael|Schlafly tydens die 2013-Conservative Political Action Conference (CPAC).]] Op 3 Februarie 2012 het Schlafly aangekondig dat sy vir Rick Santorum sal stem in 2012 se Republikeinse voorverkiesing vir [[Missouri]].<ref name="SantorumSupport">{{cite web|last1=Levy|first1=Pema|title=Phyllis Schlafly Will Vote For Santorum|url=http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|website=TPM|access-date=16 Julie 2017|format=Livewire|date=3 Februarie 2012|quote=... planning to vote for Rick Santorum|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022116/http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|url-status=live}}</ref> In 2016 het sy [[Donald Trump]] se kandidaatskap vir president onderskryf.<ref>{{cite web|last1=Ward|first1=Jon|title=The Trump supporter who matters more to Iowa conservatives than Palin|url=https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|website=Yahoo! Politics|date=20 Januarie 2016|quote=And she's willing to take a chance with someone who's going to shake things up.|access-date=21 Januarie 2016|archive-date=20 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120234816/https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|url-status=live}}</ref> Die onderskrywing het aanleiding gegee tot 'n geskil in die raad van die Eagle Forum. Schlafly het verskil van ses ander raadslede, sowel as haar dogter, Anne Cori,<ref>{{cite news|url=http://www.freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|title=Phyllis Schlafly Pushes Own Daughter to Resign Amid Cruz-Trump Split|work=Daily Caller|date=11 April 2016|first1=Alex|last1=Pfeiffer|access-date=11 April 2016|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416221237/http://freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|url-status=live}}</ref> en Cathie Adams, die voormalige voorsitster van die Republikeinse Party van Texas.<ref name="EagleCoup">{{cite news|last1=Weigel|first1=David|title=Phyllis Schlafly faces coup over Trump endorsement|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|access-date=19 Julie 2017|newspaper=The Washington Post|date=10 April 2016|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022535/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|url-status=live}}</ref> Adams het voorkeur gegee aan Senator [[Ted Cruz]] van Texas, Trump se belangrikste opponent, wat Adams as 'n meer konserwatiewe keuse beskou het.<ref name="EndorseCruz">{{cite web|last1=Medina|first1=Jose|title=Texas Eagle Forum's Cathie Adams: Schlafly Was Manipulated into Endorsing Trump|url=http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|date=23 Maart 2016|website=Texas Freedom Network|quote=When you're 91 and you're not out with the grass roots all the time, it is very much taking advantage of someone.|access-date=17 Julie 2017|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131159/http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|url-status=live}}</ref> Schlafly se laaste boek, ''The Conservative Case for Trump'', is gepubliseer op 6 September 2016, een dag na haar afsterwe.<ref name="ConservativeCase">{{cite book|last1=Schlafly|first1=Phyllis|last2=Martin|first2=Ed|last3=Decker|first3=Brett M.|title=The Conservative Case for Trump|date=6 September 2016|publisher=Regnery Publishing|isbn=978-1621576280|page=272}}</ref> == Gepubliseerde werke == Schlafly was die [[Skrywer|skryfster]] van 26 [[boek]]e oor 'n aantal onderwerpe, van kindersorg tot ''phonics''. <ref>Die begrip moet nie verwar word met die begrippe [[fonetiek]] en [[fonologie]] nie. Waar eersgenoemde begrip 'n vertakking van [[taalkunde]] is wat die studie van die [[klank]]e van menslike spraak behels, of — in die geval van gebaretaal — die ekwivalente aspekte van handseine, is laasgenoemde 'n vertakking van die taalkunde wat gemoeid is met die sistematiese organisasie van klanke in tale. Dit fokus tradisioneel grootliks op die studie van die sisteme van [[Foneem|foneme]], in besonder tale, maar kan ook enige [[Sinchroniese taalkunde|linguistiese ontleding]] dek, of op 'n vlak onder die woord (insluitend lettergrepe, begin en rym, artikulatoriese gebare, artikulatoriese kenmerke, mora ens), of op alle vlakke van taal waar klank oorweeg word as gestruktureerd vir die oordra van linguistiese betekenis. Fonologie sluit ook die studie van ekwivalente organisatoriese sisteme in gebaretaal in. Die woord fonologie kan ook verwys na die fonologiese sisteem (klanksisteem) van 'n gegewe taal. Dit is een van die fundamentele stelsels waaruit gemeen word 'n taal bestaan, soos sy [[Sinsbou|sintaksis]] en [[woordeskat]]. Fonologie word gereeld afgesonder van [[fonetiek]]. Terwyl fonetiek gemoeid is met die fisiese produksie, akoestiese oordrag en waarneming van die spraakklanke, beskryf fonologie die manier waarop klanke funksioneer binne 'n gegewe taal of regdeur tale om betekenis te enkodeer. Volgens baie taalkundiges behoort fonetiek tot [[Sinchroniese taalkunde|beskrywende linguistiek]] en fonologie tot teoretiese linguistiek, hoewel die vasstelling van die fonologiese sisteem van 'n taal noodwendig 'n toepassing van die teoretiese aspekte is vir die ontleding van fonetiese bewyse. Neem kennis dat die onderskeiding nie altyd gemaak is nie, veral nie voor die ontwikkeling van die moderne konsep van [[foneem|foneme]] in die middel van die 20ste eeu nie. Sekere onderafdelings van moderne fonologie oorvleuel met fonetiek in beskrywende dissiplines soos psigolinguistiek en spraakpersepsie, met spesifieke areas tot gevolg soos artikulatoriese fonologie of laboratorium-fonologie.</ref> ''Phonics'' is 'n metode vir die onderrig van [[lees]] en skryf aan beginners. Dit behels onderrig in die verhouding tussen die klanke van die gesproke [[taal]] ([[foneem|foneme]]) en die letters ([[Grafeem|grafeme]]) of groepe letters of [[lettergreep|lettergrepe]] van die geskewe taal. ''Phonics'' staan ook bekend as die alfabetiese beginsel of die "alfabetiese kode".<ref name="NRP 2-89">{{cite web |url=https://www.nichd.nih.gov/sites/default/files/publications/pubs/nrp/Documents/report.pdf |title=National reading panel, pg. 2-89, nichd.nih.gov (USA)}}</ref>. Schlafly het ook 'n gesindikeerde weeklikse [[koerant]]rubriek geskryf vir Creators Syndicate.<ref>{{cite web|url=http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|title=Gang of Eight Increases Unemployment by Phyllis Schlafly on Creators.com – A Syndicate of Talent|publisher=Creators.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=11 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511140557/http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|url-status=live}}</ref> Schlafly se gepubliseerde werke sluit in: * ''A Choice Not an Echo'' (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-686-11486-8}} * ''Grave Diggers'' (saam met Chester Ward) (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-934640-03-3}} * ''Strike from Space: A Megadeath Mystery'' (Pere Marquette Press, 1965) {{ISBN|80-7507-634-6}} * ''Safe Not Sorry'' (Pere Marquette Press, 1967) {{ISBN|0-934640-06-8}} * ''The Betrayers'' (Pere Marquette Press, 1968) ISBN B0006CY0CQ * ''Mindszenty the Man'' (saam met Josef Vecsey) (Cardinal Mindszenty Foundation, 1972) ISBN B00005WGD6 * ''Kissinger on the Couch'' (Arlington House Publishers, 1974) {{ISBN|0-87000-216-3}} * ''Ambush at Vladivostok'', saam met Chester Ward (Pere Marquette Press, 1976) {{ISBN|0-934640-00-9}} * ''The Power of the Positive Woman'' (Crown Pub, 1977) {{ISBN|0-87000-373-9}} * ''The Power of the Christian Woman'' (Standard Pub, 1981) ISBN B0006E4X12 * ''Equal Pay for Unequal Work'' (Eagle Forum, 1984) {{ISBN|99950-3-143-4}} * ''Child Abuse in the Classroom'' (Crossway Books, 1984) {{ISBN|0-89107-365-5}} * ''Pornography's Victims'' (Crossway Books, 1987) {{ISBN|0-89107-423-6}} * ''Who Will Rock the Cradle?: The Battle for Control of Child Care in America'' (World Publications, 1989) {{ISBN|978-0849931987}} * ''First Reader'' (Pere Marquette Press, 1994) {{ISBN|0-934640-24-6}} * ''Turbo Reader'' (Pere Marquette Press, 2001) {{ISBN|0-934640-16-5}} * ''Feminist Fantasies'', met 'n voorwoord deur Ann Coulter (Spence Publishing Company, 2003) {{ISBN|1-890626-46-5}} * ''The Supremacists: The Tyranny of Judges and How to Stop It'' (Spence Publishing Company, 2004) {{ISBN|1-890626-55-4}} * ''Judicial Tyranny: The New Kings of America?'' – bydraende skryfster (Amerisearch, 2005) {{ISBN|0-9753455-6-7}} * ''The Flipside of Feminism: What Conservative Women Know—and Men Can't Say'' (WorldNetDaily, 2011) {{ISBN|978-1935071273}} * ''No Higher Power: Obama's War on Religious Freedom'' (Regnery Publishing, 2012) {{ISBN|978-1621570127}} * ''Who Killed the American Family?'' (WND Books, 2014) {{ISBN|978-1938067525}} * ''A Choice Not an Echo: Updated and Expanded 50th Anniversary Edition'' (Regnery Publishing, 2014) {{ISBN|978-1621573159}} * ''How the Republican Party Became Pro-Life'' (Dunrobin Publishing, 2016) {{ISBN|978-0-9884613-9-0}} * ''The Conservative Case for Trump'' – postuum, saam met Ed Martin en Brett M. Decker (Regnery Publishing, 2016) {{ISBN|978-1-62157-628-0}} == Verwysings == {{Verwysings}} *{{cite book | title = The Power of the Positive Woman | url = https://archive.org/details/powerofpositivew00schl | url-access = registration | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 1977 | publisher = Arlington House Publishers | isbn = 9780870003738 | place = New York }} *{{cite book | title = Feminist Fantasies | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 2003 | publisher = Spence Publishing Company| place = Texas }} == Bronnelys == * Critchlow, Donald T. ''Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade''. Drukpers van [[Princeton-universiteit]], 2005. {{ISBN|0-691-07002-4}}. * Ehrenreich, Barbara. 1983. ''The Hearts of Men: American Dreams and the Flight from Commitment''. New York: Anchor Books. * Felsenthal, Carol. ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. Doubleday, 1981. {{ISBN|0-89526-873-6}}. == Verdere leesstof == * Bass, Paul W. ''Missouri Innovators: Famous (and Infamous) Missourians who led the way in their field''. Missouri: The Acclaim Press, 2019. * Carroll, Peter N. ''Famous in America: The Passion to Succeed: Jane Fonda, George Wallace, Phyllis Schlafly, John Glenn''. New York: Dutton, 1985. * Farber, David. ''The Rise and Fall of Modern American Conservatism: A Short History''. 2010. pp.&nbsp;119–158. * Hallow, Ralph Z. "[http://washingtontimes.com/national/20051007-120157-1091r.htm Conservatives' first lady sparked pro-family effort]." ''The Washington Times'', 7 Oktober 2005. * Schlafly, Phyllis. ''A Choice Not an Echo''. * Spruill, Marjorie J. ''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. Bloomsbury, 2017. == Eksterne skakels == {{commons}} {{Wikiquote|Phyllis Schlafly}} * [http://www.phyllisschlafly.com/ Phyllis Schlafly Eagles webwerf] * [https://web.archive.org/web/20080704195513/http://www.umsl.edu/~whmc/guides/whm0224.htm Phyllis Schlafly Collection (1972–1982) in the Western Historical Manuscript Collection, University of Missouri-St. Louis] * {{C-SPAN|3706}} ** [https://www.c-span.org/video/?174246-1/depth-phyllis-schlafly ''In Depth'' onderhoud met Schlafly, 5 Januarie 2003] * {{find a Grave|169429833}} *[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip_15-086348h98h Onderhoud met Phyllis Schlafly] (2014), ''1964 Interviews'' Collection, American Archive of Public Broadcasting {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schlafly, Phyllis}} [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse advokate]] [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] 19knl3k2hs469mqbhhqis90fmhinvfi 1 464361 2920899 2026-08-01T18:11:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920899 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464362 2920904 2026-08-01T18:28:52Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2920904 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra orobanchoides | authority = Benth., (1846) | synonyms =* ''Alectra heyniae'' <small>(Dinter) Dinter</small> * ''Alectra kilimandjarica'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra kirkii'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra parvifolia'' <small>(Engl.) Schinz</small> * ''Alectra welwitschii'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''Harveya parviflora'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Melasma orobanchoides'' <small>(Benth.) Engl.</small> * ''Melasma parviflorum'' <small>K.Schum.</small> * ''Melasma welwitschii'' <small>Hiern</small> * ''Nigrina orobanchodes'' <small>Kuntze</small> * ''Orobanche heyniae'' <small>Dinter</small> * ''Orobanche parviflora'' <small>E.Mey. ex Steud.</small> * ''Pseudorobanche dregeana'' <small>Rouy</small> * ''Celsia parvifolia'' <small>Engl.</small> }} '''''Alectra orobanchoides''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6412.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1793.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1794.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6411.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798775-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/195c5633-6254-4dd0-9076-4d325270b3dc Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] jyfge1s6my8m0nwu4zudo56y3cc3co3 2920906 2920904 2026-08-01T18:33:56Z Oesjaar 7467 Skakels 2920906 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra orobanchoides | authority = Benth., (1846) | synonyms =* ''Alectra heyniae'' <small>(Dinter) Dinter</small> * ''Alectra kilimandjarica'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra kirkii'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra parvifolia'' <small>([[Adolf Engler|Engl.]]) Schinz</small> * ''Alectra welwitschii'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''Harveya parviflora'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Melasma orobanchoides'' <small>(Benth.) Engl.</small> * ''Melasma parviflorum'' <small>K.Schum.</small> * ''Melasma welwitschii'' <small>Hiern</small> * ''Nigrina orobanchodes'' <small>Kuntze</small> * ''Orobanche heyniae'' <small>Dinter</small> * ''Orobanche parviflora'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Steud.</small> * ''Pseudorobanche dregeana'' <small>Rouy</small> * ''Celsia parvifolia'' <small>Engl.</small> }} '''''Alectra orobanchoides''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6412.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1793.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1794.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6411.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798775-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/195c5633-6254-4dd0-9076-4d325270b3dc Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|sessiliflora]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] patmqmazywfl2gv1by3giapvs7ru6gw 2920907 2920906 2026-08-01T18:34:53Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Ai! 2920907 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra orobanchoides | authority = Benth., (1846) | synonyms =* ''Alectra heyniae'' <small>(Dinter) Dinter</small> * ''Alectra kilimandjarica'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra kirkii'' <small>Hemsl.</small> * ''Alectra parvifolia'' <small>([[Adolf Engler|Engl.]]) Schinz</small> * ''Alectra welwitschii'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''Harveya parviflora'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Melasma orobanchoides'' <small>(Benth.) Engl.</small> * ''Melasma parviflorum'' <small>K.Schum.</small> * ''Melasma welwitschii'' <small>Hiern</small> * ''Nigrina orobanchodes'' <small>Kuntze</small> * ''Orobanche heyniae'' <small>Dinter</small> * ''Orobanche parviflora'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Steud.</small> * ''Pseudorobanche dregeana'' <small>Rouy</small> * ''Celsia parvifolia'' <small>Engl.</small> }} '''''Alectra orobanchoides''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Galery == <gallery> Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6412.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1793.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1794.jpg Alectra orobanchoides var. orobanchoides 1DS-II 1-6411.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798775-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/195c5633-6254-4dd0-9076-4d325270b3dc Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|orobanchoides]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 2pcbimg4jjzsrjgydj95wvs9i18w1l8 1 464363 2920905 2026-08-01T18:30:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920905 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 464364 2920910 2026-08-01T18:43:08Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= Wikimania 2026 Discott Aanbieding op 24 Julie 2926 |bron= Foto deur Sobaka |datum= 1 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2920910 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= Wikimania 2026 Discott Aanbieding op 24 Julie 2926 |bron= Foto deur Sobaka |datum= 1 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} iqbkbjty4pbspc9holk1ec92ob30iv3 6 464365 2920911 2026-08-01T18:45:01Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= Wikimania 2026 Discott voordrag op 24 Julie 2026 |bron= Selfgeneemde foto |datum= 1 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2920911 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= Wikimania 2026 Discott voordrag op 24 Julie 2026 |bron= Selfgeneemde foto |datum= 1 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} qddkwssgs08g84ie2h6ab1zw70cb0nr 0 464366 2920913 2026-08-01T18:51:59Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2920913 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Geelblom | image = | taxon = Alectra vogelii | authority = Benth., (1846) | synonyms =* ''Alectra angustifolia'' <small>Engl.</small> * ''Alectra arachidis'' <small>(A.Chev.) A.Chev.</small> * ''Alectra hippocrepandra'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''Alectra merkeri'' <small>Engl.</small> * ''Alectra scharensis'' <small>Engl.</small> * ''Alectra senegalensis var. arachidis'' <small>A.Chev.</small> * ''Melasma hippocrepandrum'' <small>Hiern</small> }} Die '''geelblom''' (''Alectra vogelii'') is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Cabinda]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mali]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Nigerië]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Noordwes]] voor. == Galery == <gallery> Alectra vogelii 5Dsr 7231.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7234.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7237.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7247.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7258.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7262.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-26 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798801-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e21bc7ec-6674-4500-a4b7-f2a04487fda2 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|vogelii]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] l0322zaibhxhck9qxbx4le3bjudsi3n 2920915 2920913 2026-08-01T18:54:23Z Oesjaar 7467 Skakel 2920915 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Geelblom | image = | taxon = Alectra vogelii | authority = Benth., (1846) | synonyms =* ''Alectra angustifolia'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> * ''Alectra arachidis'' <small>(A.Chev.) A.Chev.</small> * ''Alectra hippocrepandra'' <small>(Hiern) Hemsl.</small> * ''Alectra merkeri'' <small>Engl.</small> * ''Alectra scharensis'' <small>Engl.</small> * ''Alectra senegalensis var. arachidis'' <small>A.Chev.</small> * ''Melasma hippocrepandrum'' <small>Hiern</small> }} Die '''geelblom''' (''Alectra vogelii'') is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Cabinda]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mali]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Nigerië]], [[Republiek die Kongo]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Noordwes]] voor. == Galery == <gallery> Alectra vogelii 5Dsr 7231.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7234.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7237.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7247.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7258.jpg Alectra vogelii 5Dsr 7262.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-26 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798801-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e21bc7ec-6674-4500-a4b7-f2a04487fda2 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|vogelii]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] e0bzjo2zss7n9anwdkv6borr4zos09h 1 464367 2920914 2026-08-01T18:53:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920914 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464368 2920923 2026-08-01T19:07:30Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie, Botswana se 700ste! 2920923 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra bainesii | authority = Hemsl., (1906) | synonyms = }} '''''Alectra bainesii''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]] en [[Zimbabwe]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798744-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|bainesii]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] o3jidlhoxci3xlj9aml4uwx72s2sh0y 1 464369 2920924 2026-08-01T19:08:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920924 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464370 2920952 2026-08-01T19:37:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920952 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464371 2920967 2026-08-01T19:59:18Z Aliwal2012 39067 saadjie 2920967 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 11 Februarie 1973 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] 9g3hpkl4orimhhkzvakp6v7y8hxdqvq 2920973 2920967 2026-08-01T20:00:57Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1973]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920973 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 11 Februarie 1973 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] 3901nxijlc2sag08tf1ypkz6zpujgk7 0 464372 2920974 2026-08-01T20:02:12Z Aliwal2012 39067 Saadjie geplant, gee hom water! 2920974 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 27 Januarie 1974 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] a99rkfnqf5ic1hzfk17z30v61jewi5y 0 464373 2920975 2026-08-01T20:03:46Z Aliwal2012 39067 Saadjie geplant, gee hom water! 2920975 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 26 Januarie 1975 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] 151g7qhi8bhjhuqb664883gr6s2gb9i 0 464374 2920977 2026-08-01T20:05:06Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 25 Januarie 1976 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]]' 2920977 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 25 Januarie 1976 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] sfuapr3vjap6vpyar8viw2ia4qpooa4 2920978 2920977 2026-08-01T20:05:45Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1976]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920978 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 25 Januarie 1976 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] 45nwd713zfqlz5gaqte3x5pceno8ltp 0 464375 2920979 2026-08-01T20:06:53Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2920979 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 23 Januarie 1977 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] puab7kijo0xtunmwnxwm6ac4kc6r93p 0 464376 2920985 2026-08-01T20:22:22Z Aliwal2012 39067 saadjie 2920985 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 19 April 1970 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] drnypz0643i6rzj84bfl5hjodevyszs 2921170 2920985 2026-08-02T11:49:58Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2921170 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 19 April 1970 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{flagicon|UK}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 90 | 2:10:58.2 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{flagicon|NZL}} '''[[Bruce McLaren]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 11 | '''6''' |- ! 3 | 18 | {{flagicon|USA}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 16 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{flagicon|UK}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{flagicon|FRA}} '''[[Johnny Servoz-Gavin]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 88 | + 1 Rondes | 14 | '''2''' |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 8 | {{flagicon|UK}} [[John Surtees]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 7 | {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 24 | {{flagicon|GER}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 22 | {{flagicon|FRA}} [[Henri Pescarolo]] | [[Equipe Matra Sports|Matra]] | 33 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 4 | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[Equipe Matra Sports|Matra]] | 31 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 5 | {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 9 | {{flagicon|NZL}} [[Chris Amon]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 3 | {{flagicon|AUT}} [[Jochen Rindt]] | [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 8 | &nbsp; |- ! WD | 10 | {{flagicon|MEX}} [[Pedro Rodríguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 4 | Onttrek | 5 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 2 | {{flagicon|BEL}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! {{abbr|Ret|Retired}} | 15 | {{flagicon|UK}} [[Jackie Oliver]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 0 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] igszg5atp7e6x8nwxqouv3a30sifm1s 0 464377 2920986 2026-08-01T20:22:43Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''[[1971 Formule Een-seisoen|1971]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 18 April 1971 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]]' 2920986 wikitext text/x-wiki Die '''[[1971 Formule Een-seisoen|1971]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 18 April 1971 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] q124bk4mbz6xtmms89nnmrxi7yp6pr2 0 464378 2920987 2026-08-01T20:26:36Z Aliwal2012 39067 Saadjie geplant, gee hom water! 2920987 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 1 Mei 1972 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] tux7jwxck7s5bhwkuag6qy8qeccotrm 0 464379 2920988 2026-08-01T20:28:35Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2920988 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra capensis | authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1800) | synonyms =* ''Alectra major'' <small>E.Mey.</small> * ''Alectra minor'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Gerardia orobanchoides'' <small>Lam.</small> * ''Glossostylis capensis'' <small>(Thunb.) Benth.</small> * ''Melasma capense'' <small>(Thunb.) Hiern</small> }} '''''Alectra capensis''''' is 'n eenjarige of meerjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika om die spesie in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-7 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798749-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2ac3816f-b547-422b-ad2c-74398a840276 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|capensis]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] rnzufx6atduzvs7aw7f64fi0d3epqsw 0 464380 2920989 2026-08-01T20:28:58Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel! 2920989 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1973 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] 941ca07803y342hrukwf3gtavnqazsf 1 464381 2920990 2026-08-01T20:29:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920990 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464382 2920992 2026-08-01T20:33:06Z Aliwal2012 39067 saadjie 2920992 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 28 April 1974 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] orwoij5l9sm217gc1d42xen6opharj4 2920993 2920992 2026-08-01T20:33:57Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1974]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920993 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 28 April 1974 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] 96wwqko5gh925n4kqr52s41v9un7w4a 0 464383 2920994 2026-08-01T20:35:44Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel, nog besig! 2920994 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] eqbrnsaaisvojh6hpsx1s2gfz18041a 2920995 2920994 2026-08-01T20:36:32Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1975]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920995 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] eiy7yio8j2zh2hudbktpyierdfsgcgk 2920997 2920995 2026-08-01T20:37:19Z Aliwal2012 39067 2920997 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] 0nwr0dszv30u260mqjqyxwnl0g0orh4 2921155 2920997 2026-08-02T11:04:17Z Aliwal2012 39067 2921155 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | 42:53.7 | 11 | '''4½''' |- ! 2 | 6 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 1.1 | 16 | '''3''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 4 | 17 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 10 | '''1½''' |- ! 5 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 6 | 10 | {{IT-VLAG}} '''[[Lella Lombardi]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 27 | + 2 Rondes | 24 | '''½''' |- ! 7 | 21 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | + 3 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Nie geklassifiseer | 2 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 12 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! NC | 23 |{{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Nie geklassifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 7 | Brandstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}}[[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! WD | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 21 | &nbsp; |- ! WD | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 25 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NS | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Nie begin | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] f2lfzqzoq78qtrbl2vzbzfnepfeok6j 2921156 2921155 2026-08-02T11:06:16Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2921156 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | 42:53.7 | 11 | '''4½''' |- ! 2 | 6 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 1.1 | 16 | '''3''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 4 | 17 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 10 | '''1½''' |- ! 5 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 6 | 10 | {{IT-VLAG}} '''[[Lella Lombardi]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 27 | + 2 Rondes | 24 | '''½''' |- ! 7 | 21 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | + 3 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Nie geklassifiseer | 2 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 12 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! NC | 23 |{{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Nie geklassifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 7 | Brandstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! WD | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 21 | &nbsp; |- ! WD | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 25 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NS | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Nie weggespring | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] q7t02lnkj927fowvjoi3dsssnpvzh0z 0 464384 2920996 2026-08-01T20:36:59Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2920996 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = DD | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra natalensis | authority = (Hiern) Melch., (1940) | synonyms =* ''Melasma natalense'' <small>Hiern</small> }} '''''Alectra natalensis''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-15 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798774-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b337a794-0809-441c-9632-8c21280fdbdd Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|natalensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] t28igqycwsuckb07ah1tgudux9rt1bc 1 464385 2920998 2026-08-01T20:37:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920998 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464386 2920999 2026-08-01T20:39:15Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2920999 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 2 Mei 1976 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] 36kpi4int2fir3x28b1nk32eizr1yw2 2921000 2920999 2026-08-01T20:40:03Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1976]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2921000 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 2 Mei 1976 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] on84jebm7tuigs7b27w8wzh5woouui1 2921129 2921000 2026-08-02T09:37:16Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ klaar 2921129 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 2 Mei 1976 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd|Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:42:20.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | + 30.97 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 48.02 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 22 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 21 | |- ! 8 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 22 | |- ! 9 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 20 | |- ! 10 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Michel Leclere]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 23 | |- ! 11 | 2 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 72 | + 3 Rondes | 5 | |- ! 12 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 72 | + 3 Rondes | 8 | |- ! 13 | 37 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | Boro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 24 | |- ! NF | 12 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Enjin | 4 | |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Elektriese probleem | 15 | |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Enjin | 14 | |- ! NF | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Enjin | 13 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 18 | |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Ratkas | 9 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 3 | |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 6 | |- ! NF | 34 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 10 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Transmissie | 19 | |- ! NQ | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 32 | {{CH-VLAG}} [[Loris Kessel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 25 | {{ES-VLAG}} [[Emilio Zapico]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 33 | {{ES-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 31 | {{BR-VLAG}} [[Ingo Hoffmann]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] 18bi5govxo54sadn2gnjmu9ljh5016w 0 464387 2921002 2026-08-01T20:40:53Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2921002 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = DD | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra fruticosa | authority = Eb.Fisch., (1996) | synonyms = }} '''''Alectra fruticosa''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Madagaskar]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:990071-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|fruticosa]] [[Kategorie:Flora van Madagaskar]] [[Kategorie:Endemiese plante van Madagaskar]] 8gxpfhj1a7n14hlatkiysvy2euhe1qv 0 464388 2921003 2026-08-01T20:41:21Z SpesBona 2720 Nuwe artikel 2921003 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jingdezhen |ander_naam= |inheemse_naam=景德镇市 |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Changjiang River Seen from Zhushan Bridge, Jingdezhen.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Die [[Yangtze]]-rivier in Jingdezhen |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Volksrepubliek China |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in die Volksrepubliek China |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Volksrepubliek China}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van die Volksrepubliek China|Provinsie]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Jiangxi]] |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Kommunistiese Party van China Sekretariskomitee |leiernaam=Hu Xuemei |leiertitel1=Burgemeester |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1=Chen Kelong |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=5256 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=2029 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=35 |hoogte_voet=115 |koördinaattipe= |koördinate={{Koördinate|29|17|30|N|117|11|55|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2018 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1&nbsp;669&nbsp;057 |bevolkingsdigtheid_km2=317,6 |bevolkingsdigtheid_myl2=822,5 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=SST |utcafset=+08:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode=360200 |skakelkode=0798 |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[https://www.jdz.gov.cn/ ''jdz.gov.cn''] }} '''Jingdezhen''' ([[Chinees]]: 泉州) is 'n stad in die [[Volksrepubliek China|Chinese]] [[Provinsies van die Volksrepubliek China|provinsie]] [[Jiangxi]] met 'n bevolking van 1&nbsp;669&nbsp;057 in 2018. Die stad is geleë weerskante die [[Yangtze]]-rivier in die suidooste van die Volksrepubliek China. Na die stad word as die "[[porselein]]hoofstad" verwys aangesien in dié stad sedert minstens 1&nbsp;000 jaar [[Chinese porselein]] vervaardig word en vir die meeste deel van hierdie tydperk was Jingdezhen-porselein die belangrikste en fynste porselein in die hele China. Die stad spog met 'n goed gedokumenteerde geskiedenis wat meer as 2&nbsp;000 jaar dek. Jingdezhen se porseleinvervaardigingsterreine is in 2026 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{zh}} [https://www.jdz.gov.cn/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/en/list/1765 Amptelike Unesco-bladsy] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Jingdezhen|title=Jingdezhen|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Augustus 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in China]] 64pw7oqlq30715rhft9h8aprtz8vivp 2921018 2921003 2026-08-01T21:00:35Z SpesBona 2720 Jammer! 2921018 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jingdezhen |ander_naam= |inheemse_naam=景德镇市 |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Changjiang River Seen from Zhushan Bridge, Jingdezhen.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Die [[Yangtze]]-rivier in Jingdezhen |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Volksrepubliek China |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in die Volksrepubliek China |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Volksrepubliek China}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van die Volksrepubliek China|Provinsie]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Jiangxi]] |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Kommunistiese Party van China Sekretariskomitee |leiernaam=Hu Xuemei |leiertitel1=Burgemeester |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1=Chen Kelong |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=5256 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=2029 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=35 |hoogte_voet=115 |koördinaattipe= |koördinate={{Koördinate|29|17|30|N|117|11|55|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2018 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1&nbsp;669&nbsp;057 |bevolkingsdigtheid_km2=317,6 |bevolkingsdigtheid_myl2=822,5 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=SST |utcafset=+08:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode=360200 |skakelkode=0798 |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[https://www.jdz.gov.cn/ ''jdz.gov.cn''] }} '''Jingdezhen''' ([[Chinees]]: 泉州) is 'n stad in die [[Volksrepubliek China|Chinese]] [[Provinsies van die Volksrepubliek China|provinsie]] [[Jiangxi]] met 'n bevolking van 1&nbsp;669&nbsp;057 in 2018. Die stad naby die [[Yangtze]]-rivier in die suidooste van die Volksrepubliek China gelee. Na die stad word as die "[[porselein]]hoofstad" verwys aangesien in dié stad sedert minstens 1&nbsp;000 jaar [[Chinese porselein]] vervaardig word en vir die meeste deel van hierdie tydperk was Jingdezhen-porselein die belangrikste en fynste porselein in die hele China. Die stad spog met 'n goed gedokumenteerde geskiedenis wat meer as 2&nbsp;000 jaar dek. Jingdezhen se porseleinvervaardigingsterreine is in 2026 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{zh}} [https://www.jdz.gov.cn/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/en/list/1765 Amptelike Unesco-bladsy] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Jingdezhen|title=Jingdezhen|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Augustus 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in China]] f6psqy08o8jonk2se49zke6885algzc 0 464389 2921004 2026-08-01T20:42:13Z Aliwal2012 39067 nuwe saadjie 2921004 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 8 Mei 1977 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] eevdpox0s6mievpwwgtebliwafcr0iz 2921131 2921004 2026-08-02T09:42:16Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2921131 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 8 Mei 1977 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:42:.52.22 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | 15.85 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 24.51 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 24.87 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:05.83 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 74 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 28 | &nbsp; |- ! 11 | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 36 | {{ES-1945-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 14 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | Brandstofstelsel | 6 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Verkoeler | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 21 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Beseer | 3 | &nbsp; |- {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] bvooyy6ldcprrudn62zp8gb1lwim10i 2921132 2921131 2026-08-02T09:43:43Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ klaar 2921132 wikitext text/x-wiki Die '''[[1977 Formule Een-seisoen|1977]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 8 Mei 1977 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:42:.52.22 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | 15.85 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 24.51 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 24.87 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Gunnar Nilsson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:05.83 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 74 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{AT-VLAG}} [[Hans Binder]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 28 | &nbsp; |- ! 11 | 10 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{BE-VLAG}} [[Patrick Neve]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 36 | {{ES-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 14 | 28 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | Brandstofstelsel | 6 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Verkoeler | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 21 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Beseer | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] 1fzlroif0l6iwrggk9vu7towvxus5us 1 464390 2921005 2026-08-01T20:42:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2921005 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464391 2921006 2026-08-01T20:48:36Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2921006 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra basutica | authority = (E.Phillips) Melch., (1940) | synonyms = * 'Melasma basuticum'' <small>E.Phillips</small> }} '''''Alectra basutica''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Vrystaat]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798747-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/cb38fdfb-ba05-4e3d-870c-e69264bda656 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|basutica]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] bh20i65dajgr6cd2l12t9bbh3iik4ss 2921007 2921006 2026-08-01T20:48:56Z Oesjaar 7467 Ai! 2921007 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra basutica | authority = (E.Phillips) Melch., (1940) | synonyms = * ''Melasma basuticum'' <small>E.Phillips</small> }} '''''Alectra basutica''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Vrystaat]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1114-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:798747-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/cb38fdfb-ba05-4e3d-870c-e69264bda656 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|basutica]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] ol44twuux99pn8eai9xa1vmvfxc9hgt 1 464392 2921009 2026-08-01T20:49:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2921009 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464393 2921010 2026-08-01T20:53:16Z Aliwal2012 39067 Hierdie artikel is nou werklikwaar 'n saadjie! 2921010 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1971 | Huidige = 1972 | Volgende = 1973 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1972]] [[Formule 1]]-seisoen was die 26ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 28 Januarie begin en op 7 Oktober ná twaalf wedrenne geëindig. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] m5sn7v1gdha8386kqfccxfwjqqhhq6c 2921014 2921010 2026-08-01T20:55:08Z Aliwal2012 39067 2921014 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1971 | Huidige = 1972 | Volgende = 1973 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1972]] [[Formule 1]]-seisoen was die 26ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 23 Januarie begin en op 8 Oktober ná twaalf wedrenne geëindig. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 4xyqktaoqkurvpzbhl4fg8npwhtn9r9 0 464394 2921016 2026-08-01T20:58:44Z Aliwal2012 39067 Hierdie artikel is nou werklikwaar 'n saadjie! 2921016 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1970 | Huidige = 1971 | Volgende = 1972 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1971]] [[Formule 1]]-seisoen was die 26ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 6 Maart begin en op 3 Oktober ná elf wedrenne geëindig. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] qyezgspka9kl92na3kgc3w9o0ordal9 0 464395 2921019 2026-08-01T21:01:01Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{F1 seisoen | Vorige = 1969 | Huidige = 1970 | Volgende = 1971 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1970]] [[Formule 1]]-seisoen was die 25ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 Maart begin en op 25 Oktober ná dertien wedrenne geëindig. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]]' 2921019 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1969 | Huidige = 1970 | Volgende = 1971 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1970]] [[Formule 1]]-seisoen was die 25ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 Maart begin en op 25 Oktober ná dertien wedrenne geëindig. [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] cfiexdx20d2bcuxihqyc63qsxdamtp2 6 464396 2921029 2026-08-01T21:53:48Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Genl. ds. [[Paul Hendrik Roux]] (1862 - 1911), predikant en soldaat}} {{en|1=General ds. Paul H. Roux (1862 - 1911), clergyman and soldier}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AAer:Genl_ds_PH_Roux.jpg foto] uit ''Hooyvlakte'' as bron |datum=ca 1910 |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Genl_ds_PH_Roux.jpg|85px|oorspronklike]] }} ==... 2921029 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Genl. ds. [[Paul Hendrik Roux]] (1862 - 1911), predikant en soldaat}} {{en|1=General ds. Paul H. Roux (1862 - 1911), clergyman and soldier}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AAer:Genl_ds_PH_Roux.jpg foto] uit ''Hooyvlakte'' as bron |datum=ca 1910 |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Genl_ds_PH_Roux.jpg|85px|oorspronklike]] }} == Lisensiëring == {{PD-self}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-self}} ktgnbezvenjrta24z70got79d0lfv01 2921031 2921029 2026-08-01T21:55:48Z JMK 649 2921031 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Genl. ds. [[Paul Hendrik Roux]] (1862 - 1911), predikant en soldaat}} {{en|1=General ds. Paul H. Roux (1862 - 1911), clergyman and soldier}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AAer:Genl_ds_PH_Roux.jpg foto] uit ''Hooyvlakte'' as bron |datum=ca 1910 |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Genl_ds_PH_Roux.jpg|85px|oorspronklike]] }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] j39101jxivox6a27bat3yj485j29hr1 6 464397 2921036 2026-08-01T22:22:34Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Kommandant Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 Junie 1924}} {{en|1=Kommandant (Commander) Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 June 1924}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kommandant_Frederik_Jacobus_Potgieter,_22_April_1858_-_7_June_1924.jpg foto] as bron |datum={{other date|<|1930}} |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lê... 2921036 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Kommandant Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 Junie 1924}} {{en|1=Kommandant (Commander) Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 June 1924}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kommandant_Frederik_Jacobus_Potgieter,_22_April_1858_-_7_June_1924.jpg foto] as bron |datum={{other date|<|1930}} |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Kommandant Frederik Jacobus Potgieter, 22 April 1858 - 7 June 1924.jpg|85px|bronfoto]] }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} om47meaajhgqiw3yukp6c92nf8gpa7v 2921037 2921036 2026-08-01T22:23:24Z JMK 649 2921037 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Kommandant Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 Junie 1924}} {{en|1=Kommandant (Commander) Frederik Jacobus Potgieter, 12 April 1857 - 7 June 1924}} |bron=ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kommandant_Frederik_Jacobus_Potgieter,_22_April_1858_-_7_June_1924.jpg foto] as bron |datum={{other date|<|1930}} |daarsteller= [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes=[[Lêer:Kommandant Frederik Jacobus Potgieter, 22 April 1858 - 7 June 1924.jpg|85px|bronfoto]] }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] gt00u5y8qj9o9n6bhiv7ve79dfkworl 0 464398 2921039 2026-08-01T22:43:26Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel! 2921039 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[23 Januarie]] 1972 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 21 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 1:57:59.1 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 17 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 25.96 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | 59.39 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | + 1:06.72 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{AU-VLAG}} '''[[Tim Schenken]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1:09.11 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 94 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 23 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 3 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{SE-VLAG}} [[Reine Wisell]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 59 | Waterlek | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofstelsel | 14 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofpomp | 16 | &nbsp; |- ! DQ | 12 | {{AU-VLAG}} [[David Walker]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Gediskwalifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Olielek | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{ES-1945-VLAG}} [[Alex Soler-Roig]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] 08rsrn4g2nxp0kv06cik0udx7v1yn5j 2921040 2921039 2026-08-01T22:46:39Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2921040 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[23 Januarie]] 1972 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 21 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 1:57:59.1 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 17 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 25.96 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | 59.39 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | + 1:06.72 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{AU-VLAG}} '''Tim Schenken''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1:09.11 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 94 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 23 | {{FR-VLAG}} Henri Pescarolo | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 3 | {{NZ-VLAG}} Howden Ganley | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{AT-VLAG}} Helmut Marko | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{FR-VLAG}} François Cevert | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{SE-VLAG}} Reine Wisell | [[British Racing Motors|BRM]] | 59 | Waterlek | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} Andrea de Adamich | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofstelsel | 14 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofpomp | 16 | &nbsp; |- ! DQ | 12 | {{AU-VLAG}} David Walker | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Gediskwalifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} Peter Gethin | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Olielek | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{ES-VLAG}} Alex Soler-Roig | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] 0si7br15oyiu9dubztltivtgujoi148 0 464399 2921043 2026-08-01T23:08:32Z Aliwal2012 39067 . 2921043 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 28 Januarie 1973 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 2 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 1:56:18.2 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 4.69 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 96 | 33.19 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 96 | 42.57 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1 Ronde | 8 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Wilson Fittipaldi Jr.]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1 Ronde | 12 | '''1''' |- ! 7 | 32 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 3 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 92 | + 4 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 92 | + 4 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 90 | Suspensie | 18 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 84 | Verkoeler | 17 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 79 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NC | 38 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Oliedruk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 34 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 66 | Oliedruk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Aandrywing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 28 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Suspensie | 15 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Enjin | 16 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] fd94kkj6j34yqr83blz6ctr87u719rv 0 464400 2921044 2026-08-01T23:15:47Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel! 2921044 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 13 Januarie 1974 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 6 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:41:02.01 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 9.27 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 20.41 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 33 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 31.79 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 53 | + 51.84 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 1:52.48 | 15 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Sonder petrol | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Sonder petrol | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 52 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 10 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 11 | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Marshall Watson|John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 4 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 1 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 5 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{GB-VLAG}} [[Richard Robarts]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | Waterlek | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Oorverhit | 13 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 5 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] r4pt0pjc6xyoix626ad4uiedz3frqzq 2921045 2921044 2026-08-01T23:17:42Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ [[John Watson]] 2921045 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 13 Januarie 1974 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 6 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:41:02.01 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 9.27 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 20.41 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 33 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 31.79 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 53 | + 51.84 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 1:52.48 | 15 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Sonder petrol | 6 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Sonder petrol | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 52 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 10 | 5 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 3 | &nbsp; |- ! 11 | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 4 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 1 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 5 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{GB-VLAG}} [[Richard Robarts]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! NF | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | Waterlek | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Suspensie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Oorverhit | 13 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Oorverhit | 5 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 4 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] 7ws5po1aeseernarwozjkimq7fd36cd 0 464401 2921060 2026-08-02T01:29:28Z ~2026-33866-94 209089 Nuwe bladsy geskep met ''''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het....' 2921060 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en-ZA|access-date=2026-08-02}}</ref> pn5njaf2cyn6toosraj8lvmlw5puu4y 2921062 2921060 2026-08-02T01:46:27Z Sheknowssimmy 206366 /* */ 2921062 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en-ZA|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == == Verwysings == hd7pxwby71mcc5luwngr3ezq6ef56ha 2921063 2921062 2026-08-02T01:56:29Z Sheknowssimmy 206366 2921063 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en-ZA|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == As die derde weergawe van die franchise na ''The Mommy Club'' en ''The Mommy Club: Sugar & Spice,'' bring '''Van Die Hoofstad''' die "Jacaranda Stad" tot lewe. Die reeks bied 'n voorry sitplek tot die lewens van vyf "powerhouse" ma's wat die kuns herdefinieer om ouerskap, mag en prestige te balanseer, terwyl hulle op hul hegte families staatmaak om die volgende geslag groot te maak.[https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Verwysings == <references /> d5frbf4wscat4vyk26slmuc2yx76l3f 2921065 2921063 2026-08-02T02:20:48Z Sheknowssimmy 206366 /* */ 2921065 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en-ZA|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == As die derde weergawe van die franchise na ''The Mommy Club'' en ''The Mommy Club: Sugar & Spice,'' bring '''Van Die Hoofstad''' die "Jacaranda Stad" tot lewe. Die reeks bied 'n voorry sitplek tot die lewens van vyf "powerhouse" ma's wat die kuns herdefinieer om ouerskap, mag en prestige te balanseer, terwyl hulle op hul hegte families staatmaak om die volgende geslag groot te maak.[https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Rolverdeling == Die reeks fokus op vyf dames uit Pretoria se Afrikaanse gemeenskap: <ref>{{Cite web|url=https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/|title=Sunday Independent}}</ref> • '''Louise Volschenk''' - 38 jaar oud, 'n florerende entrepreneur in die skoonheidsbedryf. Sy balanseer 'n suksesvolle besigheid , twee kinders en 12 jaar se huwelik. • '''Johandri Johnson''' - 33 jaar oud, ma en vrou. Sy is passievol oor Bikini Fitness en het veelvuldige titels in die sport gewen. Sy is 'n voltydse ma en smaakmaker, getroud met Stiaan Johnson en hulle het 'n 10 maande baba. • '''Ansu Viljoen''' - 30 jaar oud, ma van twee en getroud met Heinrich Viljoen. Sy het veelvuldige grade van NWU [[Potchefstroom]] en [[Universiteit Stellenbosch]]. Ansu is 'n smaakmaker en 'n gekwalifiseerde hidrologis, en balanseer haar loopbaan met twee kleuters onder die ouderdom van vier. • '''Crystal Van Der Burgh''' - 29 jaar oud, werkende ma van twee en verloof. Sy ontwikkel tans 'n winkelsentrum en werk saam met haar pa in 'n familiebesigheid. Haar eerste kind is gebore toe sy nog 17 was en nog op skool was. • Tessa Tullues - 36 jaar oud, skoonheids entrepreneur en enkel ma van twee. Sy is 'n voormalige ''Mrs South Africa'' finalis en navigeer die uitdagings van enkelouerskap tydens 'n egskeiding. [https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Verwysings == <references /> sstu326l1gr778g7f1hqfsol13yg5ue 2921066 2921065 2026-08-02T02:21:27Z Sheknowssimmy 206366 /* Rolverdeling */ 2921066 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: van die hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur [[POP24]], en geregisseer deur [[Pascual Wakefield]] wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en-ZA|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == As die derde weergawe van die franchise na ''The Mommy Club'' en ''The Mommy Club: Sugar & Spice,'' bring '''Van Die Hoofstad''' die "Jacaranda Stad" tot lewe. Die reeks bied 'n voorry sitplek tot die lewens van vyf "powerhouse" ma's wat die kuns herdefinieer om ouerskap, mag en prestige te balanseer, terwyl hulle op hul hegte families staatmaak om die volgende geslag groot te maak.[https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Rolverdeling == Die reeks fokus op vyf dames uit Pretoria se Afrikaanse gemeenskap: <ref>{{Cite web|url=https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/|title=Sunday Independent}}</ref> • '''Louise Volschenk''' - 38 jaar oud, 'n florerende entrepreneur in die skoonheidsbedryf. Sy balanseer 'n suksesvolle besigheid , twee kinders en 12 jaar se huwelik. • '''Johandri Johnson''' - 33 jaar oud, ma en vrou. Sy is passievol oor Bikini Fitness en het veelvuldige titels in die sport gewen. Sy is 'n voltydse ma en smaakmaker, getroud met Stiaan Johnson en hulle het 'n 10 maande baba. • '''Ansu Viljoen''' - 30 jaar oud, ma van twee en getroud met Heinrich Viljoen. Sy het veelvuldige grade van NWU [[Potchefstroom]] en [[Universiteit Stellenbosch]]. Ansu is 'n smaakmaker en 'n gekwalifiseerde hidrologis, en balanseer haar loopbaan met twee kleuters onder die ouderdom van vier. • '''Crystal Van Der Burgh''' - 29 jaar oud, werkende ma van twee en verloof. Sy ontwikkel tans 'n winkelsentrum en werk saam met haar pa in 'n familiebesigheid. Haar eerste kind is gebore toe sy nog 17 was en nog op skool was. • '''Tessa Tullues''' - 36 jaar oud, skoonheids entrepreneur en enkel ma van twee. Sy is 'n voormalige ''Mrs South Africa'' finalis en navigeer die uitdagings van enkelouerskap tydens 'n egskeiding. [https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Verwysings == <references /> 1leyd0f1htgd3o8mr2txv4sofb42yhc 2921098 2921066 2026-08-02T08:27:31Z Aliwal2012 39067 poleerwerk 2921098 wikitext text/x-wiki '''The Mommy Club: Van Die Hoofstad''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] realiteitsreeks en die derde van die franchise in die ''The Mommy Club'' reeks. Die reeks volg die lewens van vyf welgestelde Afrikaanse moeders in [[Pretoria]] terwyl hulle ouerskap, verhoudings, besighede en 'n besige sosiale lewe bestuur. Die reeks is 'n [[Showmax]] Original, vervaardig deur POP24, en geregisseer deur Pascual Wakefield wat ook aan ''Beaulah: Queens van Die Kaap'' gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://lifestyleandtech.co.za/just-life/article/2025-04-25/the-mommy-club-van-die-hoofstad-breaks-showmax-record-for-afrikaans-viewership|title=The Mommy Club: Van Die Hoofstad breaks Showmax record for Afrikaans viewership|last=Desk|first=LnT|date=2025-04-25|website=Lifestyle & Tech|language=en|access-date=2026-08-02}}</ref> == Konsep == As die derde weergawe van die franchise na ''The Mommy Club'' en ''The Mommy Club: Sugar & Spice'', bring '''Van Die Hoofstad''' die "Jakarandastad" tot lewe. Die reeks bied 'n voorrysitplek tot die lewens van vyf "powerhouse" ma's wat die kuns herdefinieer om ouerskap, mag en prestige te balanseer, terwyl hulle op hul hegte families staatmaak om die volgende geslag groot te maak.[https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Rolverdeling == Die reeks fokus op vyf dames uit Pretoria se Afrikaanse gemeenskap: <ref>{{Cite web|url=https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/|title=Sunday Independent}}</ref> • '''Louise Volschenk''' - 38 jaar oud, 'n florerende entrepreneur in die skoonheidsbedryf. Sy balanseer 'n suksesvolle besigheid, twee kinders en 12 jaar se huwelik. • '''Johandri Johnson''' - 33 jaar oud, ma en vrou. Sy is passievol oor Bikini Fitness en het veelvuldige titels in die sport gewen. Sy is 'n voltydse ma en smaakmaker, getroud met Stiaan Johnson en hulle het 'n 10 maande baba. • '''Ansu Viljoen''' - 30 jaar oud, ma van twee en getroud met Heinrich Viljoen. Sy het veelvuldige grade van NWU [[Potchefstroom]] en [[Universiteit Stellenbosch]]. Ansu is 'n smaakmaker en 'n gekwalifiseerde hidrologis, en balanseer haar loopbaan met twee kleuters onder die ouderdom van vier. • '''Crystal van der Burgh''' - 29 jaar oud, werkende ma van twee en verloof. Sy ontwikkel tans 'n winkelsentrum en werk saam met haar pa in 'n familiebesigheid. Haar eerste kind is gebore toe sy 17 en nog op skool was. • '''Tessa Tullues''' - 36 jaar oud, skoonheidsentrepreneur en enkel ma van twee. Sy is 'n voormalige Mev Suid-Afrika- finalis en navigeer die uitdagings van enkelouerskap tydens 'n egskeiding. [https://sundayindependent.co.za/entertainment/celebrity-news/2025-02-04-meet-the-cast-of-the-mommy-club-van-die-hoofstad/] == Verwysings == {{Verwysings}} om461c7cr99ehtigbdj2rtdyl0oxsel 14 464402 2921079 2026-08-02T04:21:40Z Jommy3210 209486 Nuwe bladsy geskep met '[[Kategorie:Japannese sportlui|Bofbalspelers]] [[Kategorie:Bofbalspelers]]' 2921079 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Japannese sportlui|Bofbalspelers]] [[Kategorie:Bofbalspelers]] rm8c9c1mlovwijs63wiup4txh848l3w 0 464403 2921137 2026-08-02T09:59:24Z Sobaka 328 Nuwe artikel 2921137 wikitext text/x-wiki '''Liberalisme in Suid-Afrika''' verwys na ’n uiteenlopende politieke en intellektuele tradisie wat onder meer individuele [[vryheid]], die [[oppergesag van die reg]], grondwetlike regering, [[burgerregte]], verdraagsaamheid, ’n vrye pers en, in verskillende mate, ’n markgebaseerde ekonomie beklemtoon. Die betekenis van [[liberalisme]] het egter oor tyd verander en Suid-Afrikaanse liberales het dikwels verskil oor stemreg, rassegelykheid, ekonomiese beleid en die omvang van staatsingryping. Die oorsprong van die Suid-Afrikaanse liberale tradisie word dikwels met die negentiende-eeuse Kaapse liberale tradisie verbind. In die [[Kaapkolonie]] het hierdie tradisie bygedra tot verteenwoordigende regering, [[persvryheid]] en die ontwikkeling van die Kaapse Gekwalifiseerde Stemreg, waaronder stemreg formeel aan eiendoms- en inkomstevereistes, eerder as uitsluitlik aan ras, gekoppel was. Hoewel die stelsel beperk en nie demokraties in die moderne betekenis was nie, het dit aanvanklik aan sommige swart en bruin mans politieke deelname moontlik gemaak. Ná die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is hierdie beperkte nierassige stemreg geleidelik verswak en uiteindelik deur rassegebaseerde wetgewing beëindig. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu was liberale idees teenwoordig in die [[Suid-Afrikaanse Party]], die [[Verenigde Party]], die Engelstalige pers, universiteite, kerke en burgerlike organisasies. Hierdie strominge het die oppergesag van die reg, parlementêre regering en sekere burgerlike vryhede verdedig. Hulle liberalisme was egter dikwels beperk: die regerings wat deur die Suid-Afrikaanse Party en Verenigde Party gelei is, het wit politieke oorheersing en verskeie vorme van segregasie gehandhaaf. Die Verenigde Party was dus nie deurgaans ’n liberale party nie, maar eerder ’n breë politieke groepering waarin konserwatiewe, gematigde en liberale faksies saam bestaan het.<ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Ná die [[Nasionale Party]] se verkiesingsoorwinning in 1948 het teenkanting teen [[apartheid]] ’n sentrale tema van Suid-Afrikaanse liberalisme geword. Die Liberale Party van Suid-Afrika, wat in 1953 gestig is, het ’n nierassige lidmaatskap en uiteindelik algemene stemreg voorgestaan. Die party het hom in 1968 ontbind nadat wetgewing veelrassige politieke partye verbied het. Anders as sommige meer gematigde liberales het die [[Liberale Party]]] die gekwalifiseerde stemreg verwerp en volle politieke gelykheid toenemend ondersteun. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> In 1959 het liberale lede van die Verenigde Party weggebreek en die [[Progressiewe Party]] gestig. Die party en sy opvolgers—die [[Progressiewe Reformisteparty]], [[Progressiewe Federale Party]], [[Demokratiese Party]] en uiteindelik die [[Demokratiese Alliansie]]—het ’n belangrike parlementêre tradisie van teenstand teen [[apartheid]], [rassediskriminasie]] en uitvoerende magsmisbruik verteenwoordig. Die vroeë Progressiewe Party het aanvanklik nog ’n gekwalifiseerde, hoewel nierassige, stemreg voorgestaan, maar het later algemene stemreg binne ’n grondwetlike en federale bestel aanvaar.<ref> Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Liberalisme was nietemin nie beperk tot hierdie partye nie. Liberale beginsels het ook neerslag gevind in organisasies soos die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]], die Black Sash, burgerregtegroepe, onafhanklike media en dele van die anti-apartheidsbeweging. Daar was terselfdertyd spanning tussen liberales en ander teenstanders van apartheid, veral oor gewapende verset, ekonomiese herverdeling, sosialisme, groepsregte en die vraag of formele regsgelykheid voldoende sou wees om historiese ongelykhede te herstel. Die demokratiese oorgang van die 1990’s en die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet van Suid-Afrika van 1996]] het verskeie liberale beginsels in die nuwe staatsbestel opgeneem. Dit sluit ’n omvattende Handves van Regte, geregtelike hersiening, veelparty-demokrasie, vryheid van uitdrukking, godsdiensvryheid, eiendomsreg en onafhanklike staatsinstellings in. Die Grondwet bevat egter ook sosio-ekonomiese regte en bepalings vir regstellende optrede en grondhervorming. Die demokratiese bestel kan daarom as ’n kombinasie van liberale grondwetlikheid en transformasionele of sosiaal-demokratiese doelstellings beskryf word. In die ekonomiese sfeer volg Suid-Afrika ’n gemengde ekonomiese model waarin private eiendom, markte en internasionale handel saam met omvangryke staatsregulering, openbare ondernemings, maatskaplike besteding en herverdelingsbeleid bestaan. Politieke debat oor liberalisme handel gevolglik nie net oor burgerlike vryhede nie, maar ook oor privatisering, mededinging, arbeidswetgewing, eiendomsreg, swart ekonomiese bemagtiging en die gepaste rol van die staat. Ná die algemene verkiesing van 2024 het die [[African National Congress]] sy parlementêre meerderheid verloor. Die [[Demokratiese Alliansie]] het daarna saam met die ANC en verskeie kleiner partye tot ’n [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] toegetree. Dit het die eerste nasionale magsdelingsreëling sedert die vroeë demokratiese oorgang tot gevolg gehad en die ANC se drie dekades lange alleenbeheer oor die nasionale regering beëindig. Die deelname van die DA het liberale beleidsidees, veral oor die oppergesag van die reg, ekonomiese hervorming en staatsdoeltreffendheid, nader aan die sentrum van die uitvoerende regering gebring, hoewel die deelnemende partye steeds beduidend oor ekonomiese en transformasiebeleid verskil.<ref>Wendell Roelf en Nellie Peyton, 15 Junie 2024 (Opgedateer 15 Junie 2024) South Africa's Ramaphosa re-elected as ANC strikes coalition deal, [[Reuters]].https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-parliament-convenes-talks-who-will-govern-go-down-wire-2024-06-14/?utm Besoek 31 Julie 2026</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} 6huwuqdf54etm8xn7lonvsir8dddtsv 2921140 2921137 2026-08-02T10:04:31Z Sobaka 328 kategorie 2921140 wikitext text/x-wiki '''Liberalisme in Suid-Afrika''' verwys na ’n uiteenlopende politieke en intellektuele tradisie wat onder meer individuele [[vryheid]], die [[oppergesag van die reg]], grondwetlike regering, [[burgerregte]], verdraagsaamheid, ’n vrye pers en, in verskillende mate, ’n markgebaseerde ekonomie beklemtoon. Die betekenis van [[liberalisme]] het egter oor tyd verander en Suid-Afrikaanse liberales het dikwels verskil oor stemreg, rassegelykheid, ekonomiese beleid en die omvang van staatsingryping. Die oorsprong van die Suid-Afrikaanse liberale tradisie word dikwels met die negentiende-eeuse Kaapse liberale tradisie verbind. In die [[Kaapkolonie]] het hierdie tradisie bygedra tot verteenwoordigende regering, [[persvryheid]] en die ontwikkeling van die Kaapse Gekwalifiseerde Stemreg, waaronder stemreg formeel aan eiendoms- en inkomstevereistes, eerder as uitsluitlik aan ras, gekoppel was. Hoewel die stelsel beperk en nie demokraties in die moderne betekenis was nie, het dit aanvanklik aan sommige swart en bruin mans politieke deelname moontlik gemaak. Ná die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is hierdie beperkte nierassige stemreg geleidelik verswak en uiteindelik deur rassegebaseerde wetgewing beëindig. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu was liberale idees teenwoordig in die [[Suid-Afrikaanse Party]], die [[Verenigde Party]], die Engelstalige pers, universiteite, kerke en burgerlike organisasies. Hierdie strominge het die oppergesag van die reg, parlementêre regering en sekere burgerlike vryhede verdedig. Hulle liberalisme was egter dikwels beperk: die regerings wat deur die Suid-Afrikaanse Party en Verenigde Party gelei is, het wit politieke oorheersing en verskeie vorme van segregasie gehandhaaf. Die Verenigde Party was dus nie deurgaans ’n liberale party nie, maar eerder ’n breë politieke groepering waarin konserwatiewe, gematigde en liberale faksies saam bestaan het.<ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Ná die [[Nasionale Party]] se verkiesingsoorwinning in 1948 het teenkanting teen [[apartheid]] ’n sentrale tema van Suid-Afrikaanse liberalisme geword. Die Liberale Party van Suid-Afrika, wat in 1953 gestig is, het ’n nierassige lidmaatskap en uiteindelik algemene stemreg voorgestaan. Die party het hom in 1968 ontbind nadat wetgewing veelrassige politieke partye verbied het. Anders as sommige meer gematigde liberales het die [[Liberale Party]]] die gekwalifiseerde stemreg verwerp en volle politieke gelykheid toenemend ondersteun. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> In 1959 het liberale lede van die Verenigde Party weggebreek en die [[Progressiewe Party]] gestig. Die party en sy opvolgers—die [[Progressiewe Reformisteparty]], [[Progressiewe Federale Party]], [[Demokratiese Party]] en uiteindelik die [[Demokratiese Alliansie]]—het ’n belangrike parlementêre tradisie van teenstand teen [[apartheid]], [rassediskriminasie]] en uitvoerende magsmisbruik verteenwoordig. Die vroeë Progressiewe Party het aanvanklik nog ’n gekwalifiseerde, hoewel nierassige, stemreg voorgestaan, maar het later algemene stemreg binne ’n grondwetlike en federale bestel aanvaar.<ref> Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Liberalisme was nietemin nie beperk tot hierdie partye nie. Liberale beginsels het ook neerslag gevind in organisasies soos die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]], die Black Sash, burgerregtegroepe, onafhanklike media en dele van die anti-apartheidsbeweging. Daar was terselfdertyd spanning tussen liberales en ander teenstanders van apartheid, veral oor gewapende verset, ekonomiese herverdeling, sosialisme, groepsregte en die vraag of formele regsgelykheid voldoende sou wees om historiese ongelykhede te herstel. Die demokratiese oorgang van die 1990’s en die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet van Suid-Afrika van 1996]] het verskeie liberale beginsels in die nuwe staatsbestel opgeneem. Dit sluit ’n omvattende Handves van Regte, geregtelike hersiening, veelparty-demokrasie, vryheid van uitdrukking, godsdiensvryheid, eiendomsreg en onafhanklike staatsinstellings in. Die Grondwet bevat egter ook sosio-ekonomiese regte en bepalings vir regstellende optrede en grondhervorming. Die demokratiese bestel kan daarom as ’n kombinasie van liberale grondwetlikheid en transformasionele of sosiaal-demokratiese doelstellings beskryf word. In die ekonomiese sfeer volg Suid-Afrika ’n gemengde ekonomiese model waarin private eiendom, markte en internasionale handel saam met omvangryke staatsregulering, openbare ondernemings, maatskaplike besteding en herverdelingsbeleid bestaan. Politieke debat oor liberalisme handel gevolglik nie net oor burgerlike vryhede nie, maar ook oor privatisering, mededinging, arbeidswetgewing, eiendomsreg, swart ekonomiese bemagtiging en die gepaste rol van die staat. Ná die algemene verkiesing van 2024 het die [[African National Congress]] sy parlementêre meerderheid verloor. Die [[Demokratiese Alliansie]] het daarna saam met die ANC en verskeie kleiner partye tot ’n [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] toegetree. Dit het die eerste nasionale magsdelingsreëling sedert die vroeë demokratiese oorgang tot gevolg gehad en die ANC se drie dekades lange alleenbeheer oor die nasionale regering beëindig. Die deelname van die DA het liberale beleidsidees, veral oor die oppergesag van die reg, ekonomiese hervorming en staatsdoeltreffendheid, nader aan die sentrum van die uitvoerende regering gebring, hoewel die deelnemende partye steeds beduidend oor ekonomiese en transformasiebeleid verskil.<ref>Wendell Roelf en Nellie Peyton, 15 Junie 2024 (Opgedateer 15 Junie 2024) South Africa's Ramaphosa re-elected as ANC strikes coalition deal, [[Reuters]].https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-parliament-convenes-talks-who-will-govern-go-down-wire-2024-06-14/?utm Besoek 31 Julie 2026</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Voormalige politieke partye in Suid-Afrika]] 4vtgtecubyingsans8l676nvgtpveaq 2921146 2921140 2026-08-02T10:16:31Z Sobaka 328 Skakels 2921146 wikitext text/x-wiki '''Liberalisme in Suid-Afrika''' verwys na ’n uiteenlopende politieke en intellektuele tradisie wat onder meer individuele [[vryheid]], die [[oppergesag van die reg]], grondwetlike regering, [[burgerregte]], verdraagsaamheid, ’n vrye pers en, in verskillende mate, ’n markgebaseerde ekonomie beklemtoon. Die betekenis van [[liberalisme]] het egter oor tyd verander en Suid-Afrikaanse liberales het dikwels verskil oor stemreg, rassegelykheid, ekonomiese beleid en die omvang van staatsingryping. Die oorsprong van die Suid-Afrikaanse liberale tradisie word dikwels met die negentiende-eeuse Kaapse liberale tradisie verbind. In die [[Kaapkolonie]] het hierdie tradisie bygedra tot verteenwoordigende regering, persvryheid en die ontwikkeling van die Kaapse Gekwalifiseerde Stemreg, waaronder stemreg formeel aan eiendoms- en inkomstevereistes, eerder as uitsluitlik aan ras, gekoppel was. Hoewel die stelsel beperk en nie demokraties in die moderne betekenis was nie, het dit aanvanklik aan sommige swart en bruin mans politieke deelname moontlik gemaak. Ná die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is hierdie beperkte nierassige stemreg geleidelik verswak en uiteindelik deur rassegebaseerde wetgewing beëindig. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu was liberale idees teenwoordig in die [[Suid-Afrikaanse Party]], die [[Verenigde Party]], die Engelstalige pers, universiteite, kerke en burgerlike organisasies. Hierdie strominge het die oppergesag van die reg, parlementêre regering en sekere burgerlike vryhede verdedig. Hulle liberalisme was egter dikwels beperk: die regerings wat deur die Suid-Afrikaanse Party en Verenigde Party gelei is, het wit politieke oorheersing en verskeie vorme van segregasie gehandhaaf. Die Verenigde Party was dus nie deurgaans ’n liberale party nie, maar eerder ’n breë politieke groepering waarin konserwatiewe, gematigde en liberale faksies saam bestaan het.<ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Ná die [[Nasionale Party]] se verkiesingsoorwinning in 1948 het teenkanting teen [[apartheid]] ’n sentrale tema van Suid-Afrikaanse [[liberalisme]] geword. Die Liberale Party van Suid-Afrika, wat in 1953 gestig is, het ’n nierassige lidmaatskap en uiteindelik algemene stemreg voorgestaan. Die party het hom in 1968 ontbind nadat wetgewing veelrassige politieke partye verbied het. Anders as sommige meer gematigde liberales het die [[Liberale Party]]] die gekwalifiseerde stemreg verwerp en volle politieke gelykheid toenemend ondersteun. <ref>Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> In 1959 het liberale lede van die Verenigde Party weggebreek en die [[Progressiewe Party]] gestig. Die party en sy opvolgers—die [[Progressiewe Reformisteparty]], [[Progressiewe Federale Party]], [[Demokratiese Party]] en uiteindelik die [[Demokratiese Alliansie]]—het ’n belangrike parlementêre tradisie van teenstand teen [[apartheid]], [[rassediskriminasie]] en uitvoerende magsmisbruik verteenwoordig. Die vroeë Progressiewe Party het aanvanklik nog ’n gekwalifiseerde, hoewel nierassige, stemreg voorgestaan, maar het later algemene stemreg binne ’n grondwetlike en federale bestel aanvaar.<ref> Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref> Liberalisme was nietemin nie beperk tot hierdie partye nie. Liberale beginsels het ook neerslag gevind in organisasies soos die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]], die [[Black Sash]], burgerregtegroepe, onafhanklike media en dele van die anti-apartheidsbeweging. Daar was terselfdertyd spanning tussen liberales en ander teenstanders van apartheid, veral oor gewapende verset, ekonomiese herverdeling, sosialisme, groepsregte en die vraag of formele regsgelykheid voldoende sou wees om historiese ongelykhede te herstel. Die demokratiese oorgang van die 1990’s en die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet van Suid-Afrika van 1996]] het verskeie liberale beginsels in die nuwe staatsbestel opgeneem. Dit sluit ’n omvattende Handves van Regte, geregtelike hersiening, veelparty-demokrasie, vryheid van uitdrukking, godsdiensvryheid, eiendomsreg en onafhanklike staatsinstellings in. Die Grondwet bevat egter ook sosio-ekonomiese regte en bepalings vir regstellende optrede en grondhervorming. Die demokratiese bestel kan daarom as ’n kombinasie van liberale grondwetlikheid en transformasionele of sosiaal-demokratiese doelstellings beskryf word. In die ekonomiese sfeer volg Suid-Afrika ’n gemengde ekonomiese model waarin private eiendom, markte en internasionale handel saam met omvangryke staatsregulering, openbare ondernemings, maatskaplike besteding en herverdelingsbeleid bestaan. Politieke debat oor liberalisme handel gevolglik nie net oor burgerlike vryhede nie, maar ook oor privatisering, mededinging, arbeidswetgewing, eiendomsreg, swart ekonomiese bemagtiging en die gepaste rol van die staat. Ná die algemene verkiesing van 2024 het die [[African National Congress]] sy parlementêre meerderheid verloor. Die [[Demokratiese Alliansie]] het daarna saam met die ANC en verskeie kleiner partye tot ’n [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] toegetree. Dit het die eerste nasionale magsdelingsreëling sedert die vroeë demokratiese oorgang tot gevolg gehad en die ANC se drie dekades lange alleenbeheer oor die nasionale regering beëindig. Die deelname van die DA het liberale beleidsidees, veral oor die oppergesag van die reg, ekonomiese hervorming en staatsdoeltreffendheid, nader aan die sentrum van die uitvoerende regering gebring, hoewel die deelnemende partye steeds beduidend oor ekonomiese en transformasiebeleid verskil.<ref>Wendell Roelf en Nellie Peyton, 15 Junie 2024 (Opgedateer 15 Junie 2024) South Africa's Ramaphosa re-elected as ANC strikes coalition deal, [[Reuters]].https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-parliament-convenes-talks-who-will-govern-go-down-wire-2024-06-14/?utm Besoek 31 Julie 2026</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Voormalige politieke partye in Suid-Afrika]] d2kyvne7k49e6epahjf4afh7zjey5s8 0 464404 2921157 2026-08-02T11:11:28Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''John Chard-medalje''' en die '''John Chard-dekorasie''' was Suid-Afrikaanse militêre onderskeidings. ==Kandidate== Hierdie eerbewyse is in 1952 deur koningin Elizabeth II tydens die [[Van Riebeeckfees]] op versoek van die Suid-Afrikaanse regering ingestel. Die medalje is aan lede van die Burgermag na 12 jaar van voortreflike diens toegeken. Na ‘n verdere tydperk van ten minste 8 jaar kon aan die draer van die medalje die dekorasie verleen word. In 2003 is...' 2921157 wikitext text/x-wiki Die '''John Chard-medalje''' en die '''John Chard-dekorasie''' was Suid-Afrikaanse militêre onderskeidings. ==Kandidate== Hierdie eerbewyse is in 1952 deur koningin Elizabeth II tydens die [[Van Riebeeckfees]] op versoek van die Suid-Afrikaanse regering ingestel. Die medalje is aan lede van die Burgermag na 12 jaar van voortreflike diens toegeken. Na ‘n verdere tydperk van ten minste 8 jaar kon aan die draer van die medalje die dekorasie verleen word. In 2003 is hierdie toekennings afgeskaf en onder andere vervang met die Medalje vir Troue Diens. ==Medalje en dekorasie== Die medalje was van [[brons]], langwerpig in vorm van ongeveer 50 mm by 38 mm. Op die voorkant is in reliëf ‘n gebou wat ‘n deel van die sendingpos by Rorke’s Drift moet voorstel met ‘n drif in die Buffelsrivier op die voorgrond. Bo staan “John Chard” en onder “Dekorasie”. Op die verso is die koninklike monogram in reliëf afgebeeld. In 1961 met Repuliekwording is dit egter vervang met die landswapen. Die dekorasie lyk presies soos die medalje, maar met die verskil dat dit uit [[silwer]] vervaardig is. ==Drawyse== Die toekennings word op die linkerbors gedra, aan ‘n rooi lint met twee donkerblou strepe van 3.2 mm elk aan weerskante en van die rooi vertikale streep geskei deur twee vertikale wit lyne van 1.6 mm in die breedte. Bo-aan is ‘n knyper en onder ‘n ring. Op die lint is ‘n klein borsspeld van geskruisde swaarde of ‘n arend of ‘n anker wat respektiewelik die weermagonderdeel verteenwoordig waarin die draer diens doen. Boonop is aan die draer van die dekorasie die reg verleen om die letters J.C.D. agter sy naam te skryf. As ‘n militêr die dekorasie ontvang het, het dit die medalje vervang. Hy kon nie beide dra nie. ==Naam== Hierdie militêre eerbewys dra die naam van John Rouse Merriott Chard (*Boxhill, [[Plymouth]], 21 Desember 1947 - †Hatch Beauchamp, Taunton, [[Engeland]], 1 November 1897). Hy was ‘n Britse luitenant en mede-aanvoerder van die Britse magte ten tyde van die [[Slag van Rorke's Drift]] op 22 en 23 Januarie 1879 tydens die [[Anglo-Zoeloeoorlog]]. ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] *[[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1952-1975]] ==Bibliografie== *https://www.battlefieldsroute.co.za/john-chard-medal/ *https://samilitaryhistory.org/vol142jr.html *https://samilhistory.com/tag/john-chard-decoration/ *https://www.1879zuluwar.com/t1004-john-chard-medal-other-medals-awarded [[Kategorie: Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie: Ordes, dekorasies en medaljes]] kexvmxzbkewhoy7p2ykxl70hx93llrf 3 464405 2921164 2026-08-02T11:40:04Z OutoModerator 183924 Kennisgewing van outomatiese terugrol op [[Frederik Willem de Klerk]] 2921164 wikitext text/x-wiki == Augustus 2026 : OutoModerator het jou wysiging teruggerol == Hallo! Ek is [[User:OutoModerator|OutoModerator]], 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële slegte wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia vertroubaar en betroubaar bly. Ongelukkig het ek een van jou [[Special:Diff/2921163|onlangse wysigings]] teruggestel na [[Frederik Willem de Klerk]]. * Omdat die model wat ek gebruik nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug. As jy glo dat die verandering wat jy gemaak het konstruktief was, [[//af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe/Preload&preloadparams%5B%5D=2921162&preloadparams%5B%5D=Frederik_Willem_de_Klerk|rapporteer dit asseblief hier]]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Leer meer]] oor my sagteware. [[Gebruiker:OutoModerator|OutoModerator]] ([[Gebruikerbespreking:OutoModerator|kontak]]) 11:40, 2 Augustus 2026 (UTC) 2z2vuqwwh2sqmhggmcrw9zrhm24ek2n